Dziecko orchidea: czym różni się od dziecka mlecza i jak je wspierać?
Dziecko orchidea to stosunkowo nowe pojęcie, jednak ten typ osobowości znany jest od dawna. Często dzieci (osoby) orchidee były wykluczane i społecznie piętnowane ze względu na swoje zachowanie i zbyt silną reakcję na nic nieznaczące, w ocenie otoczenia, sytuacje. Jednak jak dowodzą badania naukowe, około 15–20 proc. populacji jest bardziej wrażliwe na otaczające nas bodźce.
Amerykański pediatra i psychiatra dr Thomas Boyce w trakcie swojej 40-letniej kariery zawodowej pomagał dzieciom, które w jego ocenie charakteryzowały się odmiennym stopniem wrażliwości. Tzw. dzieci mlecze, mimo obiektywnie trudnych, stresujących sytuacji radziły sobie relatywnie dobrze, a inne – dzieci orchidee – silnie reagowały na pozornie błahe zmiany w otoczeniu. Mlecz czy orchidea – czy wiesz, jakim typem jest twoje dziecko? Dziecko orchidea czy dziecko mlecz? Wieloletnie obserwacje skłoniły Boyce’a do wyodrębnienia dwóch typów dzieci. Aby zobrazować różnice między nimi, użył metafory: dzieci orchidee i dzieci mlecze. Dzieci mlecze to osoby dość odporne i silne, które (tak jak mlecze właśnie) potrafią funkcjonować w każdym środowisku i niewiele im potrzeba, aby mogły rozkwitnąć, ukazując w pełni swój potencjał. Natomiast mianem dzieci orchidei zostały nazwane dzieci wysoko wrażliwe, których układ nerwowy silniej odbiera bodźce: zapachy, dźwięki, obrazy, dotyk. Skąd się biorą dzieci orchidee? O tym, czy twoje dziecko jest orchideą czy mleczem, decydują geny: jest to cecha wrodzona uwarunkowana neurologicznie oraz związana z temperamentem dziecka. Natomiast to, w jaki sposób dziecko orchidea (ale także dziecko mlecz) będzie funkcjonowało w życiu, jest bardziej skomplikowane, ponieważ dochodzą tu czynniki zewnętrzne takie jak: kompetencje i zaangażowanie rodziców, zasoby ekonomiczne czy środowisko, w jakim funkcjonuje rodzina. Kim jest dziecko orchidea? Orchidee to wymagające kwiaty, które gdy nie są odpowiednio pielęgnowane, nie potrafią pokazać w pełni swojego piękna. Tak też jest w przypadku dzieci wysoko wrażliwych, które silniej doświadczają emocji – zarówno swoich, jak i emocji innych osób. Niezwykle empatyczne podejście do innych ludzi sprawia, że dzieci orchidee są bardziej skłonne zadowolić rodziców swoim zachowaniem, jednocześnie tłumiąc swoje własne potrzeby. Do tego źle znoszą przebodźcowanie (są zmęczone, rozdrażnione, wycofują się), zmianę rutyny, mogą być nadwrażliwe na zapachy, dotyk, dźwięki, a nawet widoki. Jak rozpoznać dziecko orchideę? Dziecko orchidea, czyli dziecko wysoko wrażliwe może: często płakać, mieć kłopoty z zasypianiem, gwałtownie reagować na zmiany, być nadwrażliwe na różne bodźce, dobrze reagować na powtarzalność i rutynę, mieć dużą skłonność do refleksji, mieć kłopot z podejmowaniem decyzji, z trudem adaptować się do nowego środowiska, sytuacji, silniej odczuwać bodźce fizyczne, nie umieć rozwiązywać zadań pod presją czasu, być wrażliwe na muzykę i sztukę. Dziecko orchidea: czego potrzebuje? Wychowanie dziecka orchidei jest trudne, ponieważ rodzice nie zawsze są w stanie je zrozumieć, spojrzeć na świat jego oczami. Co sprzyja dzieciom orchideom? Bezwarunkowa miłość rodziców oraz ich pełna akceptacja, wsparcie, zainteresowanie, poświęcony czas, a także nienarzucanie swojej wizji świata. Zasada złotego środka, czyli asekuracja i stymulacja. Zadaniem rodziców jest chronienie dzieci przed destrukcyjnym przebodźcowaniem, a jednocześnie zachęcanie ich do przełamywania swoich strachów, lęków, a także odkrywania świata. Rutyna: nowe i nieprzewidywalne budzi silne napięcie oraz lęk, strach; powtarzalne i znane daje poczucie bezpieczeństwa i wewnętrznego spokoju Poszanowanie odmienności: osoby wysokowrażliwe są świadome swojej odmienności, nie pozwólmy, żeby czuły się przez to gorsze, czy wykluczone. Co możesz zrobić jako rodzic dziecka orchidei? Dzieci wysoko wrażliwe potrzebują szczególnej opieki i zaangażowania. Jako rodzic, opiekun lub opiekunka prawna możesz pomóc dziecku orchidei, jeśli: będziesz je w pełni akceptować, nie będziesz porównywać go do innych dzieci, zapewnisz bezpieczną przestrzeń do rozwoju, będziesz słuchać dziecka, nie będziesz podważać jego emocji, nie będziesz zmuszać do zmian (jeśli to nie jest absolutnie koniecznie), nauczysz dziecko zarządzać swoimi emocjami i radzić sobie w trudnych sytuacjach. Jeśli nie radzisz sobie z emocjami dziecka lub ono samo sobie z nimi nie radzi – sięgnij po pomoc psychologiczną. Więcej informacji znajdziesz w książce dr. Thomasa W. Boyle, „Dziecko orchidea czy mlecz Jak wspierać wrażliwe dzieci?”, Czarna Owca 2018 Zobacz także: Purpurowy płacz: ile trwa i jak sobie radzić? Dlaczego dziecko budzi się z płaczem i co wtedy robić? Dziecko płacze w przedszkolu: adaptacja przedszkolna bywa trudna [WYWIAD Z PSYCHOLOGIEM]
WWD lub WWO to wysoko wrażliwe dziecko. Jak je rozpoznać?
