Nauczycielka: „Za prezenty od uczniów jeżdżę na all inclusive. Przynajmniej coś mam z tej marnej roboty”
Najpierw był wstyd. Potem zażenowanie. Dziś jest już tylko kalkulacja. Nauczycielka, która napisała do naszej redakcji, twierdzi, że coraz droższe prezenty od rodziców przestały ją szokować. Znalazła za to sposób, by przynajmniej częściowo zamienić je na coś, czego naprawdę potrzebuje.
Do naszej redakcji napisała nauczycielka klas 4-8 szkoły podstawowej z ponad 20-letnim stażem. W swoim mailu opowiada nie tylko o coraz droższych prezentach wręczanych pedagogom przez rodziców, ale też o zmęczeniu zawodem, który – jak twierdzi – dawno stracił dawny prestiż. Publikujemy anonimowo jej wiadomość. „Nie mam już złudzeń co do tego zawodu” Pracuję w szkole tak długo, żeby zauważać, że przez ten czas zmieniło się wszystko. Kiedy zaczynałam, byłam pełna energii i przekonana, że nauczyciel może naprawdę wpływać na życie dzieci. Zostawałam po godzinach, przygotowywałam dodatkowe materiały, wymyślałam projekty i szukałam sposobów, by zainteresować uczniów przedmiotem (polskim). Wierzyłam, że jeśli dam z siebie więcej, to zobaczę efekty. Dziś nadal wykonuję swoją pracę najlepiej, jak potrafię. Przygotowuję lekcje, sprawdzam kartkówki, rozmawiam z uczniami i pomagam im, kiedy tego potrzebują. Różnica polega na tym, że nie mam już w sobie tej dawnej wiary, że warto walczyć o coś więcej. Zrozumiałam, że nauczyciel przestał być zawodem, który cieszy się szczególnym szacunkiem. Coraz częściej spotykam się z podważaniem kompetencji, pretensjami i oczekiwaniem, że szkoła rozwiąże wszystkie problemy wychowawcze, a jednocześnie nie będzie miała prawa niczego wymagać. Nie chcę nikogo oskarżać ani narzekać na uczniów czy rodziców. Po prostu jestem zmęczona. Nie mam już siły udowadniać, że nauczyciel też jest człowiekiem. Nie mam ochoty uczestniczyć w kolejnych internetowych dyskusjach o tym, że pracujemy za mało albo mamy za dużo wolnego. Robię swoje, wracam do domu i staram się nie myśleć o tym, jak bardzo zmienił się ten zawód. „Prezenty zaczęły przypominać pokaz możliwości rodziców” Jedną z rzeczy, które najbardziej mnie zaskoczyły w ostatnich latach, są prezenty dla nauczycieli. Kiedyś były to głównie kwiaty, czekoladki. Były symboliczne, ale miały ogromną wartość, bo rzeczywiście stanowiły wyraz wdzięczności. Dzisiaj coraz częściej mam wrażenie, że niektóre klasy organizują nie podziękowanie dla nauczyciela, lecz pokaz możliwości finansowych rodziców. Z roku na rok upominki stają się coraz bardziej kosztowne, zwłaszcza te po 8 klasie (kiedyś 6). Zdarzają się markowe kosmetyki, biżuteria, vouchery do drogich restauracji, pakiety zabiegów w spa czy rozbudowane kosze prezentowe. Patrzę na to wszystko i zastanawiam się, kiedy przekroczyliśmy granicę między miłym gestem a niezdrową rywalizacją. Na początku było mi bardzo niezręcznie. Wręcz czułam zażenowanie. Nie wiedziałam, jak reagować, kiedy dostawałam coś, co kosztowało kilkaset złotych. Miałam poczucie, że taki prezent jest po prostu niepotrzebny. Jednocześnie trudno odmówić jego przyjęcia, kiedy wręcza go cała klasa. „Zrozumiałam, że mogę przynajmniej coś z tego mieć” Po kilku latach przestałam się jednak tym przejmować. Skoro rodzice i tak organizują coraz droższe prezenty, niezależnie od tego, co nauczyciel na ten temat myśli, postanowiłam przestać udawać, że wszystkie te rzeczy są mi potrzebne. W tym roku z okazji Dnia Nauczyciela dostałam voucher do spa o wartości 500 zł. Sprzedałam go za 400 zł, a pieniądze trafiły do słoika, który od dawna stoi w mojej kuchni. Na słoiku jest napis „wakacje” i regularnie wrzucam tam drobne kwoty, kiedy uda mi się coś odłożyć. W zeszłym roku dostałam pozłacaną bransoletkę. Była ładna, ale kompletnie nie w moim stylu. Po kilku tygodniach wystawiłam ją na Vinted i sprzedałam. Pieniądze znowu zasiliły mój wakacyjny fundusz. Nie robię tego ze złośliwości ani chciwości. Po prostu nie potrzebuję tych wszystkich drogich przedmiotów. O wiele bardziej cieszy mnie bukiet kwiatów, który mogę postawić w salonie, niż kosztowny gadżet wybrany przez komitet rodzicielski. Skoro jednak taki trend już istnieje i nic nie wskazuje na to, by miał się skończyć, postanowiłam przynajmniej wyciągnąć z niego jakąś korzyść. Czasami żartuję do koleżanek, że wakacje all inclusive fundują mi rodzice moich uczniów. Oczywiście jest w tym spora przesada, bo z takich prezentów nie uzbiera się na luksusowe życie. Ale jest też odrobina prawdy. W pewnym momencie przestałam patrzeć na te upominki jak na wyraz wdzięczności, a zaczęłam traktować je jak kolejny dziwny element rzeczywistości szkolnej. Komentarz redakcji List tej nauczycielki można odczytać jako historię o zmęczeniu zawodem, ale także jako sygnał, że kultura wręczania prezentów w szkołach zaczyna wymykać się spod kontroli. Coraz częściej słyszymy o kosztownych voucherach, markowych kosmetykach czy biżuterii wręczanej nauczycielom przy okazji różnych szkolnych uroczystości. Trudno oprzeć się wrażeniu, że w niektórych klasach przestaje chodzić o podziękowanie, a zaczyna o demonstrację możliwości finansowych rodziców. Być może warto wrócić do tego, co przez lata sprawdzało się najlepiej. Do kwiatów, własnoręcznie wykonanych laurek, symbolicznych upominków i szczerych słów wdzięczności. Takie gesty nie stawiają nikogo w niezręcznej sytuacji, nie wywołują presji i nie zamieniają szkolnych podziękowań w konkurs na najdroższy prezent. Nauczyciele zasługują na szacunek i docenienie swojej pracy, ale nie powinno się go mierzyć wartością vouchera ani ceną biżuterii. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Wrócił z wycieczki i zapytał, czy pójdzie do piekła. „Zamarłam na wieść o tym, co robiła nauczycielka”
„W czerwcu przedszkola powinny być otwarte do 21. Dni są coraz dłuższe, paniom korona z głowy nie spadnie”
Do naszej redakcji napisała mama przedszkolaka, która uważa, że godziny pracy przedszkoli nie przystają do realiów współczesnych rodzin. Jej zdaniem szczególnie w czerwcu placówki powinny być otwarte znacznie dłużej niż obecnie.
Czy wraz z wydłużającym się dniem powinny zmieniać się także godziny funkcjonowania przedszkoli? Nasza czytelniczka nie ma co do tego żadnych wątpliwości i przekonuje, że skorzystaliby na tym zarówno rodzice, jak i dzieci. Jej propozycja jest jednak na tyle kontrowersyjna, że z pewnością wywoła gorącą dyskusję. Publikujemy list w całości. „Dzień jest długi, a przedszkole zamyka się jak zimą” Jestem mamą pięcioletniego chłopca i od dawna zastanawia mnie jedna rzecz. Dlaczego przedszkola działają praktycznie tak samo przez cały rok, skoro latem wszystko wygląda inaczej? W czerwcu słońce zachodzi bardzo późno. O 17 czy 18 jest jeszcze pełne popołudnie, Dzieci mają mnóstwo energii, chcą się bawić, biegać i korzystać z pogody. Tymczasem przedszkola zamykają się wtedy, gdy dzień dopiero się rozkręca. Przecież w weekendy czasem siedzimy na placu zabaw do 21. Nie rozumiem, dlaczego nikt nie pomyślał o wydłużeniu godzin pracy placówek w okresie letnim. Przecież to właśnie wtedy rodzice mają najwięcej spraw do załatwienia. Trzeba zrobić zakupy, przygotować wakacje, ogarnąć dom, ogród czy działkę. Dodatkowe dwie czy trzy godziny byłyby ogromnym ułatwieniem. „Dzieci mogłyby się jeszcze pobawić, a rodzice odpocząć” Wiem, że niektórzy od razu powiedzą, że dzieci tęsknią za rodzicami. Może i tak, ale nie oszukujmy się – większość przedszkolaków świetnie się bawi w grupie rówieśników. Mój syn często nie chce wracać do domu. Kiedy po niego przychodzę, słyszę: „Jeszcze chwilę”. I nie jest jedyny. Dlatego nie rozumiem, dlaczego w czerwcu przedszkola nie mogłyby działać nawet do 20 czy 21. Dzieci mogłyby korzystać z placu zabaw, organizować dodatkowe zajęcia na świeżym powietrzu albo po prostu spędzać czas z kolegami. Rodzice w tym czasie mogliby spokojnie zająć się obowiązkami, których i tak mają coraz więcej. Mam wrażenie, że często patrzy się wyłącznie na potrzeby pracowników placówek, a zapomina o rodzinach. „Paniom korona z głowy nie spadnie” Być może moje zdanie nie spodoba się nauczycielkom, ale uważam, że trzeba dostosowywać się do zmieniającej się rzeczywistości. Słyszę ciągle, że nauczyciele są przeciążeni, że mają za dużo obowiązków. Tymczasem rodzice również pracują, często po osiem, dziesięć albo dwanaście godzin dziennie. Potem wracają do domu i zaczyna się drugi etat. Nie uważam więc, żeby wydłużenie pracy przedszkoli w czerwcu było czymś szokującym. Skoro dni są coraz dłuższe, dzieci nadal mają energię do zabawy, a rodzice potrzebują wsparcia, to naprawdę nikomu korona z głowy nie spadnie, jeśli placówki będą działały kilka godzin dłużej. Komentarz redakcji Rozumiemy, że wielu rodziców godzi obowiązki zawodowe z wychowaniem dzieci i często brakuje im czasu na codzienne sprawy. Trudno jednak zgodzić się z argumentacją przedstawioną w tym liście. Przedszkole nie jest przechowalnią dzieci działającą tak długo, jak wygodnie byłoby dorosłym. Za każdą dodatkową godziną pracy placówki stoją konkretni ludzie – nauczyciele, pomoce nauczyciela, pracownicy kuchni i pozostały personel. Oni również mają rodziny, obowiązki i prawo do czasu wolnego. Warto też pamiętać, że nawet jeśli dzień w czerwcu jest dłuższy, potrzeby dziecka pozostają takie same. Przedszkolaki potrzebują kontaktu z rodzicami, wspólnego czasu i odpoczynku poza placówką. Oczekiwanie, by przedszkola działały do 20 czy 21, wydaje się patrzeć wyłącznie z perspektywy wygody dorosłych, pomijając zarówno dobro dzieci, jak i szacunek dla pracy nauczycieli. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Czytaj też: „Do pań w przedszkolu: płacę i wymagam! Nie mam zamiaru odbierać dziecka z brudną pieluchą” Awantura o drogie prezenty dla pań z przedszkola na koniec roku. Matka: „Nie dam złamanego grosza” „Zostawiłam dziecko na noc w przedszkolu i nie mogę się doczekać, by znów to zrobić. Syn płakał tylko chwilę”
Nie zmusza dzieci do dzielenia się przekąskami i zabawkami. „Podchodzę, zabieram i mówię, żeby mamusia mu kupiła”
Czy dziecko powinno oddać swoją zabawkę obcemu maluchowi tylko dlatego, że ten o nią poprosi? Mogę się założyć, że dla wielu polskich rodziców odpowiedź wydaje się oczywista. Amerykańska influencerka Lottie Weaver uważa jednak inaczej. Jej viralowy TikTok wywołał prawdziwą burzę i podzielił internautów na dwa obozy.
Amerykańska influencerka i tiktokerka Lottie Weaver, obserwowana przez miliony użytkowników, zasłynęła z kontrowersyjnej wypowiedzi na TikToku na temat dzielenia się. 32-latka, która wychowuje trzy córki – Berklie (13 lat), Kinlee (10 lat) i Hadley (6 lat) – opublikowała nagranie, w którym wyjaśniła, że nie zmusza swoich dzieci do dzielenia się zabawkami ani przekąskami z innymi dziećmi podczas zabawy poza domem. Na ten moment (11 czerwca) film wyświetlono już ponad 1,5 mln razy. Pod nagraniem pojawiły się tysiące komentarzy. Jedni uznali jej podejście za rozsądne uczenie dzieci stawiania granic. Inni stwierdzili, że takie wychowanie może prowadzić do egoizmu i braku empatii. „To ich zabawka. Nie muszą się dzielić” W nagraniu Weaver wyjaśnia, że jeśli jej dzieci zabierają do parku hulajnogę, lalkę, bańki mydlane czy inną zabawkę, nie mają obowiązku dzielić się nimi z innymi dziećmi, nawet jeśli te o to poproszą. Influencerka podkreśliła, że jej zdaniem własność dziecka powinna być szanowana tak samo jak własność osoby dorosłej. Według niej dzieci powinny wiedzieć, że nie są zobowiązane do spełniania każdej prośby tylko dlatego, że ktoś o coś poprosi. Szczególnie ważne jest to – jak zaznacza – w przypadku dziewczynek, które od najmłodszych lat często są uczone ustępowania innym. – To, że ktoś mówi: ‘Czy mogę to dostać?’ albo ‘Czy mogę się tym pobawić?’, nie oznacza, że musisz powiedzieć tak – przekonuje mama na nagraniu. Gdzie kończy się empatia, a zaczyna zdrowie stawianie granic? Największe kontrowersje wzbudził fakt, że obecnie wielu rodziców stawia na uczenie dzieci empatii, współpracy i dzielenia się z innymi. W przedszkolach i szkołach maluchy często słyszą, że warto pożyczyć zabawkę koledze czy podzielić się przekąską. Krytycy podejścia Weaver twierdzą, że takie zachowanie pomaga budować relacje społeczne, rozwija wrażliwość na potrzeby innych i uczy kompromisu. Ich zdaniem dziecko, które nigdy nie zachęca się do dzielenia, może mieć później trudności z funkcjonowaniem w grupie. Zwolennicy influencerki odpowiadają jednak, że zmuszanie do oddawania własnych rzeczy wcale nie jest dobrą lekcją. Według nich dziecko powinno mieć prawo decydować o swojej własności i samodzielnie podejmować decyzję, czy chce się czymś podzielić. To właśnie ten argument najczęściej pojawia się wśród rodziców popierających stanowisko tiktokerki. Uważają oni, że dobrowolne dzielenie się ma większą wartość niż dzielenie wymuszone przez dorosłych. View oEmbed on the source website Sama zachęca do dzielenia się, ale stawia jeden warunek Co ciekawe, Weaver nie twierdzi, że dzieci nie powinny dzielić się nigdy. Wyraźnie zaznacza, że sytuacja wygląda inaczej podczas spotkań w jej domu. Gdy zaprasza innych gości na wspólną zabawę, dzielenie się zabawkami jest czymś naturalnym. Podkreśla też, że jej córki często same decydują się pożyczyć swoje rzeczy innym dzieciom. W takich sytuacjach całkowicie je wspiera. Jednocześnie zaznacza, że jeśli dziecko zmieni zdanie albo druga osoba nie chce oddać zabawki właścicielowi, reaguje natychmiast. – Możecie być pewni, że zareaguję, podejdę i powiem: oddaj. Twoja mamusia powinna była przynieść własne zabawki. Nie musimy się dzielić – stwierdziła w nagraniu. Debata wywołana przez influencerkę pokazuje, że współcześni rodzice coraz częściej zastanawiają się nad tym, jak znaleźć równowagę między uczeniem empatii a szanowaniem granic dziecka. Jedni uważają, że dzielenie się jest podstawową umiejętnością społeczną. Inni są przekonani, że równie ważna jest nauka mówienia „nie”. Jak zwykle w przypadku wychowania dzieci, jednoznacznej odpowiedzi prawdopodobnie nie ma. Czytaj także: Nie ucz dziecka, by dzieliło się z innymi. Przez to 1 zdanie wyrośnie na zahukanego dorosłego
Ta niemiecka zasada budzi kontrowersje wśród polskich rodziców. To dlatego dzieci są tak samodzielne
Pozwoliłabyś 8-latkowi samodzielnie wrócić do domu po lekcjach? A gdyby Twoje dziecko zapomniało stroju na WF: przywiozłabyś mu go do szkoły? Możliwe, że Twoje odpowiedzi różnią się od tych, których udzieliliby niemieccy rodzice.
