Nieprawidłowe raczkowanie – jak je rozpoznać?
Nieprawidłowe raczkowanie polega na tym, że poruszając się na czterech kończynach, dziecko nie realizuje prawidłowego wzorca ruchu – nie posługuje się w symetryczny sposób rękami i nogami lub ma problemu z utrzymaniem równowagi. Czasami to przejściowe, ale bywa, że świadczy o problemach u dziecka.
Co zrobić, gdy zaobserwuje się nieprawidłowe raczkowanie? Warto skonsultować się z pediatrą lub fizjoterapeutą dziecięcym. Nie ma co od razu wpadać w panikę – nieprawidłowe raczkowanie może być zjawiskiem przejściowym. Jeśli jednak do końca 11. miesiąca życia niemowlę nie nauczy się raczkować w sposób prawidłowy, wizyta u specjalisty będzie konieczna. Prawidłowe raczkowanie Technika prawidłowego raczkowania, zgodna ze wzorcem tego ruchu charakteryzuje się tym, że kiedy dziecko raczkuje, to: porusza się w przód na czterech kończynach – na podłodze oparte są dłonie i kolana dziecka (całe podudzia mogą dotykać podłoża, gdy noga jest na nim oparta); ma uniesioną pupę (brzuszek nie ma kontaktu z podłożem); ma łokcie są proste lub lekko ugięte; posuwa się do przodu poprzez przestawianie w przód przeciwstawnych kończyn – najpierw do przodu dziecko przestawia np. prawą rękę i lewą nogę, a później lewą rękę i prawą nogę; porusza się symetrycznie – w taki sam sposób pracuje prawą i lewą stroną ciała. Początkowo niemowlę może czworakować dość powoli i nieco chwiejnie, ale dość szybko powinno nabrać większej sprawności i pracować lewą i prawą połową ciała w taki sam sposób. Nieprawidłowe raczkowanie Jakiekolwiek odstępstwa od tego wzorca ruchu uznaje się za nieprawidłowe raczkowanie, czyli sposób lokomocji, który nie występuje w naturalnym rozwoju dziecka (nie jest etapem rozwoju dziecka). Najczęściej u niemowląt rodzice obserwują następujące odstępstwa od prawidłowego wzorca ruchu raczkowania: Raczkowanie do tyłu Choć niepokoi rodziców, to akurat JEST naturalny etap rozwoju ruchowego dziecka. Część niemowląt, zanim ruszy do przodu, zaczyna raczkować w tył. Jeśli i ty obserwujesz u swojego dziecka raczkowanie do tyłu, spokojnie poczekaj. Być może maluch lada chwila ruszy do przodu na czworaka. Jeśli tego nie zrobi do końca 11 miesiąca życia, poradź się specjalisty. Raczkowanie na pupie To właściwie nie jest raczkowanie, a posuwanie się w przód z pociąganiem pieluchą lub spodenkami po podłodze. Niemowlę pomaga sobie nogami i tułowiem, czasami też rękami, ale nie odrywa pupy od podłogi. Jeśli dziecko przemieszcza się w ten sposób na małych dystansach, aby np. dosięgnąć do jakiegoś przedmiotu, który znajduje się poza zasięgiem jego rąk w pozycji siedzącej, nie ma się czym martwić. Jeżeli jednak malec jest już w wieku, w którym powinien raczkować, a nadal posuwa się na pupie, lub podróżuje w ten sposób na dużych dystansach, lepiej jest skonsultować to z pediatrą, gdyż raczkowanie na pupie nie jest naturalnym etapem rozwoju ruchowego dziecka. Taki sposób poruszania się może sugerować problemy z napięciem mięśniowym u niemowlęcia. Raczkowanie na jednej nodze To sposób poruszania się podobny do raczkowania, ale od prawidłowego wzorca różni się tym, że dziecko jedną nogę opiera na stopie (podeszwa stopy ma kontakt z podłoże, a kolano jest uniesione), a drugą na kolanie. Taki sposób poruszania się często prezentują dzieci, które było często noszone okrakiem na jednym boku rodzica, co powoduje asymetrię w ustawieniu miednicy. W takim przypadku bardzo pomocna będzie rehabilitacja, która poprawi ustawienie miednicy, usprawni stabilizację i rotację tułowia i nauczy malucha dynamicznej stabilizacji miednicy. Dziecko raczkuje z wyprostowaną nogą Ten sposób poruszania się jest nieco podobny do raczkowania na jednej nodze – tylko jedno kolano dziecka ma kontakt z podłożem, a druga noga jest wyciągnięta w bok i niemal prosta w kolanie. Przyczyn takiego sposobu poruszania się może być wiele – od chwilowego „stylu” poruszania się, po problemy z ustawieniem miednicy lub biodrem. Jeśli dziecko nie przejdzie do prawidłowej techniki raczkowania, lepiej skonsultować się ze specjalistą. Dziecko raczkuje bokiem Najprawdopodobniej to tylko chwilowa anomalia. Może pojawić u dzieci, które zaczynają raczkować i dopiero eksperymentują z tym, jak posługiwać się własnym ciałem. Obserwuj malucha, zachęcaj do przemieszczania się w przód, podsuwając dziecku zabawki umieszczone na wprost niego. W sytuacji, gdy maluch nie zacznie w końcu poruszać się do przodu, lepiej umówić się na wizytę z dzieckiem u lekarza. Przeczytaj także: Raczkowanie a czworakowanie – czym się różnią? Jak nauczyć dziecko raczkować Kalendarz rozwoju dziecka
Raczkowanie – kiedy dziecko zaczyna raczkować i jak mu w tym pomóc? + etapy raczkowania
Raczkowanie, a dokładniej czworakowanie, to znaczący etap w życiu i rozwoju niemowlęcia. Maluch zyskuje możliwość sprawnego przemieszczania się, trenuje mózg i przygotowuje się do chodzenia. Dlaczego więc niektóre dzieci nie raczkują i czy to ma znaczenie?
Raczkowanie to potoczna nazwa czworakowania, czyli sposobu przemieszczania się niemowlęcia na dłoniach i kolanach w przód. Raczkowanie to tak naprawdę czworakowanie w tył, które poprzedza czworakowanie właściwe, czyli wędrówkę dziecka na czterech kończynach w przód. Jednak my w tym artykule raczkowaniem będziemy nazywać czworakowanie, bo większość ludzi tak właśnie rozumie to pojęcie. Raczkowanie a rozwój dziecka Według amerykańskiego pedagoga Paula Dennisona najrozmaitsze problemy, od dysleksji czy nadpobudliwości po kłopoty z koncentracją albo łapaniem piłki, to wynik złego współdziałania półkul mózgowych: lewej – logicznej i prawej – twórczej, która odpowiada za emocje. Połączenia między półkulami tworzą się między innymi podczas raczkowania i właśnie dlatego ma ono tak ogromne znaczenie. Malec niby tylko przemyka sobie to tu, to tam, świetnie się przy tym bawiąc, tymczasem w jego mózgu cały czas powstaje sprawny system „międzypółkulowych tras szybkiego ruchu”, którymi wszelkie bodźce, również te, które nie są związane z ruchem, mogą mknąć w obie strony z zawrotną prędkością. Tak wyposażony człowiek uczy się szybciej i z mniejszym wysiłkiem. No dobrze, ale dlaczego właściwie powstają te połączenia? Ano dlatego, że każdą ze stron ciała kontroluje inna półkula: lewą – prawa, a prawą – lewa. Żeby dziecko mogło dotrzeć tam, gdzie chce, obie części jego mózgu muszą ze sobą ściśle współpracować. A nie byłoby to możliwe bez wymiany informacji. Co więcej, podczas tej współpracy muszą zachować pewną niezależność. Raczkujące dziecko nie kica przecież jak zając (ręka z ręką, noga z nogą), ani nie truchta jak wielbłąd (prawa ręka z prawą nogą, lewa ręka z lewą nogą). Maluch porusza się tzw. ruchem krzyżowym naprzemiennym (czyli prawa ręka – lewa noga i lewa ręka – prawa noga). Raczkowanie to naprawdę ważny etap w rozwoju dziecka. Dlatego lepiej nie wkładaj maluszka do chodzika, nie prowokuj do wstawania, prowadząc go za rączkę. Taki pośpiech jest nie tylko szkodliwy dla kręgosłupa, ale także zniechęca do raczkowania. Poza tym brzdąc, który z pomocą mamy osiągnął pozycję pionową, może więcej zobaczyć, więc nie ma już ochoty na raczkowanie. Pozwól, by dziecko przemieszczało się tylko o własnych siłach (nie zmuszaj go do biegania na czworakach). Możliwe, że sam „zejdzie do parteru”, bo przy podłodze poczuje się o wiele bezpieczniej. Uwaga! Połączenia między półkulami powstają również przy wielu innych okazjach, a więc nie denerwuj się, jeśli twoje dziecko ani myśli raczkować. Wiele maluchów (co najmniej co dziesiąty) omija ten etap rozwoju i nie ma z tego powodu żadnych problemów. Dlaczego raczkowanie jest ważne? Podczas raczkowania kształtują się panewki biodrowe i naturalne krzywizny kręgosłupa. Zyskują także nadgarstki (podpierając się na dłoniach, maluch przetacza ciężar ciała od strony małego palca w kierunku kciuka i z powrotem) i stopy (ustawiają się w pozycji pośredniej, tzn. ani koślawo, ani szpotawo, tylko prosto). Raczkowanie wzmacnia również wszystkie mięśnie, przede wszystkim obręcz barkową i biodrową oraz mięśnie stabilizujące kręgosłup. To nie wszystko. Goniąc mamę czy skręcając w kierunku piłki, malec ćwiczy równowagę. W czasie pełzania jego brzuszek leżał na ziemi. Teraz znalazł się wraz z pupą w górze, co oznacza, że płaszczyzna podparcia jest mniejsza niż wcześniej. Raczkujący bobas uczy się też innych rzeczy, np. orientacji w przestrzeni, oceniania odległości. Widzi więcej, niż kiedy leżał, a więc w jego otoczeniu przybywa rzeczy, które budzą ciekawość. Badając je, rozwija się intelektualnie, a im jest mądrzejszy, tym większą ma ochotę na zdobywanie nowych umiejętności. Kiedy dziecko zaczyna raczkować? Raczkowanie nie jest wcale takie proste. Kiedy dziecko raczkuje, musi unieść ciężką pupę i spory brzuszek (czyli pokonać grawitację), a do tego zsynchronizować pracę rąk i nóg, by pomagały sobie nawzajem, a nie działały na zasadzie: „każdy sobie rzepkę skrobie”. Mózg malucha musi wydać mnóstwo rozkazów naraz: jedne mięśnie napinają się, inne rozluźniają, ręka przesuwa się do przodu, potem noga. Nauczenie się kontroli tak skomplikowanego ruchu musi trwać. I trwa zwykle do ok. 11 miesiąca życia – przyjmuje się, że to właśnie ok. 11 miesiąca maluchy nabywają umiejętność raczkowania. Etapy raczkowania Poruszanie się w