Wysoko wrażliwe dziecko potrzebuje dla dobrego rozwoju odpowiedniego wychowania i wsparcia. W przeciwnym razie możemy skrzywdzić je na całe życie. Poznaj cechy WWD i rozwiąż test psychologiczny, by sprawdzić, czy twoje dziecko jest wysoko wrażliwe.
Wysoko wrażliwi ludzie stanowią od 15 do 20 proc. ogółu ludzkości, wynika z badań Elaine Aron, profesorki psychologii i autorki książki „Wysoko wrażliwe dziecko. Jak je zrozumieć i pomóc mu żyć w przytłaczającym świecie” (wyd. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne). Co oznacza określenie wysoko wrażliwe dziecko? Spis treści: Wysoko wrażliwe dziecko – co to znaczy Jak rozpoznać wysoko wrażliwe dziecko Test: czy masz wysoko wrażliwe dziecko? Wysoko wrażliwe dziecko – jak mu pomóc? Wysoko wrażliwe dziecko - co to znaczy? Wysoko wrażliwe dziecko (WWD) określa się też skrótem WWO (wysoko wrażliwa osobowość). Jak czytamy w książce E. Aron, wysoko wrażliwe dziecko, odznacza się charakterystycznymi cechami, które można uznać za objawy wysokiej wrażliwości. Wysoko wrażliwe dziecko jest: empatyczne wyjątkowo bystre kreatywne ostrożne ma silną intuicję Dziecko wysoko wrażliwe może szybko poczuć się przytłoczone nadmierną liczbą bodźców. Sprawiają one, że WWD stają się drażliwe. Najczęściej są: nieco wycofane, refleksyjne, nieśmiałe, często sprawiają wrażenie smutnych. Jak podkreśla Aron, wysoka wrażliwość nie jest odchyleniem od normy. Wymaga jednak odpowiedniego traktowania, by pomóc dziecku dobrze funkcjonować w świecie, który często wydaje mu się przytłaczający i niepokojący. Jak rozpoznać wysoko wrażliwe dziecko Dziecko WWD ma pewne cechy charakteru, które sprawiają, że wyróżnia się na tle innych dzieci. Do najbardziej wyrazistych elementów osobowości WWO należą następujące cechy: wrażliwość na muzykę i inne formy sztuki złożone życie wewnętrzne kłopoty z wykonywaniem zadań pod presją czasu wyczuwanie nastrojów innych ludzi i im uleganie wrażliwość na ból, głód, pragnienie, niewyspanie skupienie na doznaniach płynących z ciała łatwe psychiczne męczenie się zauważanie nawet najmniejszych zmian w natężeniu dźwięków, światła i innych bodźców. W praktyce wygląda to tak, że wysokwrażliwe dziecko może reagować nawet na delikatne zapachy, może twierdzić, że jest zbyt głośno lub zbyt jasno, może narzekać na mróz szczypiący w policzki lub chłodny wiatr, przeszkadzają mu metki w ubraniach. Dziecko WWD jest empatyczne, kreatywne i ma wysoką wrażliwość artystyczną. Czy masz wysoko wrażliwe dziecko - test Aby sprawdzić, czy twoje dziecko jest WWO, rozwiąż poniższy kwestionariusz dla rodziców z książki Elaine Aron. Możesz go wydrukować, klikając w poniższą grafikę lub zaznaczyć odpowiedzi na kartce. Instrukcja. Przy każdym stwierdzeniu zaznacz właściwą odpowiedź. Zaznacz „P” (prawda), jeśli zdanie jest albo było przez dłuższy czas w przeszłości prawdziwe lub raczej prawdziwe w przypadku twojego dziecka. Zaznacz „F” (fałsz), jeśli zdanie nie odnosi się do twojego dziecka bądź odnosi się do niego w niewielkim stopniu. Moje dziecko: 1. P F łatwo się przestrasza. 