Niemieccy rodzice od lat kierują się zasadą, która w Polsce wciąż budzi emocje. Zakłada ona, że dziecko powinno doświadczać naturalnych konsekwencji swoich decyzji, zamiast być nieustannie chronione przed każdym błędem i niepowodzeniem. Zdaniem ekspertów właśnie dzięki temu dzieci szybciej uczą się odpowiedzialności, samodzielności i radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami. Dla wielu Polaków brzmi to surowo. Niemcy przekonują jednak, że to jedna z najcenniejszych lekcji, jakie można dać dziecku. Niemieccy rodzice nie rozwiązują wszystkich problemów za dzieci W polskich domach często działa dobrze znany mechanizm. Dziecko zapomniało stroju na WF? Rodzic przywozi go do szkoły. Nie spakowało zeszytu? Mama pisze do nauczyciela albo pędzi z tym zeszytem na złamanie karku. Intencje są oczywiście dobre. Każdy rodzic chce pomóc swojemu dziecku i oszczędzić mu stresu. Problem polega na tym, że dzieci szybko przyzwyczajają się do tego, że ktoś rozwiązuje za nie ich problemy. W Niemczech podejście do wychowania często jest inne. Rodzice starają się nie wyręczać dzieci w sytuacjach, które mogą stać się dla nich ważną lekcją. Jeśli dziecko zapomni czegoś do szkoły, ma szansę przekonać się, jakie są skutki takiego zaniedbania. Następnym razem zwykle pamięta już o swoich obowiązkach znacznie lepiej. Co ważne, nie chodzi o wymuszanie posłuszeństwa czy zimny chów. Chodzi o umożliwienie dziecku zdobywania doświadczeń, które uczą odpowiedzialności. Pozwalają dzieciom uczyć się na błędach To właśnie ten element niemieckiego wychowania budzi największe kontrowersje. Wielu polskich rodziców uważa, że ich zadaniem jest chronienie dzieci przed wszelkimi trudnościami. Niemcy wychodzą z założenia, że pewien poziom frustracji i dyskomfortu jest naturalną częścią dorastania. Jeżeli dziecko nie zabrało kurtki i zmarzło podczas spaceru, prawdopodobnie następnym razem samo sprawdzi prognozę pogody. Jeśli wydało całe kieszonkowe pierwszego dnia, będzie musiało poczekać na kolejne. Takie sytuacje uczą znacznie skuteczniej niż długie wykłady. Niemieccy rodzice wierzą, że dzieci rozwijają się właśnie wtedy, gdy mają okazję podejmować decyzje i obserwować ich skutki. Dzięki temu uczą się planowania, przewidywania i samodzielnego rozwiązywania problemów. Nie chronią dzieci przed każdym dyskomfortem W Polsce wielu rodziców wpada w panikę, gdy dziecko choćby przez chwilę się nudzi, marznie albo narzeka na niewielkie trudności. W Niemczech częściej można spotkać przekonanie, że nie każdy dyskomfort wymaga natychmiastowej interwencji. Popularne jest tam powiedzenie: „Nie ma złej pogody, są tylko złe ubrania”. Dzieci spędzają dużo czasu na świeżym powietrzu, bawią się w deszczu, wspinają na drzewa i samodzielnie eksplorują otoczenie. Rodzice oczywiście dbają o bezpieczeństwo, ale nie eliminują każdego ryzyka z życia dziecka. Zdaniem wielu niemieckich pedagogów właśnie takie doświadczenia budują pewność siebie i odporność psychiczną. Dziecko zaczyna wierzyć, że poradzi sobie w różnych sytuacjach, bo wielokrotnie miało okazję to sprawdzić. Samodzielność zaczyna się od małych rzeczy Jednym z największych błędów, jakie popełniają rodzice, jest przekonanie, że samodzielność pojawia się nagle. Tymczasem buduje się ją krok po kroku. Niemieckie dzieci często wcześniej niż ich polscy rówieśnicy uczą się przygotowywać proste posiłki, organizować swoje obowiązki czy samodzielnie rozwiązywać drobne konflikty. Rodzice nie robią wszystkiego za nie. Zamiast tego pokazują, jak wykonać daną czynność, a następnie pozwalają dziecku spróbować samemu. Oczywiście nie zawsze kończy się to sukcesem. Czasem kanapka wygląda fatalnie, a spakowany plecak okazuje się niekompletny. Jednak właśnie dzięki takim doświadczeniom dzieci uczą się najwięcej. To podejście może wydawać się trudne, szczególnie w kulturze, w której rodzice często czują presję, by kontrolować każdy aspekt życia dziecka. Jednak eksperci podkreślają, że samodzielność nie rodzi się z ciągłego wyręczania. Być może właśnie dlatego niemieckie dzieci już od najmłodszych lat uczą się czegoś, z czym wielu dorosłych ma problem – brania odpowiedzialności za własne decyzje i ponoszenia konsekwencji. A to umiejętność, która przydaje się przez całe życie. Zobacz także: Japońskie dzieci są wrażliwe i zawsze słuchają dorosłych. Sekret tkwi w zasadzie „smutnego wzroku” Hiszpańskie dzieci są pewne siebie i radosne. Rodzice pozwalają im na 1 rzecz, która w Polsce by nie przeszła Te 3 zdania Duńczycy i Finowie powtarzają jak mantrę. Dlatego ich dzieci są najszczęśliwsze
W czerwcówkę dostała bezczelnego SMS-a od matki ucznia. „Mało nie spadłam z krzesła”
Wygląda na to, że w czerwcu nauczyciel nie może zapomnieć o ocenach, świadectwach i szkolnych problemach nawet na kilka dni. Mail, który otrzymaliśmy od jednej z nauczycielek szkoły podstawowej, pokazuje, że dla niektórych rodziców granice po prostu nie istnieją.
Do naszej redakcji napisała nauczycielka z wieloletnim stażem. Jak przyznaje, końcówka roku szkolnego jest dla pedagogów jednym z najbardziej wyczerpujących okresów. Liczyła, że chociaż w czerwcówkę uda jej się złapać oddech, ale nic z tego: napisała do niej matka ucznia. Nie chodziło jednak o pilną sprawę ani problem wychowawczy. Powód kontaktu wprawił ją w osłupienie. Publikujemy jej list. „Pomyślałam, że wydarzyło się coś naprawdę ważnego” Jestem nauczycielką od kilkunastu lat i wydawało mi się, że niewiele rzeczy może mnie jeszcze zaskoczyć. Przez ten czas spotkałam rodziców, którzy próbowali negocjować oceny, obrażali się za zwrócenie uwagi ich dziecku albo oczekiwali natychmiastowych odpowiedzi na wiadomości wysyłane późnym wieczorem. Z każdym rokiem coraz bardziej przekonuję się jednak, że kreatywność niektórych osób nie zna granic. Długi weekend czerwcowy miał być dla mnie chwilą oddechu przed finiszem roku szkolnego. Siedziałam rano na tarasie z kubkiem kawy i pierwszy raz od wielu dni próbowałam nie myśleć o dokumentach, radach pedagogicznych i ocenach końcoworocznych. W pewnym momencie telefon zawibrował. Kiedy zobaczyłam nieznany numer, przez chwilę pomyślałam, że może wydarzyło się coś naprawdę ważnego. Po otwarciu wiadomości mało nie spadłam z krzesła. Nadawcą okazała się matka jednego z moich uczniów. Kontakt nie nastąpił przez e-dziennik ani służbową pocztę. Kobieta zdobyła mój prywatny numer telefonu i uznała, że długi weekend jest odpowiednim momentem na rozmowę o ocenach. „Proszę wystawić synowi piątkę” Treść wiadomości była krótka, ale wystarczyła, by skutecznie zepsuć mi humor. Matka napisała, że jej synowi brakuje niewiele do czerwonego paska i zapytała, czy mogłabym wystawić mu ocenę o stopień wyższą. Według niej byłoby to dla chłopca bardzo ważne i sprawiłoby mu ogromną radość na zakończenie roku. Najbardziej zdziwiło mnie to, że nie było tam ani słowa o poprawie ocen, dodatkowej pracy czy jakimkolwiek wysiłku ze strony ucznia. Nie padło pytanie, co może jeszcze zrobić, by zasłużyć na wyższą ocenę. Zamiast tego pojawiło się oczekiwanie, że po prostu zmienię swój werdykt, ponieważ dziecku brakuje kilku punktów do paska. Coraz częściej mam wrażenie, że część rodziców zaczyna traktować oceny jak nagrody, które można wyprosić albo wynegocjować. Tymczasem nauczyciel nie rozdaje świadectw według własnego humoru. Oceny wynikają z konkretnych osiągnięć ucznia i obowiązujących zasad. Trudno zrozumieć, dlaczego niektórzy dorośli oczekują od nas łamania tych reguł. „Jestem zmęczona bardziej rodzicami niż dziećmi” Nie ukrywam, że w czerwcu jadę na oparach. Wystawianie ocen, poprawy, dokumentacja, rady pedagogiczne i dziesiątki rozmów z rodzicami sprawiają, że wielu nauczycieli funkcjonuje w czerwcu na granicy wyczerpania. Wolny weekend miał być okazją do odzyskania energii przed ostatnią prostą. Wiadomość od tej matki była dla mnie czymś więcej niż tylko niestosownym SMS-em. Stała się symbolem problemu, który narasta od kilku lat. Coraz więcej rodziców uważa, że nauczyciel powinien być dostępny zawsze i wszędzie. Nie ma znaczenia, czy jest wieczór, weekend, święto czy urlop. Wystarczy przecież napisać wiadomość. Najbardziej przykre jest jednak przekonanie, że wszystko można załatwić rozmową albo naciskiem. Jeśli uczeń zasłużył na czwórkę, powinien dostać czwórkę. Jeśli zasłużył na piątkę, otrzyma piątkę. Czerwony pasek nie może być efektem próśb kierowanych do nauczyciela, tylko pracy dziecka przez cały rok. Po takich sytuacjach coraz częściej dochodzę do wniosku, że dzieci są dziś znacznie łatwiejsze we współpracy niż niektórzy dorośli. Komentarz redakcji Historia opisana przez naszą czytelniczkę pokazuje problem, o którym nauczyciele mówią od dawna. Szkoła nie może funkcjonować prawidłowo, jeśli część rodziców traktuje pedagogów jak osoby dostępne przez całą dobę. Prywatny numer telefonu nauczyciela nie powinien być narzędziem do prowadzenia negocjacji dotyczących ocen, szczególnie podczas weekendów i dni wolnych od pracy. Jeszcze większe wątpliwości budzi sama treść wiadomości. Oceny nie są prezentem ani formą nagrody przyznawanej na życzenie rodzica. Powinny odzwierciedlać wiedzę, umiejętności i zaangażowanie ucznia. Szacunek do szkoły zaczyna się od poszanowania zasad, które obowiązują wszystkich – zarówno dzieci, jak i dorosłych. Zobacz także: Nauczycielka: „Współcześni rodzice wychowują pokolenie fajtłap. Wystarczy zajrzeć do ich walizek”
Francuscy rodzice nie pozwalają sobie wejść na głowę. Stosują zasadę, z którą Polacy wciąż mają problem
Francuskie dzieci nie rządzą domem, nie negocjują każdej decyzji i nie dostają wszystkiego, czego chcą. Co ciekawe, nie oznacza to wcale surowego wychowania. Francuzi od lat stosują prostą zasadę, która pomaga zachować równowagę między potrzebami dziecka a potrzebami całej rodziny.
