Jak dziecko uczy się i rozwija przez zmysły? [WEBINAR 1.]
Za nami pierwszy z 6 bezpłatnych webinarów dla rodziców, organizowanych w ramach akcji „Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem” i prowadzonych przez Dorotę Zawadzką. Ekspertka opowiadała o tym, jak działają zmysły malucha, a ich prawidłowy rozwój wpływa na życie również w przyszłości.
Wyróżniamy 5 „tradycyjnych” zmysłów: wzrok, słuch, dotyk, zapach i smak. Mamy też zmysły „dodatkowe”, do których należą: zmysł temperatury, równowagi, ułożenia ciała względem siebie i napięcia mięśniowego (propricepcja), zmysł odpowiadający za odmierzanie czasu i odczuwanie bólu (nocycepcja). Jedne i drugie są potrzebne dorosłym i dzieciom, by lepiej rozumieć i orientować się w świecie. Dzięki nim możemy m.in. zobaczyć go, usłyszeć, docenić, a także określić, czy to, co się w nim znajduje jest bezpieczne czy nie. Aby jednak było to możliwe, narządy zmysłów, które pozwalają je odbierać i przetwarzać, muszą działać prawidłowo. Co trzeba wiedzieć o zmysłach? Wzrok Dzięki niemu można rozpoznawać m.in. kolory, ich intensywność, kształty, orientować się w przestrzeni. Przy tym rodzice muszą pamiętać, że małe dziecko nie wie, że źle widzi. Maluchowi wydaje się, że jego wzrok jest dokładnie taki sam jak innych. Dlatego też bardzo ważne w rozwoju tego zmysłu jest to, by opiekun obserwował, jak dziecko ogląda przedmioty, czy rozpoznaje kolory, widzi wyraźnie itd. I tak, trzeba pamiętać, że w pierwszych miesiącach życia dziecko ogląda je z niewielkiej odległości, ale już 2-latek powinien widzieć mniej więcej tak jak dorosły. Tym samym, jeśli coś zaniepokoi rodzica, musi koniecznie skonsultować się ze specjalistą. Słuch To pierwszy zmysł dziecka, dzięki czemu odbiera ono dźwięki nawet będąc jeszcze w brzuchu mamy. Aby rozwijać go od początku, ważne jest, by w domu były obecne... dźwięki. Chodzi przede wszystkim o to, by nie było ani za cicho, ani za głośno. Jeśli nie będzie ich w ogóle, to gdy się pojawią, mogą wywołać lęk. Z kolei, jeśli będą np. za głośne, mogą powodować różnego rodzaju zaburzenia słuchu. Trzeba pamiętać, że maluchy mają bardziej wrażliwy słuch niż dorośli – z początkiem życia jest on najlepszy i z wiekiem się stopniowo pogarsza. Przy tym bardzo istotne jest, że jeśli dziecko np. w zabawie nie reaguje na poszczególne dźwięki, mimo że w okresie niemowlęctwa miało pozytywny wynik przesiewowego badania słuchu, należy zatroszczyć się o ten zmysł i w razie wątpliwości skonsultować ze specjalistą. Dotyk Jest to tzw. zmysł pierwotny, bo właśnie dzięki niemu dziecko posiada odruchy, w tym takie, jak odruch ssania lub chwytania. Mówi się o tym, że dotyk jest szczepionką XXI wieku, gdyż właśnie przytulanie, bujanie, podnoszenie maluszka itd. sprawia, że czuje się on bezpiecznie, jego potrzeby są zaspokojone i dzięki temu, że jest blisko z opiekunem, wpływa to korzystnie na jego ogólny rozwój. Ważne jest także to, by badać reakcję dziecka na mniej komfortowy dotyk. Oczywiście, nie chodzi o to, by zadawać mu ból, ale sprawdzać, jak reaguje, gdy pojawiają się bodźce intensywne, np. gdy się uderzy. Trzeba kontrolować, czy reakcja dziecka jest adekwatna do bodźca. Gdy zauważymy cokolwiek, co budzi wątpliwości, warto skonsultować się z pediatrą. Smak To zmysł, który rozpoznajemy dzięki ok. 10 tys. receptorów umieszczonych na języku. Trzeba pamiętać, że dla jego rozwoju istotne jest, by smaki potraw były wyraźne, bo dopiero wtedy możemy ich w pełni doświadczać. I oczywiście nie mamy na myśli popularnej soli, ale raczej zioła, które świetnie wzbogacają codzienne menu. Istotne jest także to, że dziecko poznaje jedzenie także przez kolory i faktury, co zachęca do jedzenia. Powinni o tym pamiętać szczególnie rodzice dzieci, które nie są zbyt otwarte na nowe smaki. Zapach W nosie mamy wiele receptorów i każdy z nich rozpoznaje inne cząsteczki zapachowe. Odbieranie i przetwarzanie zapachu jest bardzo indywidualne. Dlatego też trzeba pamiętać, że to, co dla jednych jest przyjemne, dla innych może wcale takie nie być. Bardzo ważne jest, że maluchy są bardzo wrażliwe na zapachy. Wiąże się to z tym, że szybko występuje u nich jakieś skojarzenie i tym samym reakcja, nierzadko negatywna, która powoduje, że dziecko np. czegoś nie chce, nie spróbuje, gdzieś nie wejdzie itd. Bądźmy zatem na to wrażliwi.
Rączki rocznego smyka są już bardzo sprawne. I nadal ćwiczą swoje umiejętności – podczas zabaw i codziennych czynności.
Twój roczny szkrab jest bardzo ruchliwy, ale też coraz częściej skupia się na drobiazgach, np. potrafi spokojnie zająć się budowaniem wieży z klocków. Dzięki temu jego rączki ćwiczą precyzję ruchów. A ty możesz im w tym pomóc. Pozwól jeść samodzielnie Gdy karmisz szkraba, daj mu do ręki łyżeczkę (ty weź drugą) i zachęcaj, by próbował sam wkładać do buzi kaszkę czy ziemniaki (produkty gęste są lepsze do nauki, bo nie „uciekają”). Zachęcaj do zabawy w karmienie misia czy lali. Chwal każde najmniejsze osiągnięcie (nawet gdy połowa kaszy znajdzie się na stole). Daj koszulkę do założenia Roczniak próbuje dzielnie sam się ubierać. A ty do takiej samodzielności go zachęcaj. Nie wyręczaj smyka we wszystkim (na pewno będzie szybciej, gdy ty go ubierzesz, ale wówczas odbierasz mu zapał do zdobywania nowych umiejętności). Gdy sobie nie radzi, dyskretnie pomagaj. Jak najczęściej go chwal i bij brawo. To trudna sztuka Samodzielne zakładanie poszczególnych części garderoby to jeszcze dla malucha problem. Twój smyk jednak z wielkim uporem próbuje się ubierać i nie pozwala sobie pomagać. Największe trudności sprawia mu: - Włożenie rączki do rękawa i nóżki w nogawkę – malcowi zwykle rękawy i nogawki plączą się i nie potrafi „dotrzeć“ do ich końca. - Trafienie główką w ten otwór, co trzeba – często trafia ona po prostu w rękaw. - Założenie bucików – smykowi właściwie wszystko jedno, na której nodze bucik się znajdzie. Wysyp klocki Maluchy w tym wieku bardzo lubią klocki. Początkowo budują wieżę z dwóch czy trzech, by pod koniec drugiego roku ustawić już z sześciu. Proponuj malcowi klocki różnej wielkości i w różnych barwach. Oglądajcie książeczki Niech maluch sam przewraca kartki. To trudna umiejętność, zwłaszcza gdy strony książki są cienkie. Ale jakże fascynująca! Możesz zostawić smyka na kilkanaście minut z kolorową książeczką (najlepiej jednak z taką, która ma sztywne kartki) – będzie ją z zapałem oglądał. Kup dobry sorter Maluch powinien już odróżniać trzy podstawowe kształty (koło, trójkąt, kwadrat) i umieć włożyć je do odpowiedniego otworu. Niektóre dzieci próbują dopasowywać kształty bardziej wymyślne: gwiazdki, trapezy... Ale nie kupuj zabawki zbyt skomplikowanej. Jeśli dasz maluchowi domek z klockami, np. w kształcie zwierzątek, nie poradzi sobie z włożeniem ich w odpowiedni otwór i zniechęci się do zabawy. Lepsze będą prostsze kształty. Kolorujemy Smyk może ćwiczyć rączki także podczas rysowania czy kolorowania kolorowanek. Pamiętaj, że kredki dla malucha powinny być dość grube, by łatwiej mu było trzymać je w rączce.
Chcesz, by twój smyk był zwinny jak wiewiórka i nie wyglądał jak posążek Buddy? Nie pozwalaj mu siedzieć godzinami przed telewizorem i... ćwicz z nim.