2. P F skarży się na gryzące ubrania, szwy w skarpetkach czy metki, które drapią jego skórę. 3. P F zazwyczaj nie lubi wielkich niespodzianek. 4. P F lepiej się uczy dzięki łagodnym wskazówkom, a nie surowym karom. 5. P F zdaje się czytać w moich myślach. 6. P F używa słów skomplikowanych jak na swój wiek. 7. P F wyczuwa nawet najdelikatniejszy niezwykły zapach. 8. P F ma inteligentne poczucie humoru. 9. P F zdaje się obdarzone intuicją. 10. P F z trudem zasypia po ekscytującym dniu. 11. P F niezbyt dobrze sobie radzi z dużymi zadaniami. 12. P F chce się przebrać, jeśli jego ubranie jest wilgotne lub zabrudzone piaskiem. 13. P F zadaje mnóstwo pytań. 14. P F jest perfekcjonistą. 15. P F zauważa cierpienie i stres innych ludzi. 16. P F preferuje spokojne zabawy. 17. P F zadaje głębokie i skłaniające do refleksji pytania. 18. P F jest bardzo wrażliwe na ból. 19. P F nie lubi hałaśliwych miejsc. 20. P F zauważa subtelności (że coś zostało przesunięte, zmianę w czyimś wyglądzie itd.). 21. P F zanim podejmie jakieś wyzwanie, zastanawia się, czy jest to bezpieczne. 22. P F najlepiej funkcjonuje wtedy, gdy w jego otoczeniu nie ma obcych. 23. P F odczuwa wszystko bardzo głęboko. Wysoko wrażliwe dziecko (WWO) – jak mu pomóc? Dziecko WWO wymaga odpowiedniego traktowania, dużej uważności i empatii. Jak zatem postępować z wysoko wrażliwym dzieckiem? Kluczem do jego wychowania jest zrozumienie jego niezwykłości, by uniknąć błędów, które mogą bardzo skrzywdzić wrażliwca. Częstym problemem wysoko wrażliwych dzieci są zaburzenia lękowe bądź stany depresyjne, do których prowadzi brak zrozumienia ze strony otoczenia. Najważniejsze dla rodziców i opiekunów dzieci WWO jest potraktowanie wysokiej wrażliwości jako daru, a nie ograniczenia. W poradniku Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego znajdziesz rady, jak wychowywać swoje wysoko wrażliwe dziecko na każdym etapie jego dzieciństwa. Aron w przystępny sposób wyjaśnia zawiłości natury WWD, wyzwania, jakie stawia przed rodzicami opieka nad takim dzieckiem i podpowiada, jak je wychowywać, by było radosne i szczęśliwe. Książka zawiera też wskazówki dla nauczycieli, co jest niezwykle cenne, ponieważ wielu z nich ma problem z nauczaniem dzieci, które nie pasują do szablonu. Kwestionariusz pochodzi z książki Elaine Aron „Wysoko wrażliwe dziecko. Jak je zrozumieć i pomóc mu żyć w przytłaczającym świecie”, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2017. Zobacz też: Tego nigdy nie rób: 5 rzeczy niszczących samoocenę dziecka Jak oswoić dziecięce lęki? 3 proste sposoby High Need Baby: 12 oznak, że masz wyjątkowo wymagające dziecko
High Need Baby: płacz, problemy ze snem i inne objawy wysoko wrażliwych dzieci [WIDEO]
Dzieci, które często płaczą, nie mogą spać i nie chcą opuszczać matczynych ramion, są określane mianem High Need Baby. Sprawdź, jakie jeszcze objawy przypisuje się wysoko wrażliwym dzieciom – być może należy do nich twój maluch.