W Polsce wielu rodziców coraz częściej skarży się, że dzieci nie słuchają poleceń, wymuszają decyzje i trudno im zaakceptować odmowę. Tymczasem we Francji od pokoleń funkcjonuje podejście, które zakłada, że rodzic pozostaje rodzicem, a nie osobistym asystentem dziecka. Kluczową rolę odgrywa tutaj pojęcie „cadre”, czyli niewidzialna rama wyznaczająca granice. To właśnie ona sprawia, że dzieci czują się bezpiecznie, a rodzice nie pozwalają sobie wejść na głowę. Francuzi stawiają granice i nie negocjują wszystkiego W wielu polskich domach codzienność przypomina niekończące się negocjacje. „Założysz kurtkę?” „Jeszcze chwilę.” „Posprzątasz zabawki?” „Później.” „Czas spać.” „Jeszcze jeden odcinek.” Rodzice często tłumaczą, przekonują, proszą i szukają kompromisów nawet tam, gdzie decyzja powinna być oczywista. We Francji wygląda to inaczej. Francuscy rodzice zakładają, że dziecko potrzebuje jasno określonych zasad. Są rzeczy, które podlegają dyskusji, ale są też takie, które należą do kompetencji dorosłych. Pora snu, zachowanie przy stole czy szacunek wobec innych nie są przedmiotem negocjacji. Nie chodzi jednak o ślepe posłuszeństwo. Dziecko zna reguły i wie, czego może się spodziewać. Dzięki temu nie musi codziennie sprawdzać, gdzie kończą się granice. Dziecko nie jest najważniejszą osobą w rodzinie To jedna z zasad, która dla wielu polskich rodziców może brzmieć kontrowersyjnie. We Francji uważa się, że rodzina jest wspólnotą, a nie organizacją podporządkowaną wyłącznie potrzebom dziecka. Rodzice nie rezygnują całkowicie z własnego życia, zainteresowań czy relacji. Dziecko nie decyduje o wszystkim. Nie wybiera miejsca wakacji za całą rodzinę, nie ustala godzin posiłków i nie oczekuje, że każdy natychmiast spełni jego życzenie. Francuzi wierzą, że takie podejście pomaga dzieciom rozwijać ważną umiejętność – uwzględnianie potrzeb innych ludzi. W Polsce coraz częściej można zaobserwować odwrotny trend. Rodzice podporządkowują cały rytm dnia dziecku, a później dziwią się, że kilkuletni maluch nie radzi sobie z odmową lub frustracją. Francuskie „nie” oznacza „nie” Jednym z największych problemów współczesnego rodzicielstwa jest niekonsekwencja. Rodzic najpierw odmawia kupna zabawki, potem ulega po kilku minutach płaczu. Mówi, że nie będzie kolejnej bajki, ale po awanturze zgadza się na następny odcinek. Dziecko bardzo szybko uczy się, że wystarczy odpowiednio długo naciskać. Francuzi starają się unikać takich sytuacji. Jeśli granica została postawiona, pozostaje niezmienna. Dzięki temu dziecko nie traci energii na ciągłe testowanie rodzica. Wie, że niektórych decyzji po prostu nie da się zmienić. Co ciekawe, eksperci podkreślają, że właśnie taka konsekwencja daje dzieciom poczucie bezpieczeństwa. Świat staje się bardziej przewidywalny, a relacja z rodzicem bardziej stabilna. Uczą dzieci czekania Francuskie dzieci od najmłodszych lat słyszą, że nie wszystko musi wydarzyć się natychmiast. Nie dostają przekąski za każdym razem, gdy poczują lekki głód. Nie otrzymują nowej zabawki przy każdej wizycie w sklepie. Nie oczekują, że rodzic natychmiast przerwie rozmowę, by odpowiedzieć na każde pytanie. To podejście bywa zaskakujące dla osób wychowanych w kulturze natychmiastowego zaspokajania potrzeb. Francuzi wierzą jednak, że umiejętność czekania jest jedną z najważniejszych kompetencji życiowych. Dziecko, które potrafi odroczyć przyjemność, łatwiej radzi sobie z emocjami, nauką i relacjami społecznymi. Granice dają dzieciom poczucie bezpieczeństwa Wielu rodziców obawia się, że stanowczość może zaszkodzić relacji z dzieckiem. Francuskie podejście zakłada coś zupełnie odwrotnego. Dzieci nie potrzebują rodziców, którzy spełniają wszystkie zachcianki. Potrzebują dorosłych, którzy potrafią spokojnie wyznaczać granice i konsekwentnie ich przestrzegać. To właśnie dlatego francuskie wychowanie często określa się jako złoty środek między surowością a całkowitym brakiem zasad. Rodzice są blisko swoich dzieci, okazują im ciepło i uwagę, ale jednocześnie nie oddają im kontroli nad życiem całej rodziny. Być może właśnie w tym tkwi sekret, z którym wielu polskich rodziców wciąż ma problem. Bo postawienie granicy jest stosunkowo łatwe. Znacznie trudniej jest wytrwać przy niej wtedy, gdy dziecko zaczyna protestować. Francuzi od dawna wiedzą jednak, że konsekwencja nie jest oznaką braku miłości. Często jest jej najważniejszym dowodem. Zobacz także: Holenderskie dzieci są samodzielne, bo ich rodzice przestrzegają zasady 3R. Polacy mogliby się uczyć Japońskie dzieci nie grymaszą i szanują innych. Ich rodzice przestrzegają tych 5 zasad Hiszpańskie dzieci są pewne siebie i radosne. Rodzice pozwalają im na 1 rzecz, która w Polsce by nie przeszła
Nauczycielka: „Współcześni rodzice wychowują pokolenie fajtłap. Wystarczy zajrzeć do ich walizek”
Czy nauczyciel powinien sprawdzać, czy uczeń spakował odpowiednie ubrania na wycieczkę? A może odpowiedzialność za to spoczywa na dziecku i jego rodzicach? Po publikacji listu oburzonej mamy piątoklasisty otrzymaliśmy wiadomość od nauczycielki, która nie kryje zdumienia oczekiwaniami części rodziców.
Kilka dni temu opublikowaliśmy list mamy ucznia, która po szkolnej wycieczce znalazła w walizce syna ubrania należące do innych dzieci. Kobieta obwiniała nauczycieli o brak pomocy przy pakowaniu. Po przeczytaniu tego tekstu napisała do nas nauczycielka, która od lat pracuje z dziećmi i młodzieżą. Jak przyznaje, słowa matki wywołały u niej ogromne emocje. „Nauczyciel nie jest od pakowania cudzych dzieci” Przeczytałam list tej mamy i szczerze mówiąc, przecierałam oczy ze zdumienia. Naprawdę doszliśmy do momentu, w którym nauczyciel ma odpowiadać za to, czy jedenastolatek spakował do walizki własne skarpetki? Jestem nauczycielką od wielu lat. Jeszcze na studiach pracowałam jako wychowawczyni kolonijna. Dziś regularnie jeżdżę z uczniami na wycieczki, zielone szkoły i różnego rodzaju wyjazdy. Powiem coś, co najwyraźniej nie wszystkim się spodoba: nauczyciel absolutnie nie jest od sprawdzania, czy dziecko jest dobrze spakowane. To nie jest nasza rola. Naszym zadaniem jest zadbać o bezpieczeństwo dzieci, organizację wyjazdu, reagowanie w sytuacjach kryzysowych i opieka nad grupą. Nie jesteśmy osobistymi asystentami kilkudziesięciu uczniów. „Zaglądam do plecaków tylko w wyjątkowych sytuacjach” Oczywiście zdarzają się sytuacje, kiedy muszę zajrzeć do plecaka ucznia. Jeśli mam podejrzenie, że dziecko ma przy sobie coś, czego mieć nie powinno. Jeśli pojawia się problem związany z używkami. Jeśli rodzic albo sam uczeń prosi mnie o pomoc w znalezieniu jakiejś rzeczy. Podczas wycieczek robię też przegląd pokoi. Sprawdzam porządek, bezpieczeństwo, to, czy dzieci przestrzegają zasad. Siłą rzeczy czasem widzę, co mają przy sobie. Właśnie wtedy często przeżywam największe zaskoczenie. Bo problemem nie są cudze skarpetki w walizce. Problemem jest to, że niektóre dzieci przyjeżdżają kompletnie nieprzygotowane. „Jedziemy w góry, a dziecko ma sandały” Nigdy nie zapomnę chłopca, który przyjechał na wycieczkę w góry bez żadnych pełnych butów. Miał sandały. Tylko sandały. Na kilkudniowy wyjazd w teren. Kiedy o to zapytałam, usłyszałam: „Mama zapomniała”. Ten chłopak miał 15 lat. Innym razem uczennica nie miała ani jednej cieplejszej bluzy, choć prognozy od tygodnia zapowiadały ochłodzenie. Bywali uczniowie bez kurtki przeciwdeszczowej, bez bielizny na zmianę albo z jedną koszulką spakowaną na cztery dni. I nie, nie były to sytuacje wynikające z biedy czy trudnej sytuacji rodzinnej. Po prostu nikt wcześniej nie sprawdził, co dziecko wkłada do torby. A dzisiejsze dzieci są bardzo niesamodzielne. Mam czasem wrażenie, że część rodziców wymaga od szkoły wszystkiego, a jednocześnie coraz rzadziej wymaga czegokolwiek od własnych dzieci. Potem słyszymy, że nauczyciel powinien pilnować walizki, przypominać o szczoteczce do zębów, sprawdzać zawartość plecaka i jeszcze rozwiązywać wszystkie problemy za ucznia. A przecież samodzielności trzeba się nauczyć. Jeśli jedenastolatek nie potrafi spakować swoich rzeczy na trzydniowy wyjazd, to problem nie leży po stronie nauczyciela. Właśnie dlatego czasem myślę, że wychowujemy pokolenie fajtłap. Nie dlatego, że dzieci są mniej zdolne niż kiedyś. Wręcz przeciwnie. Problem polega na tym, że coraz rzadziej pozwalamy im brać odpowiedzialność za własne sprawy. Komentarz redakcji List naszej czytelniczki pokazuje problem, który regularnie wraca w rozmowach między rodzicami a nauczycielami. Granice odpowiedzialności obu stron nie zawsze są postrzegane w ten sam sposób. Z jednej strony rodzice oczekują, że podczas wyjazdu ich dzieci będą pod dobrą opieką. Z drugiej nauczyciele zwracają uwagę, że szkolne wycieczki są również okazją do nauki samodzielności, organizacji i odpowiedzialności za własne rzeczy. Trudno oczekiwać, by opiekunowie kontrolowali zawartość każdej walizki czy sprawdzali, czy każdy uczeń spakował odpowiednią liczbę skarpetek. Jednocześnie warto pamiętać, że przygotowanie dziecka do wyjazdu to proces, w którym ważną rolę odgrywają zarówno rodzice, jak i samo dziecko. Być może, zamiast szukać winnych po powrocie z wycieczki, lepiej potraktować takie sytuacje jako okazję do rozmowy o samodzielności. To umiejętność, która przyda się dzieciom znacznie bardziej niż perfekcyjnie spakowana walizka. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: 60 proc. lekcji w tygodniu to zastępstwa. Matka: „Nauczyciele mogliby się bardziej postarać”
Te 3 zdania Duńczycy i Finowie powtarzają jak mantrę. Dlatego ich dzieci są najszczęśliwsze
Dlaczego dzieci w Finlandii i Danii uchodzą za jedne z najszczęśliwszych na świecie? To nie tylko kwestia systemu edukacji, wysokiego poziomu życia czy skandynawskiego podejścia do wychowania. Eksperci zwracają uwagę na coś znacznie prostszego – codzienny język, którym posługują się rodzice.
Niektóre zdania słyszane regularnie w domu stają się dla dzieci życiowym drogowskazem. Uczą odporności psychicznej, pomagają radzić sobie z porażkami i pokazują, jak patrzeć na świat z większym spokojem. Finowie i Duńczycy mają kilka takich fraz, które powtarzają niemal jak mantrę. Zdaniem ekspertów to właśnie one pomagają budować szczęśliwsze i bardziej pewne siebie dzieci. „Cokolwiek zostawisz za sobą, znajdziesz na swojej drodze” To jedno z najpopularniejszych powiedzeń w Finlandii. Na pierwszy rzut oka brzmi zagadkowo, ale jego przesłanie jest bardzo proste: problemów nie warto zamiatać pod dywan. Jeśli dziecko pokłóci się z kolegą, otrzyma słabą ocenę albo przeżywa trudne emocje, fińscy rodzice nie zachęcają go do udawania, że nic się nie stało. Wręcz przeciwnie. Uczą, że nierozwiązane sprawy mają tendencję do powracania. Takie podejście pomaga dzieciom rozwijać odpowiedzialność i odwagę. Zamiast uciekać przed trudnościami, uczą się je nazywać i szukać rozwiązań. To ważna lekcja również dla dorosłych. W końcu nieprzeprowadzona rozmowa, nierozwiązany konflikt czy odkładany problem rzadko znikają same. W polskich domach często można usłyszeć: „Nie przejmuj się”, „Zapomnij o tym” albo „Jakoś to będzie”. Tymczasem Finowie pokazują dzieciom, że szczęście nie polega na unikaniu problemów, ale na umiejętności mierzenia się z nimi. Zobacz także: Holenderskie dzieci są samodzielne, bo ich rodzice przestrzegają zasady 3R. Polacy mogliby się uczyć „Pyt med det”, czyli „Nie martw się” To prawdopodobnie jedno z najbardziej charakterystycznych duńskich powiedzeń. Trudno znaleźć jego idealne tłumaczenie, ale najbliżej mu do zwrotów „daj spokój”, „odpuść sobie” albo po prostu „nie martw się”. Duńczycy używają go każdego dnia. Kiedy coś się nie uda, gdy ktoś popełni drobny błąd albo gdy sprawy nie idą zgodnie z planem. Zamiast wpadać w spiralę frustracji, przypominają sobie: „Pyt med det”. Dla dzieci to niezwykle cenna lekcja. W świecie pełnym presji, ocen i oczekiwań łatwo uwierzyć, że każda porażka jest katastrofą. Tymczasem duńscy rodzice pokazują, że nie wszystko wymaga dramatycznej reakcji. Rozlane mleko? Pyt med det. Przegrany mecz? Pyt med det. Źle napisany sprawdzian? Pyt med det. Nie oznacza to ignorowania problemów. Chodzi raczej o odróżnianie rzeczy naprawdę ważnych od tych, które nie są warte niepotrzebnego stresu. To właśnie dlatego dzieci wychowywane w takim duchu często lepiej radzą sobie z niepowodzeniami. Wiedzą, że jeden błąd nie definiuje ich wartości. „Niektórzy mają szczęście, wszyscy mają lato” To powiedzenie jest powtarzane w Finlandii od ponad stu lat. Kryje się za nim niezwykle optymistyczna myśl: nawet jeśli dziś jest trudno, lepsze dni w końcu nadejdą. W czasach mediów społecznościowych dzieci nieustannie porównują się z innymi. Widzą idealne wakacje, sukcesy kolegów i pozornie perfekcyjne życie influencerów. Łatwo wtedy dojść do wniosku, że inni mają więcej szczęścia. Fińscy rodzice starają się przekazać dzieciom inną perspektywę. Przypominają, że każdy człowiek przechodzi przez lepsze i gorsze okresy. Dziś komuś się powodzi, jutro może mieć trudniejszy czas. A osoba, która dziś zmaga się z problemami, za kilka miesięcy może przeżywać najpiękniejszy okres w swoim życiu. „Niektórzy mają szczęście, wszyscy mają lato” uczy cierpliwości i nadziei. Pokazuje dzieciom, że nie warto oceniać własnego życia przez pryzmat chwilowych niepowodzeń. To zdanie niesie też ważny komunikat: nie musisz wygrywać każdego dnia, żeby być szczęśliwym. Sekret szczęśliwych dzieci może być prostszy, niż myślimy Finlandia i Dania od lat zajmują czołowe miejsca w rankingach najszczęśliwszych krajów świata. Oczywiście wpływa na to wiele czynników, ale eksperci zwracają uwagę, że ogromne znaczenie mają również codzienne rozmowy prowadzone w domu. „Cokolwiek zostawisz za sobą, znajdziesz na swojej drodze”, „Pyt med det” i „Niektórzy mają szczęście, wszyscy mają lato” to nie tylko powiedzenia. To życiowe lekcje, które pomagają dzieciom budować odporność psychiczną, uczyć się odpowiedzialności i zachowywać nadzieję nawet w trudnych momentach. Być może właśnie dlatego skandynawskie dzieci dorastają z przekonaniem, że nie muszą być idealne, aby czuć się szczęśliwe. A to jedna z najcenniejszych lekcji, jakie można wynieść z domu. Źródło: cnbc.com Zobacz także: Dzieci w Skandynawii są szczęśliwsze przez 1 nawyk rodziców. Polacy mogliby się uczyć
Dorosłe dzieci na garnuszku rodziców to plaga dzisiejszych czasów. „Wychowałam lenia i płacę wysoką cenę”
Mój syn ma 29 lat, jest zdrowy, wykształcony i teoretycznie gotowy do samodzielnego życia. Problem w tym, że nadal mieszka ze mną, korzysta z moich pieniędzy i zachowuje się tak, jakby bycie dorosłym było opcjonalne. Najgorsze jest jednak to, że coraz częściej mam wrażenie, że sama jestem winna tej sytuacji.