Gdy człowiek jest objedzony jak bąk, zmęczony czy rozdrażniony, nie ma ochoty na skłony i przysiady, to jasne. Dlatego jeśli chcesz ćwiczyć z dzieckiem w domu, musisz znaleźć odpowiednią porę. Rano mało kto ma czas na gimnastykę, więc możecie bez wyrzutów sumienia poprzestać na rozkosznym przeciągnięciu się. Więc kiedy? Najlepsza pora na ćwiczenia z dzieckiem Choćby wtedy, gdy malec ciągnie cię za rękaw, mówiąc: „Mamooooo, nudzę się”, albo zaczyna rozrabiać, bo nie wie, co zrobić z własną energią. A także przy różnych okazjach, na przykład podczas spacerów (ćwiczenia na świeżym powietrzu przynoszą najwięcej korzyści) czy nawet w czasie sprzątania pokoju (hasło: „OK, a teraz przerwa na trening” czy „Zapraszamy na chwilę relaksu do klubu fitness” zostanie powitane wielkim „uffff”). Niezależnie od pory i okoliczności ćwiczenia powinny sprawiać dziecku frajdę – tylko wtedy będzie je wykonywało chętnie i dokładnie. Czasem wystarczy atrakcyjna nazwa, odrobina wygłupów – szczekanie, miauczenie – albo… powierzenie smykowi funkcji trenera. Oto ćwiczenia, które powinny spodobać się dziecku. 10 ćwiczeń dla dziecka Koncert Malec siedzi na podłodze, podparty z tyłu dłońmi. Nogi ma ugięte w kolanach. Unosi zgięte nogi i na hasło „bęben!” uderza (lekko!) piętami w podłogę, a na hasło „pianino!” „gra” na niej paluszkami stóp. Może wystukiwać rytm konkretnej piosenki, np. „Wlazł kotek na płotek”. Wyścig wielbłądów… Maluch chodzi na czworakach, ale z wyprostowanymi nogami i wypiętą pupą, która wygląda jak wielbłądzi garb. Jeśli zwierzaków jest więcej (tak, tak, ty też możesz nim być!), można urządzić wielbłądzie wyścigi. Dla utrudnienia odwzorujcie chód tego zwierzęcia (symetrycznie, czyli najpierw przestawcie lewą rękę i nogę, a później prawą rękę i nogę). …i raków Smyk opiera się na rękach i nogach (brzuchem do góry), unosi biodra i wędruje w tej pozycji. Będzie miał większą frajdę, jeśli ty także spróbujesz! Basen Dziecko leży na podłodze na brzuchu i „pływa” żabką (ale używa tylko rąk). Tango Stoisz twarzą do smyka i trzymasz go za ręce. Malec staje na twoich stopach i tak tańczycie. Lustro Siadacie po turecku naprzeciwko siebie. Dziecko naśladuje wszystkie twoje ruchy („wkręcasz żarówki”, kiwasz na boki głową, rysujesz w powietrzu kółka rękami). A potem zmiana ról – ty naśladujesz malucha. Zabawę możecie sobie urozmaicić robieniem głupich min: róbcie ryjek, uśmiechajcie się szeroko, wystawiajcie język itd. To świetne ćwiczenia mięśni twarzy – sprzyjają wymowie. Szczeniaczek Stoisz w szerokim rozkroku, a malec biega na czworakach wokół twoich nóg, wykonując ósemki (i oczywiście­ szczekając albo popiskując jak mały piesek). Modelka Na podłodze rozciągnijcie skakankę lub sznurek (możecie też wykorzystać np. krawędź dywanu). Dziecko idzie (plecy proste, głowa wysoko, krok pełen godności) wzdłuż linii, stawiając stopy na krzyż, niczym modelka na wybiegu. Piłka, wcale nie nożna Malec w pozycji na czworakach uderza piłkę czołem i stara się nią trafić do bramki (można ją wyznaczyć za pomocą kręgli, klocków itd.). Licz, ile bramek tak zdobędzie. Tresowany lew Trzymasz hula-hoop, a dziecko przez nie przechodzi niczym cyrkowy lew przez płonącą obręcz. Przy każdym kolejnym ćwiczeniu możesz unosić hula-hoop nieco wyżej. Ale lew musi ryczeć! Głośno! Sprawdź, ile spalasz kalorii bawiąc się z dzieckiem Autorka tekstu korzystała z książki Sławomira Owczarka „Gimnastyka przedszkolaka”, WSiP.
Wszystko zaczyna się jeszcze przed narodzinami. W brzuchu mamy maluch robi salta, fika koziołki i wygina ciało. Słowem - korzysta ze swobody, jak może.
Dzięki temu, że nienarodzone maleństwo jest w ciągłym ruchu, jego kręgosłup już w brzuchu mamy nabiera elastyczności, a mięśnie siły. Noworodek może więc utrzymać dużą, w stosunku do reszty ciała, główkę. Nim osiągnie tę i inne sprawności, pamiętaj o kilku sprawach. W okresie ciąży jedz potrawy zawierające wapń Dobrze przyswajalny, niezbędny do mineralizacji kości wapń jest w mleku i jego przetworach. Pewne ilości wapnia zawierają także rośliny strączkowe oraz pieczywo pełnoziarniste. Mleko, pokarmy mleczne i odpowiednia ilość witaminy D to też podstawa zdrowej diety dziecka w pierwszym roku życia. Dopilnuj badania bioderek Tuż po narodzinach może to zrobić doświadczony pediatra neonatolog. Później, między szóstym a ósmym tygodniem życia, malca powinien zbadać ortopeda. W razie wątpliwości skieruje on dziecko na USG. Kolejne badanie u ortopedy warto wykonać, gdy maluch skończy trzy miesiące, a następne, gdy zacznie chodzić (to tzw. kontrola chodu). Im wcześniej wykryje się dysplazję stawu biodrowego, tym skuteczniejsze będzie leczenie – to bardzo ważne! I pamiętaj, by podczas przewijania nie unosić dziecka za nóżki ani ich nie prostować. Kup dobry materacyk Niemowlę musi spać na równej powierzchni, bez poduszeczki. Najlepszy jest materac średnio twardy, na którym po położeniu dziecka nie tworzą się wgłębienia – by zapobiec ich utrwalaniu się, często przekładaj go na drugą stronę. Gdy pojawią się wgniecenia, trzeba niestety kupić nowy materac. Łóżeczko ustaw tak, by podchodzić do dziecka raz z jednej, raz z drugiej strony. Ułożenie główki stale w tę samą stronę źle wpływa na niewykształcony jeszcze kręgosłup szyjny. Zobacz także: Tego nie rób - Zakazane zabawy z niemowlakiem [CMS_PAGE_BREAK] Do snu układaj dziecko na pleckach Malec leży wówczas w naturalnej pozycji, z nóżkami odwiedzionymi na boki i lekko podciągniętymi kolanka­mi. To gwarantuje prawidłowy rozwój panewek stawów biodrowych. Noworodek może mieć główkę skierowaną na bok. Aby w pozycji na pleckach dziecku się nie ulewało, po karmieniu trzymaj je pionowo, aż się mu odbije. Możesz też pod nogi łóżeczka (od strony głowy dziecka) podłożyć książki. Kiedy maluch czuwa, kładź go na brzuszku Taka pozycja, zwana inaczej kangurowaniem zachęca do unoszenia główki, wzmacnia mięśnie grzbietu i rąk. Wymusza też naturalne odwodzenie bioderek, co sprzyja prawidłowemu kształtowaniu się stawów. I... ułatwia odchodzenie gazów. Ochraniaj główkę Podnosząc dziecko, pamiętaj, że dopóki samo nie trzyma pewnie główki (zwykle do około trzeciego miesiąca), trzeba mu ją stale podtrzymywać. Nagłe ruchy ciała nie tylko odbierają poczucie równowagi i bezpieczeństwa, ale też mogą sprawić, że główka nagle opadnie do tyłu, obciążając kręgi szyjne. Biorąc dziecko na ręce, wsuwaj jedną rękę pod jego kark, by twoja dłoń objęła główkę od spodu, a drugą (z szeroko rozstawionymi palcami) podtrzymuj pośladki. Unoś malucha powoli, pamiętając, by główka cały czas znajdowała się w jednej linii z tułowiem. Zobacz także: Jak bezpiecznie podnosić niemowlę - film Zapewniaj swobodę ruchów Kupuj dziecku luźne ubranka. Ciasne śpioszki, zbyt ścisłe spowijanie noworodka blokują swobodę ruchów i sprzyjają powstawaniu wad postawy. Gdy twoje dziecko skończy cztery miesiące, układaj je jak najczęściej na podłodze i prowokuj do przewracania się z plecków na brzuszek i z brzuszka na plecki, a potem kolejno do pełzania i wreszcie około dziewiątego miesiąca do raczkowania. Polecamy: Dlaczego należy kłaść niemowlaka na brzuchu [CMS_PAGE_BREAK] Naucz się używania chusty Jest bezpieczna już od pierwszych dni życia dziecka, pod warunkiem że dobrze ją zawiążesz – wtedy maluch przylega całym brzuszkiem do twojego ciała i nie odchyla się od niego, nawet kiedy pochylisz się do przodu. Zobacz, jak nosić niemowlę w chuście. Nosząc maluszka w pionie (w chuście lub nosidełku), sprawdzaj, czy jego kolanka są powyżej pośladków – miednica jest wówczas odchylona do tyłu, a plecki wygięte w literkę C (to naturalna krzywizna). Dopiero pod koniec pierwszego roku kręgosłup malca osiągnie kształt jak u dorosłego. Nie noś dziecka „przodem do świata” Możesz to robić, jedynie trzymając malucha na rękach, ale nigdy w chuście lub nosidełku. Taki sposób noszenia powoduje nienaturalne wygięcie kręgosłupa maluszka i nie daje oparcia główce. Na spacerze młodsze niemowlęta powinny leżeć w wózku. Nie przyspieszaj rozwoju ruchowego Sadzanie dziecka, które jeszcze samo nie siada, wymusza pionową postawę, zanim kręgosłup i mięśnie są do tego gotowe. W efekcie malec pochyla się do przodu, wyginając kręgosłup w pałąk, albo opada na bok i go krzywi. Nie podtrzymuj za rączki dziecka, które jeszcze samodzielnie nie chodzi. Wiwat Raczkowanie! Przynosi ono same korzyści dla rozwoju ruchowego i dobrej pracy mózgu. Warto zachęcać do niego malca, np. poprzez zabawę w przechodzenie przez tunel. Dzieci, które omijają raczkowanie, mogą mieć później problemy z dysleksją, planowaniem ruchu, jazdą na rolkach, rowerze, nartach, a także z wykonywaniem niektórych ćwiczeń fizycznych. U niektórych z nich może ujawnić się wada postawy, np. skolioza (boczne skrzywienie kręgosłupa). Polecamy: Prosty kręgosłup - 10 rad dla rodziców niemowlaka Konsultacja merytoryczna dr n. med. Hanna Więcławek-Wassermann Specjalistka ortopedii i traumatologii narządu ruchu, zajmuje się też ortopedią dziecięcą i jest lekarką rehabilitacji medycznej. Leczy m.in. choroby stawów, kontuzje sportowe, wady postawy, mózgowe porażenie dziecięce
Chcesz, by twój smyk był zwinny jak wiewiórka i nie wyglądał jak posążek Buddy? Nie pozwalaj mu siedzieć godzinami przed telewizorem i ćwicz z nim.