wybranym kierunku i ruch naprzemienny dziecko ćwiczy podczas pełzania. Potem buja się w przód i w tył z uniesionym brzuszkiem. Często na samym początku nauki zamiast w przód, rusza w tył (raczkuje właśnie). Jednak gdy już „zaskoczy”, raczkuje w przód (czyli czworakuje) bardzo sprawnie i szybko. Wszystkie te etapy są z kolei przygotowaniem do nauki chodzenia. Wśród etapów raczkowania możemy zatem wymienić: pełzanie, bujanie się w przód i w tył z uniesionym brzuszkiem, stawanie na czworakach i bujanie się do tyłu i do przodu, raczkowanie. Rozwój ruchowy dziecka to proces przypominający wchodzenie po schodach. Trzeba pokonać wszystkie stopnie, od najniższego do najwyższego, aby pokonać cały bieg schodów. Pełzanie, bujanie się w pozycji czworaczej i raczkowanie to takie schodki do czworakowania. A wcześnie przecież dziecko musiało zdobyć szereg innych. Dlaczego dziecko nie raczkuje? Niektóre maluchy omijają etap raczkowania (czworakowania). Wiele z nich rozwija się później prawidłowo, ale część narażona jest na zaburzenia rozwoju i kłopoty z nauką w szkole. Dlatego jeśli niemowlę nie zacznie raczkować do ukończenia 11. miesiąca życia, warto skonsultować się z pediatrą i w razie potrzeby udać się do fizjoterapeuty. Jeśli wykluczą oni problemy zdrowotne, można próbować malucha mobilizować do raczkowania. Być może dziecko w końcu zdecyduje się zacząć poznawać świat na czworakach. Do chorobowych przyczyn tego, że dziecko nie raczkuje, należą: obniżone napięcie mięśniowe u niemowląt, problemy ze wzrokiem lub słuchem, obniżona sprawność intelektualna, zaburzeniami w centralnym układzie nerwowym (mózgu), mózgowe porażenie dziecięce. Czasami całkiem zdrowe dziecko nie zaczyna raczkować, bo nie ma do tego warunków – przebywa stale w ciasnych pomieszczeniach, brakuje mu bodźców – atrakcyjnych przedmiotów wokół lub kontaktu z rodzicami. To ważne impulsy, które potrafią zmobilizować dziecko do podjęcia trudu czworakowania. Jak pomóc dziecku w raczkowaniu? Dla przypomnienia – nie musisz uczyć malca raczkowania. Bo sam zacznie to robić, gdy nadejdzie odpowiednia pora. Możesz jednak sprawić, by miał okazję i ochotę do ćwiczeń. Zatem: jak nauczyć dziecko raczkować? Nie prowokuj do wstawania. Nie prowadź dziecka za rączkę, nie wkładaj do chodzika. Nie wyręczaj. Nie podawaj mu natychmiast wszystkiego, czego zażąda. Może zechce pofatygować się po gryzaczek osobiście? Pozwól mu bawić się na podłodze. W łóżeczku czy kojcu jest za mało miejsca na raczkowanie. Zadbaj, by miał wolną przestrzeń Gdy w pobliżu nie ma krzeseł, nóg od stołu i innych tego typu rzeczy, nie będzie go kusiło, by podciągać się do pionu. Ubierz go w ubranka, które nie krępują ruchów. Łatwiej ćwiczy się w lekkich ciuszkach niż w sztywnych dżinsach. Dostarcz pomocy naukowych. Porozrzucaj na podłodze zabawki i inne interesujące przedmioty. Im ciekawsze otoczenie, tym większa motywacja do działania. Idealnym pomocnikiem dla raczkującego smyka jest pies czy kot (inna sprawa, że nie wszystkie zwierzaki dobrze znoszą pieszczoty niemowląt). Kibicuj. Najlepszą nagrodą za wysiłek jest aplauz publiczności. Nie przekarmiaj. Małym grubaskom trudniej się poruszać. Choć raczkowanie wymaga sporego wysiłku, to dla małego dziecka jest niesamowitą frajdą. Będzie większą, jeśli zapewnisz mu wygodne i niekrępujące ruchów ubranie. Dlatego skompletuj: Spodenki. Powinny być z grubszej tkaniny, by szybko się nie przetarły. Wybierz takie ze wzmocnieniami na kolanach (albo sama przyszyj łaty) i bez szwów na środku nogawki (by nie uwierały). Pod spodenki na gumce wkładaj body – plecki będą osłonięte, gdy dres zsunie się z pupy. Świetnie sprawdzają się ogrodniczki. Skarpetki. Najlepsze są te z antypoślizgową podeszwą (tzw. ABS-y). Przydadzą się, gdy podłoga zimna. Uwaga! Dopóki maluszek nie nauczy się chodzić, nie ma potrzeby kupować mu butów. Bezpieczeństwo dziecka przy raczkowaniu Instynkt samozachowawczy nie jest mocną stroną raczkujących maluchów. Dlatego: Nie spuszczaj swego dziecka z oka. Wystarczy moment, by maluch ściągnął coś i narobił sobie wielu kłopotów. Schowaj wszystko, co jest niebezpieczne. Usuń z pokoju wszelkie drobne przedmioty, którymi może się zakrztusić, chemikalia, psie albo kocie jedzenie, korale i kolczyki, trujące rośliny doniczkowe. Podeprzyj meble. Chwiejny regał czy kiwające się krzesło to gotowe problemy. Zrezygnuj z obrusa. Po to, by dziecko nie ściągnęło na siebie gorącej herbaty, talerza z obiadem albo ciężkiej, szklanej miski z owocami. Zabezpiecz okna. Raczkujący szkrab może błyskawicznie wspiąć się na parapet. Maluchy są bardzo sprawne! Zablokuj drzwi i szuflady. Aby dziecko nie przycięło sobie nimi palców i nie uderzyło się w głowę (np. przy próbie wstawania). Uważaj na krzesła – składane i bujane. Zwróć uwagę na kanty. Możesz je czymś okleić (np. grubym materiałem, gąbką, piłeczkami do tenisa) albo kupić osłonki, które są w sklepach dla dzieci. Ustaw bramkę przed schodami. Nie ma dziecka, które uznałoby je za mało interesujące. Ukryj kontakty i kable. Możesz je schować za ciężkimi meblami, a gniazdka zabezpieczyć specjalnymi zatyczkami. Naucz malca schodzić z sofy tyłem. Wejdzie na nią prędzej, niż myślisz. A taki sposób schodzenia jest dla niego najbezpieczniejszy. Patrz pod swoje nogi. Malec jest bardzo ruchliwy i raczkując, może wejść pod nie naprawdę w każdej chwili. Konsultacja: Wioletta Rybarczyk, fizjoterapeuta, NZOZ Ormed we Wrocławiu. Zobacz także: Kalendarz rozwoju dziecka Kiedy dziecko zaczyna chodzić? Rozwój umiejętności motorycznych u dziecka – film
Raczkowanie a czworakowanie – różnice. Kiedy dziecko czworakuje?
Raczkowanie i czworakowanie to nie to samo. Nie każdy jednak zdaje sobie z tego sprawę, dlatego często stosuje się te określenia wymiennie. Nie zmienia to faktu, że raczkowanie i czworakowanie się różnią. Sprawdź, w czym tkwi różnica.
Raczkowanie i czworakowanie łączy jedno – pozycja dziecka. Niemowlę opiera się na dłoniach i kolanach, a biodra ma uniesione. Co różni raczkowanie od czworakowania? Jest to kierunek ruchu. Dziecko raczkuje w tył, a czworakuje do przodu. Ot i cała tajemnica! Choć pozornie różni je tylko ten jeden drobiazg, to dla dziecka różnica jest ogromna. Co to jest czworakowanie? Czworakowanie to poruszanie się do przodu na czterech kończynach. Niemowlęta czworakują, używając do tego dłoni i kolan, a ich biodra są uniesione – brzuch nie dotyka podłogi. Czworakowanie polega na przestawianiu do przodu naprzemianlegle ustawionych kończyn – najpierw w przód przestawiona zostaje np. prawa ręka i lewa noga, a następnie lewa ręka i prawa noga. Czworakowanie to bardzo efektywny sposób przemieszczania się – czworakujący niemowlak potrafi bardzo szybko zmienić miejsce, w którym się znajduje. Na dodatek pozycja czworacza pozwala sprawnie usiąść albo sięgnąć po zabawkę. Czworakowanie, w przeciwieństwie do raczkowania, pozwala szybko dotrzeć do celu bez tracenia z oczu przedmiotu lub osoby, do której dziecko chce dotrzeć. Czworakowanie a raczkowanie – różnice Najpierw dziecko opanowuje raczkowanie, później zaczyna czworakować. Obie te umiejętności niemowlę zwykle uzyskuje ok. 8-9 miesiąca życia. Zanim jednak dziecko zacznie raczkować, a później czworakować, opanowuje ono umiejętność pełzania, czyli przemieszczania się w przód bez odrywania brzucha od podłogi. Pełzanie to znak, że dziecko rozwija się prawidłowo, a w jego mózgu tworzą się połączenia między półkulami. To, że dziecko raczkuje, czyli czworakuje w tył, nie zawsze znaczy, że chce to robić. Po prostu oderwanie nóżki i przeciwległej rączki od podłogi w pozycji czworaczej może powodować, że dość ciężka pupa dziecka pociągać je będzie w tył, co spowoduje cofanie uniesionych kończyn i wędrówkę do tyłu. Nie wszystkie dzieci raczkują, część z nich od razu rusza do przodu, czyli czworakuje. Kiedy dziecko raczkuje, to dobrze przygotowuje się do chodzenia. Uczy się kontrolować położenie miednicy i przenoszenie środka ciężkości w przód bez nadmiernego wychylania go na boki. Tworzy też w mózgu sieć połączeń między półkulami. Nauka czworakowania Bobath Rodzice, których dziecko nie czworakuje, a już powinno, interesują się tym, jak nauczyć dziecko raczkować. Oczywiście są na to proste domowe sposoby, które w przypadku zdrowych dzieci mają szansę zadziałać. Jeśli jednak niemowlę ma problemy z osiąganiem poszczególnych etapów rozwoju ruchowego, często stosuje się specjalne metody stymulowania sprawności dziecka. Jedną z nich jest nauka czworakowania metodą Bobath. Polega ona na tym, że najpierw pomaga się dziecku przechodzić z pozycji leżenia na brzuchu do pozycji na czworakach. Następnie w niej wykonuje się ćwiczenia, których celem jest nauka kontrolowania środka ciężkości ciała w pozycji na czterech i na trzech kończynach, a także przechodzenie z pozycji czworaczej do siadu. Poniżej przykład technik i ćwiczeń nauki czworakowania wg metody Bobath: View oEmbed on the source website Sprawdź też: Kalendarz rozwoju dziecka Kiedy dziecko zaczyna chodzić? Rozwój umiejętności motorycznych u dziecka – film
Jak nauczyć dziecko raczkować: dlaczego maluch nie raczkuje i jak mu w tym pomóc?
Sprawdź, jak nauczyć dziecko raczkować, bo raczkowanie to idealny trening: ćwiczy mięśnie i koordynację, doskonale wpływa na kręgosłup. Jest także świetną gimnastyką dla... mózgu.