Kiedy urodził się mój jedyny syn, obiecałam sobie, że będzie miał lepsze dzieciństwo niż ja. Nie chciałam, żeby czegokolwiek mu brakowało. Kupowałam mu markowe ubrania, opłacałam dodatkowe zajęcia, pomagałam w nauce. Kiedy czegoś potrzebował, starałam się znaleźć sposób, by mu to zapewnić. Dziś widzę, że granica między troską a wyręczaniem jest bardzo cienka. Przez lata usprawiedliwiałam go przed nauczycielami, załatwiałam za niego różne sprawy, przypominałam o obowiązkach. Gdy nie posprzątał pokoju, robiłam to sama, bo szkoda mi było czasu na kłótnie. Gdy zapomniał czegoś do szkoły, zawoziłam mu to. Gdy miał problem, natychmiast ruszałam z pomocą. Wydawało mi się, że jestem dobrą matką. Dziś zastanawiam się, czy przypadkiem nie wychowałam człowieka, który nigdy nie nauczył się odpowiedzialności. Prawie trzydziestka na karku i życie jak nastolatek Mój syn skończył studia kilka lat temu. Znalazł pracę, ale szybko z niej zrezygnował, bo szef był wymagający. Potem była kolejna i jeszcze jedna. Wszędzie coś mu nie pasowało. Od miesięcy pracuje tylko dorywczo. Twierdzi, że szuka czegoś odpowiedniego dla siebie. Tymczasem nadal mieszka w swoim dawnym pokoju. Nie płaci rachunków, nie dokłada się do zakupów, a lodówka magicznie zapełnia się sama. Przynajmniej z jego perspektywy. Najbardziej boli mnie to, że traktuje ten stan jak coś całkowicie normalnego. Kiedy próbuję poruszyć temat wyprowadzki, słyszę, że ceny mieszkań są absurdalne. Gdy wspominam o większym zaangażowaniu w domowe obowiązki, odpowiada, że przecież pomaga, kiedy go poproszę. Tylko że ja mam już dość proszenia. Mam dość przypominania dorosłemu mężczyźnie, żeby wyniósł śmieci albo pozmywał po sobie talerz. Coraz częściej obwiniam samą siebie Ostatnio zauważyłam, że wiele moich znajomych ma podobny problem. Ich dorosłe dzieci nadal mieszkają z rodzicami, korzystają z ich pieniędzy i odkładają samodzielność na bliżej nieokreśloną przyszłość. Zaczynam się zastanawiać, czy nie jest to jedna z największych bolączek współczesnego rodzicielstwa. Przez lata słyszymy, że mamy wspierać dzieci, budować ich poczucie wartości i usuwać przeszkody z ich drogi. Robimy to z miłości. Chcemy dla nich jak najlepiej. Tylko że czasem ta pomoc zamienia się w pułapkę. Dziś coraz częściej myślę, że mój syn nie boi się dorosłości dlatego, że świat jest trudny. On po prostu wie, że w razie problemów zawsze spadnie na cztery łapy. Bo ja go złapię. A może właśnie w tym tkwi mój największy błąd. Mam wrażenie, że wychowałam człowieka, który przyzwyczaił się, że ktoś zawsze rozwiąże jego problemy. I choć trudno mi to przyznać, rachunek za tę nadopiekuńczość płacę dziś każdego dnia. Nie tylko finansowo. Płacę także własnym spokojem, frustracją i poczuciem, że mój dorosły syn utknął w miejscu, z którego sam nie chce się ruszyć. Zobacz także: „Jestem po 70-tce, a córka chciała zagonić mnie do niańczenia dzieci. Dobrze, że mam jeszcze syna, który mnie wspiera”
„Po wycieczce zajrzałam do walizki syna i się rozbeczałam. Gdyby nauczycielom się chciało, może by zareagowali”
Czy nauczyciele powinni pomagać uczniom pakować się po szkolnych wyjazdach? Jedna mama nie ma wątpliwości, że tak. Po powrocie syna z kilkudniowej wycieczki przeżyła niemały szok.
Do naszej redakcji napisała mama ucznia piątej klasy szkoły podstawowej. Kobieta nie kryje rozczarowania tym, jak – jej zdaniem – nauczyciele wywiązali się ze swoich obowiązków podczas kilkudniowej wycieczki szkolnej. A raczej: nie wywiązali. Publikujemy jej list. „Otworzyłam walizkę i nie mogłam uwierzyć własnym oczom” Mój syn wrócił kilka dni temu z czterodniowej wycieczki szkolnej. Był zachwycony, opowiadał o kolegach, atrakcjach i nocnych rozmowach w pokojach. Ja też byłam spokojna, bo wyjazd organizowała szkoła, a opiekę sprawowali nauczyciele. Do czasu. Kiedy zabrałam się za rozpakowywanie walizki, dosłownie się rozbeczałam. W środku znalazłam nie tylko rzeczy mojego dziecka. Były tam obce koszulki, jakieś skarpetki, bluza, której nigdy wcześniej nie widziałam. Wszystko było wymieszane. Nie wiedziałam, co należy do mojego syna, a co do innych dzieci. Pomyślałam sobie: jak to w ogóle możliwe? Przecież na wycieczce byli nauczyciele. Dorośli ludzie odpowiedzialni za grupę dzieci. „Naprawdę nikt tego nie zauważył?” Najbardziej zdenerwowało mnie to, że najwyraźniej nikt nawet nie zainteresował się tym, jak dzieci pakują się przed wyjazdem. Mówimy o piątoklasistach. Tak, wiem, że mają po 11 czy 12 lat. Ale to nadal dzieci. Dzieci, które często zostawiają bluzy w szkole, gubią piórniki i zapominają zeszytów. Naprawdę tak trudno było przejść się po pokojach i sprawdzić, czy wszystko jest w porządku? Mam wrażenie, że dziś nauczyciele coraz częściej zasłaniają się samodzielnością dzieci. Oczywiście, że trzeba jej uczyć. Ale może nie kosztem podstawowej organizacji? Nie oczekuję, że ktoś będzie składał mojemu synowi ubrania w kostkę. Ale gdyby nauczycielom trochę bardziej się chciało, może zwróciliby uwagę, że dzieci wrzucają do walizek przypadkowe rzeczy. „Za co właściwie odpowiadają opiekunowie?” Najbardziej zirytowało mnie jednak coś innego. Kiedy zgłosiłam problem, usłyszałam, że takie sytuacje się zdarzają. Przepraszam bardzo, ale dla mnie to nie jest odpowiedź. Jeżeli podczas wyjazdu dzieci mają same pilnować swoich rzeczy, same się pakować, same organizować wszystko wokół siebie, to po co właściwie tylu opiekunów? Przecież rodzice powierzają szkole swoje dzieci i mają prawo oczekiwać, że ktoś będzie nad nimi czuwał. Teraz muszę ustalać, do kogo należą rzeczy znalezione w walizce mojego syna, odpisywać na wiadomości innych rodziców i organizować wymianę ubrań. A przecież tego bałaganu można było uniknąć. Naprawdę trudno mi zrozumieć, dlaczego nikt nie zareagował wcześniej. Komentarz redakcji Rozumiemy frustrację mamy. Odkrycie po powrocie z wycieczki, że rzeczy dziecka zostały pomieszane z ubraniami innych uczniów, może być irytujące i oznacza dodatkowe obowiązki dla rodziców. Warto jednak pamiętać, że zadaniem nauczycieli podczas wyjazdu jest przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa grupie oraz organizacja przebiegu wycieczki. Trudno oczekiwać, by opiekunowie kontrolowali zawartość walizek, szczególnie gdy mowa o dzieciach ze starszych klas szkoły podstawowej. Samodzielne pakowanie, pilnowanie własnych rzeczy i ponoszenie konsekwencji drobnych pomyłek są również częścią nauki odpowiedzialności. Zamienione ubrania czy przypadkowo zabrane rzeczy zwykle udaje się odzyskać, a takie sytuacje od lat zdarzają się na koloniach, obozach i szkolnych wyjazdach. Choć emocje rodziców są zrozumiałe, warto pamiętać, że nauczyciele nie są osobistymi opiekunami jednego dziecka. Ich praca wymaga ogromnego zaangażowania, a wzajemny szacunek i realistyczne oczekiwania pomagają budować dobrą współpracę między szkołą a rodzicami. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Nauczyciele powinni dyżurować w wakacje. „I tak nie mają co robić, a rodzice pracują”
„Zostawiłam dziecko na noc w przedszkolu i nie mogę się doczekać, by znów to zrobić. Syn płakał tylko chwilę”
Dla jednych rodziców to świetna przygoda, dla innych prawdziwy test nerwów. Kiedy 5-letni syn naszej czytelniczki po raz pierwszy został na noc w przedszkolu, mama spodziewała się łez i kryzysu. Rano okazało się jednak, że znacznie gorzej rozstanie przeżywała ona sama.
Do redakcji napisała pani Karolina, mama 5-letniego Jasia. Kobieta postanowiła podzielić się swoimi emocjami po pierwszej nocowance syna w przedszkolu. „Byłam pewna, że w nocy zadzwoni telefon” Kiedy nasze przedszkole ogłosiło nocowankę dla starszaków, pierwszą reakcją mojego syna był zachwyt. Skakał po domu i już planował, którą piżamę zabierze. A ja? Ja od razu zaczęłam się martwić. Jasio nigdy wcześniej nie spał poza domem. Nigdy. Nawet u dziadków. Zawsze wracał na noc do swojego łóżka, swoich pluszaków i swoich rytuałów. Dlatego, choć uśmiechałam się i kibicowałam jego ekscytacji, w głowie miałam czarne scenariusze. Byłam przekonana, że około 22 dostanę telefon z przedszkola: „Pani Karolino, proszę przyjechać, syn bardzo płacze”. Tak właśnie to sobie wyobrażałam. Pożegnanie było trudniejsze dla mnie Już dzień wcześniej pakowaliśmy rzeczy. Piżamę, szczoteczkę do zębów, śpiwór i ukochaną przytulankę, bez której Jasio nie zaśnie. Dzieci przyszły do przedszkola podekscytowane. Panie przygotowały mnóstwo atrakcji. Wszędzie było słychać śmiechy i rozmowy. Do momentu, kiedy przyszło pożegnanie. Jasio nagle się rozpłakał. Serce mi stanęło. Przytulił się do mnie mocno i przez chwilę pomyślałam, że jednak go zabiorę do domu. Miałam nawet łzy w oczach. Ale wtedy wydarzyło się coś zabawnego. Zobaczył swojego najlepszego kolegę. – Chodź, będziemy budować bazę! – usłyszałam. I tyle. Naprawdę tyle. Mój syn otarł łzy, złapał przytulankę pod pachę i pobiegł się bawić. Nawet się nie obejrzał. A ja jeszcze przez kilka minut stałam pod przedszkolem i zastanawiałam się, czy właśnie nie wydarzyło się coś przełomowego. Rano odebrałam zupełnie innego chłopca Nie spałam najlepiej. Za to telefon milczał całą noc. Rano pojechałam odebrać syna i spodziewałam się zmęczonego, stęsknionego dziecka. Tymczasem wybiegł do mnie szczęśliwy i dumny. Od progu zaczął opowiadać o nocnych zabawach, kolacji, śmiesznych rozmowach z kolegami i o tym, kto pierwszy zasnął. A potem powiedział: – Mamo, kiedy będzie następna nocowanka? Wtedy dotarło do mnie, że ta noc była dla niego czymś więcej niż atrakcją. To był mały krok w stronę samodzielności. I chyba również dla mnie. Bo choć jeszcze dzień wcześniej byłam przekonana, że sobie nie poradzi, okazało się, że to ja musiałam nauczyć się trochę odpuszczać. Nocowanki w przedszkolach stają się coraz popularniejsze Choć jeszcze kilka lat temu nocowanie w przedszkolu było rzadkością, dziś coraz więcej placówek organizuje takie wydarzenia dla starszych grup. Dzieci śpią w dobrze znanym miejscu, pod opieką nauczycieli, uczestniczą w wieczornych zabawach, wspólnej kolacji i porannym śniadaniu. Dla wielu przedszkolaków jest to pierwsza okazja do spędzenia nocy poza domem bez rodziców. Pedagodzy podkreślają, że takie inicjatywy mogą wspierać rozwój samodzielności, budowanie pewności siebie i wzmacnianie relacji z rówieśnikami. Nie każde dziecko jest oczywiście gotowe na taki krok w tym samym wieku, dlatego decyzja o udziale powinna uwzględniać jego temperament i potrzeby emocjonalne. Historia naszej czytelniczki pokazuje jednak coś, o czym wielu rodziców przekonuje się dopiero w takich momentach. Dzieci często są gotowe na więcej, niż nam się wydaje. A pierwsza noc spędzona bez mamy i taty może okazać się nie stresującym doświadczeniem, lecz przygodą, którą będą wspominać przez długie miesiące. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: „Mamusiu, pani mnie pominęła”. Gdy zobaczyła prezent zastępczy z przedszkola, rozpłakała się razem z synem
Organizują przedstawienia w przedszkolu w środku dnia. „Mój urlop nie jest z gumy”
Coraz więcej mam i ojców przyznaje, że choć chcieliby być obecni na każdym ważnym wydarzeniu w przedszkolu, rzeczywistość zawodowa często brutalnie weryfikuje te plany. A gdy przedstawienie odbywa się w środku dnia, wielu rodziców staje przed wyborem: praca czy dziecko?
Czy rodzic naprawdę powinien brać wolne za każdym razem, gdy przedszkole organizuje występ dla dzieci? Przedstawienia w godzinach pracy To nic nowego, że przedszkola organizują uroczystości dla rodziców w środku dnia. Dzień Mamy, Dzień Taty, jasełka, przedstawienia świąteczne czy zakończenie roku odbywają się nie wieczorem, ale najczęściej między 10:00 a 14:00. Dla placówek takie rozwiązanie jest wygodne organizacyjnie. Dzieci są wtedy wypoczęte, nauczyciele pracują w swoich standardowych godzinach, a cały harmonogram dnia pozostaje niezakłócony. Problem w tym, że współczesne rodziny funkcjonują zupełnie inaczej niż jeszcze kilkanaście lat temu. Coraz więcej rodziców pracuje na etatach wymagających obecności w biurze, obsługuje klientów lub wykonuje obowiązki, których nie da się po prostu przerwać na dwie godziny. Choć praca zdalna stała się popularniejsza, nadal nie jest dostępna dla wszystkich. W mediach społecznościowych regularnie pojawiają się dyskusje na ten temat. Rodzice pytają, dlaczego placówki zakładają, że mama lub tata mogą bez problemu zwolnić się z pracy w środku dnia. Niektórzy przyznają, że wykorzystują na takie okazje urlop wypoczynkowy, inni proszą przełożonych o wcześniejsze wyjście, a jeszcze inni po prostu nie są w stanie pojawić się na występie. Najtrudniejsze są jednak emocje dzieci. „Patrzyłam na puste krzesło” – Mam dwóch synów w wieku 4 i 6 lat. Przedszkole organizuje praktycznie każde większe wydarzenie około południa. Za pierwszym razem udało mi się wyrwać z pracy, ale później było coraz trudniej. Kiedy nie przyszłam na przedstawienie z okazji Dnia Rodziny, młodszy syn po powrocie do domu zapytał, dlaczego wszyscy mieli mamę albo tatę, a on nie. To było naprawdę przykre – mówi Anna. – Pracuję w sklepie. Nie mam możliwości zamknięcia stanowiska i wyjścia na dwie godziny. Kiedy dostałam informację, że występ odbędzie się o 11:30, wiedziałam, że nie dam rady dotrzeć. Córka była zawiedziona. Wieczorem powiedziała, że podczas występu cały czas patrzyła na krzesło przygotowane dla mnie. Do dziś mam wyrzuty sumienia, choć wiem, że nie miałam wyjścia – opowiada Karolina, mama 5-latki. – Najbardziej irytuje mnie założenie, że rodzice zawsze mogą dostosować się do planów przedszkola. Mój urlop nie jest z gumy. W ciągu roku jest kilka przedstawień, zebrania, konsultacje i różne wydarzenia specjalne. Chciałabym uczestniczyć we wszystkim, ale zwyczajnie nie jestem w stanie. Mam syna w wieku 4 lat i córkę w wieku 9 lat. Gdybym brała wolne za każdym razem, zabrakłoby mi dni urlopowych jeszcze przed wakacjami – przyznaje Marta. Czy można to organizować inaczej? Oczywiście nie ma rozwiązania idealnego. Organizacja wydarzeń popołudniami oznacza dłuższą pracę nauczycieli i konieczność dostosowania całego harmonogramu placówki. Z drugiej strony coraz więcej rodziców uważa, że obecny model nie odpowiada realiom współczesnych rodzin. Niektórzy proponują organizowanie najważniejszych uroczystości późnym popołudniem lub umożliwienie uczestnictwa online. Inni zwracają uwagę, że wystarczyłoby ograniczyć liczbę wydarzeń wymagających obecności rodziców w ciągu roku i skupić się na tych naprawdę wyjątkowych. W całej dyskusji łatwo zgubić najważniejszą perspektywę – dzieci. To one tygodniami ćwiczą wierszyki, piosenki i układy taneczne. To one wypatrują znajomych twarzy na widowni. I to one najczęściej nie rozumieją, dlaczego mama albo tata nie mogli przyjść. Może więc warto zadać sobie pytanie: czy organizacja przedszkolnych uroczystości rzeczywiście nadąża za rzeczywistością, w której żyją dzisiejsze rodziny? Bo choć nauczyciele i rodzice zwykle mają ten sam cel, czasem wystarczy jedna godzina w kalendarzu, by obie strony znalazły się po przeciwnych stronach barykady. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: „Pani z przedszkola nadaje się tylko do zwolnienia. Krzyknęła na moją Julcię i biedactwo się popłakało”
Jedno słowo, które zmienia zachowanie dzieci. Japońscy rodzice powtarzają je jak mantrę
„Oddaj siostrze i już nie marudź” – wielu polskich rodziców właśnie w taki sposób próbuje uczyć dzieci dzielenia się. Problem w tym, że przymus rzadko buduje empatię. Japończycy podchodzą do tego zupełnie inaczej i zaczynają od jednego prostego słowa.