Terminem dziecka HNB albo High Need Baby określa się niemowlę lub dziecko, które jest wyjątkowo wrażliwe lub wymagające. Jakie są objawy High Need Baby? Dziecko HNB dużo płacze, domaga się noszenia i uwagi, a opieka nad nim nie należy do łatwych. Dlaczego niektóre dzieci są wyjątkowo wrażliwe i mają wyjątkowe potrzeby? Jakie cechy ma High Need Baby? Spis treści: High Need Baby – przyczyny Objawy High Need Baby 9 cech dziecka HNB High Need Baby jako 2-latek High Need Baby jako przedszkolak Jak postępować z High Need Baby Z czego wynika wysoka wrażliwość High Need Baby? Termin High Need Babies został wprowadzony przez Williama i Marthę Searsów, którzy są twórcami pojęcia rodzicielstwa bliskości. Zauważyli oni, że wyróżniające się cechy i zachowania dzieci są wynikiem specyficznego temperamentu, budowy oraz sposobu funkcjonowania układu nerwowego. Znajomość cech dziecka wysoko wrażliwego pozwala lepiej je rozumieć, a także uwolnić się od poczucia winy, które często towarzyszy rodzicowi przekonanemu, że brakuje mu wystarczających kompetencji rodzicielskich. Objawy High Need Baby Jakie są najczęstsze cechy High Need Baby? Dzieci bardziej wymagające i wrażliwe często płaczą, są bardzo przywiązane do opiekuna i nie chcą być noszone przez inną osobę, niż ta, do której przywykły. Ponadto są wyjątkowo czułe na dźwięki czy światło, a także hiperaktywne – trudno im pozostać w jednym miejscu na dłużej, muszą stale być w ruchu. Wszystkie niemowlęta przynajmniej czasami wykazują cechy charakterystyczne dla High Need Babies. Jeśli jednak twoje dziecko ma większość opisanych niżej cech prawdopodobnie jest wyjątkowo wymagającym dzieckiem. 9 cech High Need Baby Przedstawiamy najbardziej charakterystyczne cechy dziecka HNB: Stanowczo i wyraźnie domaga się zaspokojenia swoich potrzeb – dziecko HNB robi wszystko z dużym natężeniem: jeśli płacze, to głośno, jeśli pije mleko, to łapczywie, jeśli protestuje, to gwałtownie. High Need Baby zwykle dużo płacze. Jest hiperaktywne – High Need Baby jest w ciągłym ruchu. Trudno mu uleżeć, a później usiedzieć w miejscu. Niektóre dzieci HNB nie lubią z tego powodu owijania w otulacze i rożki. Spędza dużo czasu przy piersi – niemowlę HNB traktuje karmienie nie tylko jako sposób na zaspokojenie głodu, ale też formę pocieszenia i szukania bliskości. Wyjątkowo wymagające dzieci z reguły później odstawiają się od piersi, częściej też domagają się karmienia. Jest niecierpliwe – High Need Baby nie chce czekać, domaga się natychmiastowego zaspokajania swoich potrzeb: bliskości, karmienia, snu itd. Źle sypia – rodzice dziecka HNB nie mają chwili wytchnienia nawet nocą – takie dzieci często budzą się nocą, domagając się noszenia, karmienia i przytulania. Bywa męczące – ponieważ High Need Baby domaga się stałej uwagi, jego rodzice są bardziej zmęczeni od innych. Jest nadwrażliwe - wyjątkowo wymagające dzieci są szczególnie wrażliwe na to, co się dzieje w ich otoczeniu, budzą się przy najlżejszym szeleście. High Need Baby nie lubi zmian, nieznanych miejsc, potrzebuje rutyny. Trudno je zadowolić – dziecko HNB wydaje się ciągle niezadowolone. Są takie dni, kiedy nic nie jest w stanie zaspokoić potrzeb wyjątkowo wymagającego dziecka. Płacze i już. Ma silną potrzebę bliskości – niemowlę HNB najlepiej czuje się przy mamie, potrzebuje bardzo dużo kontaktu fizycznego, spania w jednym łóżku, bycia w ramionach, dotyku. Nic nie pociesza go tak, jak czuła bliskość mamy. Z trudem akceptuje innych opiekunów niż mama (i tata). Pamiętaj, że każda z cech HNB ma swoje lepsze i gorsze strony. Ważne, by nie traktować ich jak czegoś złego, tylko jako część osobowości dziecka. Bycie rodzicem wyjątkowo wymagającego dziecka jest wyzwaniem, ale daje też ogromną satysfakcję. High Need Baby jako 2-latek Z wysokiej wrażliwości i wysokich wymagań wobec jakości opieki się nie wyrasta, a na pewno nie w pełni. Dlatego High Need Baby wyrasta na high need dwulatka, a potem trzylatka. Dziecko w wieku dwóch lat, które określa się jako wysoko wrażliwe lub wysoko wymagające, nadal odznacza się bardzo wyrazistym sposobem komunikowania swoich uczuć i wrażeń. Nadal jak płacze, to na całego, gwałtownie domaga się tego, czego potrzebuje, jest niecierpliwe, może często budzić się w nocy, jest przylepką, która niechętnie rozstaje się z mamą. High need dwulatek niestety nie pozwala rodzicom odsapnąć, bo z wysokiej