Jak nauczyć dziecko raczkować? Zanim do tego przejdziemy, warto zdać sobie sprawę, jak skomplikowana jest to czynność dla niemowlęcia i dlaczego raczkowanie uznaje się za ważny etap rozwoju dziecka. Pamiętasz, jak trudno zapanować nad zdalnie sterowanym autkiem? Trzeba je najpierw „wyczuć”. Podczas raczkowania jest chyba nawet trudniej. Centrum sterowania, czyli mózg maluszka, musi wziąć pod uwagę nie tylko cztery kierunki (prawo, lewo, przód, tył), a tysiące parametrów: jedne mięśnie się napinają, inne kurczą, prawa ręka i lewa noga ruszają do przodu, pozostałe kończyny czekają na swoją kolej, biodra nie mogą się przy tym za mocno kiwać, a łokcie zginać itd. Nic więc dziwnego, że zanim malec ruszy przed siebie, musi sporo ćwiczyć. Etapy nauki raczkowania Zanim dziecko zacznie raczkować, najczęściej „zalicza” zdobycie innych umiejętności. Są to: pełzanie w przód i w tył, czołganie się na brzuchu, stawanie na czworakach i bujanie się do przodu i tyłu i w końcu raczkowanie. Około 10. miesiąca życia dziecko zaczyna bujać się siadzie klęcznym w przód i tył, później czworakuje „na wstecznym” (czyli raczkuje właśnie) albo przesuwa się do przodu z opuszczoną na pięty pupą. Czasem nawet zastyga w bezruchu i nie bardzo wie, co ze sobą zrobić. Zwykle przychodzi jednak taki moment, kiedy dziecko raczkuje do przodu, czyli czworakuje. Jak pomóc dziecku raczkować? Prawdopodobnie dziecko w końcu samo dojdzie do tego, jak się raczkuje. Zacznie to robić prawdopodobnie około 10. miesiąca życia. Musi mieć jednak okazję do ćwiczeń, a także powód, by podjąć wysiłek. Dlatego nie trzymaj za długo malca w łóżeczku albo na leżaczku i nie wyręczaj go we wszystkim (np. podając mu każdą zabawkę, na którą spojrzy). Daj mu szansę: może sam dotrze do przedmiotu, który go interesuje? Przywołuj malucha do siebie i śmiej się radośnie, kiedy podejmie wyzwanie – radość mamy to dla niego najlepsza motywacja. Gdy nabierze wprawy, możesz jego „trasę” urozmaicić przeszkodami, np. klockami. Zdarza się, że malec nie raczkuje, bo mu się... nie opłaca. Niektóre dzieci pełzają na tyle sprawnie, że nie mają ochoty na walkę z grawitacją. Pomaga prosta sztuczka: zwiększenie tarcia. Malec położony na dywanie nie będzie w stanie ślizgać się na brzuchu. Może zacznie inaczej kombinować. Nieco bardziej drastyczną metodą (ale działa, sprawdziłyśmy!) jest zdjęcie malcowi pieluszki i śpiochów i położenie go na chłodnej podłodze, np. terakocie. Kontakt brzucha z zimną podłogą nie jest dla dziecka komfortowy, dlatego maluch być może zechce unieść biodra, przejść do pozycji klęku podpartego i w końcu ruszy do przodu na kolanach i dłoniach. Dlaczego dziecko nie raczkuje? Niektóre dzieci omijają etap raczkowania. Nie ma jednak powodu do zmartwienia: większość z nich ćwiczy potrzebne umiejętności w inny sposób. Może się jednak zdarzyć, że maluch, który nigdy nie raczkował, będzie miał w przyszłości kłopoty z nauką pisania, chwytaniem piłki lub innymi umiejętnościami. Na wszelki wypadek warto więc malca zachęcać do raczkowania: bawić się w pieska, urządzać wyścigi na czworakach itp. Można (i warto) to robić nawet z kilkulatkiem. Czasami to, że dziecko nie raczkuje, może oznaczać problemy: z obniżonym napięciem mięśniowym u niemowląt, ze wzrokiem lub słuchem, z obniżoną sprawnością intelektualną, z zaburzeniami w centralnym układzie nerwowym (mózgu). Bywa jednak i tak, że niemowlę nie ma warunków do raczkowania – przestrzeń wokół niego nie sprzyja raczkowaniu, albo odczuwa brak bodźców psychospołecznych (np. brak częstego kontaktu i interakcji między niemowlęciem a jego opiekunami). Często nie raczkują też dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym, ale tę jednostkę chorobową najczęściej rozpoznaje się na wcześniejszych etapach rozwoju lub wręcz zaraz po narodzinach. Dlaczego nauka raczkowania jest tak ważna? Raczkowanie jest niezbędną gimnastyką dla kręgosłupa, gdyż dzięki niemu prawidłowo kształtują się jego naturalne krzywizny. Dobrze wpływa na panewki biodrowe i stopy (ustawia je w prawidłowej pozycji). Poza tym ćwiczy mięśnie – przede wszystkim obręcz barkową i biodrową. Gdy malec beztrosko raczkuje innym pod nogami, w jego mózgu dzieją się ważne rzeczy – doskonalą się połączenia między półkulami. Raczkowanie angażuje cały mózg: zawiadująca lewą stroną ciała prawa półkula musi dogadać się z lewą, sterującą ruchami strony prawej. Dodatkowa trudność: pracę rąk i nóg trzeba zgrać w taki sposób, by maluch nie kicał jak zając, a poruszał się w systemie: prawa ręka z lewą nogą, lewa ręka z prawą nogą. Dwa centra ruchowe muszą więc współpracować, ale każde z nich jest w jakiejś mierze niezależne. Raczkowanie doskonali także umiejętność koncentrowania wzroku na bliskich przedmiotach. Dzięki temu maluch będzie mógł w przyszłości skupić się na literach, a więc łatwiej nauczy się odróżniać jedne od drugich, układać je w słowa. Bezpieczeństwo podczas raczkowania Malec, który wprawił się w raczkowaniu, porusza się z imponującą prędkością. Na jego instynkt samozachowawczy nie można jeszcze liczyć. Dlatego: Zadbaj o to, by otoczenie było przyjazne dla takiego szkraba. W domu: schowaj chemikalia, zabezpiecz kontakty i schody, schowaj do szafy obrusy, pilnuj, by dziecko nie miało dostępu do przedmiotów, którymi można się zakrztusić. Na dworze: sprawdź, czy w trawie albo na piasku nie ma szkła, psich kup itd. Uważaj, gdyż malec może włożyć do buzi także to, czego nie da się posprzątać, np. biedronkę. Pamiętaj o oknach. Raczkujące maluchy błyskawicznie uczą się wspinać po meblach. A z sofy czy krzesła mogą dostać się na parapet. Uważaj na malucha. Pamiętaj, że w każdej chwili może ci wejść pod nogi – również wtedy, gdy niesiesz kubek z gorącą herbatą czy talerz z zupą. Wiosną pozwól maluchowi raczkować po łące, placu zabaw. Ale sprawdź koniecznie, czy na jego „trasie” nie ma kawałków szkła czy ostrych kamyków, które mogłyby trafić do buzi! Konsultacja: lek. med. Elżbieta Jasiak, pediatra neonatolog, Wojewódzki Szpital Specjalistyczny we Wrocławiu oraz dr Tomasz Smereka, psycholog, adiunkt Uniwersytetu Wrocławskiego Sprawdź też: Kalendarz rozwoju dziecka Kiedy dziecko zaczyna chodzić? Rozwój umiejętności motorycznych u dziecka – film
Od raczkowania do biegania. Jakie zabawki wspierają rozwój motoryczny?
Raczkowanie i samodzielne chodzenie to długo wyczekiwany przez rodziców moment w życiu dziecka. Poznaj zabawki, które pomogą maluchowi rozwinąć te ważne umiejętności.
Nie możesz doczekać się chwili, kiedy twoja pociecha zacznie biegać? Sięgnij po odpowiednie zabawki – takie, które wesprą rozwój motoryczny malucha i przyspieszą etap stawiania przez niego pierwszych kroków. Jak zachęcić malca do raczkowania? Raczkowanie to bardzo ważny element rozwojowy w życiu dziecka. Bywa, że niektóre maluchy pomijają go, przechodząc z siadu od razu do chodzenia. Większość dzieci zaczyna raczkować przeważnie około 9. miesiąca życia. Jednak zanim malec ruszy przed siebie, musi sporo ćwiczyć. Około 10. miesiąca zaczyna bujać się w przód i tył, później raczkuje "na wstecznym" (jak robi to rak) albo z opuszczoną na pięty pupą. Czasem nawet z astyga w bezruchu i nie bardzo wie, co ze sobą zrobić. Odpowiednie zabawki mogą pomóc dziecku w nauce raczkowania, np. Edukacyjny lisek raczkuj ze mną od Fisher-Price robi poprzez muzyczną zabawę. Po obróceniu przedniego kółka można obserwować, jak lisek jedzie do przodu (nawet po dywanie). W ten sposób zabawka zachęca pociechę do podążania za nim. Poza tym jest przeurocza! Maluch pokocha dotykanie miękkiej buzi liska i jego pluszowego, szeleszczącego ogonka oraz naciskanie podświetlanych przycisków sprawiających, że lisek kręci się w kółko przy akompaniamencie muzyki, edukacyjnych piosenek i wypowiedzi. Motywując dziecko do raczkowania zadbaj o to, by otoczenie było przyjazne dla takiego szkraba. Zabezpiecz kontakty i zwróć uwagę, czy na podłodze nie leżą przedmioty, które malec mógłby wziąć do buzi. Pamiętaj też, że twój mały wędrownik w każdej chwili może ci wejść pod nogi – również wtedy, gdy niesiesz kubek z gorącą herbatą. Kolejny etap – wstawanie i pierwsze kroki Początki chodzenia dziecka to moment bardzo emocjonujący dla rodziców. Zapowiada rozpoczęcie nowego etapu rozwoju. Najważniejszą rzeczą jest to, aby szkrab nauczył się panowania nad swoim ciałem. Umiejętnoś ć kontrolowania ruchów sprawi, że łatwiej mu będzie przyjąć pionową pozycję, a tym samym rozpocząć naukę chodzenia. Każdy przedmiot mogący stanowić podporę zachęca do „pięcia się w górę” i ruszenia naprzód. Interaktywny Chodzik Zebra to zabawka, która ułatwia stawianie pierwszych kroków, a przy okazji... pomoże w nauce pierwszych słów! Dziecko może przerzucać stronę książeczki lub naciskać podświetlane przyciski, aby wraz z nowymi przyjaciółmi-zwierzątkami dzięki ich wypowiedziom i piosenkom poznawać alfabet i liczby. Po wstępnych ćwiczeniach dziecko stoi już stabilnie i podpory potrzebuje tylko dla poczucia bezpieczeństwa, a nie autentycznego wsparcia fizycznego. Najważniejsze jest jednak to, że maluch kojarzy zabawkę z czymś radosnym i pozytywnym – to dodaje mu odwagi i zmniejsza napięcie związane z przekroczeniem granicy między raczkowaniem a chodzeniem. Z czasem twoja pociecha będzie czuła się coraz pewniej w roli piechura i zacznie wręcz biegać po mieszkaniu. Aby ostudzić jej sprinterskie zapędy, zaproponuj zabawę Edukacyjną Ciężarówką Sorterem. Rozwinie ona sprawność ruchową dziecka: od sortowania kształtów na siedząco, przez raczkowanie i popychanie pojazdu, po chodzenie i ciągnięcie go za sobą. Dzięki niej maluch cały czas będzie mógł ćwiczyć umiejętności związane z chodzeniem, ale też – równowagą i koordynacją. Oprócz tego dopasowywanie kolorowych kształtów do odpowiednich otworów uczy szkraba logicznego myślenia i klasyfikowania różnych elementów. Jaki z tego wniosek? Zabawki, które uczą raczkować i chodzić, mają do zaoferowania znacznie więcej! Materiał powstał przy współpracy z: Fisher-Price®
Jak zachęcić dziecko do raczkowania? Ta zabawka to potrafi!
Bieganie na czworaka to idealna gimnastyka dla dziecka. Ćwiczy mięśnie, koordynację ruchową i świetnie wpływa na kręgosłup. Jak zachęcić dziecko do raczkowania? Poznaj zabawkę od Fisher-Price®, która ci w tym pomoże!
Choć raczkowanie może wydawać się banalnie proste, to tylko pozory. Chodzenie na czworaka wymaga bowiem pokonania grawitacji. Maluch musi wpierw unieść brzuszek, a następnie nauczyć się przenoszenia ciężaru z jednej strony ciała na drugą. Nie zapominajmy też o konieczności zgrania ze sobą pracy rąk i nóg. Na szczęście istnieją zabawki, które mogą pomóc maluchowi w przełamaniu barier. Poznaj nowy Pociąg Bebo od Fisher-Price®, który zachęci twoje dziecko do raczkowania za pomocą wspaniałej zabawy! Kiedy dziecko zaczyna raczkować? Raczkowanie to bardzo ważny element rozwojowy w życiu dziecka. Bywa, że niektóre maluchy pomijają go, przechodząc z siadu od razu do chodzenia. Są to jednak wyjątki. Większość dzieci zaczyna raczkować przeważnie około 11. miesiąca życia. Jednak zanim malec ruszy przed siebie, musi sporo ćwiczyć. Około 10. miesiąca zaczyna bujać się w przód i tył, później raczkuje "na wstecznym" (jak robi to rak) albo z opuszczoną na pięty pupą. Czasem nawet zastyga w bezruchu i nie bardzo wie, co ze sobą zrobić. Motywując dziecko do raczkowania, zadbaj o to, by otoczenie było przyjazne dla takiego szkraba. Zabezpiecz kontakty i zwróć uwagę, czy na podłodze nie leżą przedmioty, które malec mógłby nieopatrznie wziąć do buzi. Pamiętaj też, że twój mały wędrownik, w każdej chwili może Ci wejść pod nogi – również wtedy, gdy niesiesz kubek z gorącą herbatą czy talerz z zupą. Możesz też sięgnąć po odpowiednie zabawki, które wspomogą, a nawet przyspieszą etap stawiania przez malca pierwszych kroków. Jak zachęcić malucha do raczkowania? Jeżeli chcesz, aby twój szkrab szybko i z radością ruszył przed siebie, wybierz dla niego Pociąg Bebo od Fisher-Price®. To interaktywna zabawka, która pomaga między innymi w rozwoju ruchu i raczkowaniu. Podobnie, jak inne zabawki z tej serii, wykorzystuje ona technologię "Poziomy nauki", dzięki czemu treści edukacyjne można dostosować do wieku i etapu rozwoju dziecka. Po włączeniu właściwego przycisku, szkrab będzie mógł odtworzyć wesołą muzykę i usłyszeć wypowiedzi na temat alfabetu, kolorów, kształtów i nie tylko! A po naciśnięciu podświetlanego komina, włączają się światełka oraz dźwięki, które wprawiają wesoły pociąg w ruch. Gdy twój mały konduktor naciśnie komin, wówczas pociąg ruszy na przód i trudno będzie oprzeć się pokusie, by nie podążyć wraz za nim! Interaktywny Pociąg Bebo, to niezwykła zabawka, która rozwinie sprawność ruchową twojego dziecka. Widok wesołych przyjaciół na pokładzie jadącego pociągu zachęci malucha do raczkowania za nim. Dodatkowo, kręciołek z kształtami, wałeczek ABC i koraliki-klekotki zapewnią dziecku mnóstwo zręcznościowej zabawy. Twój maluch będzie mógł posadzić Bebo w fotelu maszynisty, a Bellę wraz z pieskiem w wagonie dla pasażerów i wspólnie z nimi ruszyć ku nowej przygodzie! Chcesz poznać więcej zabawek? Zajrzyj: Fisher-Price®
Nie możesz się doczekać, kiedy twoje dziecko zacznie chodzić? Sprawdź, jak zmotywować malca do nauki chodzenia.