Według japońskiej ekspertki parentingowej Lisy Katayamy dzieci można nauczyć życzliwości bez moralizowania, kar i niekończących się kłótni o zabawki. W Japonii ogromną rolę odgrywa słowo „douzo”, które można przetłumaczyć jako „proszę, częstuj się” albo „proszę, weź”. Jednak jego znaczenie jest znacznie głębsze. To mały codzienny rytuał, który uczy dzieci hojności, uważności i szacunku do innych. W polskich domach podobnej zasady praktycznie się nie stosuje – a szkoda, bo mogłaby zmienić wiele rodzinnych konfliktów. Jedno słowo, które uczy więcej niż setki kazań Lisa Katayama tłumaczy, że „douzo” nie jest zwykłym zwrotem grzecznościowym. To sposób myślenia, który pokazuje dziecku, że dawanie innym może sprawiać przyjemność. W japońskiej kulturze ogromne znaczenie ma świadomość, że nie zawsze trzeba trzymać wszystko dla siebie. Dziecko słyszy „douzo” od najmłodszych lat – podczas wspólnych posiłków, zabawy czy codziennych sytuacji w domu. Rodzice pokazują, że oddanie komuś zabawki, ostatniego ciasteczka albo miejsca przy stole nie oznacza straty. Wręcz przeciwnie – daje poczucie bycia częścią wspólnoty. Dobrze wiemy, jak to wygląda w innych częściach świata. Wielu rodziców zna tę scenę aż za dobrze: dwoje dzieci walczy o tę samą zabawkę, a dorosły próbuje szybko zakończyć konflikt. Najczęściej kończy się to rozkazem: „Oddaj teraz koledze” albo „Masz się podzielić”. Katayama zwraca uwagę, że taki sposób nie buduje w dziecku empatii. Dziecko dzieli się dlatego, że musi, a nie dlatego, że rozumie sens tego gestu. W efekcie często czuje frustrację, złość albo poczucie niesprawiedliwości. Japońskie podejście wygląda inaczej. Zamiast zmuszać dziecko do oddania czegoś, rodzice zachęcają je do świadomego gestu „douzo”. Chodzi o to, by dziecko samo odkryło, że miło jest sprawić komuś przyjemność. „Douzo” uczy dzieci samokontroli i empatii Najcenniejsze w tej zasadzie jest to, że rozwija ona kilka ważnych umiejętności jednocześnie. Dziecko uczy się zauważać potrzeby innych ludzi, ćwiczy cierpliwość i odkrywa, że nie musi mieć wszystkiego natychmiast. To szczególnie ważne dziś, gdy dzieci dorastają w świecie natychmiastowej gratyfikacji. Kliknięcie, zakup, bajka, przekąska – wszystko jest dostępne od razu. Umiejętność rezygnacji z czegoś dla drugiego człowieka staje się coraz rzadsza. Katayama proponuje prosty sposób na wprowadzenie tej zasady do domu. Gdy dzieci kłócą się o zabawkę, zamiast wydawać polecenia, warto spokojnie powiedzieć: „Może spróbujesz powiedzieć douzo?”. Bez presji, bez zawstydzania i bez oceniania. Dzięki temu dziecko zaczyna kojarzyć dzielenie się z pozytywnym doświadczeniem, a nie z przymusem. Japoński sekret wychowania nie polega na surowości Wiele osób myśli, że japońskie dzieci są grzeczne, wręcz posłuszne i uległe, bo wychowuje się je bardzo restrykcyjnie. Tymczasem filozofia, o której mówi Lisa Katayama, opiera się przede wszystkim na codziennych małych nawykach i modelowaniu zachowań. „Douzo” jest tego świetnym przykładem. Jedno krótkie słowo staje się lekcją empatii, kultury i szacunku wobec innych ludzi. Bez krzyku, bez kar i bez niekończących się wykładów. Polscy rodzice rzadko stosują podobne podejście, bo sami wychowali się w kulturze rywalizacji i ciągłego udowadniania swojej wartości. A przecież czasem najważniejszą lekcją dla dziecka może być pokazanie mu, że oddanie czegoś drugiej osobie wcale nie oznacza przegranej. Źródło: www.independent.co.uk Zobacz także: Japońskie dzieci nie grymaszą i szanują innych. Ich rodzice przestrzegają tych 5 zasad
„Ciotka z Monachium odwiedziła nas z pustymi rękami. Ma niemiecką emeryturę, a dzieciom żałuje koperty z euro”
Przez tydzień moja mama szykowała się na przyjazd siostry z Niemiec. Wszyscy byli przekonani, że ciotka z Monachium przyjedzie z prezentami dla dzieci i choć symboliczną kopertą w euro. Rzeczywistość okazała się jednak zupełnie inna.
Kiedy mama powiedziała, że ciotka Renata przylatuje do Polski, od razu wiedziałam, jak to będzie wyglądało. Wielkie przygotowania, sprzątanie mieszkania od rana, pieczenie sernika i ten tekst powtarzany co chwilę: „Wiesz, Renata całe życie w Niemczech siedzi. Oni tam mają inne pieniądze”. Moja mama od lat żyje wyobrażeniem, że skoro ktoś mieszka za granicą, to dosłownie śpi na euro. A ciotka Renata jest dla niej symbolem „udanej emigracji”. Monachium, niemiecka emerytura, własne mieszkanie, dwa razy w roku wakacje we Włoszech. Mama wszystkim w rodzinie opowiada, że „Renata to sobie życie ustawiła”. Nie ukrywam – sama też myślałam, że przyjedzie z walizką pełną prezentów dla dzieci. Mam dwójkę: roczną córkę i siedmioletniego syna. Ostatni rok finansowo nas dobił. Kredyt, drożyzna, szkoła, rachunki. Każda dodatkowa stówka ma znaczenie, bo 800 plus wszystkiego nie załatwia. A u nas od zawsze było tak, że rodzina z zagranicy przywoziła coś dzieciom. Czekolady, ubrania, zabawki, czasem kopertę z euro. Taka tradycja. „Siebie przywiozłam” Ciotka przyjechała w piątek wieczorem. Elegancka, wypachniona, z nową fryzurą i markową walizką. Syn od razu podbiegł do niej podekscytowany, a ja stałam z małą Aurelką na rękach. Miała poznać ciocię po raz pierwszy. – A co nam przywiozłaś? – wypalił mój syn, zanim zdążyłam go uciszyć. Aż mi się głupio zrobiło. Ciotka tylko się zaśmiała. – Siebie przywiozłam – wypaliła. Zapadła niezręczna cisza. Mama szybko zmieniła temat, ale widziałam jej minę. Była wyraźnie rozczarowana. Ja zresztą też. Bo naprawdę trudno mi uwierzyć, że osoba z niemiecką emeryturą nie mogła wrzucić dzieciom choćby po 20 euro do koperty. Tym bardziej dla Aurelki. Renata nie przyjechała na chrzciny, więc wypadałoby coś małej dać... Restauracja tylko utwierdziła mnie w tym, co pomyślałam Przez cały weekend ciotka opowiadała o swoim życiu w Monachium. O restauracjach, wycieczkach, cenach mieszkań i o tym, jak „Niemcy dbają o seniorów”. Co chwilę podkreślała, że w Polsce jest teraz bardzo drogo. Miałam ochotę odpowiedzieć: „No właśnie dlatego każda pomoc się liczy”. Ale gryzłam się w język. Najbardziej zabolało mnie coś innego. W sobotę poszliśmy wszyscy do restauracji. Rachunek za osiem osób wyniósł prawie 600 złotych. Ciotka nawet nie drgnęła, kiedy kelner położył rachunek na stole. Mój mąż zapłacił wszystko, choć od tygodnia zastanawiamy się, z czego opłacić kolonie dla syna. A ona później jeszcze powiedziała: „W Niemczech za taki obiad zapłacilibyście dwa razy tyle”. „Powinna się wstydzić” Mama po jej wyjeździe była wściekła. „Powinna się wstydzić. Niemiecka emerytura i nawet dzieciom czekolady nie kupiła” – powtarzała przez pół dnia. I wiecie co? Chyba pierwszy raz częściowo się z nią zgodziłam. Nie chodzi nawet o same pieniądze. Bardziej o gest. O pamięć. O to, że przyjeżdżasz do rodziny, która ledwo wiąże koniec z końcem, i zachowujesz się tak, jakby wszyscy byli na identycznym poziomie życia. Najgorsze było jednak to, że syn przez dwa dni pytał mnie: „Mamo, a ciocia zapomniała prezentów?”. I naprawdę nie wiedziałam, co mam odpowiedzieć. Zobacz także: „Marzyłam, by syn był magistrem. On chce iść do zawodówki i zostać mechanikiem, jak jego ojciec-robol”
Holenderskie dzieci są samodzielne, bo ich rodzice przestrzegają zasady 3R. Polacy mogliby się uczyć
Holenderskie dzieci już od najmłodszych lat same jeżdżą rowerem do szkoły, robią drobne zakupy i potrafią organizować sobie czas. Wielu rodziców z Polski przeciera oczy ze zdumienia, gdy widzi ten poziom samodzielności. Sekret tkwi w zasadzie 3R.
Według raportu UNICEF z 2025 roku holenderskie dzieci są najszczęśliwsze na świecie. To zasługa podejścia holenderskich rodziców do wychowania. Jednym z fundamentów jest budowanie autonomii dziecka od najmłodszych lat. Nie chodzi jednak o to, by dziecko dorastało w pełnej wolności, bez zasad i granic. Wręcz przeciwnie! Holendrzy ogromną wagę przywiązują do spokoju, regularności i przewidywalności życia rodzinnego. To właśnie filozofia 3R, czyli Rust, Reinheid, Regelmaat, ma pomagać dzieciom rozwijać poczucie bezpieczeństwa i niezależność. Holenderscy rodzice nie próbują organizować dzieciom każdej minuty dnia – zamiast tego stawiają na rytm, spokój i zaufanie. Efekty widać gołym okiem. Holenderskie 3R – na czym polega ta zasada? Holendrzy od lat kierują się prostą zasadą 3R. To właśnie ona ma pomagać dzieciom dorastać w spokojnej atmosferze i rozwijać niezależność już od najmłodszych lat. Co kryje się za tym skrótem? Rust, czyli spokój – chodzi o spokojną atmosferę w domu, bez ciągłego pośpiechu, krzyków i presji. Dziecko ma mieć przestrzeń, by rozwijać się we własnym tempie. Reinheid, czyli porządek – dawniej chodziło głównie o higienę i czystość, dziś bardziej o uporządkowane życie rodzinne i zdrowe otoczenie. Regelmaat, czyli regularność lub rutyna – stałe godziny snu, posiłków i odpoczynku są w holenderskich rodzinach bardzo ważne. Rodzice wierzą, że przewidywalny rytm dnia daje dzieciom poczucie bezpieczeństwa. Właśnie ta ostatnia zasada jest często uznawana za najważniejszą. Holenderskie dzieci często mają stałe godziny snu, posiłków i odpoczynku. Rodzice dbają o przewidywalny rytm dnia, bo wierzą, że dziecko najlepiej rozwija się wtedy, gdy czuje stabilność i bezpieczeństwo. Paradoksalnie dzieciaki nie mają grafiku wypełnionego zajęciami od rana do wieczora. Dzięki temu szybciej uczą się samodzielności i organizowania sobie czasu. Holenderskie dzieci nie mają grafiku wypełnionego po brzegi W wielu polskich rodzinach dzieci od najmłodszych lat żyją według napiętego harmonogramu – angielski, basen, robotyka, zajęcia sportowe. Tymczasem w Holandii dużo częściej można spotkać podejście, że dziecko nie musi być cały czas stymulowane. Holenderscy rodzice zostawiają dzieciom przestrzeń na nudę, spontaniczną zabawę i samodzielne rozwiązywanie problemów. Według nich właśnie wtedy rozwija się kreatywność i poczucie sprawczości. To podejście widać także w codzienności. Dzieci szybciej uczą się samodzielnego poruszania po mieście, częściej same przygotowują sobie proste rzeczy czy podejmują decyzje odpowiednie do wieku. Rodzice nie wyręczają ich na każdym kroku. Polacy mogliby się od Holendrów wiele nauczyć Coraz więcej ekspertów zwraca uwagę, że współczesne dzieci bywają przebodźcowane i przemęczone nadmiarem zajęć oraz oczekiwań. Holenderska zasada 3R pokazuje zupełnie inne podejście – mniej kontroli, więcej spokoju i większe zaufanie do dziecka. To nie znaczy, że polscy rodzice wychowują źle albo że holenderski model jest idealny. Ale idea spokojniejszego życia rodzinnego i większej samodzielności dzieci coraz bardziej interesuje rodziców na całym świecie. I trudno się dziwić – kiedy dziecko ma przestrzeń do działania, często naprawdę potrafi zaskoczyć swoją niezależnością. Źródła: eesie.home.blog, matadornetwork.com Zobacz także: Japońskie dzieci nie grymaszą i szanują innych. Ich rodzice przestrzegają tych 5 zasad
5 tekstów, które „złote dziecko” słyszy codziennie i gaśnie w ciszy. To plaga wśród polskich rodziców
Dla wielu rodziców to po prostu komplementy. Niewinne zdania, które mają budować dziecko. Psychologowie zwracają jednak uwagę, że właśnie w taki sposób często rodzi się tzw. syndrom złotego dziecka – rola, która z zewnątrz wygląda jak wyróżnienie, ale w rzeczywistości potrafi być ogromnym ciężarem.