wrażliwości się nie wyrasta. Można ją oswoić, ale dziecko w tym wieku jest jeszcze za małe, aby panować nad sobą i próbować dopasować się do oczekiwań rodziców. High Need Baby – przedszkolak Masz za sobą trzy lata z High Need Baby? Cóż, przygotuj się, że dalej nie będzie łatwiej. No może trochę, ale to zależy od dziecka. Twój wysoko wrażliwy przedszkolak z pewnością będzie potrzebował więcej czasu niż inne dzieci, aby przyzwyczaić się do tego, że zostaje bez ciebie w przedszkolu. Czasami trudno wyprawić go na czas z domu, bo nie znosi pośpiechu, a wszelkie odstępstwa od rutyny mogą psuć mu humor. Dziecko w wieku przedszkolnym nadal potrzebuje więcej uwagi i cierpliwości, ma swoje przyzwyczajenia i upodobania, których chce się trzymać. Wprowadzanie wszelkich zmian może je drażnić. Przeprowadzka do większego łóżka, próby uniknięcia spiania z dzieckiem w małżeńskim łóżku, jedzenie nowych potraw – to wszystko może przychodzić trudniej. Nie masz wyboru – nadal musisz poświęcać dziecku więcej uwagi niż inni rodzice i znajdować w sobie dodatkowe pokłady spokoju. Ale naprawdę warto to robić. Jak postępować z High Need Baby? Przede wszystkim należy pogodzić się z faktem, że dziecko wysoko wymagające nieco różni się od rówieśników i należy wykazywać się wobec niego większą cierpliwością oraz udzielać mu wsparcia emocjonalnego. Jak wykazały badania naukowe, High Need Baby, które otrzymywały od rodziców odpowiednie wsparcie, wyrastały na uczniów, młodzież i dorosłych, którzy radzili sobie lepiej od rówieśników zarówno w nauce, jak i w kontaktach społecznych. Masz High Need Baby? Przyjmij do wiadomości, że masz w rękach nieoszlifowany diament. Jeśli włożysz w niego dużo rodzicielskiego wysiłku, po latach zmieni się w lśniący brylant, jakim prawdopodobnie nie staną się „zwykłe” dzieci, nawet jeśli poświeci się im mnóstwo czasu, uwagi i cierpliwości. Jak postępować z high need baby (i nie zwariować) Naucz się, co lubi, a czego nie lubi twoje dziecko. I jeśli możesz, wykorzystuj to. Dziecko może nie lubić zostawać w bujaczku, ale nie ma nic przeciwko kojcowi pełnemu zabawek lub odwrotnie. Pozwalaj sobie na odpoczynek od dziecka – nie wahaj się wyjść z domu i zostawić malca pod opieką taty lub babci. Wypoczęta będziesz miała więcej cierpliwości. Staraj się spełniać oczekiwania i odpowiadać na potrzeby wymagającego niemowlęcia. Kolejne lata życia będą czasem na stopniowe wprowadzanie granic. Nie porównuj swojego dziecka do innych dzieci – pamiętaj, to ty masz diament. Skontaktuj się z innymi rodzicami high need babies. Przekonasz się, że nie tylko ty masz bardzo wymagające dziecko, a być może także dowiesz się od „towarzyszy niedoli” czegoś przydatnego. Zobacz także: Sprawdź, czy Twoje dziecko to HNB - TEST Nadwrażliwe dziecko – jak mu pomóc, radzi Dorota Zawadzka Wrażliwe, wstydliwe, nieśmiałe – jak wspierać takie dziecko
Mlecz czy orchidea? Jaką wrażliwość ma twoje dziecko?
Dr Thomas Boyce, emerytowany profesor pediatrii i psychiatrii na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Francisco, przez lata swojej praktyki lekarskiej zauważył, że niektóre dzieci wydają się w ogóle nie przejmować otoczeniem, a inne z kolei są niezwykle wrażliwe. Zaczął porównywać je do kwiatów – mleczy i orchidei.
Według specjalisty większość dzieci to mlecze, dość odporne i zdolne do radzenia sobie ze stresem i przeciwnościami losu. Ale jest też mała grupa orchidei – dzieci wrażliwych, którym trudno jest radzić sobie w niekomfortowych sytuacjach. Podobnie jak kwiat, „dziecko orchidea wykazuje wielką wrażliwość i podatność zarówno na złe, jak i dobre otoczenie, w którym się znajduje”. Takie dzieci najlepiej rozwijają się, gdy funkcjonują w warunkach komfortowej rutyny. Potrzebują mieć pewne rytuały, np. kolację o stałej porze, to samo grono znajomych. Ta rutyna życia z dnia na dzień, z tygodnia na tydzień, jest niezwykle pomocna dla małych wrażliwców. Jak dzieci reagują na stres? Przeprowadzono badania, by sprawdzić jak dzieci mogą reagować na stres. Zadawano im różne pytania, np. o to, kiedy mają urodziny albo o inne sprawy związane z rodziną. Dzieci miały też wykonać pewne proste zadania na liczbach. Następnie zmierzono ich reakcję na stres poprzez zbadanie poziomu kortyzolu (hormonu stresu) oraz reakcję autonomicznego układu nerwowego (odpowiadającego za pocenie się i drżenie rąk, rozszerzanie źrenic