Gdy człowiek jest objedzony jak bąk, zmęczony czy rozdrażniony, nie ma ochoty na skłony i przysiady, to jasne. Dlatego jeśli chcesz ćwiczyć z dzieckiem w domu, musisz znaleźć odpowiednią porę. Rano mało kto ma czas na gimnastykę, więc możecie bez wyrzutów sumienia poprzestać na rozkosznym przeciągnięciu się. Więc kiedy? Choćby wtedy, gdy malec ciągnie cię za rękaw, mówiąc: „Mamooooo, nudzę się” albo zaczyna rozrabiać, bo nie wie, co zrobić z własną energią. A także przy różnych okazjach, na przykład podczas spacerów (ćwiczenia na świeżym powietrzu przynoszą najwięcej korzyści), czy nawet podczas sprzątania pokoju (hasło: „OK, a teraz przerwa na trening” czy „Zapraszamy na chwilę relaksu do klubu fitness” zostanie powitane wielkim „uffff”). Niezależnie od pory i okoliczności, ćwiczenia powinny sprawiać malcowi frajdę – tylko wtedy będzie je wykonywał chętnie i dokładnie. Czasem wystarczy atrakcyjna nazwa, odrobina wygłupów – szczekanie, miałczenie – albo… powierzenie smykowi funkcji trenera. Oto ćwiczenia, które powinny spodobać się dziecku. Koncert Malec siedzi na podłodze, podparty z tyłu dłońmi. Nogi ma ugięte w kolanach. Unosi zgięte nogi i na hasło „bęben!” uderza (lekko!) piętami w podłogę, a na hasło „pianino!” „gra” po podłodze paluszkami stóp. Może wystukiwać rytm konkretnej piosenki, np. „Wlazł kotek…”. Wyścig wielbłądów Maluch chodzi na czworakach ale z wyprostowanymi nogami i wypiętą pupą, która wygląda jak wielbłądzi garb. Jeśli zwierzaków jest więcej (tak, tak, ty też możesz nim być!), można urządzić wielbłądzie wyścigi. Wyścig raków Smyk podpiera się tyłem, unosząc biodra nad ziemię, i wędruje w tej pozycji. Będzie miał większą frajdę, jeśli ty także spróbujesz! Basen Dziecko leży na podłodze na brzuchu i „pływa” żabką (ale używa tylko rąk). Tango Stoisz twarzą do smyka i trzymasz go za ręce. Malec staje na twoich stopach i tak tańczycie. Lustro Siadacie po turecku naprzeciwko siebie. Dziecko naśladuje wszystkie twoje ruchy („wkręcasz żarówki”, kiwasz na boki głową, rysujesz w powietrzu kółka rękami). A potem zmiana ról – ty naśladujesz malucha. Zabawę możecie sobie urozmaicić robieniem głupich min: róbcie ryjek, uśmiechajcie się szeroko, wystawiajcie język itd. To świetne ćwiczenia mięśni twarzy – sprzyjają wymowie. Szczeniaczek Stoisz w szerokim rozkroku, a malec biega na czworakach wokół twoich nóg, wykonując ósemki (i oczywiście szczekając albo popiskując). Modelka Na podłodze rozciągnijcie skakankę lub sznurek (możecie też wykorzystać np. krawędź dywanu). Dziecko idzie (plecy proste, głowa wysoko, krok pełen godności) wzdłuż linii, stawiając stopy na krzyż, niczym modelka na wybiegu. Piłka wcale nie nożna Malec w pozycji na czworakach uderza piłkę czołem i stara się nią trafić do bramki (można ją wyznaczyć za pomocą kręgli, klocków itd.) Tresowany lew Trzymasz hula-hoop, a dziecko przez nie przechodzi niczym cyrkowy lew przez płonącą obręcz. Przy każdym kolejnym ćwiczeniu możesz unosić hula-hoop nieco wyżej. Ale lew musi ryczeć! Sprawność dziecka Czterolatek jest o wiele sprawniejszy od trzylatka, a pięciolatek od czterolatka. Pamiętaj o tym, ćwicząc ze smykiem w domu. • Trzylatek - jest jeszcze trochę nieporadny. Dość pewnie biega i wdrapuje się na różne przedmioty, ale trudno mu utrzymać równowagę. Dopiero uczy się skakać i łapać piłkę. • Czterolatek - jest już nieco zwinniejszy. Większość malców w tym wieku coraz pewniej stoi już na jednej nodze i coraz lepiej chwyta piłkę. • Pięciolatek - jest już dość sprawny i szybki, choć w tym wieku widać już wyraźnie indywidualne różnice. Większość pięciolatków biega już szybko i harmonijnie, potrafi dość długo stać na jednej nodze oraz rzucać i łapać piłkę (także w ruchu). • Sześciolatek - radzi sobie z trudniejszymi, wymagającymi większego wysiłku ćwiczeniami. Dobrze rzuca i łapie piłkę. Autorka tekstu korzystała z książki Sławomira Owczarka „Gimnastyka przedszkolaka” WSiP.
To, czego maluszek uczy się w pierwszym roku życia, jest niczym kroki milowe w jego rozwoju.
Lista umiejętności, które maleństwo musi zdobyć, jest naprawdę długa. Dla nas, dorosłych, uśmiechanie się czy chwytanie jest naturalne jak oddychanie, ale dla niemowlęcia to czynności, których musi się zwyczajnie nauczyć. I nauczy się, tak samo jak raczkowania, siadania i chodzenia. Większość dzieci zdobywa te umiejętności, zanim skończy pierwszy rok życia. Jedne wcześniej, inne później, ale wszystkie w SWOIM czasie. Bo każde dziecko jest inne i każde rozwija się we własnym tempie. I nie jest to powód do zdenerwowania. Jeśli jednak jest coś, co cię niepokoi, podziel się tym z pediatrą. Oto, czego twój bobasek nauczy się w najbliższym czasie. Wodzi wzrokiem Oczywiście, że nowo narodzone dziecko potrafi uważnie na coś patrzeć. Jednak przez pierwsze tygodnie obserwuje tylko to, co znajduje się w jego polu widzenia. Nie umie jeszcze śledzić wzrokiem twojej twarzy czy przesuwających się przedmiotów, np. karuzeli z zabawkami. Umiejętność tę zdobywa PO PIERWSZYM MIESIĄCU ŻYCIA. Można mu w tym pomóc, kupując zabawki w nasyconych i kontrastowych kolorach (na początku maluchy nie widzą zbyt wyraźnie). Co zrobić, gdy... Zdarza się, że dziecko nie opanuje tej umiejętności, mimo że od narodzin minęły trzy czy cztery miesiące. Wtedy lepiej pójść z malcem do okulisty i neurologa. Uśmiecha się Już noworodek się uśmiecha, choć na razie robi to mimowolnie, np. podczas siusiania. Na świadomy uśmiech musisz poczekać – SZEŚĆ, CZASEM OSIEM TYGODNI. Skąd pewność, że to TEN uśmiech? To proste – malec uśmiechnie się w odpowiedzi na twój uśmiech. Uwierz, to niezapomniane chwile! Dlatego uśmiechaj się do dziecka jak najczęściej, rozśmieszaj je, rób miny, gdy ono je robi – będzie najszczęśliwsze na świecie (a ty z nim). Co zrobić, gdy... Jeśli malec ma cztery miesiące i ciągle się nie uśmiecha, trzeba o tym powiedzieć pediatrze. Może jest osłabiony? Albo ma kłopoty ze wzrokiem? Wyciąga rączki Przez pierwsze tygodnie dziecko rączkami macha, czasem trafi paluszkiem do buzi, ale wszystko to dzieje się mimochodem. Ale pewnego dnia, zwykle w wieku CZTERECH MIESIĘCY, malec odkrywa, że jego rączki robią to, co on chce. Zaczyna wyciągać je w kierunku zabawek czy pochylonej nad nim twarzy, ale też bawić się nimi, oglądać je, łączyć. Gdy ma mniej więcej PÓŁ ROKU, bez problemu już chwyta zabawki, a nawet przekłada je z rączki do rączki. Dwa, trzy miesiące później sięgnie już po dwa przedmioty, każdy inną ręką. A pod koniec pierwszego roku umie podnieść drobny przedmiot, używając do tego kciuka i wskazującego palca. By pomóc dziecku w zdobyciu tej umiejętności, baw się np. w „Kosi, kosi łapki”, wkładaj do jego ręki grzechotki, pozwalaj dotykać różnych rzeczy, jeść rękami, gnieść papier... Co zrobić, gdy... Jeśli malec nie używa rąk, ma zaciśnięte piąstki i skończył piąty miesiąc, pójdź z nim do neurologa. Dyskutuj na forum: Pierwsze kroczki Waszych pociech » [CMS_PAGE_BREAK] Gaworzy Od samego początku dziecko wydaje różne dźwięki, ale dopiero gdy ma PÓŁ ROKU, zaczyna gaworzyć. Nie rozumie jeszcze tego, co do niego mówisz, ale wie już, że mowa służy do komunikowania. Więc stara się powtarzać wszystko, co usłyszy. Dopiero koło pierwszych urodzin zacznie mówić ze zrozumieniem, na początek ta-ta, ma-ma, ba-ba. Zanim jednak to się stanie, mów do dziecka jak najwięcej, poprawnie, bez zdrobnień powtarzaj te same słowa. Co zrobić, gdy... Malec nie gaworzy, mimo że skończył już 10 miesięcy? Może ma problemy ze słuchem? Wątpliwości rozwieje pediatra, który może dać skierowanie do audiologa. Sam się porusza Już w pierwszym półroczu malec przekręca się z brzuszka na plecy, coraz pewniej utrzymuje główkę, leżąc na brzuszku. Podpiera się też na wyprostowanych ramionach. Ale jeszcze nie potrafi samodzielnie się poruszać. Nowa umiejętność pojawi się OKOŁO DZIEWIĄTEGO MIESIĄCA. To wtedy smyk zaczyna pełzać, a chwilę później raczkować. Jest szczęśliwy, bo wreszcie nie musi czekać, aż ktoś poda mu zabawkę. Pomóż mu w zdobywaniu nowej umiejętności, nie trzymaj malca w łóżeczku, pozwól mu na swobodę, przywołuj go do siebie. Co zrobić, gdy... Zdarza się, że niektóre maluchy omijają ten etap rozwoju. Nie pełzają ani nie raczkują, ale za to aż palą się do chodzenia. Trudno zmuszać smyka do tego, czego nie chce robić. Chodzi Oczywiście jeszcze nie tak jak mama czy tata. Na razie malec maszeruje, stawiając nóżkę do nóżki i przytrzymując się mebli. W ten sposób potrafi już obejść pokój. Naprawdę niewiele ROCZNYCH smyków umie pewnie chodzić (pierwsze kroki są chwiejne). Ale na pewno potrafią siadać, wstawać, kucać, klękać i jeśli upadną na pupę, to nie robią z tego problemu. Dlatego nie popędzaj dziecka (nie podtrzymuj pod paszkami), malec powinien chodzić wtedy, gdy jego mięśnie są do tego gotowe. Co zrobić, gdy... Zgłoś się do lekarza, jeśli dziecko do 14. miesiąca nie potrafi stać i podtrzymywane zrobić kroku. Dyskutuj na forum: Pierwsze kroczki Waszych pociech »
Dokąd zabrać dwu-, trzylatka: na górkę obleganą przez starsze dzieci czy zasypany śniegiem trawnik? Co zrobić, by wrócił do domu bez kataru, siniaków i „alergii” na zimę?