„Golden child syndrome”, czyli „syndrom złotego dziecka”, nie jest oficjalną diagnozą medyczną, ale opisem toksycznej dynamiki rodzinnej. Najczęściej pojawia się w domach, gdzie jedno dziecko jest stawiane ponad rodzeństwem, idealizowane albo traktowane jako powód do dumy rodziców. Co to właściwie jest syndrom złotego dziecka? „Złote dziecko” to zwykle dziecko: najbardziej chwalone, uznawane za „bezproblemowe”, stawiane za wzór rodzeństwu, nadmiernie obciążane oczekiwaniami, oceniane głównie przez pryzmat sukcesów. Rodzice często nawet nie zauważają, że tworzą taki układ. Chcą motywować, wspierać albo są dumni z osiągnięć dziecka. Problem pojawia się wtedy, gdy miłość zaczyna być odczuwana jako warunkowa. Dziecko szybko uczy się, że: musi być grzeczne, nie może zawodzić, powinno być najlepsze, ma spełniać cudze oczekiwania. Takie dzieci często dorastają z ogromnym lękiem przed porażką, perfekcjonizmem i problemami z własną tożsamością. Dodatkowo boją się popełniać błędy, tłumią emocje, nie umieją prosić o pomoc, czują, że muszą zasłużyć na miłość i akceptację oraz nie są wystarczające takie, jakie są naprawdę. W efekcie wiele z nich „gaśnie po cichu”. Na zewnątrz nadal są świetnymi uczniami, pomagają w domu i nie sprawiają problemów. W środku czują jednak ciągłe napięcie i strach, że kiedyś przestaną być „wystarczające”. 5 tekstów, które „złote dziecko” słyszy codziennie 1. „Ty zawsze dajesz radę” Brzmi wspierająco, ale dziecko słyszy: „Nie mogę mieć słabszego momentu”. Z czasem przestaje mówić o trudnościach i ukrywa emocje, żeby nie rozczarować rodziców. 2. „Na tobie mogę polegać bardziej niż na rodzeństwie” To jeden z najbardziej obciążających komunikatów. Dziecko zaczyna czuć odpowiedzialność nie tylko za siebie, ale też za emocje rodziców i atmosferę w domu. 3. „Nie spodziewałam się tego po tobie” Dla „złotego dziecka” nawet drobny błąd może brzmieć jak katastrofa. Tak buduje się lęk przed porażką i perfekcjonizm. 4. „Zobacz, jak świetnie sobie radzisz” Pochwały są potrzebne, ale problem zaczyna się wtedy, gdy dotyczą wyłącznie wyników, ocen i osiągnięć. Dziecko może zacząć wierzyć, że jest warte tyle, ile jego sukcesy. 5. „Ty jesteś naszym powodem do dumy” To zdanie niesie ogromną presję. Bo jeśli dziecko jest „powodem do dumy”, może zacząć bać się wszystkiego, co tę dumę mogłoby odebrać. Czy wychowujesz „złote dziecko”? 9 sygnałów alarmowych Psychologowie zwracają uwagę na kilka charakterystycznych sygnałów. Twoje dziecko może być w tej roli, jeśli: boi się popełniania błędów, bardzo przeżywa krytykę, stale chce zasługiwać na pochwałę, nie umie odpoczywać, przeprasza za własne emocje, czuje się odpowiedzialne za wszystkich, ma perfekcjonistyczne podejście do szkoły i obowiązków, tłumi złość i smutek, jest „zbyt dojrzałe” jak na swój wiek.. W cieniu złotego dziecka dorasta czarna owca W rodzinach ze „złotym dzieckiem” często pojawia się też druga rola – „czarnej owcy”. Jedno dziecko jest idealizowane, drugie częściej krytykowane albo pomijane. To tworzy napięcia, zazdrość i poczucie niesprawiedliwości, które potrafią zostać między rodzeństwem na całe życie. Jak chwalić dziecko, żeby go nie obciążać? Psychologowie radzą: chwalić wysiłek, nie tylko efekt, nie porównywać dzieci, pozwalać na błędy, pokazywać, że emocje są normalne, nie budować poczucia wartości wyłącznie na osiągnięciach. Dziecko nie powinno mieć poczucia, że musi być idealne, żeby zasługiwać na miłość. Właśnie wtedy „złote dziecko” zaczyna gasnąć w ciszy. Źródło: clevelandclinic.org Zobacz także: Nie ucz dziecka, by dzieliło się z innymi. Przez to 1 zdanie wyrośnie na zahukanego dorosłego
„Przeniosłam dziecko z prywatnego przedszkola do państwowego. Po pierwszym zebraniu się rozbeczałam”
Czy naprawdę wysokie czesne oznacza lepszą opiekę i większą troskę o dziecko? Coraz więcej rodziców zaczyna w to wątpić. Historia naszej czytelniczki pokazuje, że czasem warto zaryzykować.
Napisała do nas mama niespełna 5-letniego chłopca, który przez półtora roku chodził do prywatnego przedszkola. Kobieta przyznaje, że długo wierzyła, iż płatna placówka daje dziecku więcej: lepszą opiekę, większą uwagę i bardziej świadomą kadrę. Kilka miesięcy temu podjęła jednak decyzję o przeniesieniu syna do miejskiego przedszkola, w trakcie roku. To, co przeżyła po pierwszym zebraniu z rodzicami, kompletnie ją zaskoczyło. „Czułam się jak wyrodna matka, kiedy go wypisywałam” „Nie ukrywam – miałam ogromne wyrzuty sumienia. Wszyscy wokół powtarzali, że skoro raz posłaliśmy dziecko do prywatnego przedszkola, to cofanie się do państwowego jest jak zabieranie mu czegoś lepszego. Serio, słyszałam teksty typu: ‘Oj, zobaczysz różnicę’, ‘Tam jest masówka’, ‘Nikt nie będzie miał czasu dla twojego dziecka’. A prawda jest taka, że już od kilku miesięcy w tamtym prywatnym przedszkolu coś mi nie grało. Wszystko było piękne na Instagramie. Drewniane zabawki, angielski codziennie, joga dla maluchów, warsztaty sensoryczne i ekologiczne obiady. Tylko że za tym wszystkim zaczęłam widzieć dzieci, które były przebodźcowane i wiecznie zmęczone. Mój syn codziennie wracał rozdrażniony. Najgorsze było jednak to, że kiedy próbowałam rozmawiać z kadrą, czułam się jak klientka, która przyszła reklamować usługę. Wszystko było wyuczone, profesjonalne i... kompletnie bez emocji. Dzieci miały generować zyski. Tylko to się liczyło, pieniądze. Podjęliśmy decyzję o zmianie przedszkola, bo wszystko we mnie krzyczało, że ta placówka jak z ulotki nie jest tym, czego moje dziecko potrzebuje. A jednocześnie czułam, jakbym oblewała jakiś egzamin z macierzyństwa, bo przez lata wierzyłam, że prywatne znaczy lepsze. „Po pierwszym zebraniu siedziałam w aucie i płakałam” Na pierwsze zebranie w państwowym przedszkolu szłam zestresowana. Wyobrażałam sobie panie, którym się nic nie chce, wieczne pretensje i rodziców siedzących z telefonami w rękach. Wtedy przeżyłam szok. Nauczycielka świetnie znała dzieci i rodziców. Wiedziała, kto ma problem z zasypianiem, kto tęskni za mamą, kto lubi rysować, a kto potrzebuje więcej czasu przy jedzeniu. Mówiła o nich tak... czule. Normalnie czule. Jedna z mam zapytała, czy można zrobić dyżury przy pieczeniu ciast na wiosenny piknik. Inna zaoferowała pomoc przy dekoracjach sali. Rodzice rozmawiali ze sobą normalnie, bez przechwalania się dodatkowymi zajęciami i wakacjami za granicą. Po zebraniu zamknęłam się w aucie i się rozpłakałam. Chyba pierwszy raz od dawna poczułam, że moje dziecko jest po prostu... zaopiekowane. Nie ‘rozwijane’, nie ‘stymulowane’, nie przygotowywane do sukcesu. Po prostu zauważone. I wtedy dotarło do mnie, jak bardzo wmówiono nam, że dobra matka musi kupować dziecku wszystko w wersji premium, a dziecko potrzebuje przede wszystkim bezpieczeństwa, czułości i poczucia, że jest zauważone”. Nie ma jednej odpowiedzi Historia tej mamy poruszyła wielu rodziców w naszej redakcji. Bo prawda jest taka, że doświadczenia rodzin bywają skrajnie różne. Są świetne prywatne przedszkola pełne ciepłych, zaangażowanych ludzi. Są też publiczne placówki, w których dzieci i rodzice nie czują się dobrze. Ale bywa również odwrotnie. Trudno dziś jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, które przedszkole jest „lepsze”. Wysokie czesne nie zawsze oznacza uważność, empatię i dobrą opiekę. Tak samo państwowe przedszkole nie musi oznaczać miejsca, gdzie „nikomu się nie chce”. W wielu historiach najważniejsze okazuje się coś zupełnie innego: relacje, poczucie bezpieczeństwa i zwykła ludzka uważność na drugiego człowieka. Zobacz także: Ciocia z przedszkola odmówiła przewijania dziecka. „Z dzidziami w pieluchach zostaje się w domu” Karmią przedszkolaki awokado i ube. „Może wyjdę na nowobogacką, ale przynajmniej wiem, za co płacę” „Moje dziecko poślę do leśnego przedszkola. Nie pozwolę opiekunkom kisić Mikołajka w sali”
Zadaję to 1 pytanie, gdy dziecko wpada w histerię. Wystarczą 2 minuty i biegnie się przytulić
Gdy dziecko nie radzi sobie ze złością, większość rodziców próbuje je jak najszybciej uciszyć. Czasem wystarczy jedno pytanie, żeby emocje zaczęły powoli opadać.
Kiedy dziecko wpada w histerię, zamiast mówić „Uspokój się”, podejdź bliżej, kucnij (nawet w miejscu publicznym!) i zapytaj spokojnie: „Jak duży jest Twój gniew?”. Metoda na złość. Zapytaj: „Jak duży jest Twój gniew?” Dziecko patrzy na Ciebie tymi wielkimi, zapłakanymi oczami i zaczyna się zastanawiać nad Twoim pytaniem. Zaczyna analizować to, co czuje. Czasem rozkłada rączki, żeby pokazać, jak duży jest ten gniew, który w nim siedzi i za wszelką cenę próbuje się wydostać. Innym razem mówi: „większy niż dom” albo „tak wielki jak smok”. I właśnie wtedy dzieje się coś ważnego – złość przestaje być tylko krzykiem i chaosem. Dostaje nazwę, kształt, obraz. Dla małych dzieci emocje są przytłaczające. Nie rozumieją jeszcze, co się z nimi dzieje. Czują napięcie, frustrację, rozczarowanie, ale nie potrafią tego ubrać w słowa. Dlatego emocje wychodzą przez płacz, krzyk albo rzucanie przedmiotami. Pytanie o wielkość gniewu pomaga dziecku zatrzymać się choć na chwilę i skierować uwagę do środka. To pierwszy krok do wyciszenia. Dlaczego ta metoda działa lepiej niż zakazy? Wielu rodziców reaguje automatycznie: „Przestań krzyczeć”, „Natychmiast się uspokój”, „Nie przesadzaj”. Problem w tym, że dziecko w trakcie histerii często nie kontroluje jeszcze swoich emocji. Nakazy czy zakazy tylko zwiększają napięcie. Kiedy jednak kucamy obok i pytamy spokojnie o gniew, dziecko dostaje zupełnie inny komunikat: „Widzę, co czujesz. Chcę cię zrozumieć”. To zmienia bardzo dużo. Psychologowie od dawna podkreślają, że samo nazywanie emocji pomaga regulować układ nerwowy. Dziecko, które potrafi określić swój stan, łatwiej wraca do równowagi. Dlatego tak dobrze działają pytania o kolor złości, jej wielkość albo miejsce w ciele, w którym ta złość się znajduje. To nauka emocji, której większość z nas sama nigdy nie dostała. Najważniejsze dzieje się na poziomie relacji W tej metodzie nie chodzi tylko o pytanie. Kluczowe jest to, co dziecko widzi w naszym zachowaniu. Kiedy rodzic podchodzi, kuca i mówi spokojnym głosem, dziecko dostaje sygnał bezpieczeństwa. A właśnie bezpieczeństwo jest czymś, czego najbardziej potrzebuje podczas emocjonalnej burzy. Oczywiście – to nie działa jak magiczna różdżka. Nie każda histeria kończy się po minucie czy dwóch. Czasem dziecko nadal płacze, czasem potrzebuje więcej czasu albo przytulenia. Ale różnica polega na tym, że przestaje być samo ze swoimi emocjami. I właśnie dlatego po chwili często przychodzi się przytulić. Bo dzieci nie potrzebują rodziców, którzy natychmiast je uciszą. Potrzebują takich, którzy pokażą, że wszystkie emocje, nawet te trudne, można przeżyć razem – bez strachu i bez wstydu. I że nawet gniew wielki jak wieżowiec może zmienić się w ziarnko piasku. Zobacz także: Te dzieci przestają się złościć i krzyczeć w 3 minuty. Wystarczy zadać 2 krótkie pytania
W przedszkolu nie ma wakacji. „Stoją przy oknie i pytają, czy mama jeszcze je kocha”
W teorii wakacje mają być dla dzieci czasem odpoczynku. W praktyce dyżury wakacyjne w przedszkolu są deską ratunkową dla rodziców, którzy nie mają pomocy babci, nie mogą wynająć opiekunki. Problem zaczyna się, gdy sami traktują przedszkola jak przechowalnie.
Napisała do nas Ewelina, nauczycielka przedszkolna, która ze smutkiem przygląda się temu, jak niektórzy rodzice traktują placówki w okresie wakacyjnym. Przyznaje, że każdego lata widzi ten sam obraz: zmęczone dzieci, które jako ostatnie wychodzą z sali i coraz częściej pytają o jedno: czy rodzice na pewno po nie wrócą? Czy jeszcze je kochają? Przeczytajcie maila od Eweliny: „W wakacje przedszkolaki się nie śmieją” Jesteśmy na etapie kwalifikacji dzieci na dyżury wakacyjne i już mi się słabo robi na myśl, jak to co roku wygląda. Wszyscy mówią o wakacjach dzieci, ale ja czasem mam wrażenie, że w przedszkolu wakacji po prostu nie ma. Dla części dzieci to normalne prawie dwa miesiące pracy. Tak, pracy. Bo jeśli czterolatek siedzi w placówce od 7 do 17 przez cały lipiec i sierpień, to trudno mi udawać, że to jest odpoczynek. Najgorsze są popołudnia. Rano dzieci jeszcze mają energię, bawią się, zagadują. Ale około 15 wszystko siada. Zaczyna się pytanie co pięć minut: „Kiedy przyjdzie mama?”, „Czy tata dziś odbierze?”, „A jeśli zapomnieli?”. Niektóre stoją przy oknie i wypatrują samochodów. Nigdy nie zapomnę dziewczynki, która podczas zeszłorocznego dyżuru codziennie, dosłownie, pytała, czy mama jeszcze ją kocha, skoro wszyscy już poszli do domu, a ona musi czekać. Serio. Czteroletnie dziecko. I ja potem siedzę z gulą w gardle, bo nie wiem, co odpowiedzieć, żeby ją uspokoić. Najbardziej boli mnie to, że czasem widać, że rodzice po prostu kombinują. Oficjalnie „nie mają wyjścia”, „muszą pracować”, ale później dzieci same mówią, że mama była w domu albo że tata miał wolne. I ja nie oceniam ludzi za pracę, naprawdę. Sama pracuję. Rozumiem kredyty, brak dziadków, szefów bez litości. Ale czasem mam ochotę zapytać: po co komu dziecko, którego nie widzi się całymi tygodniami poza wieczorną kąpielą? W wakacje przedszkole jest pełne obcych dzieci, obcych pań, innych sal. Maluchy są przebodźcowane i zmęczone. Niektóre płaczą już od rana. Są dzieci, które nie przychodzą tylko przez 2 tygodnie, czyli te nasze 2 tygodnie wakacji, bo akurat tyle trwa przerwa w naszej placówce. A poza tym są codziennie, każdego dnia. Wiecie, co jest najgorsze? Że część rodziców odbiera dziecko o 17 i jeszcze rzuca tekstem: „No widzisz, fajnie było, jutro znowu przyjdziesz”. A dziecko ledwo stoi na nogach. My, nauczycielki, naprawdę to widzimy. Widzimy dzieci, które zasypiają przy stoliku. Widzimy dzieci jedzące podwieczorek jako ostatnie, w pustej sali. Widzimy ten strach, że ktoś po nie nie wróci. Coraz częściej mam poczucie, że wymagamy od małych dzieci rzeczy, których sami dorośli byśmy nie wytrzymali”. Pracujący rodzice między poczuciem winy a koniecznością Wakacyjne dyżury przedszkolne od lat budzą ogromne emocje. Z jednej strony są rodzice, którzy naprawdę nie mają możliwości zapewnienia dzieciom opieki przez całe lato. Z drugiej – nauczyciele, którzy obserwują zmęczenie i emocjonalne przeciążenie najmłodszych. Psychologowie podkreślają, że dla dzieci w wieku przedszkolnym nawet kilka dni spokojnego czasu z bliskimi ma ogromne znaczenie. Nie chodzi wyłącznie o wyjazdy czy atrakcje, ale o poczucie bezpieczeństwa, bliskości i odpoczynku od codziennego rytmu instytucji. Ten temat nie ma prostych odpowiedzi. W tle są wysokie koszty życia, brak urlopów, samotne rodzicielstwo i presja zawodowa. Ale warto czasem zatrzymać się i zadać sobie pytanie: ile naprawdę jest w stanie udźwignąć kilkuletnie dziecko? Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Pani w przedszkolu ukarała dziecko: aż włos się jeży! „Rodzice powinni mi dziękować”
Japońskie dzieci nie grymaszą i szanują innych. Ich rodzice przestrzegają tych 5 zasad
Japońskie dzieci już od najmłodszych lat uczą się czegoś, z czym wielu dorosłych wciąż ma problem – szacunku do innych ludzi. Nie chodzi jednak o surową dyscyplinę czy ślepe posłuszeństwo. Sekret tkwi w codziennych nawykach, które rodzice powtarzają konsekwentnie każdego dnia.