w sytuacjach stresujących). Naukowcy odkryli, że między dziećmi istnieją ogromne różnice. Niektóre z nich reagowały bardzo mocno, co było widać zarówno w poziomie kortyzolu, jak i w reakcjach ich układów nerwowych. Natomiast inne dzieci nie miały prawie żadnej biologicznej reakcji na wyzwania, które im przedstawiano. Skąd się to bierze? Według badaczy te same rodzaje reakcji występują zarówno w przypadku chorób fizycznych, takich jak zapalenie płuc, astma itd., jak i zaburzeń emocjonalnych, takich jak lęk i depresja. Podatność na różnego rodzaju choroby cielesne oraz problemy psychospołeczne może być zatem różna u dzieci mleczów i dzieci orchidei. Wiadomo na przykład, że te dwa powyższe systemy reakcji na stres – kortyzol i autonomiczny układ nerwowy – mają potężny wpływ na układ odpornościowy (i mogą w różny sposób chronić organizm przed wirusami i bakteriami). Mają też silny wpływ na układ sercowo-naczyniowy, więc mogą w dorosłym życiu przyczyniać się do rozwoju nadciśnienia lub innych chorób sercowo-naczyniowych. Dlaczego wrażliwość dzieci może być różna nawet w tych samych rodzinach? Dzieci mogą być wychowywane przez tych samych rodziców, w tym samym domu, a i tak różnić się między sobą wrażliwością i doświadczeniami. Wpływa na to np. kolejność urodzenia, płeć, inny kod genetyczny. Wychowywanie dziecka orchidei jest bardzo trudne. Rodzic musi wiedzieć, jak zachęcać malca do poznawania nowych rzeczy, nie popychając go jednak za bardzo, żeby dziecko nie poczuło się przytłoczone. Z drugiej strony musi wystrzegać się ochraniania dziecka przed całym światem, bo w ten sposób nigdy nie nauczy się ono radzenia sobie w sytuacjach stresujących. Źródło: npr.org Zobacz też: Wysoko wrażliwe dziecko to wyzwanie! Twoje takie jest? Jak oswoić dziecięce lęki? 3 proste sposoby Jeannette Kalyta: „Z HNB wyrastają wrażliwi, wspaniali dorośli!”
5 wartości, których warto nauczyć dziecko, by było szczęśliwe
Miły, uprzejmy, odpowiedzialny, uczciwy, tolerancyjny... – to charakterystyka człowieka szczęśliwego, bo lubianego. Chciałabyś, by i twój przedszkolak był taki? Tych wszystkich wartości nauczysz dziecko w codziennym życiu i... przez zabawę.
Naukowcy są zgodni: samo mówienie o dobroci czy uczciwości nie wystarczy, by dziecko stało się takim właśnie człowiekiem. To doświadczenia z życia, poparte mądrym komentarzem dorosłych sprawiają, że dziecko wie, jak powinno w danej sytuacji postąpić. Dzięki twojemu mądremu wychowaniu w głowie dziecka powstaje schemat danego zachowania. Wtedy dziecko nie zostanie skuszone chęcią okłamania kogoś, by uniknąć kary, doceni twoją pomoc w ułożeniu układanki i samo kiedyś chętnie pomoże. 1. Odpowiedzialność Pomaga dziecku osiągać zamierzone cele. Zjednuje mu przyjaciół, sprawia, że dziecko już jako dorosły nie stresuje się konsekwencjami niewykonanego na czas zadania. Nakładaj na dziecko obowiązki adekwatne do wieku. Kilkulatek może już sam dbać o względny porządek w swoim pokoju. Nie musi oczywiście odkurzać, ale poukładanie zabawek nie powinno stanowić dla niego problemu. Bądź konsekwentna. Nakładanie obowiązków to jedno, a egzekwowanie ich wykonania to drugie. Co z tego, że umówiłaś się z dzieckiem, że będzie sprzątało zabawki codziennie wieczorem, skoro na widok ziewającego malca, ustępujesz i szybko sama wkładasz misie do pudełka. Wymaganie wykonania nie zawsze musi wiązać się z jakąś karą („Nie będziesz sprzątać, to nie obejrzysz bajki"). Czasem wystarczy tylko przetrzymanie dziecka, by samo na własnej skórze mogło sprawdzić, jakie konsekwencje niesie brak odpowiedzialności (przez kilka dni nie sprzątasz zabawek za dziecko, tak że w końcu ono nie może odnaleźć swojego ulubionego pluszaka). Sama dotrzymuj słowa. Jeśli tego chcesz wymagać od dziecka. Gdy coś obiecujesz, bądź pewna, że możesz tego dotrzymać. Jeśli złamiesz obietnicę, dziecko będzie rozczarowane. Przeczytaj dziecku książeczkę "Franklin mały zapominalski". Historyjka pokazuje w bardzo prosty sposób, czym jest odpowiedzialność. Przeczytaj też: Jak dziecko może ci pomagać w domu 2. Uczciwość Dzięki niej człowiek czuje, że żyje w zgodzie ze sobą. Nie kłam w obecności dziecka. Trudno mu zrozumieć, dlaczego sama wymyśliłaś coś na poczekaniu, żeby tylko nie pójść na przyjęcie, ale jednocześnie nie pozwalasz, by dziecko okłamywało ciebie. Nie oszukuj dziecka nawet w dobrej wierze. Mówienie mu przed