Początki chodzenia dziecka to moment bardzo emocjonujący dla rodziców. Tak jak pierwsze uśmiechy i słowa, również pierwsze samodzielne kroki mają ogromny urok i zapowiadają rozpoczęcie nowego etapu rozwoju. Będąc tymi pierwszymi, są jednocześnie ostatnimi z fazy przygotowań do chodzenia. Stanowią podsumowanie ważnego etapu wstępnego, w którym maluszek uczy się balansowania ciałem i wyprostowanej postawy. Jak dziecko ćwiczy równowagę? Zdolność utrzymania równowagi dziecko ćwiczy już w pozycji siedzącej. Żeby intensywnie nad tym pracować, potrzebuje wartościowych zabawek. Taka zabawka musi łączyć w sobie dwie właściwości: atrakcyjność i mobilność, tak jak na przykład Autko Szczeniaczka-Pchaczek lub Bąbelkowy Tomek od Fisher-Price. Użyta w pierwszym produkcie technologia „Poziomy Nauki” pozwala dostosować zabawę do aktualnych potrzeb rozwojowych dziecka, trenującego intensywnie przed rozpoczęciem chodzenia. Cała gama wierszyków, piosenek, komunikatów poświęconych nauce kształtów, kolorów, liter i liczb na długo zajmuje uwagę dziecka i pozwala mu ciągle na nowe odkrycia. Z kolei bańki mydlane Bąbelkowego Tomka, imitujące parę buchającą z kotła rozpędzonej lokomotywy, wywołują radość i entuzjazm, „podrywając” malucha na nogi. Zaskakujące właściwości tych zabawek dziecko odkrywa poprzez manipulowanie jej funkcjami. A kiedy jego działania wywołują ciekawe efekty, maluch „unosi się” z wrażenia, bije brawo i kołysze z ekscytacji. Próbując naciskać przyciski i sięgając do tylnych części zabawki, unosi rączki i przechyla się do przodu lub na boki. Jeśli zabawka pod wpływem tych manipulacji odjedzie, trzeba szybko przejść od siedzenia do raczkowania, by po jej dogonieniu móc usiąść i cieszyć się przyjemnością dalszej zabawy. Żeby nie przewrócić się podczas tych czynności, maluch musi przeciwdziałać sile grawitacji, balansując ciałem. Te manipulacje, obroty, zwroty i pościgi, mimo że odbywają się w pozycji siedzącej, stanowią przygotowanie do chodzenia, bo uczą balansowania ciałem i koordynacji ruchów w celu utrzymania równowagi. Nauka panowania nad swoim ciałem wymaga licznych powtórzeń. By zachęcić dziecko do podejmowania kolejnych prób, potrzebne są zabawki, które mają mu wiele do zaoferowania – bańki mydlane czy ciągle zmieniające się wierszyki i zabawne zwroty na pewno w tym pomogą. Czas na wstawanie i pierwsze kroki Poczucie panowania nad swoim ciałem i umiejętność kontrolowania ruchów mobilizuje do znaczącej zmiany pozycji, czyli stawania i rozpoczęcia chodzenia. Każdy przedmiot mogący stanowić podporę, jak niski mebel lub rama łóżeczka, zachęca do stawiania pierwszych kroków metodą dostawną, czyli stopa do stopy. Po takim treningu przychodzi pora na ruszenie do przodu. Autko Szczeniaczka – Pchaczek i Bąbelkowy Tomek – zabawki, które dziecko już wcześniej polubiło i zaufało im, zachęcają do „pięcia się w górę” i ruszenia naprzód, dzięki podporom, nawet tak delikatnym jak uchwyty. Po wstępnych ćwiczeniach dziecko stoi już stabilnie i podpory potrzebuje tylko dla poczucia bezpieczeństwa, a nie autentycznego wsparcia fizycznego. Z tego samego powodu maluszek, stawiając pierwsze kroki, rozpościera ramiona, robiąc sobie z nich „stabilizatory”, choć faktycznie tylko balansuje nimi w powietrzu. Ważne jest, że te zabawki są wesołe, a dziecko kojarzy je ze źródłem przyjemności. To dodaje mu odwagi, bo śmiech i radość łagodzą napięcie związane z przekroczeniem granicy między siedzeniem i raczkowaniem a chodzeniem. Każde dziecko stawiające pierwsze kroki to taki mały Juliusz Cezar przekraczający rzekę Rubikon. W takim doniosłym momencie warto mieć przy boku zaufanych zabawkowych przyjaciół, którzy jednocześnie stanowią dobrą podporę. Miło też na drugim brzegu paść w ramiona rodzica nagradzającego trud i odwagę dziecka uśmiechem, pochwałą, uściskiem. dr n. hum. Justyna Korzeniewska – psycholog dziecięcy, ekspertka Fisher-Price
2 trudne momenty w pierwszym roku życia dziecka
Pierwszy moment krytyczny pojawia się zaraz po narodzinach dziecka i trwa do chwili, aż matka "nauczy się" swojego dziecka. Drugi moment to okolica 8-9 miesiąca, gdy dziecko zaczyna raczkować lub pełzać. Przeczytaj, jak sobie poradzić w tych sytuacjach.
Moment krytyczny w opiece nad niemowlęciem to zupełnie coś innego niż skoki rozwojowe, przez które przechodzi dziecko. To moment, w którym rodzic musi nauczyć się, jak sobie radzić w nowej sytuacji. W 1. roku życia dziecka są 2 takie momenty: narodziny i pierwsze tygodnie opieki oraz moment około 8. miesiąca życia, kiedy dotąd mało mobilne dziecko zaczyna się przemieszczać. Wtedy opieka nad nim gwałtownie nabiera tempa. Jak sobie poradzić z opieką nad noworodkiem Mało która matka od razu wie, jak zajmować się noworodkiem. Mało która mama przyjmuje ze spokojem wszystko, co wiąże się z karmieniem piersią, przewijaniem, odbijaniem, kolką itd. Do tego rodziców wykańcza brak snu i płacz dziecka. Niektóre matki trudno przyzwyczajają się do faktu, że przez najbliższe miesiące będą musiały skupić się głównie na zaspokajaniu potrzeb dziecka. Ten etap nie trwa wiecznie. Naprawdę da się go przetrwać i nauczyć się czerpać przyjemność z nowej sytuacji. W pierwszych tygodniach życia dziecka przede wszystkim potrzeba czasu i spokoju. A może inaczej: spokój przyjdzie z czasem. Kiedy mama (i tata też!) przyzwyczai się do faktu, że ma dziecko i zacznie rozpoznawać sygnały, które ono daje, wypracuje swoją rutynę. Zajmuje to zazwyczaj kilka tygodni. Potem jest łatwiej. Stały rytm dnia jest bardzo korzystny w opiece nad niemowlęciem. Małe dzieci lubią powtarzalność i są spokojniejsze, kiedy kolejne elementy dnia następują w znanym porządku. Rodzicom też jest łatwiej się zorganizować, gdy mniej więcej wiedzą, kiedy dziecko będzie spało, kiedy jadło, a kiedy bawiło się. Jak sobie poradzić z opieką nad raczkującym dzieckiem Gdy dziecko zaczyna się przemieszczać po mieszkaniu, cały misternie wypracowany plan się sypie. Mama, która nauczyła się radzić sobie z noworodkiem, musi nauczyć się tego od nowa, bo dziecko wypracowało zupełnie nowe umiejętności. To bardzo dobra wiadomość! Teraz rodzic musi się dostosować do faktu, że dziecko mniej śpi, a więcej czasu spędza na poznawaniu świata. Ten moment wiąże się z tym, że dziecko wszystko chce obejrzeć, włożyć do buzi, wysypać, porwać, sprawdzić. To oznacza, że robi bałagan i samo stanowi dla siebie zagrożenie. Dlatego rodzice naprawdę muszą pilnować niemowlaka, który raczkuje i uczy się chodzić. Żeby ułatwić sobie zadanie, zabezpiecz dom na tyle, na ile to możliwe. Wszelkie zamknięcia i ochraniacze np. do kontaktów czy zabezpieczające rogi mebli i ostre krawędzie to naprawdę nie jest zbędny wydatek. Usuń też wszelkie drobne przedmioty z podłogi, szafek i półek, do których dziecko może sięgnąć. Zabezpiecz piekarnik, zmywarkę i szafki, w których trzymasz drobne lub ostre przedmioty oraz chemię domową – niech dziecko nie ma do nich dostępu i kropka. Raczkujące niemowlęta mają to do siebie, że uczą się nowych rzeczy błyskawicznie. Dla rodziców oznacza to konieczność przewidywania 3 kroki do przodu. Dziecko jeszcze wczoraj nie umiało stanąć przy półce i zrzucić sobie na głowę doniczki? Właśnie się nauczyło! Ten okres nieokiełznanej ciekawości też minie. Zazwyczaj ok. 12. miesiąca życia dziecko pochłania nauka chodzenia, później wspinania się, biegania. Rodzic stopniowo przyzwyczaja się do coraz większej aktywności dziecka. Czytaj też: Dom bezpieczny dla dziecka
Od pełzania do chodzenia, czyli wszystko o rozwoju ruchowym dziecka
Już nie możesz doczekać się pierwszego kroku maluszka? Zanim jednak maluch stanie na własnych nogach, czeka go szereg innych wyzwań. Sprawdź, jak przebiega rozwój ruchowy dziecka i jak go wspierać.
Najpierw nieskoordynowane ruchy, potem pierwsze próby trzymania główki, a potem? No właśnie, czy wiesz, jak przebiega rozwój ruchowy dziecka? Sprawdź, jakich osiągnięć z zakresu motoryki możesz się spodziewać w kolejnych miesiącach życia maluszka i jak motywować brzdąca do trenowania nowych umiejętności. Rozwój motoryczny miesiąc po miesiącu Noworodek wykonuje nieskoordynowane ruchy, które są wynikiem wrodzonych odruchów. Możesz zaobserwować np. tzw. odruch Moro, czyli gwałtowne wyrzucanie rączek i nóżek, które zazwyczaj jest reakcją na zmiany położenia ciała dziecka lub silne bodźce dźwiękowe, dotykowe czy wzrokowe. Maluszek ma też silni zaciśnięte piąstki, a kciuki skierowane do wewnątrz. Już 3-miesięczne niemowlę potrafi przez chwilę utrzymać główkę, leżąc na brzuszku. Chętnie korzysta więc z tej nowej umiejętności, rozglądając się wokół. W czasie kolejnych 4 miesięcy maluch będzie doskonalił tę umiejętność, a także nauczy się, jak z leżnia na brzuszku przeturlać się na plecy i odwrotnie. Między 7. a 10. miesiącem życia dziecko potrafi już samodzielnie siedzieć, do tego czasu podejmie też pierwsze próby raczkowania. A kiedy możesz spodziewać się pierwszego kroku? Tak naprawdę wtedy, gdy brzdąc będzie na to gotowy. Jedne maluchy zaczynają chodzić jeszcze zanim zdmuchną pierwszą świeczkę na torcie urodzinowym, inne – nawet pół roku później. Nie panikuj więc, jeśli pociecha koleżanki już sprawnie biega po podwórku, a twój maluszek jeszcze raczkuje. Najwyraźniej nie jest jeszcze gotowy na swój pierwszy samodzielny krok. Daj mu czas, stwórz odpowiednie warunki i wspieraj. Jak wspierać rozwój motoryczny dziecka? 1. Zadbaj o bezpieczeństwo Maluchowi łatwiej odkrywać świat, kiedy wie, że jest bezpieczny. Bądź więc przy dziecku, gdy próbuje siadać, raczkować czy wstawać. Zadbaj też o to, by podczas „wędrówek” po domu dziecku nie stało się nic złego – zabezpiecz szafki i szuflady, a także ostre wystające elementy, jak np. gałki kredensu czy rogi stołu, a z niższych półek usuń ciężkie przedmioty, które brzdąc mógłby sobie zrzucić na głowę. 2. Pozwól dziecku na samodzielność Staraj się, aby troska o bezpieczeństwo nie przerodziła się w wyręczanie dziecka we wszystkim. Jeśli zawsze będziesz podawać dziecku zabawkę, która leży nieopodal, maluch nie będzie miał motywacji, by samemu po nią sięgnąć. Nie przejmuj się, gdy twoja pociecha się przewróci – to normalne, że pierwsze próby wstawania czy chodzenia nie zawsze są udane. Ćwiczenia to jednak droga do doskonałości. 3. Bądź spokojna i cierpliwa Tak bardzo chciałabyś, aby maluch już siedział, raczkował albo chodził, że każda kolejna nieudana próba wywołuje u ciebie frustrację? Wyluzuj! Dziecko wyczuwa twoje emocje, a te negatywne mogą je tylko zniechęcić. Dlatego zamiast martwić się, że się nie udało, ciesz się, że maluch próbuje. 4. Zadbaj o wygodę Wyobraź sobie, że idziesz na wspaniałą wycieczkę, ale masz na sobie niewygodne ubranie i buty, które cię ścierają. O czym marzysz? Żeby jak najszybciej przestać się ruszać, prawda? Tak samo jest z dzieckiem. Jeśli chcesz, aby maluch chętnie trenował umiejętności motoryczne, zadbaj o to, by miał komfortowe ubranko i wygodną pieluszkę. Doskonale sprawdzą się pieluszki Dada, które oprócz bardzo chłonnego wkładu, mają także elastyczne boczki i wygodne falbanki, które nie krępują ruchów malca. 5. Pamiętaj o dopingu Nie, nie chodzi wcale o żadne specjalne odżywki dla niemowląt, tylko o twoje wsparcie. Chwal brzdąca za każdą, nawet nieudaną, próbę zdobycia nowych umiejętności ruchowych. Nagradzaj swoją pociechę oklaskami, uśmiechem i pochwałami. Nic przecież tak nie motywuje do działania jak poczucie, że najważniejsza dla nas osoba jest z nas tak bardzo dumna. Zajrzyj też na www.dada.pl
Kiedy dziecko wstanie? Sprawdź, jak pomóc niemowlęciu
Na ten moment czekają wszyscy rodzice – maluch wstał o własnych siłach! I zrobił swój pierwszy kroczek! A jak powinna wyglądać droga do sukcesu?