W Polsce często skupiamy się na ocenach, obowiązkach i „grzeczności”, ale rzadziej uczymy dzieci uważności na potrzeby innych. Tymczasem japońska ekspertka parentingowa i autorka poradników dla rodziców, Lisa Katayama, przekonuje, że właśnie drobne codzienne rytuały mają największy wpływ na wychowanie empatycznego człowieka, który z szacunkiem podchodzi do innych ludzi i swojego otoczenia. Jej zdaniem dzieci nie uczą się szacunku z rodzicielskich kazań, lecz z obserwacji dorosłych. I właśnie dlatego japoński model wychowania tak bardzo różni się od tego, co na co dzień widzimy w polskich domach. Uprzejmość zaczyna się od prostego „dzień dobry” Według Lisy Katayamy jednym z najważniejszych nawyków w japońskim wychowaniu jest serdeczne i uprzejme witanie innych ludzi. W Japonii dzieci od najmłodszych lat słyszą ciepłe powitania od nauczycieli, sąsiadów czy innych rodziców. To codzienny rytuał, który pokazuje, że drugi człowiek jest ważny i zasługuje na uwagę. W polskich realiach często działamy automatycznie. Rodzice są zabiegani, odbierają dzieci ze szkoły w pośpiechu, a zwykłe „dzień dobry” bywa rzucane bez kontaktu wzrokowego albo pomijane całkowicie. Tymczasem dziecko bardzo szybko uczy się, że sposób, w jaki traktujemy innych, jest normą. Katayama podkreśla, że ciepłe powitanie nic nie kosztuje, a może całkowicie zmienić komuś dzień. Co ważniejsze – pokazuje dziecku, że świat wokół niego nie istnieje wyłącznie po to, by zaspokajać jego potrzeby. W Japonii uprzejmość nie jest dodatkiem do wychowania. Jest jego fundamentem. Japońskie dzieci wiedzą, że dom to wspólna odpowiedzialność Drugim nawykiem, który mocno odróżnia japońskie podejście od polskiego, jest uczenie dzieci sprzątania po sobie. Wielu polskich rodziców wyręcza dzieci, bo „tak jest szybciej”. Zabawki zbiera mama, talerze odnosi tata, a dziecko przyzwyczaja się, że ktoś zawsze posprząta za nie bałagan. Zdaniem Katayamy to ogromny błąd. Dzieci, które nie uczestniczą w codziennym dbaniu o przestrzeń, zaczynają traktować dom jak hotel. Nie uczą się odpowiedzialności ani współpracy. W Japonii nawet małe dzieci pomagają w prostych obowiązkach – i nie jest to traktowane jako kara. Ekspertka radzi, by sprzątanie zamieniać w rytuał albo zabawę. Można włączyć muzykę, ustawić minutnik albo dać dziecku prawdziwe akcesoria do sprzątania zamiast plastikowych zabawek. Najważniejsze jest jednak to, by dziecko rozumiało, że jest częścią wspólnoty i ma wpływ na to, jak funkcjonuje dom. Empatia ważniejsza niż samo „przepraszam” Jedną z najbardziej charakterystycznych cech japońskiego wychowania jest uczenie dzieci myślenia o uczuciach innych ludzi. W Polsce często kończymy konflikty zdaniem: „Powiedz przepraszam”. Problem w tym, że dziecko nierzadko wypowiada te słowa mechanicznie, bez zrozumienia, co właściwie zrobiło. Katayama zwraca uwagę, że w japońskich szkołach dzieci regularnie rozmawiają o tym, jak ich zachowanie wpływa na innych. Nie chodzi o zawstydzanie, ale o rozwijanie empatii i umiejętności spojrzenia na sytuację oczami drugiej osoby. Rodzice mogą wprowadzić ten nawyk także w domu. Zamiast krzyczeć albo wymuszać przeprosiny, warto zapytać: „Jak myślisz, co poczuł twój kolega?” albo „Jak ty byś się czuł w takiej sytuacji?”. To właśnie takie rozmowy uczą dziecko prawdziwej wrażliwości społecznej. W polskim wychowaniu często brakuje przestrzeni na podobne refleksje. Skupiamy się na zachowaniu, a nie na emocjach, które za nim stoją. Efekt? Dzieci wiedzą, czego „nie wolno”, ale nie zawsze rozumieją dlaczego. Wolniej znaczy lepiej Japońska ekspertka zauważa też coś, co coraz mocniej widać w polskich rodzinach – rodzice żyją w nieustannym biegu. Dzieci mają przeładowane grafiki, dorośli są rozproszeni telefonami i obowiązkami, a wspólny czas często sprowadza się do wydawania poleceń. Tymczasem w japońskiej kulturze ogromną rolę odgrywa uważność i robienie jednej rzeczy naraz. Ten sposób myślenia wywodzi się między innymi z filozofii zen. Chodzi o pełne skupienie na chwili – podczas jedzenia, rozmowy czy wykonywania prostych codziennych czynności. Dziecko, które obserwuje spokojnego i obecnego rodzica, samo uczy się koncentracji oraz regulowania emocji. Jeśli jednak mama odpowiada na maile podczas rozmowy, a tata przegląda telefon przy kolacji, dziecko dostaje jasny komunikat: nic nie zasługuje na pełną uwagę. To jeden z tych japońskich nawyków, których w Polsce praktycznie nie stosujemy, choć mogłyby znacząco poprawić relacje rodzinne. Nie zawsze trzeba brać wszystko dla siebie Ostatnia zasada może być dla wielu polskich rodziców szczególnie zaskakująca. W Japonii istnieje pojęcie „enryo”, oznaczające powściągliwość i umiejętność rezygnowania z czegoś z myślą o innych. Katayama podaje prosty przykład: podczas wspólnego posiłku Japończycy często nie sięgają po ostatni kawałek jedzenia, zostawiając go innym osobom przy stole. To niewielki gest, ale pokazuje dziecku bardzo ważną lekcję – własne potrzeby nie zawsze są najważniejsze. W Polsce częściej słyszymy komunikaty w stylu: „walcz o swoje”, „nie daj się”, „bierz, zanim ktoś ci zabierze”. Tymczasem japońskie podejście uczy dzieci samokontroli i szacunku wobec innych. Ekspertka proponuje nawet, by zamieniać takie sytuacje w zabawę i pytać dzieci: „Kto dziś pokaże najwięcej enryo?”. Dzięki temu dzieci odkrywają, że opanowanie i troska o innych mogą być oznaką siły, a nie słabości. Japońskie wychowanie nie opiera się na karach Najciekawsze w podejściu Lisy Katayamy jest to, że żaden z tych nawyków nie wymaga surowości ani perfekcyjnego rodzicielstwa. Chodzi raczej o codzienne modelowanie zachowań, które pokazują dziecku, jak funkcjonować w społeczeństwie z szacunkiem i uważnością. W Polsce wciąż rzadko uczymy dzieci wspólnotowości, cierpliwości czy myślenia o innych. Skupiamy się na indywidualnych osiągnięciach, samodzielności i przebojowości. Tymczasem japońskie podejście pokazuje, że prawdziwa siła dziecka może tkwić także w empatii, kulturze osobistej i odpowiedzialności za innych ludzi. Źródło: www.independent.co.uk Zobacz także: 4 oznaki wypalenia rodzicielskiego. Nr 3 to alarm, że natychmiast potrzebujesz pomocy
Ciocia z przedszkola odmówiła przewijania dziecka. „Z dzidziami w pieluchach zostaje się w domu”
Czy dzieci w przedszkolu powinny być odpieluchowane? Mail od naszej czytelniczki pokazuje, jak szybko z pozoru błahy problem może zamienić się w emocjonalną wojnę między rodzicem a przedszkolem.
Napisała do nas mama 3,5-letniego chłopca, która nie kryje oburzenia zachowaniem nauczycielki przedszkolnej. Anna wyjaśnia, że jej syn już dawno nauczył się korzystać z toalety, jednak kilka tygodni temu coś się zmieniło. Coraz częściej nie zdążał do łazienki, dlatego mama zdecydowała się zakładać mu do przedszkola pieluchomajtki. Anna podejrzewa, że to regres spowodowany dużymi zmianami w życiu chłopca: jego problemy zaczęły się, gdy dowiedział się, że jego mama jest w ciąży i już za kilka miesięcy będzie starszym bratem. Jak twierdzi nasza czytelniczka, na początku nauczycielki wydawały się wyrozumiałe, tym bardziej że wyjaśniła im, że to musi być zmiana na tle emocjonalnym. Problem pojawił się po miesiącu, gdy chłopiec zaczął codziennie mieć „wpadki”, a panie coraz wyraźniej okazywały frustrację. Punktem zapalnym miały być słowa jednej z nauczycielek: „Skoro jest dzidziusiem w pieluszce, to powinien siedzieć w domu”. „Mam wrażenie, że oni oczekują od dzieci perfekcji” „Naprawdę nie rozumiem, o co tyle pretensji. Mój syn nie robi tego specjalnie. Ma dopiero 3,5 roku (w październiku skończy 4 lata), jest bardzo wrażliwy i po prostu ostatnio gorzej znosi stres. Mąż dużo pracuje, ja też mam swoje obowiązki, a teraz, kiedy jestem w ciąży, jestem trochę bardziej nerwowa, dużo mamy na głowie. On na pewno to wyczuwa, ale czy to powód, żeby robić z niego jakiegoś problemowego dzieciaka? Na początku wszystko było okej. Powiedziałam paniom wprost, że przez jakiś czas będzie chodził w pieluchomajtkach, bo czasem nie zdąży. Kiwały głowami, mówiły, że rozumieją, że każde dziecko rozwija się inaczej. No to uznałam, że temat jest załatwiony. Tylko że po kilku tygodniach zaczęły się dziwne komentarze. A to, że ‘warto poćwiczyć w domu’, a to, że ‘grupa idzie dalej’. Przepraszam bardzo, ale to jest przedszkole, a nie wojsko. Dzieci mają trzy lata, nie trzydzieści. Najbardziej wkurzyło mnie to, co usłyszałam ostatnio. Jedna z pań powiedziała przy innych rodzicach w szatni, że skoro mój syn jest ‘dzidziusiem w pieluszce’, to powinien siedzieć w domu. Zamurowało mnie. Jak można powiedzieć coś takiego o małym dziecku? Mam wrażenie, że dziś od dzieci oczekuje się perfekcji. Wszystko ma być szybko, idealnie i bezproblemowo. A jak dziecko potrzebuje trochę więcej czasu albo uwagi, to od razu jest kłopotem. Tak, oczekuję, że ktoś okaże mojemu dziecku cierpliwość, a nie będzie je zawstydzał. Mój syn jest cudownym, mądrym chłopcem. To, że ma chwilowy regres, nie oznacza, że można go traktować gorzej”. Granice cierpliwości i granice wsparcia Trudno nie współczuć matce, która usłyszała tak mocne słowa o swoim dziecku. Regres w odpieluchowaniu naprawdę się zdarza i dla wielu rodziców jest źródłem ogromnego stresu, poczucia winy i bezradności. Każde dziecko rozwija się w swoim tempie i czasem potrzebuje więcej wsparcia, niż zakładaliśmy. Z drugiej strony warto pamiętać, że nauczycielki przedszkolne pracują jednocześnie z całą grupą dzieci i również mają swoje granice. Codzienne przewijanie starszego dziecka czy częste „wypadki” mogą być dla personelu dużym wyzwaniem organizacyjnym. W takich sytuacjach najważniejsza wydaje się spokojna rozmowa i wspólne szukanie rozwiązania – bez zawstydzania dziecka, ale też bez wzajemnych pretensji. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: „Przedszkola powinny być otwarte całą dobę. Kiedy mam nocki, syna dogląda sąsiadka”
Babcia: „Dzieci rządzą rodzicami”. Scena przy stole to dowód, że boimy się własnych dzieci
„Za moich czasów takie dziecko dawno usłyszałoby, że od stołu się nie odchodzi” – pomyślałam, patrząc na moją czteroletnią wnuczkę. I wtedy dotarło do mnie, że dziś to nie rodzice wychowują dzieci. Dziś dzieci wychowują rodziców.