szczepieniem, że „nic nie będzie bolało" to niedobry pomysł. Jak myślisz, co czuje kilkulatek, którego oszukałaś? Nagradzaj za mówienie prawdy w trudnych sytuacjach. Gdy dziecko przyznaje się do zbicia wazonu, doceń to. Powiedz, jak cieszysz się, że potrafiło się do tego przyznać. Podkreśl też, że mówienie prawdy czasem wymaga od nas odwagi. Graj z dzieckiem w różne gry planszowe. Budzą ducha rywalizacji. Grając uczciwie, nie zawsze można wygrać, a nauka przegrywania też jest w życiu potrzebna. Czy wiesz: Dlaczego dzieci kłamią? [CMS_PAGE_BREAK] 3. Tolerancja Poszerza horyzonty i... grono przyjaciół. Dawaj dobry przykład. Jeśli sama jesteś tolerancyjna dla innych ludzi i odmiennych postaw, dla twojego dziecka taka postawa także będzie zupełnie naturalna. Pozwalaj dziecku na indywidualny rozwój. Dziecko to niezależna istota, która ma swoje zainteresowania i swój odrębny tok rozwoju. Gdy próbujesz na siłę zmieniać malca, to tak, jakbyś mówiła mu, że nie akceptujesz go takim, jakim jest. Jak wtedy dziecko ma być tolerancyjne w stosunku do innych (i siebie), jeśli ty tego nie robisz? Poznawaj dziecko z innymi ludźmi. Dziecko uczy się, że odmienny kolor skóry, inny wygląd czy inwalidztwo nie skreślają człowieka. Bo najważniejsze jest to, kim się jest, jak się postępuje w życiu, a nie to, jak się wygląda. Pokazuj różne oblicza świata. W niektórych programach edukacyjnych dzieci mogą podejrzeć, jak żyją ich rówieśnicy w innych krajach. Dziecko może także obejrzeć bajkę „Mój przyjaciel Niedźwiedź", która doskonale obrazuje, jak nie wolno kierować się stereotypami w odbieraniu świata. Doskonale uczy tolerancji także baśń o brzydkim kaczątku. Czytaj ją co jakiś czas dziecku. Czytaj też: Tego nigdy nie rób – 5 rzeczy niszczących samoocenę dziecka 4. Wrażliwość na innych Bez tej cechy przyjaźń nie jest możliwa. Wciągaj dziecko do pomocy innym. Niech uczestniczy w robieniu zakupów dla twojej schorowanej babci, wytłumacz mu, dlaczego pomogłaś niewidomemu przejść przez pasy. Pamiętaj, że dziecko najlepiej uczy się poprzez przykłady. Kup dziecku zwierzątko. Jeśli kilkulatek nie jest alergikiem, będzie mógł pomóc ci w opiece nad chomikiem czy kotkiem. Mając zwierzaka, uczy się jeszcze jednej bardzo ważnej cechy: odpowiedzialności. Poślij dziecko do przedszkola. Tam dzieci szybko uczą się, że dzielenie się jest naturalne (ja pożyczyłam Kasi kredki, a o na dała mi pobawić się swoją lalką). Przekonują się też, że pomoc sprawia radość. Nie tylko tej osobie, której pomagamy, ale nam samym, bo możemy komuś wyświadczyć przysługę. Róbcie sobie prezenty. To uczy dziecko myślenia o innych i ich potrzebach. Czytaj też: Pomaganie – jak go nauczyć, by dziecko było wrażliwe? 5. Dobre maniery Nie tylko pomagają uniknąć towarzyskich gaf, ale także, a może nawet przede wszystkim, uczą, jak zachowywać się, by nie sprawiać przykrości innym. Zacznij od początku. Jeśli dopiero zerówkowicza chcesz uczyć, by nie mówił z pełnymi ustami i ładnie witał się z sąsiadami, to pójdzie ci to znacznie trudniej, niż gdybyś na takie zachowania dziecka zwracała uwagę wcześniej. Oczywiście nigdy nie jest za późno na naukę dobrych manier, ale łatwiej ona pójdzie, kiedy będzie wprowadzana jakby mimochodem, od początku. Wymagaj także od siebie. Nie można prosić malucha, by nie krzyczał na kolegę, jeśli tobie zdarza się w obecności dziecka głośno kłócić z koleżanką. Okazuj szacunek dziecku. Tylko w ten sposób nauczysz je prawdziwego szacunku do innych (i do samego siebie). Chwal za dobre zachowanie. Podkreślaj, jak cieszysz się, że dziecko powiedziało „dzień dobry", wchodząc do sklepu. Zauważaj jego dobre zachowanie przy stole. Wtedy zachęcisz dziecko do tego, by stosowało takie zasady zawsze („skoro mamie to się podoba, to będę robić tak dalej"). Poczytaj dziecku książkę. „Dobre maniery czyli savoir vivre dla dzieci" Joanny Krzyżanek to lektura obowiązkowa. Kto powinien pierwszy podawać rękę? Ile czekoladek można zjeść podczas przyjęcia urodzinowego? Czy wypada oglądać film, kiedy przyszli goście? Dziecko znajdzie odpowiedzi podczas lektury 22 pouczających i bardzo ciekawych opowieści. Czytaj też: 10 rzeczy, których dziecko nie powinno robić przy stole, czyli stołowy savoir-vivre
Przedszkolaki najchętniej same by odkurzały, zmywały, robiły kanapki... Pozwalać im na to czy raczej oddelegować do swojego pokoju, niech się pobawią?