To nie jest tak, że dziecko któregoś dnia wstanie i zacznie chodzić. Zanim to zrobi, czeka go wiele ćwiczeń. Bo samodzielne przemieszczanie się to dla malutkiego człowieka przygoda! Jednak nim do ciebie przyjdzie na własnych nóżkach, zaliczy kilka innych bardzo ważnych etapów rozwoju. Niemowlę pełza Zwykle na początku 7. miesiąca życia niemowlęciu udaje się sztuka, która wprawia je w zachwyt – zaczyna samodzielnie poruszać się do przodu! Odkrywa tę umiejętność, leżąc na brzuszku, gdy niedaleko zobaczy coś intrygującego. Najpierw wyciąga w tym kierunku rączkę, a jeśli nie dosięgnie, próbuje podpełznąć. Przesuwa na przemian rączki do przodu i pełza (ale nóżki mu w tym nie pomagają). To trudne zadanie często dziecku wychodzi na opak – zamiast iść do przodu, kręci się w kółko. Ale robi to wytrwale, więc w końcu udaje mu się ruszyć do przodu! Jeśli metr od niemowlaka będziesz kłaść zabawki, ćwiczenie pełzania stanie się jego hobby. Niedługo potem dziecko zdobywa nową umiejętność: z pozycji leżącej na brzuszku udaje mu się uklęknąć i podeprzeć z przodu rączkami. NASZA RADA Gdy dziecko klęczy, podawaj mu kolorową piłeczkę – zaciekawiony wyciągnie po nią rączkę i przez chwilę, klęcząc, będzie się opierać na jednej ręce. Podawaj mu zabawki tak, by musiało wyciągać po nie raz rękę prawą, raz lewą. Nauczy się utrzymywać równowagę. Pierwszy obrót z brzuszka na plecy - sprawdź, kiedy to nastąpi! Niemowlę się czołga Narzędzia dla rodziców mamotoja.pl Kalendarz rozwoju niemowlaka Czytaj więcej Najczęściej w 8. miesiącu życia dziecko potrafi już samodzielnie siadać (z klęku) i bawić się w takiej pozycji. Gdy niedaleko zobaczy np. grającą zabawkę, spróbuje do niej dotrzeć – oczywiście na brzuszku. Nie pełza już jednak jak foka; jego ruchy przypominają czołganie: porusza na przemian rękami i nóżkami. Czołganie się jest jednak dość uciążliwe, więc dziecko ucieszy się, gdy odkryje prostszy sposób poruszania. Pewnego dnia oprze się na rączkach i kolankach, a brzuszek podniesie do góry... To początek raczkowania. Wkrótce dziecko nabierze w nim dużej wprawy! NASZA RADA Baw się często z dzieckiem w berka na czworakach – to świetne ćwiczenie wyrabiające siłę i sprawność. Pierwsze próby wstawania Niemowlak zaczął raczkować? Na niewysokiej szafeczce połóż jego ukochaną zabawkę (tak, by była widoczna). Wkrótce zbliży się do niej na czworakach, a potem, podtrzymując się np. twojej nogi – sam stanie na nóżki! Świat widziany z takiej wysokości i możliwość sięgnięcia po przedmioty, które były poza zasięgiem rąk – co za perspektywy! Od tej pory dziecko coraz częściej będzie stawać na własnych nóżkach. NASZA RADA Gdy dziecko stoi, połóż niedaleko na stoliku zabawkę. Najpierw „doraczkuje” do stolika i wstanie. Za którymś jednak razem spróbuje dotrzeć do zabawki, przytrzymując się mebli. Dziecko zacznie chodzić! Będzie to robić bokiem, dostawiając jedną nóżkę do drugiej. Czy pomagać dziecku w nauce chodzenia - tłumaczy nasz ekspert: View Ediplayer on the source website
Wszystko zaczyna się jeszcze przed narodzinami. W brzuchu mamy maluch robi salta, fika koziołki i wygina ciało. Słowem - korzysta ze swobody, jak może.
Dzięki temu, że nienarodzone maleństwo jest w ciągłym ruchu, jego kręgosłup już w brzuchu mamy nabiera elastyczności, a mięśnie siły. Noworodek może więc utrzymać dużą, w stosunku do reszty ciała, główkę. Nim osiągnie tę i inne sprawności, pamiętaj o kilku sprawach. W okresie ciąży jedz potrawy zawierające wapń Dobrze przyswajalny, niezbędny do mineralizacji kości wapń jest w mleku i jego przetworach. Pewne ilości wapnia zawierają także rośliny strączkowe oraz pieczywo pełnoziarniste. Mleko, pokarmy mleczne i odpowiednia ilość witaminy D to też podstawa zdrowej diety dziecka w pierwszym roku życia. Dopilnuj badania bioderek Tuż po narodzinach może to zrobić doświadczony pediatra neonatolog. Później, między szóstym a ósmym tygodniem życia, malca powinien zbadać ortopeda. W razie wątpliwości skieruje on dziecko na USG. Kolejne badanie u ortopedy warto wykonać, gdy maluch skończy trzy miesiące, a następne, gdy zacznie chodzić (to tzw. kontrola chodu). Im wcześniej wykryje się dysplazję stawu biodrowego, tym skuteczniejsze będzie leczenie – to bardzo ważne! I pamiętaj, by podczas przewijania nie unosić dziecka za nóżki ani ich nie prostować. Kup dobry materacyk Niemowlę musi spać na równej powierzchni, bez poduszeczki. Najlepszy jest materac średnio twardy, na którym po położeniu dziecka nie tworzą się wgłębienia – by zapobiec ich utrwalaniu się, często przekładaj go na drugą stronę. Gdy pojawią się wgniecenia, trzeba niestety kupić nowy materac. Łóżeczko ustaw tak, by podchodzić do dziecka raz z jednej, raz z drugiej strony. Ułożenie główki stale w tę samą stronę źle wpływa na niewykształcony jeszcze kręgosłup szyjny. Zobacz także: Tego nie rób - Zakazane zabawy z niemowlakiem [CMS_PAGE_BREAK] Do snu układaj dziecko na pleckach Malec leży wówczas w naturalnej pozycji, z nóżkami odwiedzionymi na boki i lekko podciągniętymi kolanka­mi. To gwarantuje prawidłowy rozwój panewek stawów biodrowych. Noworodek może mieć główkę skierowaną na bok. Aby w pozycji na pleckach dziecku się nie ulewało, po karmieniu trzymaj je pionowo, aż się mu odbije. Możesz też pod nogi łóżeczka (od strony głowy dziecka) podłożyć książki. Kiedy maluch czuwa, kładź go na brzuszku Taka pozycja, zwana inaczej kangurowaniem zachęca do unoszenia główki, wzmacnia mięśnie grzbietu i rąk. Wymusza też naturalne odwodzenie bioderek, co sprzyja prawidłowemu kształtowaniu się stawów. I... ułatwia odchodzenie gazów. Ochraniaj główkę Podnosząc dziecko, pamiętaj, że dopóki samo nie trzyma pewnie główki (zwykle do około trzeciego miesiąca), trzeba mu ją stale podtrzymywać. Nagłe ruchy ciała nie tylko odbierają poczucie równowagi i bezpieczeństwa, ale też mogą sprawić, że główka nagle opadnie do tyłu, obciążając kręgi szyjne. Biorąc dziecko na ręce, wsuwaj jedną rękę pod jego kark, by twoja dłoń objęła główkę od spodu, a drugą (z szeroko rozstawionymi palcami) podtrzymuj pośladki. Unoś malucha powoli, pamiętając, by główka cały czas znajdowała się w jednej linii z tułowiem. Zobacz także: Jak bezpiecznie podnosić niemowlę - film Zapewniaj swobodę ruchów Kupuj dziecku luźne ubranka. Ciasne śpioszki, zbyt ścisłe spowijanie noworodka blokują swobodę ruchów i sprzyjają powstawaniu wad postawy. Gdy twoje dziecko skończy cztery miesiące, układaj je jak najczęściej na podłodze i prowokuj do przewracania się z plecków na brzuszek i z brzuszka na plecki, a potem kolejno do pełzania i wreszcie około dziewiątego miesiąca do raczkowania. Polecamy: Dlaczego należy kłaść niemowlaka na brzuchu [CMS_PAGE_BREAK] Naucz się używania chusty Jest bezpieczna już od pierwszych dni życia dziecka, pod warunkiem że dobrze ją zawiążesz – wtedy maluch przylega całym brzuszkiem do twojego ciała i nie odchyla się od niego, nawet kiedy pochylisz się do przodu. Zobacz, jak nosić niemowlę w chuście. Nosząc maluszka w pionie (w chuście lub nosidełku), sprawdzaj, czy jego kolanka są powyżej pośladków – miednica jest wówczas odchylona do tyłu, a plecki wygięte w literkę C (to naturalna krzywizna). Dopiero pod koniec pierwszego roku kręgosłup malca osiągnie kształt jak u dorosłego. Nie noś dziecka „przodem do świata” Możesz to robić, jedynie trzymając malucha na rękach, ale nigdy w chuście lub nosidełku. Taki sposób noszenia powoduje nienaturalne wygięcie kręgosłupa maluszka i nie daje oparcia główce. Na spacerze młodsze niemowlęta powinny leżeć w wózku. Nie przyspieszaj rozwoju ruchowego Sadzanie dziecka, które jeszcze samo nie siada, wymusza pionową postawę, zanim kręgosłup i mięśnie są do tego gotowe. W efekcie malec pochyla się do przodu, wyginając kręgosłup w pałąk, albo opada na bok i go krzywi. Nie podtrzymuj za rączki dziecka, które jeszcze samodzielnie nie chodzi. Wiwat Raczkowanie! Przynosi ono same korzyści dla rozwoju ruchowego i dobrej pracy mózgu. Warto zachęcać do niego malca, np. poprzez zabawę w przechodzenie przez tunel. Dzieci, które omijają raczkowanie, mogą mieć później problemy z dysleksją, planowaniem ruchu, jazdą na rolkach, rowerze, nartach, a także z wykonywaniem niektórych ćwiczeń fizycznych. U niektórych z nich może ujawnić się wada postawy, np. skolioza (boczne skrzywienie kręgosłupa). Polecamy: Prosty kręgosłup - 10 rad dla rodziców niemowlaka Konsultacja merytoryczna dr n. med. Hanna Więcławek-Wassermann Specjalistka ortopedii i traumatologii narządu ruchu, zajmuje się też ortopedią dziecięcą i jest lekarką rehabilitacji medycznej. Leczy m.in. choroby stawów, kontuzje sportowe, wady postawy, mózgowe porażenie dziecięce
Dlaczego dziecko kołysze się, zamiast raczkować?