Czy nie szkoda ci czasu na siedzenie w domu i spacery po galeriach handlowych, gdy za oknem tyle śniegu? Szkoda? To przy pierwszej okazji zabierz dziecko na sanki. Szaleństwa na śniegu są dzieciom potrzebne. Dzięki nim mają lepszy humor, hartują się i nabierają apetytu na coś więcej niż biszkopty. No i przede wszystkim świetnie się bawią! Czy w rożne dni można iść z dzieckiem na sanki? Pewnie nieraz słyszałaś, że z małym dzieckiem nie powinno się wychodzić, gdy temperatura spada 10 stopni poniżej zera. To prawda, ale nie do końca. Jeśli nie ma wiatru i świeci słońce, mrozu nie odczuwa się tak bardzo jak wówczas, gdy wieje i jest ponuro. Najlepiej po prostu wyjrzyj za okno. Jeśli ludzie kulą się z zimna i nawet psy nie mają ochoty na spacer, zostańcie w domu, niezależnie od tego, co pokazuje termometr – w końcu sanki nie są za karę. Jeżeli natomiast jest chłodno, ale w miarę ładnie, nie zwlekajcie, bo jutro śniegu może już nie być. Nie wychodźcie jednak na długo: lepiej wyjść dwa razy na pół godziny czy godzinę, niż bawić się na mrozie pół dnia. Zobacz też: Co robić zimą? 14 pomysłów na zimowe atrakcje dla dzieci Gdzie bawić się z dzieckiem zimą? Zimą dzień jest krótki, więc wyprawy do parku czy lasu są możliwe zwykle tylko w weekendy. Jeśli masz niewiele czasu, zabierz dziecko na sanki w jakiekolwiek bezpieczne miejsce – gdy jest śnieg, nawet marny osiedlowy skwerek wygląda jak z bajki. Dziecku wystarczy łagodne wzniesienie, a nawet zwykły, płaski jak stół, zasypany trawnik. Zabawa w pobliżu domu ma ogromną zaletę – jeśli dziecko przemoczy ubranie albo zrobi kupę, będzie można zarządzić błyskawiczny odwrót. Jakie sanki wybrać dla dziecka? Tradycyjnych drewnianych albo metalowych sanek (z oparciem i bez) nikomu nie trzeba przedstawiać. W sklepach można znaleźć także nowocześniejsze, zrobione ze sztucznego tworzywa. Są lekkie, elastyczne i wytrzymałe, a w niektórych modelach (np. w KHW Sanki Snow Flipper de Luxe, ok. 100 zł) zastosowano sprytne rozwiązania, np. chowający się sznurek, który nie plącze się podczas jazdy. Niezależnie od tego, na jakie sanki się zdecydujesz, nie kupuj tandety: nie mogą się rozpaść w czasie jazdy. Czytaj więcej, jak wybrać sanki dla dziecka. Jak ubrać dziecko na sanki? Ubranie małego saneczkarza musi być ciepłe, nieprzemakalne i wygodne. Nie może być również zbyt ciepłe – opatulony jak Eskimos, bo dziecko spoci się i zmarznie dwa razy szybciej. Pamiętaj o kremie ochronnym dla dziecka Kwadrans przed wyjściem koniecznie posmaruj buzię dziecka zimowym kremem ochronnym – nie tylko policzki, ale także nos, bródkę itd. Dzięki temu kosmetyk zdąży się wchłonąć. [CMS_PAGE_BREAK] Poza ciepłą bielizną, rajstopami i sweterkiem dziecko powinno mieć na sobie: Kombinezon z kapturem. Jedno- lub dwuczęściowy (spodnie na szelkach plus kurtka), oczywiście ciepły i nieprzemakalny, ale przy tym lekki, ze ściągaczami w nogawkach i rękawach, by nie wsypywał się do nich śnieg. Czapka. Nie za duża, bo przesunie się i odsłoni uszy. Kominiarki zasłaniające usta lepiej sobie darować, bo wydychane powietrze skrapla się na materiale. Szalik. Miły w dotyku, ale przede wszystkim niezbyt długi, by końcówki nie dostały się pod płozy sanek. Rękawiczki. Najlepsze są z jednym palcem, nieprzemakalne i przypinane do rękawów kombinezonu. Jeśli maluch nosi wełniane lub polarowe, zabierz ze sobą zapasową parę. Porządne buty. Z grubą podeszwą i wysoką cholewką, ocieplane i nieprzemakalne. Nie warto na nich oszczędzać, bo przemoczenie nóg to murowany katar. UWAGA! Dziecko, które ma niewiele ponad rok, będziesz głównie ciągnąć, dlatego zabierz karimatę do podłożenia pod pupę i kocyk do przykrycia smyka. W co się bawić z dzieckiem zimą? Oto propozycje dla młodszych saneczkarzy: Kulig. Do sanek dziecka doczep sznurek pojazdu kolegi (albo dwóch). W roli rączych koni najlepiej sprawdzą się tatusiowie. Zamiana ról. Dziecko nie przesunie cię nawet o milimetr, ale dlaczego nie miałby spróbować? Możesz mu trochę pomóc, odpychając się nogami. Może także ciągnąć (lub pchać) na sankach misia, twój plecaczek albo nawet minibałwanka. Dzięki temu nie zmarznie. Wywrotki. Chcesz czy nie, dziecko najbardziej cieszy się wtedy, gdy ląduje w śniegu. Ale tylko wtedy, gdy robi to na własne życzenie. Jak rozgrzać dziecko, po zabawie na śniegu? Twój saneczkarz przemarzł na kość lub przemoczył ubranie? Jak najszybciej zabierz go do domu. Jeśli jesteście daleko i nie ma innego wyjścia, przebierz go w ogrzanym aucie. Ogrzewaj stopniowo. Nie funduj mu z marszu gorącej kąpieli, bo zwężone naczynka krwionośne rozszerzą się zbyt gwałtownie, a to nie wychodzi na zdrowie. Przebierz dziecko w suche, ciepłe ciuszki, jeśli trzeba, otul kocykiem. Jeżeli podczas spaceru zgubił rękawiczki, ogrzewaj mu dłonie najpierw w letniej, a dopiero potem w ciepłej wodzie. Zrób mu kakao albo herbatę malinową. Na wszelki wypadek możesz też podać mu witaminę C. Zasady bezpieczeństwa podczas zimowych zabaw z dzieckiem Od pierwszej saneczkowej wyprawy ucz dziecko zasad bezpieczeństwa: powinno wiedzieć, że trzeba trzymać się z dala od samochodów i zbyt stromych stoków, że na górce (nawet małej), nie wolno się przepychać i że zjeżdżając, trzeba uważać na innych. Unikaj górek obleganych przez starsze dzieci albo narciarzy: zderzenie dwu- czy trzylatka z pędzącym na sankach szóstoklasistą (nie wspominając o dorosłym narciarzu) może być bardzo niebezpieczne. Dyskutuj na forum: Z dzieckiem na mróz... do ilu stopni?
Jak można stymulować umiejętności samodzielnego jedzenia i picia? Kiedy maluch powinien zacząć jeść samodzielnie? Jak go tego uczyć?
Jak wygląda rozwój zdolności manualnych u niemowląt i dzieci?Zdolności manualne i panowanie nad ciałem są jednym z przejawów inteligencji ruchowej. Jest ona w mniejszym lub większym stopniu wrodzona, lecz można ją także rozwijać poprzez zabawy ruchowe, ćwiczenia fizyczne i aktywność. U niemowląt koordynacja ruchów jest raczej niewielka, bowiem tak małe dzieci uczą się powoli swojego ciała, jak i świadomości, że ono do nich należy. Z wiekiem wzrasta siła i precyzja określonych ruchów, tj. maluch najpierw chwyci zabawkę całą rączką, a dopiero później nauczy się używać paluszków. Oczywiście im więcej ćwiczeń i stymulacji, tym dziecko staje się sprawniejsze. W czynnościach manualnych wyraźnie zaznacza się lateralizacja (inaczej stronność ciała), czyli asymetria czynnościowa prawej i lewej strony ciała przejawiająca się m.in. w większej sprawności jednej strony ciała od drugiej. Lateralizacja jest postępującym procesem, kształtującym się stopniowo wraz z wiekiem i ogólnym rozwojem ruchowym dziecka. Za określoną stronność ciała odpowiada przeciwległa półkula mózgowa. Pierwsze objawy dominacji ręki rodzice mogą zaobserwować ok. 6. – 7. miesiąca życia dziecka, lecz zauważono, że preferencje do używania jednej z rąk pojawiają się już w życiu płodowym. Zauważono, że płody wykazują preferencję do ssania wybranego kciuka. Przewaga jednej ręki nad drugą staje się bardzo wyraźna u wielu dzieci około 4 roku życia. Jak można stymulować rozwój tych sprawności u dzieci? Dłonie można ćwiczyć na wiele różnych sposobów - jak to z dziećmi bywa – najlepiej poprzez zabawę, np. ugniatanie plasteliny lub ciasta, zbieranie klocków i coraz mniejszych przedmiotów, jak np. guziki (należy uważać, aby dziecko ich nie połknęło). Zachęcajmy dzieci do „używania” rączek i dłoni, np. klaskania, pstrykania palcami, jak i całego ciała - chodzenia, skakania, turlania, czy wspinania się na kanapę. U starszych dzieci, np. w wieku przedszkolnym, nauka origami pozwala na doskonalenie zdolności manualnych, jak i wzbogacanie ich wrażliwości na poznawany świat. Czy są określone czynności, które należy z dzieckiem wykonywać, by pobudzać je do samodzielności? Rodzicom czasem trudno jest zrozumieć, że celem wychowania dziecka jest nauczenie dziecka samodzielności. Jeśli dziecko samo przejawia taką potrzebę, należy je w tym wspierać, jeśli jednak jest nieśmiałe i lękliwe, należy je subtelnie do niej zachęcać. Jeśli maluch po coś sięga, niech postara się sam to zdobyć, nie należy mu od początku wszystkiego ułatwiać. Zdolności manualne można ćwiczyć np. robiąc papierowe wydzieranki, zbieranie małych elementów, np. grochu, koralików – np. segregowanie wg koloru, jak i wkładanie jedzenia do buzi czy układanie puzzli, co stymuluje jednocześnie inne czynności