Niedzielny obiad miał być jak zawsze rodzinny i spokojny. Rosół, kotlety, ziemniaki, surówka. Nic nadzwyczajnego. Ale scena przy stole sprawiła, że do dziś nie mogę ochłonąć. Moja synowa chyba naprawdę uważa, że czteroletnie dziecko może decydować o wszystkim. A potem ludzie dziwią się, że dzieci wchodzą dorosłym na głowę. Rozgrzebała obiad i pobiegła się bawić Moja wnuczka, Anielka, ma cztery lata. Jest bystra, wygadana i wszędzie jej pełno. Kocham ją nad życie, ale nie będę udawać, że nie widzę problemu. To dziecko już teraz jest przekonane, że cały świat kręci się wokół niej. Przy stole dostała normalny obiad. Nawet specjalnie dla niej zrobiłam delikatniejsze kotleciki, bo wiem, że „nie lubi przypraw”. Wzięła dwa gryzy, rozmemłała ziemniaki po talerzu, chwilę pogrzebała widelcem i oznajmiła: – Nie chcę. I co zrobiła moja synowa? Nic. Kompletnie nic. Siedziała i patrzyła na nią jak cielę na malowane wrota, po czym spokojnym głosem powiedziała: – Jak nie jesteś głodna, to nie jedz. Nie będziemy cię zmuszać. Myślałam, że się przesłyszałam. Anielka odsunęła talerz i po chwili już biegała po salonie, wyciągając zabawki. A obiad? Nietknięty. Jedzenie do wyrzucenia. Czas i praca też najwyraźniej bez znaczenia. Kiedyś dzieci znały granice Można mówić, że „czasy się zmieniły”, ale pewnych rzeczy nigdy nie zrozumiem. Nas uczono szacunku. Jak mama albo babcia gotowała obiad, to człowiek jadł. Może nie wszystko smakowało, może czasem siedziało się nad talerzem godzinę, ale nikt nie urządzał przedstawień. Nie było dyskusji typu: „może nie masz dziś ochoty”. Nie było pięciu różnych dań, negocjacji i błagania, żeby dziecko łaskawie spróbowało marchewki. Dziecko wiedziało jedno: jest obiad, trzeba zjeść. Dopiero potem był deser albo zabawa. I jakoś nikt od tego nie umarł. Wręcz przeciwnie – dzieci miały zasady, respekt wobec dorosłych i nie robiły rodzicom publicznych scen. Dziś mam wrażenie, że rodzice panicznie boją się własnych dzieci. Boją się, że dziecko się obrazi, rozpłacze albo będzie miało „trudne emocje”. Więc ustępują we wszystkim. A dzieci doskonale to wyczuwają. „Nie zmuszaj się” – nowe święte hasło rodziców Najbardziej zdenerwowało mnie jednak to, z jaką pewnością moja synowa mówiła o „niezmuszaniu”. Jakby stawianie granic było czymś złym. Jakby wymaganie od dziecka podstawowego szacunku było przemocą. Przecież czterolatek nie powinien rządzić domem. Dziecko nie ma doświadczenia ani rozsądku. Ono wybierze lody zamiast obiadu, bajki zamiast snu i zabawę zamiast obowiązków. Od tego są rodzice, żeby wyznaczać granice. Tymczasem dziś modne jest pytanie dziecka o wszystko. Co chce zjeść, kiedy chce spać, czy ma ochotę sprzątać. Za chwilę maluchy będą decydować, czy pójdą do szkoły. Patrzyłam na tę scenę przy stole i miałam wrażenie, że jestem w jakimś absurdzie. Czteroletnia dziewczynka dyktowała warunki całej rodzinie, a dorośli kręcili się wokół niej, żeby tylko nie była niezadowolona. I naprawdę zaczynam wierzyć, że to nie dzieci mają dziś problem z granicami. To rodzice boją się je stawiać. Zobacz także: Matka pozwoliła dziecku nie zjeść obiadu. Babcia nie miała litości: „To rodzicielstwo uległości”
Prosty trik, by dziecko wypełniało obowiązki domowe bez marudzenia. Poleca go psycholog
„Posprzątaj pokój”, „wynieś śmieci”, „ile razy mam powtarzać?” – jeśli te zdania padają z Twoich ust niemal codziennie, nie jesteś wyjątkiem. Istnieje jednak prosty sposób, by dzieci same pamiętały o obowiązkach... Ciekawe, co powiedzą goście!
Większość z nas, poza tą garstką, która prasowanie czy odkurzanie traktuje jak medytację, nie lubi obowiązków domowych. Nic dziwnego, że dzieci również za nimi nie przepadają. Mają wrażenie, że ciągle czegoś chcesz, a w dodatku się „czepiasz”. Problem nie leży w lenistwie dziecka. Jak zauważa amerykańska socjolożka i psycholożka Kyndal Sims, dzieci często po prostu nie przetwarzają informacji w taki sposób jak dorośli. O ile Tobie może wystarczyć lista obowiązków zakodowana w głowie, o tyle dziecko może potrzebować innego rodzaju przypominajki. Jak przypomnieć dziecku o obowiązkach domowych? Trik Wielu rodziców stawia na listy obowiązków, które wiesza na lodówce. Niektórzy kupują dedykowane obowiązkom tabliczki, na których dziecko odhacza wykonane zadania. Sims proponuje inny sposób: zdjęcia. Ekspertka zrobiła dzieciom zdjęcia podczas pozowania do różnych obowiązków: zamiatania, karmienia psa, składania prania czy mycia naczyń. Już sam proces powstawania zdjęć był zabawą. Wydrukowane fotografie trafiły na tablice przypisane do każdego dziecka. Zamiast czytać listę, dzieci mogły zobaczyć na zdjęciu, co mają zrobić. Możesz wykorzystać aparat typu Instax albo zrobić zdjęcia telefonem, a następnie je wydrukować. Posiadacze aparatów na klisze mogą oczywiście zrobić analogowe zdjęcia i je wywołać. Tablica ze zdjęciami zadziałała jak zaklęcie Zmiana w zachowaniu dzieci Sims była niemal natychmiastowa. Same zaczęły sprawdzać swoje tablice i kontrolować, czy wykonały wszystkie powierzone im zadania. Taka wizualna przypominajka była dla dzieci konkretną wskazówką. Przetwarzanie informacji na podstawie obrazu okazało się łatwiejsze niż odczytywanie zadań z listy. Bez proszenia, bez powtarzania, bez napięcia. „Zadziałało znakomicie. Obserwowałam, jak dzieciaki wskazują kolejne zdjęcia i zastanawiają się, czy wykonały dane zadanie. Jeśli o czymś zapomniały, zdjęcia natychmiast im o tym przypominały i od razu biegły, żeby to zrobić. Dawały znać, gdy skończyły, a z mojej strony wystarczało jedynie szybkie sprawdzenie. Właściwie nie musiałam po nich poprawiać” – opisuje swoją metodę Sims. Mniej walki, więcej współpracy Ta metoda działa nie tylko dlatego, że ma formę zabawy. Jej siła tkwi w dopasowaniu do sposobu myślenia dziecka. Obrazy działają na mózg dziecka lepiej niż zapisane słowa. Dziecko może je szybko przetworzyć, co nie wymaga dodatkowego wysiłku poznawczego. Co więcej, udział dzieci w tworzeniu zdjęć sprawia, że czują się współautorami zasad, a nie tylko ich odbiorcami. To subtelna, ale kluczowa zmiana: dziecko nie czuje, że coś mu każesz. Zamiast tego odczuwa odpowiedzialność za jakieś zadanie. Czasem nie trzeba wprowadzać systemów kar czy nagród. Wystarczy zmienić sposób komunikacji, by obowiązki przestały być polem walki – a stały się czymś naturalnym. Ciekawe, jakie miny mają goście na widok porozwieszanych po domu zdjęć dzieciaków sprzątających kuwetę albo ścierających kurze. ;) Źródło: birchpsychology.com Zobacz także: Już 2-latek może pomagać w domu. Lista obowiązków dla dzieci dostosowana do wieku
„Żądam, by nauczyciele sami organizowali wycieczki. Przez ich lenistwo słono płacę”
Kiedy zobaczyłam koszt wycieczki szkolnej mojej córki, naprawdę się wkurzyłam. Nie chodzi tylko o kwotę, ale o to, co się za nią kryje. Bo mam wrażenie, że coraz częściej płacimy za wygodę nauczycieli.
Jestem mamą szóstoklasistki i cały czas przeżywam wycieczkę, którą młoda ma zaplanowaną na połowę czerwca. 4 dni w górach, noclegi w jakimś schronisku czy czymś takim, w programie zwiedzanie skansenu, jakiegoś muzeum czy dwóch, do tego spacery, kąpiel w potoku. Żadne luksusy, taka trochę wycieczka, jakie ja pamiętam z czasów szkolnych. Tylko ta cena jak z kosmosu, jakby lecieli samolotem zagranicę, a nie jechali autokarem 350 km. Zaczęłam się zastanawiać, skąd to się bierze. I odpowiedź przyszła bardzo szybko. Biuro podróży zamiast szkoły Okazało się, że wycieczka nie jest organizowana przez szkołę, tylko przez zewnętrzną firmę. Gotowy pakiet: transport, noclegi, wyżywienie, plan dnia. Nauczyciele właściwie mają się tylko opiekować i pilnować, żeby nie było draki. I tu pojawia się moje pytanie – dlaczego nauczyciele sami nie zakasają rękawów i nie zaplanują wycieczki? Zawsze się tak robiła, a teraz jakaś dziwna moda z tymi biurami podróży czy zewnętrznymi organizatorami. Przecież szkoła ma doświadczenie, zna dzieci, wie, czego potrzebują. Można znaleźć noclegi, zamówić autokar, zaplanować atrakcje bez pośredników, którzy doliczają swoją marżę. Mam wrażenie, że dziś po prostu wybiera się najłatwiejszą opcję. Zamiast zaangażować się w organizację, zleca się wszystko firmie i problem znika. Tylko że koszt zostaje – po stronie rodziców. Płacimy za wygodę nauczycieli Nie mam nic przeciwko temu, żeby wycieczki były dobrze zorganizowane. Ale mam problem z tym, że za tę „wygodę” płacimy coraz więcej. Bo nie oszukujmy się – korzystanie z zewnętrznych organizatorów zawsze oznacza wyższe koszty. Naprawdę trudno mi uwierzyć, że nie dałoby się tego zrobić taniej. Przykro mi, ale uważam, że to nauczycielom się po prostu nie chce, leniwi są, mniej się starają, nie zależy im. Kiedy rozmawiam z innymi rodzicami, słyszę to samo – coraz więcej osób rezygnuje z wyjazdów, bo po prostu ich na to nie stać. Dzieci zostają w domu, bo wycieczka staje się luksusem. Czy naprawdę o to chodzi w szkolnych wyjazdach? Dla mnie wycieczka powinna być dostępna dla wszystkich, a nie tylko dla tych, których rodziców stać na kolejną wysoką opłatę. Kiedyś się dało Pamiętam swoje szkolne wycieczki. Nauczyciele sami wszystko organizowali – szukali noclegów, planowali trasę, załatwiali transport. Dało się, bo wykazywali się zaangażowaniem. Dziś mam wrażenie, że wygoda dorosłych wygrywa z realnymi możliwościami rodzin. Nie twierdzę, że nauczyciele nie mają dużo pracy. Mają – i to ogrom. Ale czy naprawdę organizacja jednej wycieczki w roku to aż tak wielkie obciążenie? Czy nie warto się zaangażować, żeby dzieci mogły pojechać bez obciążania rodziców dodatkowymi kosztami? Na końcu i tak to my płacimy rachunek. Komentarz redakcji: Rozumiemy frustrację związaną z rosnącymi kosztami wycieczek szkolnych, jednak warto pamiętać, że organizacja takich wyjazdów wiąże się dziś z dużą odpowiedzialnością prawną i logistyczną. Korzystanie z wyspecjalizowanych firm często wynika nie z „lenistwa”, lecz z troski o bezpieczeństwo dzieci oraz odciążenie nauczycieli, którzy i tak mają bardzo szeroki zakres obowiązków. Zamiast obarczać ich winą, warto rozmawiać o systemowych rozwiązaniach, które pomogą obniżyć koszty i jednocześnie zapewnić uczniom bezpieczne i wartościowe wyjazdy. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Nauczycielka: „W majówkę dostałam bezczelnego SMS-a od matki. Aż zakrztusiłam się przy grillu”
„Przedszkola powinny być otwarte całą dobę. Kiedy mam nocki, syna dogląda sąsiadka”
Co ma zrobić samotna matka, która nie ma babci, niani ani partnera do pomocy? List naszej czytelniczki pokazuje, jak wygląda codzienność rodzin, o których mało kto chce mówić głośno.
Po publikacji tekstu: „Przedszkola powinny być otwarte od 6:30. Przez lenistwo pań spóźniam się do pracy” napisała do nas pani Marta, która samotnie wychowuje syna i pracuje w systemie zmianowym. Kobieta twierdzi, że wielokrotnie słyszała, że „trzeba było inaczej sobie ułożyć życie”, ale – jak podkreśla z rezygnacją – rachunki same się nie zapłacą. W swoim liście opisuje, jak naprawdę wygląda codzienność wielu rodziców pracujących zmianowo. Nie wszyscy rodzice pracują w korporacjach „Mam 34 lata, samotnie wychowuję pięcioletniego syna i naprawdę mam już dość słuchania mądrych rad od ludzi, którzy nigdy nie musieli wybierać między pracą a bezpieczeństwem dziecka. Pracuję w magazynie, mam zmiany dzienne i nocne. I wiecie co? Kiedy mam nocki, syna dogląda sąsiadka z drugiego piętra. Ojciec jest ojcem tylko na papierze, ostatni raz odwiedził Wojtusia na Gwiazdkę. Prezentu nie przywiózł, bo powiedział, że zapomniał. Zwykle nie pamięta, że w ogóle ma dziecko. Tak wygląda moja rzeczywistość. Nie żadna patologia, nie imprezy, nie lenistwo. Po prostu życie. Całodobowe przedszkola: czy to dobre rozwiązanie? Przedszkole Wojtka działa do 17:00, a ja czasem zaczynam zmianę o 22:00 i kończę nad ranem. Nie mam armii cioć i babć na zawołanie, bo moi rodzice nie żyją, a teściowie nigdy mnie nie lubili i chyba cieszą się, że mój były odszedł. Mają więcej wnuków, więc niespecjalnie się nami przejmują. W moim trybie pracy zaczyna się kombinowanie. Sąsiadka, koleżanka, czasem płatna opiekunka, która bierze tyle, że połowa wypłaty znika w dwa tygodnie. A potem słyszę od innych matek, że dziecko powinno spać we własnym łóżku, mieć rytuały i stabilność. Serio? To niech ktoś mi jeszcze powie, z czego mam zapłacić czynsz. Powiem coś, za co pewnie zaraz mnie zjedzą: przedszkola powinny być otwarte całą dobę. Tak jak szpitale działają całą dobę, sklepy, stacje benzynowe i magazyny też. To dlaczego rodzice pracujący nocami są zostawieni sami sobie? Żyjemy w bańce Naprawdę nie jestem jedyna. W mojej pracy jest mnóstwo samotnych matek. Jedna zostawia dzieci z nastoletnią córką, inna wozi syna do siostry o 4 rano przed zmianą. Wszyscy udają, że problem nie istnieje, bo łatwiej oceniać rodziców niż przyznać, że system kompletnie nie nadąża za rzeczywistością. Może jak ktoś mieszka w Warszawie albo Poznaniu czy Wrocławiu, może jak pracuje od 8 do 16, ma studia skończone, to sobie jakoś inaczej radzi. Ale większość rodziców w Polsce żyje tak, jak ja. Po prostu zagryza zęby i sobie radzi. Najbardziej boli mnie hipokryzja. Państwo chce, żebyśmy pracowali, byli samodzielni. Na szczęście jest chociaż to 800 plus. Ale kiedy człowiek naprawdę próbuje sobie poradzić, to zostaje sam. I nie, nie czuję się złą matką. Robię wszystko, żeby moje dziecko miało normalne życie. Ale czasem mam wrażenie, że ten kraj jest urządzony tylko dla ludzi pracujących od poniedziałku do piątku w godzinach 8–16”. Komentarz redakcji Trudno nie zauważyć, że problem rodziców pracujących zmianowo wraca coraz częściej. Wiele osób może oburzyć pomysł całodobowych przedszkoli, ale jednocześnie powinniśmy się zastanowić, jakie realne rozwiązanie mają dziś samotne matki i ojcowie pracujący nocami. Czy rzeczywiście oczekujemy od rodziców samodzielności, jeśli nie oferujemy im żadnego systemowego wsparcia? Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Odebrała dziecko z przedszkola i natychmiast wybuchła płaczem. „Opiekunki nie miały prawa”