Wydaje ci się, że twoje dziecko powinno już jak jego rówieśnicy zacząć raczkować, a ono jedynie kołysze się na czworakach. Pediatra wyjaśnia, o czym to świadczy.
Nasz syn Kajtek ma 10 miesięcy i dobrze się rozwija. Nie możemy się doczekać, kiedy zacznie raczkować. Jednak na razie tylko kołysze się w przód i w tył, opierając się na dłoniach i kolanach. Dlaczego to robi? Ilona ze Stalowej Woli Prof. Jacek Grygalewicz: Zanim dziecko zacznie raczkować, zwykle uczy się kołysać w przód i w tył lub boki, klęcząc przy tym i opierając się na rękach. Przenoszenie ciężaru ciała daje Pani synkowi ważną informację, niezbędną, aby wreszcie odważył się oderwać kończynę od podłoża i zacząć raczkować. Żadne dziecko nie zacznie raczkować, póki nie wyczuje, że umie to robić. Warto układać synka na podłodze, kłaść w pewnej odległości od niego atrakcyjną zabawkę i w ten sposób stwarzać mu warunki, które sprzyjają swobodnemu poruszaniu się. Odpowiada: prof. dr hab. Jacek Grygalewicz, pediatra. Leczy małych pacjentów od 45 lat. Aktywnie działa w Zarządzie Głównym Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego. Pracuje w Klinice Pediatrii w Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego. Stworzył Poradnię Zaburzeń Oddychania w Czasie Snu. Wiceprezes Komitetu Rozwoju Człowieka PAN. Czytaj też: 15 zabaw, które wspierają rozwój ruchowy dziecka Przygotuj dom na raczkowanie dziecka Przygotowania do nauki chodzenia
Czy roczne dziecko powinno się wkładać do chodzika? Odpowiada pedagog.
Nasz synek skończył niedawno roczek i jeszcze nie chodzi, woli biegać na czworakach, czasami staje przy meblach, ale zaraz się puszcza i nie odważa się na chodzenie. Mnie się wydaje, że wszystko jest tak jak u innych dzieci, ale teściowie bardzo się tym niepokoją, kupili chodzik i jeszcze naciskają na męża, tak że i on uważa, że z Bartusiem jest coś nie w porządku. Nie wiem, kto ma rację. Czy trzymanie dziecka w chodziku, tak jak chce mąż, jest wskazane? Anna z Polic Zdecydowanie ma Pani rację. Roczne dziecko zazwyczaj chodzi na czworakach, wstaje przy meblach lub próbuje paru kroczków, trzymając się ręki dorosłego. Zacznie chodzić, zgodnie z własnym „zaprogramowaniem”, jutro lub za miesiąc, dwa, trzy i nie należy tego przyspieszać. Chodzik ogranicza naturalną potrzebę ruchu u malca i wymusza chodzenie, zanim dziecko jest na to gotowe, a to może prowadzić do wad postawy. Proszę zachęcić męża, by poczytał o rozwoju ruchowym dziecka lub porozmawiał z pediatrą i przestał się niepotrzebnie niepokoić. Konsultacja merytoryczna mgr Agnieszka Galica Terapeutka rodzinna i małżeńska. Kieruje Pracownią Na uboczu, która jest Psychologiczną Pracownią Konsultacyjno-wychowawczą Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Autorka popularnych bajek i piosenek dla dzieci oraz programów telewizyjnych
Jeszcze zanim dziecko zacznie raczkować, trzeba pomyśleć o ważnych zasadach bezpieczeństwa. Na co zwrócić uwagę przy raczkującym dziecku? Gdzie mogą czaić się pułapki na małego raczka?
Zanim dziecko zacznie raczkować, usiądź na podłodze i spójrz na mieszkanie z jego perspektywy. Zastanów się, gdzie mogą czyhać pułapki na twoje ciekawskie niemowlę, i jak je wyeliminować. Pamiętaj też o ogólnych zasadach bezpiecznego domu niemowlaka: 1. Zrezygnuj z obrusa. Raczkujące dzieci uwielbiają ciągnąć za jego róg. To może być niebezpieczne, szczególnie, jeśli na stole znajduje się coś, co może spaść: szklanka z gorącą herbatą, ciężki wazon albo książka w twardej okładce. Poza tym, nawet jeśli masz pewność, że dziecko nie ściągnie obrusa (i tego, co na nim leży) na głowę, pamiętaj, że niemowlę może podciągać się, trzymając za zwisający róg i zacząć przedwcześnie wstawać. 2. Zabezpiecz okna. Dla raczkującego dziecka wspinanie się na niskie sofy, na ich oparcia i wreszcie na parapet nie jest niemożliwością. Lepiej nie ryzykować. Uwaga! Skoro mowa o wchodzeniu na sofę: już 8-9-miesięczne dziecko warto uczyć, że z kanapy czy łóżka schodzi się tyłem: zsuwając nóżki na podłogę. Dzieci szybko łapią tę zasadę i trzymają się jej, nawet gdy mama nie patrzy. Dowiedz się, dlaczego raczkowanie jest ważne 3. Zablokuj drzwi i szuflady. Niemowlę może otworzyć je, potem próbować zamknąć i... auć! Jak boli! Aby zmniejszyć ryzyko przytrzaśnięcia paluszków w drzwiach możesz zamontować specjalną blokadę opóźniającą zamykanie drzwi albo po prostu wieszać na drzwiach grube ręczniki, które uniemożliwią ich zamknięcie się. Szuflady, których nie używasz zbyt często, możesz zakleić kawałkiem przezroczystej taśmy klejącej albo – to sprawdzony sposób – związać razem uchwyty górnej i dolnej szuflady gumką recepturką (wiąż razem pierwszą i drugą szufladę od dołu, potem drugą i trzecią, potem trzecią i czwartą i tak do końca. Jeśli będziesz chciała otworzyć daną szufladę, rozplątuj tylko tę gumkę, która łączy daną szufladę z kolejną od góry). Zobacz też: Co może jeść 9-miesięczne dziecko 4. Zwróć uwagę na ostre kanty. Oklej kanty np. skrawkami filcu albo kup specjalne osłonki. Poznaj zasady pierwszej pomocy przy wypadkach domowych 5. Zrób porządek w łazience. Czyli: proszek do prania i środki czystości zamykamy w szafce, i to wiszącej. Nie licz na to, że niemowlęciu nie uda się zakraść samotnie do łazienki – możesz mieć pewność, że wcześniej czy później zdarzy się taki dzień, kiedy będziesz się śpieszyć, zadzwoni telefon, zostawisz uchylone drzwi – i wtedy maluch na na 100 procent skorzysta z okazji zdobycia nowego terytorium 6. Ustaw bramkę przed schodami. Wchodzenie na schody jest łatwe dla raczkującego dziecka, ale podczas schodzenia z nich może zdarzyć się bolesny fikołek. Bramkę zabezpieczającą warto też ustawić przed kuchenką. 7. Zabezpiecz kontakty. Najlepiej pomyśl o małym przemeblowaniu. Ustawienie np. fotela przed gniazdkiem to dobry pomysł: nic nie widać, więc nic nie kusi dziecka. Kontakty, których nie dasz rady schować za meblami, zabezpiecz specjalnymi zaślepkami (najlepiej z kluczykiem) – takie zabezpieczenie jest naprawdę konieczne w domu raczkującego dziecka. Podczas wyjazdów np. do babci warto zabrać ze sobą taśmę izolacyjną, aby na kilka dni zabezpieczyć u niej gniazdka, które pozostają „na widoku”. Jak zachęcić dziecko do raczkowania? Nie musisz robić nic specjalnego. Stwórz mu tylko odpowiednie warunki: dużo przestrzeni, niekrępujące ruchów ubranko. Jak najczęściej bawcie się na podłodze: turlajcie piłeczką, urządzajcie wyścigi autek. W końcu niemowlę ruszy śladem swoich zabawek. Jakie zabawy ruchowe dla dziecka?
Niemowlę zaskakuje Cię swoim zachowaniem? Raczkuje do tyłu, zbiera z dywanu okruszki, ciągnie za włosy... dlaczego?
Obserwowanie maleństwa w pierwszych miesiącach życia – jak próbuje poznawać świat, z jakim zaangażowaniem ćwiczy wkładanie rączek do buzi, jak bardzo zafascynowane jest tym, co je otacza, i jak wytrwale próbuje się przesunąć i dostać do zabawki – to jedna z najprzyjemniejszych i najbardziej niesamowitych rzeczy na świecie! Wszystko wkłada do buzi Niemowlę robi tak z kilku powodów. Gmeranie paluszkami czy zabawką w ustach przygotowuje wargi, język i podniebienie do radzenia sobie z pokarmami innymi niż mleko. Wkładanie łapek do buzi jest też wstępnym, i niezbędnym, etapem nauki mówienia. „Trenuje” buzię, szykując ją w ten sposób do trudnej sztuki, jaką jest emisja dźwięków. Wkładanie przedmiotów do ust to także przejaw naturalnej niemowlęcej ciekawości. Dotyk, oprócz słuchu, jest u dziecka w pierwszym roku życia najlepiej wykształconym zmysłem. A w buzi czucie jest najdoskonalsze. „Paca” rączką Dwu-, trzymiesięczne maleństwo wyciąga łapki i stara się trącić zabawkę, a potem uderza w nią całą dłonią. Dlaczego? Bo tak bardzo pragnie wszystko poznać, wszystkiego dotknąć, wszystko samodzielnie sprawdzić! Wyciągnięcie ręki i próba dotknięcia dostrzeżonego przedmiotu wynika z chęci poznania otoczenia. Kontrola dłoni u kilkumiesięcznego maleństwa jest jeszcze nieprecyzyjna, dziecko nie wie, jak daleko powinno wyciągnąć rączkę, by trafić w upragniony cel. Uderzając i „pacając”, metodą prób i błędów, określa odległość. W ten sposób uczy się oceniać dystans dzielący je od zabawki oraz ćwiczy koordynację wzrokowo-ruchową. Zbiera drobne paproszki Każda drobinka jest czymś nowym i ciekawym, więc dziecko chce ją wziąć do ręki. Najpierw umie ujmować przedmioty całą dłonią, ale w miarę doskonalenia funkcji ręki próbuje podnieść je dwoma palcami. I w tym właśnie okresie fascynuje się małymi paproszkami, nitkami, okruszkami. Podnosząc je, nie tylko zaspokaja ciekawość, ale też doskonali chwyt między kciukiem i palcem wskazującym lub środkowym. Powtarza jedną czynność Odkrywszy nową umiejętność, dziecko zaczyna ćwiczyć ją bez wytchnienia. Potrafi zbudzić się w środku nocy, by zapamiętale próbować obrócić się na brzuszek czy doskonalić wstawanie i siadanie! Jest nową czynnością tak zafascynowane, że pragnie ją wciąż powtarzać – najpierw, żeby się jej nauczyć, a potem, żeby ją doskonalić. W końcu, dzięki ćwiczeniom, ma miejsce tzw. automatyzacja, czyli opanowanie nowej umiejętności w stopniu pozwalającym na włączenie jej w cały zespół aktywności, które dziecko już zna. I można przejść do nauki nowych rzeczy! Zapomina, czego się nauczyło? Gaworzący malec może np. przestać się odzywać, gdy zaangażuje się w naukę siadania. Doskonalenie nowej umiejętności wymaga odeń bowiem tak wielkiej koncentracji, że układ nerwowy niejako „odkłada na bok” inne, te wcześniej opanowane. Maleństwo nie zapomina ich, a jedynie rezygnuje z nich na pewien czas, by skupić wszystkie siły na ćwiczeniu kolejnej czynności. Dzięki temu może ją doskonalić z maksymalnym zaangażowaniem, co pozwala na lepsze i szybsze jej opanowanie. Ciągnie za włosy Gdy niemowlę poczuje coś pod rączką, w pierwszym odruchu szybko ją zaciska – dotyk bowiem to bodziec, a reakcją na niego – chwyt. Kolejnym mimowolnym mechanizmem u malutkiego dziecka jest próba podciągnięcia się. To właśnie z tego powodu może się zdarzyć, że maluszek, mocno chwyciwszy rączką Twoje włosy, będzie się starał podciągnąć na nich w górę! Wkłada innym palec do oka Kiedy ktoś się nad maleństwem pochyli czy przybliży doń swoją twarz, by z nim „pogadać”, może się zdarzyć, że w odpowiedzi dziecko z wielkim zainteresowaniem i zaaferowaniem włoży mu do oka swój paluszek! Taka reakcja jest jak najbardziej zrozumiała. Oko to przecież ciekawy i wyrazisty obiekt, ciemny i przykuwający uwagę na tle jasnej twarzy. Dlatego wzbudza u maleństwa duże zainteresowanie i chęć bliższego poznania. Jest barwna plama, więc trzeba ją zbadać... „Prycha” ustami Kilkumiesięczny brzdąc potrafi wydawać zabawne dźwięki, przypominające prychanie czy raczej warkotanie wargami. Ten nowy odgłos jest tak niesamowity, że dziecko wciąż go powtarza. W ten sposób nawiązuje kontakt z otoczeniem, zaczepia mamę i tatę, ale też samo ze sobą bawi się nowym dźwiękiem, wypróbowuje go. Jest to ważny etap w rozwoju jamy ustnej. Przygotowuje do nauki mowy, nabierania jedzenia do ust i żucia gęściejszych pokarmów, a także – do picia z kubeczka. Aby to się udało, dziecko musi m.in. opanować odpowiednią pracę i ułożenie warg, języka, żuchwy, policzków. Prychanie oraz inne zabawy buzią to ćwiczenia, które pozwolą niemowlęciu nauczyć się tego. Kołysze się na czworakach Czasem rodzice niepokoją się takim zachowaniem. Zupełnie niepotrzebnie, to naturalne! Jednym z mechanizmów w rozwoju fizycznym niemowlęcia jest ruch do tyłu (odpychanie od podłoża) – dziecko, ułożone na brzuszku, odpycha się na przedramionach, potem na łokciach, dłoniach. Wreszcie udaje mu się unieść klatkę piersiową oraz pupę i maluch na czworakach odpycha się dłońmi. Tułów wędruje w tył, po czym wraca do punktu wyjścia. Wygląda to jak kołysanie. Tak dziecko stopniowo zdobywa kontrolę nad swoim ciałem w różnych położeniach. Ćwiczy ruchy barków, miednicy i tułowia, rozwija koordynację pracy mięśni, doskonali utrzymywanie równowagi. Dzięki temu wkrótce będzie mogło zacząć raczkować, a potem – chodzić. Pełza w kółko, raczkuje w tył Większość pięcio-, siedmiomiesięcznych dzieci umie w pozycji na brzuszku kręcić się wokół własnej osi. Zaczyna się od przypadku. Jeśli malcowi uda się odepchnąć jedną ręką i dostać do ułożonej z boku zabawki, to odkrywa, że nauczył się czegoś nowego. Teraz będzie to powtarzał, po czym przejdzie do kręcenia się w drugą stronę. W tym samym mniej więcej okresie zacznie też prawdopodobnie podejmować próby przesunięcia się do przodu. Początkowo dziecko odpycha się rączkami, ale nie potrafi jeszcze włączyć do ruchu nóżek. W rezultacie, chociaż wcale tego nie chce, przemieszcza się do tyłu. Denerwuje się i złości, ale wytrwale próbuje dalej. Dzięki tym próbom w pewnym momencie udaje mu się dołączyć ruchy nóżkami i skoordynować je z naprzemiennym ruchem ramion. I w końcu rusza na czworakach do przodu!