poznawcze, jak myślenie abstrakcyjne czy przeszukiwanie wzrokowo-przestrzenne. Czego należy się wystrzegać? Dziecko najlepiej rozwija się w przyjaznych warunkach. Nie należy go zmuszać do siadania, chodzenia, czy jedzenia, a raczej stymulować w stronę potrzeb, które naturalnie się w nim rozwijają. Oczywiście zabronione są rzeczy, które mogą być dla dziecka niebezpieczne, ale zgodnie z rozsądkiem, także te, które dla rodziców lub otoczenia są wyjątkowo uciążliwe. Na pewno nie należy dziecka poganiać ani krytykować, gdy pierwsze próby samodzielności nie okażą się udane. Dyskutuj na forum: Naczynia do nauki samodzielnego jedzenia » [CMS_PAGE_BREAK] W jakim wieku dzieci zaczynają dążyć do samodzielności w spożywaniu posiłków? Około 12. miesiąca życia dziecko coraz lepiej zdaje sobie sprawę z tego, że ma możliwość wyboru. Nabiera pewności siebie i coraz częściej chce podejmować decyzje, gdy to tylko możliwe. W tej fazie rozwoju pozwólmy mu samodzielnie wybierać co chce zjeść. Kolejnym krokiem w nauce samodzielnego jedzenia będzie zachęcenie dziecka do korzystania z umiejętności koordynacji ciała, np. trzymania butelki, kubeczka lub kartonika z napojem, samodzielnego sięgania łyżeczką po jedzenie z talerza. Te w pełni rozwinięte umiejętności posiadają już dzieci około 18. miesiąca życia i należy im pozwalać je rozwijać. Jednak nawet kilka miesięcy wcześniej można zapoznawać dziecko z tego typu „akcesoriami”, jeśli na co dzień sprawnie operuje przedmiotami – oczywiście towarzysząc dziecku przy nabywaniu nowej umiejętności. Co należy dziecku mówić, aby nie tylko go nie zniechęcać do próbowania samodzielnego jedzenia, ale je dodatkowo motywować po niepowodzeniach? Rozpoczynający się po 6. miesiącu życia dziecka proces stopniowego odłączania się od rodziców stawia przed nimi nowe wyzwania. Rodzice muszą zrozumieć, uszanować i pielęgnować potrzebę autonomii małego człowieka. Od tej chwili należy subtelnie nakłaniać malucha do badania rzeczywistości, podkreślając jej atrakcyjność. Jednocześnie dziecko musi czuć, że rodzice stanowią dla niego bezpieczną przystań, co jest warunkiem koniecznym śmiałego odkrywania świata. Podejmowane przez niego próby owocują z kolei wzrostem jego zaradności. Kiedy dziecko opanowuje kolejne umiejętności, np. trudną sztukę chodzenia czy załatwiania potrzeb fizjologicznych, wsparcie i życzliwość bliskich pozwalają mu zaspokoić potrzebę uznania i osiągnięć, co buduje jego poczucie własnej wartości i motywuje do dalszych starań. Czy np. podsuwanie miseczki i sztućców oraz podawanie soczków w kartoniku do picia przez słomkę to słuszna strategia? Jak najbardziej tak. Dzieci lubią próbować coraz to nowych rzeczy. Warto wspierać tę dziecięcą potrzebę samodzielności, która pozwala dziecku skutecznie realizować swój potencjał rozwojowy. Samodzielne dziecko będzie zainteresowane otaczającym światem, będzie odczuwać potrzebę jego eksploracji i wywierania nań wpływu. Przeszkody nie będą go deprymować, lecz dopingować do większego wysiłku. Zaradne dziecko chętnie dokonuje wyborów, a w konfrontacji z rzeczywistością przejawia inicjatywę, bo wie, że mu się uda. Jakich umiejętności związanej z jedzeniem dzieci uczą się najszybciej (np. korzystania z łyżeczki, picia ze szklanki, jedzenia nożem i widelcem) i kiedy należy spodziewać się, że posiądą te umiejętności? Podobnie jak ma to miejsce w przypadku rozwoju zdolności manualnych, posługiwanie się przedmiotami zaczyna się od dużych i łatwych w „obsłudze”, stopniowo przechodząc w umiejętność korzystania z tych o wyższym stopniu skomplikowania. Dlatego też dziecko najpierw oswaja się z butelką, następnie z miseczką, kubeczkiem, podczas gdy jedzenie przy pomocy sztućców stanowi etap dość zaawansowany. Do każdego z nich należy jednak podchodzić z humorem i dużą dozą cierpliwości, bo dziecko uczy się najpierw na zasadzie prób i błędów i należy mu pozwolić jej popełniać, aby w przyszłości było w pełni samodzielne i bardzo z siebie dumne. Rozwijanie umiejętności motorycznych powinno odbywać się poprzez zabawę, aby dziecko kojarzyło zdobywanie nowych umiejętności z aktywnościami, które sprawiają mu przyjemność. Dyskutuj na forum: Naczynia do nauki samodzielnego jedzenia »
Niemowlaki mają w sobie coś z cyrkowców. Bo jak inaczej określić sięganie nogą do buzi, wywrotki przy siadaniu lub stawianie pierwszych kroków na chwiejnych nóżkach?
Dla ciebie złapanie piłki czy wejście na schody to bułka z masłem. Robisz to wręcz odruchowo. Dla smyka to szczyt sprawności ruchowej, do której dochodzi małymi kroczkami. Najpierw ćwiczy sięganie rączką do celu, potem zwinność paluszków, a wreszcie koordynację całego ciała. A najłatwiej to wszystko osiągnąć podczas zabawy z rodzicami. Zwinne paluszki Podawaj malcowi zabawki o różnych fakturach, ten sposób pobudzasz receptory znajdujące się na dłoni i usprawniasz mózg dziecka. W pierwszym półroczu maluch zaciska na zabawce całą dłoń (to tzw. małpi chwyt). W siódmym miesiącu trzyma przedmiot między wyprostowanym palcem wskazującym i kciukiem (tzw. chwyt pęsetowy). A po kolejnych kilku tygodniach umie już podnieść okruszek zgiętymi palcami (chwyt szczypcowy). Wreszcie (ok. 10. miesiąca) z zapałem będzie układać klocki. Głowa do góry Samodzielne zmiany pozycji w łóżeczku smyk zaczyna od ruszenia... główką. Na boki, a w końcu – do góry. Ale nie dzieje się to bez wcześniejszych przygotowań. Najpierw niemowlę musi odpowiednio wzmocnić mięśnie kręgosłupa – bo to one utrzymują plecki w pionie – oraz brzuszka. Gdybyś spróbowała posadzić bez podparcia czteromiesięcznego malucha, to od razu by się przewrócił. Nie próbuj tego robić! Pamiętaj, by codziennie układać dziecko na brzuszku. W tej pozycji, unosząc coraz wyżej główkę, a potem także klatkę piersiową, malec ćwiczy mięśnie karku i niższych partii pleców. W ten sposób przygotowuje się do siadania. By zachęcić go do tego, możesz przewieszać zabawki coraz wyżej. Boksowanie powietrza Tuż po narodzinach maleństwo trzyma rączki kurczowo przyciągnięte do ciała, z zaciśniętymi piąstkami. Napięte mięśnie nie pozwalają nie tylko otworzyć dłoni, ale też rozprostować całej ręki. To efekt działania tzw. odruchu chwytnego. Zanika on pod koniec drugiego miesiąca życia. Od tego czasu dziecko będzie częściej świadomie wykorzystywać możliwości swoich rączek: machając piąstkami, przeciągając się, wkładając paluszki do buzi. Wreszcie spróbuje sięgnąć w stronę zabawki, która go interesuje. Na początku smyk będzie miał zaciśniętą piąstkę, w końcu jednak otworzy dłoń i chwyci wybraną maskotkę (około 4. miesiąca). Dlatego zawieś przy jego łóżeczku. Raczkowanie na czas To dyscyplina, w której przodują ośmio–, dziewięciomiesięczne szkraby. Zachwycone tym, że potrafią już samodzielnie siedzieć, podkurczają nóżki i próbują się przemieszczać. Jeśli smyk niechętnie raczkuje, układaj ulubione zabawki na tyle daleko, by od razu po nie nie sięgnął. Na tym etapie rozwoju przydadzą się wszelkie zabawki, które można turlać, pchać. Ubieraj smyka tak, by nic nie krępowało jego ruchów: ani przyciasne śpioszki, ani zbyt sztywne spodenki. Zadbaj także, by malec miał gdzie ćwiczyć: trudno to robić, leżąc cały dzień w łóżeczku. Dobrą salą treningową dla młodego sportowca jest podłoga przykryta kocykiem lub matą edukacyjną. Podciąganie się Pięciomiesięczne dziecko, ułożone np. w leżaczku, stara się unieść główkę i oderwać plecki od oparcia – ciągnie w ten sposób tułów do kolan. Pamiętaj, by maluch był zawsze przypięty w leżaczku (inaczej przy próbach dźwignięcia się może z niego wypaść). Wybierz taki model, który ma regulację oparcia i pałąk z zabawkami (smyk będzie chciał do nich dosięgnąć). Możesz też zrobić inne ćwiczenie: połóż maluszka na łóżku i oprzyj go o poduszkę, by jego główka i ramionka leżały wyżej od reszty ciała. Podaj mu dwa palce, a wtedy podniesie się do siadu! Oczywiście długo nie wytrzyma w tej pozycji. Powtarzajcie te ćwiczenia. Maszerowanie Najpierw smyk będzie niepewnie stawał na nóżkach, przytrzymując się różnych przedmiotów. Wreszcie (ok. 11. miesiąca) zrobi pierwszy krok i następny... Na tym etapie rozwoju możesz sprawić szkrabowi pchacz, czyli zabawkę, która przypomina chodzik, ale zachęca malucha do samodzielnego poruszania się.
Do pływania warto zachęcać już trzymiesięczne dziecko. To świetna zabawa, okazja do zacieśnienia więzów, bliskości z rodzicami i trening całego organizmu.
Kilkadziesiąt kolorowych piłeczek, a pomiędzy nimi roześmiane maluchy. Tak wygląda lekcja pływania dla niemowląt. Nie ma tu torów pływackich, gwizdków i trenera ze stoperem. Podczas zajęć dla najmłodszych instruktorzy nie uczą stylów pływackich. Pokazują raczej, jak wykorzystać zabawę w wodzie, aby wspomóc rozwój dziecka. Niemowlęta więc pluskają się i chlapią wodą, starsze dzieci nurkują i zjeżdżają z malutkiej zjeżdżalni... A rodzice? Wcale nie bawią się gorzej. Dlaczego właśnie basen? Pływanie to jednak nie tylko świetna zabawa, ale też wspaniały trening dla organizmu dziecka. Systematyczne chodzenie na basen hartuje i wzmacnia malucha. Pomaga też w leczeniu problemów z napięciem mięśniowym. Mali pływacy sprawniej się poruszają i często szybciej zaczynają raczkować niż ich „lądowi” rówieśnicy. I jeszcze jedno: pływanie wspaniale wpływa na rozwój… umysłu! Pluskający się maluch porusza się nie tylko do przodu albo do tyłu, ale we wszystkich możliwych kierunkach, a to pobudza tworzenie się nowych połączeń nerwowych w mózgu. Woda pod wpływem ruchu faluje, dzięki czemu stymuluje rozwój ośrodka równowagi dziecka. Dlatego zajęcia na basenie często zalecają nie tylko ortopedzi, ale i neurolodzy. Kiedy zacząć lekcje? Niebagatelną zaletą wspólnego pływania jest to, że umacnia ono więź między rodzicami i dziećmi. Nic więc dziwnego, że na basen coraz częściej trafiają nawet dwumiesięczne maleństwa (w Holandii czy Anglii pływają już sześciotygodniowe niemowlaki). Małe dzieci nie straciły jeszcze pomocnych w nauce pływania odruchów z życia płodowego. Zanurzone nie zamykają oczu ani nie zachłystują się wodą. I najważniejsze: w przeciwieństwie do nas, dorosłych, traktują wodę jak swoje środowisko naturalne. Jak przygotować malca? Zanim jednak wybierzecie się na basen, przygotuj malucha na spotkanie z wielką wodą. Możesz to zrobić np. podczas wieczornych kąpieli. Warto przed debiutem na pływalni zrezygnować z wanienki i zacząć kąpać malca w dużej wannie. Myjąc go, nie bój się zamoczyć mu uszu. Polewaj go wodą nabraną w dłoń, tak aby spływała mu po twarzy i brodzie. Dzięki temu dziecko przekona się, że mokra buzia to nic strasznego. Ale uwaga: oswajanie z wodą musi przebiegać bardzo wolno, bo inaczej maluszek mógłby zrazić się do pływania. O czym pamiętać na początku? Zanim wejdziecie do wody, przespaceruj się z malcem wokół basenu, aby mógł przyzwyczaić się do akustyki, temperatury powietrza, obecności obcych osób. Zanurzajcie się powoli – najpierw stópki, po chwili kolana, wreszcie brzuszek. Trzymaj malca twarzą do siebie i mocno do siebie przytulaj. Gdy dziecko przyzwyczai się już do wody (nawet sześciolatek może mieć z tym kłopot!), trzymaj je wyprostowanymi rękoma (ale cały czas pionowo). Teraz możecie bawić się piłką albo we wzbijanie fontanny kropel. Na kolejnych zajęciach w wodzie możesz spróbować delikatnie położyć malca na plecach. Ułóż jego główkę na dłoni, a potem kołysz go albo ostrożnie obracaj się z nim wokół własnej osi. Możesz też spróbować położyć dziecko na brzuszku i asekurować je, trzymając dłoń pod klatką piersiową lub z tyłu, za bioderka. Jak uczyć, by nie zniechęcić? Najważniejsze, aby w wodzie ani przez chwilę nie było nudno. Na zajęciach dzieci łapią piłeczki, razem z rodzicami przepływają pod tunelem i przyklejają do ściany naklejki. To nie tylko stymulująca zabawa, ale także trening całego ciała. Ot, choćby właśnie układanie wodnych puzzli. Kiedy rączki są zajęte zabawą, nóżki muszą wykonać podwójną pracę – i o to chodzi! W takich chwilach dziecko ćwiczy siłę swoich mięśni. Zastanawiasz się, czy pływanie aby za bardzo nie zmęczy malca? Na szczęście już dziś wiadomo, że niemowlęta w wodzie bronią się przed nadmiarem wrażeń. Kiedy zaczną ziewać i staną się marudne, to znak, że są już zmęczone. Wtedy wiadomo: czas do domu. Maluchy nie pływają dłużej niż 30–45 min. Zanim wyjdziecie z budynku, dokładnie umyj dziecko, natrzyj balsamem i posiedź z nim jeszcze ok. 20 min w szatni. Zdąży ochłonąć i ogrzać się. [CMS_PAGE_BREAK] Na co zwracać uwagę? Basen, aby zasłużył na miano przystosowanego dla dzieci, powinien mieć cieplejszą wodę (32–33ºC), bo niemowlęta szybko marzną. Musi być ona także regularnie badana przez stację sanitarno-epidemiologiczną pod kątem ilości bakterii. W chlorowanej nie ma zarazków, ale dla alergika najlepsza będzie woda ozonowana, która nie podrażnia skóry. Zanim wybierzesz basen, zwróć także uwagę, czy w szatni jest czysto oraz czy przed wejściem na pływalnię jest basenik z preparatem antygrzybiczym. Jeśli zdecydujesz się zapisać dziecko na specjalne zajęcia, zapytaj o kwalifikacje i doświadczenie prowadzących zajęcia. Pływanie nie dla każdego? Choć pływanie wzmacnia organizm dziecka, to jednak nie wszystkie maluchy mogą chodzić na basen. Pływać nie powinny np. dzieci z silnym refluksem żołądkowo-przełykowym oraz nawracającymi zapaleniami ucha środkowego. Przeciwwskazaniami są także m.in. infekcje dróg oddechowych, choroby przewodu pokarmowego, choroby skóry i przewlekłe infekcje układu moczowego. Zanim wybierzesz się na basen, zasięgnij opinii lekarza. To on powinien zdecydować, czy dziecko może zacząć uczyć się pływać. Także po każdej przebytej przez maluszka infekcji warto zapytać pediatrę, kiedy możesz pójść z dzieckiem na basen. Wodne zabawy Zobacz, w co się bawić z dzieckiem. - Fontanna. Pokaż maleństwu, jak może uderzać rączką o taflę wody, aby wzbijały się w górę krople. Dzięki tej zabawie dziecko szybko oswoi się z wodą. Od 3. miesiąca. - Karuzela. Chwyć malca za nadgarstki lub za boczki i obracaj się z nim wokół siebie. Dziecko powinno być zanurzone po szyję, aby całym ciałem czuło przepływającą wodę. To wielka przyjemność! Od 6. miesiąca. - Dmuchanie piłeczki. Połóż na wodzie piłeczkę pingpongową i pokaż dziecku, jak może na nią dmuchać. Piłeczka będzie pięknie wirować, a taka zabawa to świetne ćwiczenie oddychania Możecie też dmuchać bąbelki w jacuzzi. Od 2. roku. - Pływające materace. Rozłóż karimatę na powierzchni wody. Malec może po niej raczkować albo biegać – i przy okazji ćwiczyć równowagę! Od 6. miesiąca Co zabrać na basen: - zgodę pediatry na uczestnictwo dziecka w zajęciach na basenie - nieprzemakalne pieluszki do pływania - dwa ręczniki lub ręcznik i szlafroczek - dziecięce kosmetyki (mydło, szampon) - zwykłą pieluszkę na zmianę - lekką przekąskę i picie - strój kąpielowy dla siebie (a także ręcznik, klapki i kosmetyki do mycia) Wybrane szkółki pływania dla niemowląt » Konsultacja: Zofia i Jacek Krawczykowie, trenerzy pływania niemowląt, członkowie Światowej Organizacji Pływania Niemowląt.
Gry i zabawy na świeżym powietrzu pomagają dotlenić organizm i wzmocnić mięśnie. Twoja pociecha może zyskać dzięki nim o wiele więcej!
Pozwalają uwolnić nadmiar energii, odreagować stres, podnieść odporność organizmu, a nawet rozwinąć intelekt. Zatem, korzystając z wakacji, zachęcaj swoje dzieci, by ruszały się jak najwięcej. My podpowiemy ci, które formy aktywności są dla nich szczególnie dobre. Na dobry humor… …polecamy jazdę na rowerze. W jej trakcie mózg wytwarza bowiem sporo endorfin (hormony szczęścia). Poza tym sport ten wzmacnia biodra oraz mięśnie brzucha, grzbietu, rąk i nóg. Korzystnie wpływa też na kręgosłup – pod warunkiem jednak, że prawidłowo ustawisz kierownicę i siodełko (tak by maluch siedział w pozycji wyprostowanej). Uwaga! Na trzech kółkach mogą jeździć już dwulatki. 3–4-latkowi pozwól się przesiąść na model dwukołowy z dokręcanymi kółkami. O rok starsze dziecko poradzi sobie bez takiego wspomagania. Koniecznie za to musi zakładać na głowę ochronny kask! Na zmysł równowagi… …pozytywnie działa huśtanie się i jazda na hulajnodze. Zabawy te wspomagają też koncentrację i rozwój części mózgu odpowiedzialnej za mowę. Dlatego dzieci, które oddają się tym przyjemnościom, są z reguły mniej roztrzepane, spokojniejsze. Rzadziej też mają kłopoty z pisaniem i czytaniem. Uwaga! Huśtanie się to zabawa dobra dla dzieci od 7.–9. miesiąca życia - oczywiście wtedy muszą być jeszcze przytrzymywane przez rodzica. Bez asekuracji (ale nadal pod czujnym okiem) niech huśtają się 2-, 3-latki. Na hulajnodze może zaś jeździć (w kasku!) już trzylatek. Na rozwój intelektualny… … doskonale wpływa jazda na rolkach. Naprzemienne, skoordynowane ruchy nóg i rąk wymagają bowiem intensywnej pracy obydwu półkul mózgowych. Gdy mózg regularnie poddawany jest takiemu treningowi, wzrasta w nim liczba połączeń nerwowych. Efekt? Dziecko łatwiej się potem uczy. Dodatkowym plusem jazdy na rolkach jest rozwijanie zmysłu równowagi i wzmacnianie mięśni niemal całego ciała. Sport ten mogą uprawiać nawet 4-, 5-latki, pod warunkiem że kupisz im rolki, które mają sztywne plastikowe buty. Taka konstrukcja dobrze stabilizuje stopy, zapobiegając zwichnięciom i złamaniom. Uwaga! Obowiązkowy zestaw małego (i dużego) rolkarza to kask i ochraniacze na kolana, łokcie i nadgarstki.
Roczny maluch potrafi zaskakiwać niezwykłą siłą i umiejętnościami, które wydają się być domeną starszych dzieci. No, ale jak się ma tyle energii i pomysłów...