Zanim dziecko nauczy się chodzić, musi opanować różne inne umiejętności. Zobacz, jakie etapy nauki chodzenia powinno przejść niemowlę.
Prof. Theodora Hellbrügge, ekspert Światowej Organizacji Zdrowia, wyróżnił kilka etapów nauki chodzenia, które pokonuje niemowlę zanim nauczy się chodzić. Noworodek - chód automatyczny; 1. miesiąc - dziecko odruchowo prostuje nóżki; 2. miesiąc - etap przejściowy; 3. miesiąc - niemowlę zgina nogi przy oparciu stóp o podłoże; 4. miesiąc - etap przejściowy; 5. miesiąc - dziecko na krótko przejmuje ciężar swojego ciała; 6. miesiąc - etap przejściowy; 7. miesiąc - sprężynuje; 8. miesiąc - etap przejściowy; 9. miesiąc - stoi trzymane za rączki; 10. miesiąc - podciąga się na meblach do pozycji stojącej, stoi, mocno się trzymając; 11. miesiąc - chodzi bokiem przy meblach oraz trzymane za ręce; 12. miesiąc - chodzi trzymane za rękę. To ważne! Poproś o konsultację lekarza pediatrę, jeśli: Dziecko nie ma odruchu „chodu automatycznego” w ciągu pierwszych dwóch miesięcy życia. Niemowlę do 35. tygodnia życia nie sprężynuje na nogach. Dziecko stoi zawsze na czubkach palców lub do 44. tygodnia w ogóle nie potrafi stać. Maluszek do końca pierwszego roku życia nie jest w stanie samodzielnie zrobić kroku do przodu, gdy podtrzymujesz go za rączki. Zobacz także: Czy dziecko musi chodzić, gdy skończy rok? Pytania o raczkowanie – kiedy, jak długo i po co? Kalendarz rozwoju niemowlęcia - rozwój ruchowy
Bieganie na czworakach to trening idealny: ćwiczy mięśnie i koordynację, doskonale wpływa na kręgosłup. Jest także świetną gimnastyką dla... mózgu.
Bieganie na czworakach to trening idealny: ćwiczy mięśnie i koordynację, doskonale wpływa na kręgosłup. Jest także świetną gimnastyką dla... mózgu. Wydaje Ci się, że raczkowanie jest banalnie proste? Wręcz przeciwnie. Chodzenie na czworakach wymaga pokonania grawitacji (trzeba unieść brzuszek), umiejętności przenoszenia ciężaru z jednej strony ciała na drugą i zgrania ze sobą pracy rąk i nóg. Zanim ruszy do przodu Pamiętasz, jak trudno zapanować nad zdalnie sterowanym autkiem? Trzeba je najpierw „wyczuć”. Podczas raczkowania jest chyba nawet trudniej. Centrum sterowania, czyli mózg maluszka, musi wziąć pod uwagę nie cztery (prawo, lewo, przód, tył), a tysiące parametrów: jedne mięśnie się napinają, inne kurczą, prawa ręka i lewa noga ruszają do przodu, pozostałe kończyny czekają na swoją kolej itd. Nic więc dziwnego, że zanim malec ruszy przed siebie, musi sporo ćwiczyć. Około 10. miesiąca zaczyna bujać się w przód i tył, później raczkuje „na wstecznym” (jak robi to rak) albo z opuszczoną na pięty pupą. Czasem nawet zastyga w bezruchu i nie bardzo wie, co ze sobą zrobić. Warto zachęcać Ale spokojnie, dziecko samo do tego dojdzie. Zacznie raczkować prawdopodobnie około 11. miesiąca życia. Musi mieć jednak okazję do ćwiczeń, a także powód, by podjąć wysiłek. Dlatego nie trzymaj za długo malca w łóżeczku albo na leżaczku i nie wyręczaj go we wszystkim (np. podając mu każdą zabawkę, na którą spojrzy). Daj mu szansę: może sam dotrze do przedmiotu, który go interesuje? Przywołuj malucha do siebie i śmiej się radośnie, kiedy podejmie wyzwanie – radość mamy to dla niego najlepsza motywacja. Gdy nabierze wprawy, możesz jego „trasę” urozmaicić przeszkodami, np. klockami. Zdarza się, że malec nie raczkuje, bo mu się... nie opłaca. Niektóre dzieci pełzają na tyle sprawnie, że nie mają ochoty na walkę z grawitacją. Pomaga prosta sztuczka: zwiększenie tarcia. Malec położony na dywanie nie będzie w stanie ślizgać się na brzuchu. Może zacznie inaczej kombinować. Ćwiczą mięśnie, biodra... Raczkowanie jest niezbędną gimnastyką dla kręgosłupa, gdyż dzięki niemu prawidłowo kształtują się jego naturalne krzywizny. Dobrze wpływa na panewki biodrowe i stopy (ustawia je w prawidłowej pozycji). Poza tym ćwiczy mięśnie – przede wszystkim obręcz barkową i biodrową. ...i pracuje mózg Gdy Twój malec beztrosko plącze się innym pod nogami, w jego mózgu dzieją się ważne rzeczy – doskonalą się połączenia między półkulami. Raczkowanie angażuje cały mózg: zawiadująca lewą stroną ciała prawa półkula musi dogadać się z lewą, sterującą ruchami strony prawej. Dodatkowa trudność: pracę rąk i nóg trzeba zgrać w taki sposób, by maluch nie kicał jak zając, a poruszał się w systemie: prawa ręka z lewą nogą, lewa ręka z prawą nogą. Dwa centra ruchowe muszą więc współpracować, ale każde z nich jest w jakiejś mierze niezależne. Raczkowanie doskonali także umiejętność koncentrowania wzroku na bliskich przedmiotach. Dzięki temu maluch będzie mógł w przyszłości skupić się na literach, a więc łatwiej nauczy się odróżniać jedne od drugich, układać je w słowa. Nie wszyscy to potrafią Niektóre dzieci omijają ten etap rozwoju. Ale nie ma powodu do zmartwienia: większość z nich ćwiczy potrzebne umiejętności w inny sposób. Może się jednak zdarzyć, że maluch, który nigdy nie raczkował, będzie miał w przyszłości kłopoty z nauką pisania, chwytaniem piłki lub innymi umiejętnościami. Na wszelki wypadek warto więc malca zachęcać do raczkowania: bawić się w pieska, urządzać wyścigi na czworakach itp. Można (i warto) to robić nawet z kilkulatkiem. Tekst: Beata Turska Konsultacja: lek. med. Elżbieta Jasiak, pediatra neonatolog, Wojewódzki Szpital Specjalistyczny we Wrocławiu oraz dr Tomasz Smereka, psycholog, adiunkt Uniwersytetu Wrocławskiego
Bieganie na czworakach to trening idealny: ćwiczy mięśnie, koordynację i... mózg.
Bieganie na czworakach to trening idealny: ćwiczy mięśnie i koordynację, doskonale wpływa na kręgosłup. Jest także świetną gimnastyką dla... mózgu. Wydaje Ci się, że raczkowanie jest banalnie proste? Wręcz przeciwnie. Chodzenie na czworakach wymaga pokonania grawitacji (trzeba unieść brzuszek), umiejętności przenoszenia ciężaru z jednej strony ciała na drugą i zgrania ze sobą pracy rąk i nóg. Zanim ruszy do przodu Pamiętasz, jak trudno zapanować nad zdalnie sterowanym autkiem? Trzeba je najpierw „wyczuć”. Podczas raczkowania jest chyba nawet trudniej. Centrum sterowania, czyli mózg maluszka, musi wziąć pod uwagę nie cztery (prawo, lewo, przód, tył), a tysiące parametrów: jedne mięśnie się napinają, inne kurczą, prawa ręka i lewa noga ruszają do przodu, pozostałe kończyny czekają na swoją kolej itd. Nic więc dziwnego, że zanim malec ruszy przed siebie, musi sporo ćwiczyć. Około 10. miesiąca zaczyna bujać się w przód i tył, później raczkuje „na wstecznym” (jak robi to rak) albo z opuszczoną na pięty pupą. Czasem nawet zastyga w bezruchu i nie bardzo wie, co ze sobą zrobić. Warto zachęcać Ale spokojnie, dziecko samo do tego dojdzie. Zacznie raczkować prawdopodobnie około 11. miesiąca życia. Musi mieć jednak okazję do ćwiczeń, a także powód, by podjąć wysiłek. Dlatego nie trzymaj za długo malca w łóżeczku albo na leżaczku i nie wyręczaj go we wszystkim (np. podając mu każdą zabawkę, na którą spojrzy). Daj mu szansę: może sam dotrze do przedmiotu, który go interesuje? Przywołuj malucha do siebie i śmiej się radośnie, kiedy podejmie wyzwanie – radość mamy to dla niego najlepsza motywacja. Gdy nabierze wprawy, możesz jego „trasę” urozmaicić przeszkodami, np. klockami. Zdarza się, że malec nie raczkuje, bo mu się... nie opłaca. Niektóre dzieci pełzają na tyle sprawnie, że nie mają ochoty na walkę z grawitacją. Pomaga prosta sztuczka: zwiększenie tarcia. Malec położony na dywanie nie będzie w stanie ślizgać się na brzuchu. Może zacznie inaczej kombinować. Ćwiczą mięśnie, biodra... Raczkowanie jest niezbędną gimnastyką dla kręgosłupa, gdyż dzięki niemu prawidłowo kształtują się jego naturalne krzywizny. Dobrze wpływa na panewki biodrowe i stopy (ustawia je w prawidłowej pozycji). Poza tym ćwiczy mięśnie – przede wszystkim obręcz barkową i biodrową. ... i pracuje mózg Gdy Twój malec beztrosko plącze się innym pod nogami, w jego mózgu dzieją się ważne rzeczy – doskonalą się połączenia między półkulami. Raczkowanie angażuje cały mózg: zawiadująca lewą stroną ciała prawa półkula musi dogadać się z lewą, sterującą ruchami strony prawej. Dodatkowa trudność: pracę rąk i nóg trzeba zgrać w taki sposób, by maluch nie kicał jak zając, a poruszał się w systemie: prawa ręka z lewą nogą, lewa ręka z prawą nogą. Dwa centra ruchowe muszą więc współpracować, ale każde z nich jest w jakiejś mierze niezależne. Raczkowanie doskonali także umiejętność koncentrowania wzroku na bliskich przedmiotach. Dzięki temu maluch będzie mógł w przyszłości skupić się na literach, a więc łatwiej nauczy się odróżniać jedne od drugich, układać je w słowa. Nie wszyscy to potrafią Niektóre dzieci omijają ten etap rozwoju. Ale nie ma powodu do zmartwienia: większość z nich ćwiczy potrzebne umiejętności w inny sposób. Może się jednak zdarzyć, że maluch, który nigdy nie raczkował, będzie miał w przyszłości kłopoty z nauką pisania, chwytaniem piłki lub innymi umiejętnościami. Na wszelki wypadek warto więc malca zachęcać do raczkowania: bawić się w pieska, urządzać wyścigi na czworakach itp. Można (i warto) to robić nawet z kilkulatkiem. Bezpiecznie ruszam w świat Malec, który wprawił się w raczkowaniu, porusza się z imponującą prędkością. Na jego instynkt samozachowawczy nie można jeszcze liczyć. - Zadbaj o to, by otoczenie było przyjazne dla takiego szkraba. W domu: schowaj chemikalia, zabezpiecz kontakty i schody, schowaj do szafy obrusy, pilnuj, by dziecko nie miało dostępu do przedmiotów, którymi można się zakrztusić. Na dworze: sprawdź, czy w trawie albo na piasku nie ma szkła, psich kup itd. Uważaj, gdyż malec może włożyć do buzi także to, czego nie da się posprzątać, np. biedronkę. - Pamiętaj o oknach. Raczkujące maluchy błyskawicznie uczą się wspinać po meblach. A z sofy czy krzesła mogą dostać się na parapet. - Uważaj na malucha. Pamiętaj, że w każdej chwili może Ci wejść pod nogi – również wtedy, gdy niesiesz kubek z gorącą herbatą czy talerz z zupą. Wiosną pozwól maluchowi raczkować po łące, placu zabaw. Ale sprawdź koniecznie, czy na jego „trasie” nie ma kawałków szkła czy ostrych kamyków, które mogłyby trafić do buzi!
Dlaczego dziecko musi mieć warunki do raczkowania?
Marzysz, by Twoje dziecko było silne, zwinne i za kilka lat dobrze radziło sobie w szkole? Pozwól mu raczkować i beztrosko plątać się dorosłym pod nogami!
Pewnie, jak każda młoda mama, nie możesz się już doczekać, kiedy twój malec zrobi pierwszy samodzielny krok. Cierpliwości, sam wybierze odpowiedni moment. Póki co zadbaj o to, by miał jak najwięcej okazji do raczkowania. Bowiem bieganie na czworakach to dużo więcej niż etap poprzedzający chodzenie. Dlaczego jest tak bardzo ważne? Czy raczkowanie zapobiega ADHD? Według amerykańskiego pedagoga Paula Dennisona najrozmaitsze problemy, od dysleksji czy nadpobudliwości po kłopoty z koncentracją albo łapaniem piłki, to wynik złego współdziałania półkul mózgowych: lewej – logicznej i prawej – twórczej, odpowiadającej za emocje. Połączenia między półkulami tworzą się m.in. gdy dziecko raczkuje i właśnie dlatego ma ono tak ogromne znaczenie. Malec niby tylko biega sobie to tu, to tam, świetnie się przy tym bawiąc. Tymczasem w jego mózgu powstaje sprawny system „międzypółkulowych tras szybkiego ruchu”, którymi wszelkie bodźce, również te, które nie są związane z ruchem, mogą mknąć w obie strony z zawrotną prędkością. Tak wyposażony człowiek uczy się szybciej i z mniejszym wysiłkiem. Jak raczkowanie wpływa na połączenia w mózgu? Każdą ze stron ciała kontroluje inna półkula: lewą – prawa, prawą – lewa. Żeby dziecko mogło dotrzeć tam, gdzie chce, obie części jego mózgu muszą ze sobą ściśle współpracować. A nie byłoby to możliwe bez wymiany informacji. Co więcej, podczas tej współpracy muszą zachować pewną niezależność. Raczkujące dziecko nie kica przecież jak mały zajączek (ręka z ręką, noga z nogą), ani nie truchta dostojnie jak wielbłąd (prawa ręka z prawą nogą, lewa ręka z lewą nogą). Maluch podczas raczkowania porusza się tzw. ruchem krzyżowym naprzemiennym (np. prawa ręka – lewa noga – lewa ręka – prawa noga). Czy zmuszać dziecko do biegania na czworakach? Połączenia między półkulami powstają również przy wielu innych okazjach, a więc nie denerwuj się, jeśli dziecko ani myśli raczkować. Wiele maluchów omija ten etap rozwoju i nie mają z tego powodu żadnych problemów. Jak w takim razie powinna postępować mama? Nie zmuszaj maluszka do biegania na czworakach. Po prostu go do tego nie zniechęcaj (np. poprzez wkładanie go do chodzika czy prowadzanie za rączkę). Jakie korzyści daje raczkowanie? Podczas biegania na czworakach kształtują się panewki biodrowe i naturalna krzywizna kręgosłupa na odcinku szyjnym (tzw. lordoza szyjna). Zyskują także nadgarstki (podpierając się na dłoniach, maluch przetacza ciężar ciała od strony małego palca w kierunku kciuka i z powrotem) i stopy (ustawiają się w pozycji pośredniej, tzn. ani koślawo, ani szpotawo, tylko prosto). Raczkowanie wzmacnia też wszystkie mięśnie, przede wszystkim obręcz barkową i biodrową oraz mięśnie stabilizujące kręgosłup. Goniąc mamę czy skręcając w kierunku piłki, malec ćwiczy równowagę. W czasie pełzania jego brzuszek leżał na ziemi. Teraz znalazł się wraz z pupą w górze, co oznacza, że płaszczyzna podparcia jest mniejsza niż kiedykolwiek wcześniej. Raczkujący bobas uczy się też innych ważnych rzeczy, np. orientacji w przestrzeni, oceniania odległości. Widzi więcej, niż kiedy tylko leżał, więc przybywa rzeczy, które budzą jego ciekawość. Badając je, rozwija się intelektualnie, a im jest mądrzejszy, tym większą ma ochotę na zdobywanie nowych umiejętności (sprawdź: Czego uczy się niemowlę w 1 roku życia). Kiedy dziecko zaczyna chodzić na czworakach? Raczkowanie nie jest proste. Trzeba unieść w górę pupę i brzuszek (a więc pokonać grawitację), a do tego zsynchronizować pracę rąk i nóg w taki sposób, by pomagały sobie nawzajem, a nie działały na zasadzie: „każdy sobie rzepkę skrobie”. Mózg malucha musi wydać mnóstwo rozkazów naraz: jedne mięśnie napinają się, inne rozluźniają, ręka przesuwa się do przodu, potem noga, pozostałe kończyny czekają na swoją kolej itd. To wszystko jest skomplikowane, zanim więc dziecko ruszy przed siebie (zrobi to pewnie między dziesiątym a jedenastym miesiącem), musi trochę potrenować. Poruszanie się w wybranym kierunku i ruch naprzemienny ćwiczy podczas pełzania. Potem buja się w przód i w tył z uniesionym brzuszkiem. Często na samym początku zamiast w przód rusza „na wstecznym” albo zastyga w bezruchu („O rany, i co dalej?”), jednak gdy już „zaskoczy”, trudno go dogonić (sprawdź: Kiedy dziecko zaczyna chodzić?). [CMS_PAGE_BREAK] Czy pomagać dziecku w raczkowaniu? Dziecka nie musisz uczyć raczkowania. Samo zacznie to robić, gdy nadejdzie odpowiednia pora. Możesz jednak sprawić, by miało okazję i ochotę do ćwiczeń. Przede wszystkim nie prowokuj go do wstawania (nie prowadź za rączkę, nie stawiaj, nie wkładaj do chodzika), ale też nie wyręczaj – nie podawaj mu wszystkiego, czego zażąda. Może zechce pofatygować się po gryzaczek osobiście? Pozwól malcowi bawić się na podłodze. W łóżeczku czy kojcu jest za mało miejsca na raczkowanie. Przygotuj wolną przestrzeń. Gdy w pobliżu nie ma krzeseł, nóg od stołu i innych tego typu rzeczy, nie będzie go stale kusiło, by podciągać się do pionu. Pamiętaj też, że lepiej ubrać dziecko w ubranka, które nie krępują ruchów (łatwiej ćwiczyć w lekkich ciuszkach niż w sztywnych dżinsach). Możesz również dostarczyć maluchowi pomocy naukowych: porozrzucaj zabawki i inne interesujące przedmioty. Im ciekawsze otoczenie, tym większa motywacja do raczkowania. Idealnym pomocnikiem dla raczkującego dziecka jest pies lub kot (inna sprawa, że nie wszystkie zwierzaki dobrze znoszą pieszczoty niemowląt). Kibicuj dziecku – każdy wie, że najlepsza nagroda za wysiłek to aplauz publiczności (sprawdź też: Zabawy ruchowe, które wspierają rozwój dziecka). I jeszcze jedno: nie przekarmiaj brzdąca – małym grubaskom trudniej się poruszać. Co robić, gdy dziecko pełza zamiast raczkować? Niektóre dzieci pełzają tak sprawnie, że zwyczajnie nie opłaca im się dźwiganie w górę brzuszka. Pomaga prosta sztuczka: zwiększenie tarcia. Gdy położysz malca na dywanie, nie będzie mógł się ślizgać. Jeśli dziecku rozjeżdżają się nóżki na śliskiej podłodze, możesz mu naszyć na kolanach łaty z irchy albo innego materiału. Przy okazji zabezpieczysz spodenki. Jeśli natomiast raczkuje z opuszczonym brzuszkiem i wygiętym w dół kręgosłupem, możesz mu pomóc, budując tor przeszkód: unosząc nóżkę nad poduszką albo inną przeszkodą, będzie miało okazję ćwiczyć mięśnie brzucha. Jak zapewnić bezpieczeństwo raczkującemu dziecku? Instynkt samozachowawczy nie jest mocną stroną raczkujących maluchów. Dlatego: Nie spuszczaj dziecka z oka. Wystarczy moment, by maluch narobił sobie kłopotów. Schowaj wszystko, co jest niebezpieczne. Usuń wszelkie drobne przedmioty, którymi można się zakrztusić, chemikalia, psie albo kocie jedzenie itd. Ustabilizuj meble. Chwiejny regał czy kiwające się krzesło to gotowe problemy. Zrezygnuj z obrusa. Po to, by dziecko nie ściągnęło na siebie gorącej herbaty, talerza z obiadem albo ciężkiej miski z owocami. Zabezpiecz okna. Raczkujący szkrab może błyskawicznie wspiąć się na parapet. Maluchy są bardzo sprawne! Zablokuj drzwi i szuflady. Aby dziecko nie przycięło sobie nimi palców. Uważaj na składane krzesła. Zwróć uwagę na kanty. Możesz je czymś okleić (np. grubym materiałem) albo kupić specjalne osłony. Ustaw bramkę przed schodami. Nie ma dziecka, które uznałoby je za mało interesujące. Ukryj kontakty i kable. Możesz je schować za ciężkimi meblami, a w przypadku gniazdek – skorzystać ze specjalnych zatyczek. Naucz malca schodzić z fotela lub sofy tyłem. Wejdzie na nią prędzej, niż myślisz. A taki sposób jest dla niego najbezpieczniejszy. Patrz pod swoje nogi. Malec jest bardzo ruchliwy i może wejść pod nie naprawdę w każdej chwili. Konsultacja: Wioletta Rybarczyk, fizjoterapeuta, NZOZ Ormed we Wrocławiu Czytaj też: Etapy rozwoju dziecka - siadanie, raczkowanie, wstawanie 7 zabawek wszech czasów Jak wybierać zabawki dostosowane do wieku dziecka?