W drugim roku życia dzieci stają się bardziej ruchliwe i silniejsze. Dzięki temu każdego dnia, niejako przy okazji, nabywają nowych umiejętności. Na pewno masz mnóstwo powodów, by być niezwykle dumna ze swojej pociechy. Drugi rok życia to również czas bardzo intensywnego rozwoju i kształtowania charakteru malucha, ale te kolejne osiągnięcia umożliwia właśnie rozwój ruchowy. Wulkan energii Od czasu, gdy dziecko przeszło samodzielnie kilka kroczków, zaczyna się prawdziwa rewolucja. Wchodzenie, schodzenie, dreptanie, wspinanie się – nie ma przeszkód nie do pokonania. Roczny maluch coraz sprawniej chodzi po schodach w górę i w dół. Pamiętaj, że choć domaga się samodzielności, trzeba trzymać go za rękę. Kilkunastomiesięczne dziecko częściej biega i skacze, niż chodzi, nadal szeroko rozstawiając nogi i unosząc je nisko nad ziemią. Siłacz i akrobata Teraz w błyskawicznym tempie rozwija się sprawność ruchowa całego ciała oraz rączek. Chodzący maluch jest tak silny, że umie np. popychać wózek z lalką czy swoje krzesełko, kopie dużą piłkę, a małą wyrzuca jedną ręką. Codziennie chodźcie na placyk zabaw, w domu skaczcie razem przez poduszki lub misie, bawcie się w chowanego i turlajcie do woli. Takie zabawy rozładowują energię, ćwiczą mięśnie, sprawność ruchową, pomagają poznawać ciało. Mały instruktor Pewnie zauważyłaś, że ulubione zabawy twojego dziecka to teraz wkładanie i wyjmowanie przedmiotów z różnych pojemników, układanie wież z klocków, wkładanie plastikowych kubeczków jeden w drugi itp. Pozwalaj swojemu dziecku na eksperymenty, nawet takie jak zabawa w karmienie zupką misiów czy mamy. Dzięki temu będzie coraz sprawniejsze. Czasem roczne dziecko potrafi już właściwie złapać kredkę, więc rysujcie razem (zachowaj pierwsze obrazy, bo to pamiątka na całe życie). Wszystkie te czynności są dobrymi ćwiczeniami rozwijającymi koordynację wzrokowo-ruchową – przygotowują do nauki pisania i czytania. Mój mądraliński Umiejętności ruchowe pomagają dziecku rozwijać się intelektualnie. Poznając otaczający je świat, zaczyna używać wyrazów dźwiękonaśladowczych. Zwykle mówi już ze zrozumieniem od kilku do kilkudziesięciu słów dwusylabowych. Potrafi też (gestem, słowem) odpowiedzieć na jasno i jednoznacznie zadane pytanie. Rozumie oraz wykonuje proste polecenia. I... powoli odkrywa siłę słówka: „nie”. Konsultacja merytoryczna dr Julita Wojciechowska Psycholożka, pracuje na Wydziale Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Proste plecki, zgrabne nóżki to marzenie każdej mamy. I wcale nie tak trudno je zrealizować. Ale zanim maluch pewnym krokiem wyruszy na podbój świata, na pewno będą targać tobą różne wątpliwości.
Niepewne i krótkie – tak wyglądają pierwsze kroki każdego dziecka. Maluch chodzi na szeroko rozstawionych nóżkach, unosi wysoko stopy i wykonuje wiele, zdawałoby się, niepotrzebnych ruchów. Główkę pochyla do przodu i szeroko rozkłada ręce. Nic dziwnego, że niektóre mamy, widząc taki obrazek, zaczynają się martwić o prawidłową postawę swojej pociechy. Jeśli do nich należysz, od razu możemy cię uspokoić – roczny maluch ma jeszcze czas, aby nauczyć się chodzić z gracją. Rozwiejemy też inne wątpliwości, związane z nauką chodzenia i prawidłową postawą małego dziecka. Czy to źle, że roczne dziecko jeszcze nie umie chodzić? Większość dzieci stawia pierwsze kroki między 12–15. miesiącem życia, a niektóre później. Tylko 60 proc. maluchów robi rodzicom taki prezent na swoje pierwsze urodziny. Jeśli twoje dziecko jeszcze nie chodzi, to znaczy, że jeszcze nie jest do tego gotowe. Aby mogło samo wykonać kilka kroków, musi mieć odpowiednio rozwinięte stawy, kości, mięśnie nóg, grzbietu i klatki piersiowej. Potrzebna jest mu także odpowiednia koordynacja ruchowa. Maluch zaczął wcześnie chodzić. Czy to może przyczynić się do wad postawy? Są dzieci, które stawiają pierwsze kroki już w dziesiątym miesiącu życia. Jeśli robią to z własnej inicjatywy i chodzą sprawnie, na pewno ich układ kostno-mięśniowy już do tego dojrzał. Nie trzeba więc obawiać się o ich zdrowie. Malca, który nie jest jeszcze gotowy do chodzenia, nie można prowadzić za rękę ani chodzić z nim, trzymając za uniesione rączki. Podobnie jest ze zbyt wczesnym sadzaniem – mięśnie wokół kręgosłupa dziecka są jeszcze za słabe, by utrzymać go w pozycji pionowej. To może przyczynić się do powstania bocznych skrzywień kręgosłupa, które ujawnią się w przyszłości. Czy to dobrze, że dziecko dłużej raczkuje? Raczkowanie to etap, który przygotowuje do chodzenia. Ma znaczenie dla ogólnego rozwoju dziecka, jego koordynacji ruchowej i prawidłowej postawy. Najlepiej, gdy trwa ono 2–3 miesiące. Nie zachęcaj malucha do chodzenia. Jeśli nie jest na to gotowy, może nabawić się wad postawy, np. szpotawości kolan (nóżki w kształcie litery O), rzadziej ich koślawości (nóżki jak Y). Te problemy i skrzywienia kręgosłupa są częstsze właśnie u dzieci, które nie raczkowały. Czy pałąkowate nóżki to powód do zmartwienia? Gdy dzieci stawiają pierwsze kroki, ich nogi często tak właśnie wyglądają. Po kilku miesiącach jednak same się prostują. Mimo wszystko warto zapytać pediatrę, czy malec nie ma objawów krzywicy, dostaje odpowiednią ilość witaminy D, czy nie ma nadwagi, bo to ona często jest przyczyną wad postawy. Jakie znaczenie dla zdrowego kręgosłupa ma to, jak maluch śpi? Materacyk w dziecięcym łóżeczku musi być równy i dość twardy. Trzeba też unikać miękkich i dużych poduszek. Półrocznemu maluchowi możesz dać małą, która powinna być na tyle gruba, aby wypełnić przestrzeń między barkiem a uchem, gdy dziecko leży na boku (grubsza jest niewłaściwa). Do spania na brzuszku poduszeczka wcale nie jest dziecku potrzebna. Choć maluch układa się w łóżeczku, jak chce, dla jego pleców dobrze jest, kiedy śpi na wznak. [CMS_PAGE_BREAK] W jakiej pozycji dziecko powinno siedzieć, gdy bawi się na podłodze? Może usiąść z wyprostowanymi nóżkami (siad prosty), po turecku (siad skrzyżny) lub klęczeć. Siedzenie po turecku nie jest polecane jedynie dzieciom, które mają pałąkowate nóżki. Zwróć uwagę, kiedy maluch siedzi na podłodze z podwiniętymi nogami, aby jego pupa zawsze opierała się na piętach. Jak zapobiegać płaskostopiu? Przez pierwsze dwa miesiące od momentu postawienia pierwszych kroków maluch może chodzić na bosaka lub w skarpetkach przeciwpoślizgowych po miękkim lub twardym podłożu. Najważniejsze, by stopami wyczuwał jego różne rodzaje. Gdy nabierze wprawy w samodzielnym poruszaniu się, warto wkładać mu odpowiednie buciki. Powinny mieć sztywny zapiętek, elastyczną podeszwę i szeroki czubek. Na spacerach stwarzaj dziecku okazję, by chodziło po trawie, po nierównym terenie, a nie tylko po chodniku. Latem może boso biegać po piasku – to znakomicie wzmacnia stopy. Czy dziecko powinno jakoś ćwiczyć, aby wzmacniać mięśnie i koordynację ruchów? Zabawy na zwykłym, ale bezpiecznym placu zabaw zupełnie wystarczą. Maluch trenuje tam nowe umiejętności, ćwiczy mięśnie i sprawność. Pod koniec drugiego roku maluch już sprawnie chodzi, pokonuje schody, uczy się z nich schodzić. Wciąż jednak wiele przed nim. Na placu zabaw nauczy się wchodzić na drabinki. Gdy huśta się na huśtawce albo buja na koniku, zmniejsza się jego obawa przed utratą równowagi i lęk przed upadkiem. Taka duża porcja ruchu najlepiej zapobiega wadom postawy. Zrezygnuj z chodzika! Ten przyrząd nie ułatwia nauki chodzenia. Wręcz przeciwnie – utrudnia ją i może przyczynić się do powstania wad postawy. • W chodziku stopy dziecka są nieprawidłowo obciążone. Malec uczy się odpychać palcami, utrzymuje wymuszoną, nienaturalną postawę (miednica i kręgosłup są ustawione w zły sposób). • Nie uczy się bezpiecznie upadać ani wstawać, nie ćwiczy utrzymywania równowagi. • Niektóre chodziki nie są całkiem bezpieczne, często przewracają się wraz z dzieckiem. • Możesz kupić miękką piłkę i inne zabawki do toczenia, które prowokują malca, by podążał za nimi. Dobre są wózki z rączką do pchania przed sobą, a pod koniec drugiego roku zabawki, które można za sobą ciągnąć. Konsultacja: dr n. med. Hanna Więcławek-Wasserman ortopeda traumatolog, jest też specjalistą w zakresie rehabilitacji medycznej, pracuje w Centrum Kształcenia i Rehabilitacji w Konstancinie-Jeziornie.
Rączka niemowlęcia, choć wydaje się stworzona tylko do całowania, w rzeczywistości jest niezwykle praktycznym narzędziem, dzięki któremu malec poznaje świat.
Noworodek młóci rączkami na chybił trafił. Czteromiesięczny maluch potrafi już chwycić upatrzoną wcześniej zabawkę, a roczny – dzięki wspólnym wysiłkom oczu i rąk – z łatwością włoży wyciągnięty przed siebie paluszek prościutko do gniazdka w ścianie. Już od dnia narodzin maleństwo, gdy tylko nie śpi, doskonali sprawność rączek i paluszków. Ale by zapanować nad ich precyzyjnymi ruchami, musi najpierw nauczyć się kontrolować pracę mięśni szyi, pleców, barków i ramion. To poważna praca, która zajmuje całe lata. Boksuję powietrze Tuż po narodzinach maleństwo trzyma rączki kurczowo przyciągnięte do ciała, z zaciśniętymi piąstkami. Napięte mięśnie nie pozwalają nie tylko otworzyć dłoni, ale też rozprostować całej ręki. Czy wiesz, że noworodek umie tak mocno zacisnąć dłonie na twoich palcach, że możesz go nawet unieść? To efekt działania tzw. odruchu chwytnego. Zanika on pod koniec drugiego miesiąca życia. Od tego czasu dziecko będzie częściej świadomie wykorzystywać możliwości swoich rączek: machając piąstkami, przeciągając się, wkładając paluszki do buzi. To świetna rozrywka. O tym pamiętaj! Aby trochę rozluźnić mięśnie rąk maluszka, delikatnie głaszcz go po piąstce i ogrzewaj ją ciepłem swojej dłoni. Nigdy nie staraj się na siłę prostować rączek ani paluszków. Możesz też chuchać i delikatnie dmuchać – temperatura i ruch powietrza uwrażliwiają dłoń i sprawiają dziecku przyjemność. Jeśli chcesz, by otworzyło dłoń, lekko pogłaszcz je po paluszkach i poczekaj chwilkę. Uczę się chwytać W trzecim miesiącu życia maluszek próbuje po raz pierwszy sięgać po zabawkę. Wygląda to dość komicznie, gdy wyciąga ręce w stronę grzechotki… nadal mocno zaciskając piąstki! Dopiero po kilku tygodniach prób odkryje, że jeśli chce coś ścisnąć w dłoni, musi najpierw ją otworzyć. Około czwartego miesiąca życia maluchowi udaje się uchwycić upatrzoną wcześniej grzechotkę (ułatwisz mu to, jeśli powiesisz ją 10–15 centymetrów nad jego główką). To ważna chwila, nie tylko dla rozwoju ruchowego niemowlęcia, ale i dla kształtowania się jego poczucia własnej wartości. Miesiąc później dziecko umie już przekładać przedmiot z jednej rączki do drugiej. O tym pamiętaj! Podawaj maluszkowi zabawki o różnych fakturach: miękkiego misia, plastikową piłeczkę, porcelanowego słonika. W ten sposób pobudzasz receptory znajdujące się na dłoni i usprawniasz mózg dziecka. Jeśli malec nie sięga sam np. po grzechotkę, pokazuj mu ją i głaszcz nią jego dłoń. W końcu na pewno się skusi. Ćwiczę paluszki W pierwszym półroczu maluch zaciska na zabawce całą dłoń (to tzw. małpi chwyt). Już w siódmym miesiącu trzyma przedmiot między wyprostowanym palcem wskazującym i kciukiem (tzw. chwyt pęsetowy). A po kolejnych kilku tygodniach umie już podnieść okruszek z dywanu zgiętymi palcami (chwyt szczypcowy) i włożyć go do buzi. O tym pamiętaj! Podaj maluszkowi szeleszczącą kartkę (np. z gazety), a poznasz jego nowe, niszczycielskie wcielenie. Nie spocznie, dopóki nie zgniecie jej i nie porwie na kawałki! To świetne ćwiczenie dla dłoni. [CMS_PAGE_BREAK] Prawa czy lewa? Najmłodsze niemowlę posługuje się tak samo często obiema rączkami. Ale już w drugim półroczu życia malca możesz dostrzec, którą rączkę preferuje: będzie częściej nią chwytał zabawkę i wkładał do buzi... Ale jego upodobania zmienią się jeszcze kilka razy. Dopiero gdy dziecko skończy trzy lata, możesz ocenić, że rączka, którą częściej się posługuje, będzie silniejsza już na zawsze. U niektórych dzieci trwa to nawet do szóstego roku życia. O tym pamiętaj! Podając dziecku zabawkę, rób to tak, aby chwyciło ją obiema rączkami. Dzięki temu maluch ćwiczy mięśnie obu stron ciała. Zabawy paluszkowe Pamiętasz wierszyk o sroczce, co kaszkę warzyła albo o dziadziusiu (teksty w ramkach)? Naucz ich swojego malucha. Dzięki zabawom paluszkowym dziecko w przyszłości szybciej opanuje umiejętność ubierania się, zapinania guzików, wiązania sznurowadeł, rysowania i pisania. Takie zabawy sprawiają, że maleństwo szybciej rozluźnia zaciśnięte piąstki. A kiedy starsze niemowlę śledzi ruchy twoich rąk i próbuje je naśladować, ćwiczy percepcję wzrokową i doskonali koordynację ruchów.
W chwili narodzin maleńkie dziecko ma pewne umiejętności, np. mruga, ssie, chwyta paluszkami, umie nawet stawiać kroczki. Świadczą one o tym, że mózg malucha pracuje prawidłowo.
Umiejętności te to tzw. odruchy noworodkowe – reakcje na różne bodźce zewnętrzne. Natura wyposażyła w nie dziecko, by mogło przeżyć poza łonem mamy, zaadaptować się w nowym otoczeniu i zdrowo się rozwijać. Część odruchów, z którymi maluch się rodzi, jest obecna tylko w pierwszych miesiącach życia, potem zanika. W ich miejsce, w miarę dojrzewania układu nerwowego, pojawiają się podobne, lecz już wyuczone zachowania. Inne odruchy, np. umiejętność oddychania, mrużenia oczu w reakcji na silne światło, pozostają z nami na całe życie. Po porodzie lekarz skontroluje, czy twoje dziecko reaguje na bodźce tak, jak powinno. Upewni się w ten sposób, czy układ nerwowy maluszka dobrze funkcjonuje. Odruch Moro Jak dziecko reaguje? Na głośny hałas lub nagłą zmianę pozycji (gdy je np. raptownie uniesiesz) rozpościera rączki i nóżki, napręża się, wygina plecki, a następnie zaciśnięte piąstki przyciąga do klatki piersiowej. Skąd się wziął odruch Moro? Pomagał odzyskać równowagę, a także, w razie zagrożenia, pozwalał mocno chwycić się mamy – prawdopodobnie odruch ten jest pozostałością po czasach prehistorycznych. Wtedy umiejętność szybkiego wtulenia się w mamę, która w chwili zagrożenia musiała salwować się ucieczką, mogła zadecydować o przeżyciu noworodka. Kiedy zaniknie odruch Moro? Słabnie stopniowo, zanika około czwartego miesiąca życia dziecka. Odruch kroczenia Jak dziecko reaguje? Podtrzymywane pod paszkami, podnosi, prostuje nóżki i porusza nimi na przemian – jak przy stawianiu kroczków. Skąd się wziął odruch kroczenia? W ten sposób, zdaniem niektórych naukowców, objawia się pierwotny instynkt chodzenia – jednak źródło tego odruchu nie jest do końca zbadane. Kiedy zaniknie odruch kroczenia? W drugim miesiącu. Powróci, jako nowo nabyta umiejętność, około dziesiątego miesiąca życia, kiedy niemowlę nauczy się samodzielnie stawiać pierwsze kroczki, przytrzymując się np. mebli. Odruch szukania i ssania Jak dziecko reaguje? Gdy maleństwo poczuje muśnięcie w policzek, odwraca główkę w kierunku tego bodźca, otwiera usta i jest gotowe do ssania. Kiedy w buzi poczuje pierś lub np. palec, zaczyna ssać. Potrafi skoordynować ssanie z połykaniem pokarmu. Skąd się wziął odruch szukania i ssania? To jeden z najważniejszych odruchów, umożliwiający naturalne zaspokojenie głodu – a więc przeżycie. Noworodek ma nieostry wzrok, ale jego zmysł dotyku jest bardzo dobrze rozwinięty. Dzięki niemu czuje dotykanie w policzek i traktuje to jako zapowiedź karmienia: odwraca więc główkę tam, gdzie znajduje się przypuszczalne źródło pożywienia. Kiedy zaniknie odruch szukania i ssania? Odruch szukania – około czwartego miesiąca. Umiejętność ssania utrzyma się aż do zakończenia karmienia piersią lub butelką (dorośli nie umieją tak ułożyć warg i języka jak ssące niemowlę). Odruch Babińskiego Jak dziecko reaguje? Rozprostowuje paluszki stóp i rozsuwa je wachlarzowato, gdy poczuje łaskotanie w podeszwę lub przesuwanie palcem po spodzie jego stopy od pięty do paluszków. Skąd się wziął odruch Babińskiego? Źródło i przyczyna występowania odruchu Babińskiego (nazwa pochodzi od nazwiska lekarza, który go zbadał i opisał) są nieznane. Być może ma on związek z tym, że połączenia nerwowe między mózgiem a stopami u maluchów nie są w pełni wykształcone. Kiedy zaniknie odruch Babińskiego? Zanim mały człowiek skończy drugi rok życia. Wtedy, podobnie jak starsze dzieci i dorośli, na łaskotanie w stópki maluszek zacznie reagować podkurczeniem paluszków i oczywiście radosnym śmiechem! Zobacz także: Wiemy, co widzi, słyszy i czuje noworodek! [CMS_PAGE_BREAK] Czy można samemu sprawdzić odruchy? Bądź ostrożna i zrezygnuj z badania odruchu chwytania. Dziecko może się wyślizgnąć! Niektóre odruchy zauważysz, nawet jeśli nie będziesz próbowała ich wywołać, np. odruch Moro, którym malutkie dziecko reaguje na hałas i zmiany pozycji. Reakcje szkraba mogą jednak zależeć od tego, czy jest najedzony, spokojny. Nie zawsze zachowa się tak, jak się spodziewasz. Czy wcześniaki mają takie same odruchy noworodkowe? Dzieci urodzone przedwcześnie mogą być pozbawione niektórych odruchów, dlatego że zabrakło czasu, by ich układ nerwowy i mózg mogły się wystarczająco rozwinąć. Wcześniaki mają też zwykle gorzej rozwinięte niektóre zmysły, np. słabiej widzą. Natomiast zmysł dotyku jest u nich silny – dlatego to ważne, by nawet przebywający w inkubatorze maluszek był często przytulany i głaskany. Dotyk to stymulacja dla mózgu, daje mu szansę lepiej się rozwijać. Jeżeli twoje dziecko narodzi się przed czasem, trzeba będzie dokładnie je obserwować i wszelkie wątpliwości konsultować z lekarzem. Jeśli neurolog stwierdzi jakieś nieprawidłowości, może zalecić rehabilitację i ćwiczenia. Co robić, gdy coś jest nie w porządku? Jeżeli podczas badania po porodzie w szpitalu okaże się, że noworodek nie prezentuje prawidłowych odruchów, powinnaś dostać skierowanie na specjalistyczne badanie w poradni neurologicznej. Brak właściwych reakcji na bodźce może bowiem świadczyć o nieprawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego maleństwa. W takiej sytuacji neurolog niekiedy decyduje, że dziecko ma być rehabilitowane.