Z jednej strony pomoc dziecka cieszy cię. „Jest takie kochane, uczynne i mądre" – myślisz. Z drugiej, wydaje ci się, że to nieludzkie, by dziecko musiało sprzątać. Co innego dać mu pobawić się miotełką, a inna sprawa kazać pozamiatać. W końcu dzieciństwo jest po to, by się bawić a nie pracować. No i jest jeszcze trzecia strona: po pomocy dziecka często (przynajmniej na początku) musisz zwyczajnie... posprzątać. Dlaczego pozwalać dziecku na pomoc Kiedy mama Basi zabiera się za ścieranie kurzu, mała bierze swoją szmatkę i macha nią nieskładnie po półkach. Kajtek uwielbia przyglądać się, jak jego babcia zagniata ciasto na pierogi. Kiedy pozwala mu w cieście wykrawać szklanką kółka, chłopczyk jest wniebowzięty. Dzieci rwą się do pomagania. Ale nie dlatego, że współczują ci, jak bardzo się męczysz podczas odkurzania czy gotowania. Po prostu bacznie obserwują rzeczywistość i chcą ją odwzorowywać, bo tylko w ten sposób mogą się czegoś nauczyć. Nasuwa się prosty wniosek: jeśli nigdy nie będą przygotowywać kanapek czy układać książeczek na półkach, nie będą potrafiły tego robić. I nie chodzi tu o same umiejętności, bo w końcu każdy dorosły umie wykonać podstawowe domowe czynności. Po prostu dziecko nienauczone utrzymywania porządku i pomagania domownikom, nie będzie miało takiego nawyku w dorosłości. A to potrafi uprzykrzyć codzienne życie. Czy na pewno wiesz: Po co przedszkolakowi obowiązki? Daj szansę dziecku, bo stanie się... leniwe – Moja córka ciągle prosiła mnie, żebym pozwoliła jej pozmywać – opowiada mama Ali – W końcu któregoś razu ugięłam się, postawiłam przy zlewie krzesło i dałam do umycia talerze po śniadaniu. Po 15 minutach lania wody, kuchnia dosłownie pływała. To była katastrofa! No cóż, nie od razu Kraków zbudowano... Nikt nie jest perfekcjonistą, wykonując coś pierwszy raz. Niby rodzice to wiedzą, ale często znajdują wymówkę, by tylko nie pozwolić dziecku na pomoc. Przypomnij sobie, jak ty reagujesz w podobnych sytuacjach. „Ja to szybciej zrobię", „Kochanie, nie mamy teraz czasu", „Może następnym razem" – ilość rodzicielskich wymówek jest całkiem spora. A ich konsekwencje? Dziecko po raz setny odesłane z kwitkiem w końcu przestaje prosić. Czasem może też przy okazji dowiedzieć się, że robi coś zbyt wolno, jest za mało dokładne, niezbyt staranne... To podcina skrzydła, prawda? Czytaj też: Tego nigdy nie rób – 5 rzeczy niszczących samoocenę dziecka Dziecko jest jeszcze za małe? – Nie pozwalałam swojemu synkowi używać ostrego noża do krojenia ogórków w plasterki, choć mnie o to czasem prosił – mówi mama Krzysia – Jakież było moje zdziwienie, kiedy któregoś razu zobaczyłam w przedszkolu, jak mój syn razem z innymi dziećmi z radością kroją warzywa na sałatkę! A mnie się wydawało, że to zbyt niebezpieczne zajęcie dla czterolatka. Nie pozwalamy dzieciom na to, co naszym zdaniem może być dla nich groźne. I dobrze! Tyle tylko, że czasem mamy tendencję do brania swoich dzieci za młodsze niż są w rzeczywistości. Oczywiście dwulatkowi nie wręczymy ostrego noża, ale trzylatek może już używać noża z zastawy stołowej, a w wieku czterech lat pod okiem dorosłych pokroić ogórka na kolację. Bezpieczeństwo nie polega wyłącznie na zabranianiu, ale także na pokazywaniu, jak bez ryzyka robić rzeczy niebezpieczne (czyli, jak kroić, włączać wtyczkę odkurzacza do kontaktu, a w późniejszym wieku także prasować czy przechodzić przez jezdnię). Poznaj: Najgłupsze pomysły przedszkolaków – aż strach pomyśleć! [CMS_PAGE_BREAK] Chce się pomagać coraz mniej Chwalisz swoją córkę przed jej babcią, że pomogła ci robić ciasto. A twoja mama mówi: „Teraz to rwie się do pomocy, ale zobaczysz, że za parę lat wszystko się zmieni i nie będziesz mogła jej dowołać nawet na obiad. A co dopiero mówić o jego ugotowaniu!" Trochę w tym prawdy (sama pewnie pamiętasz, jak niechętnie czasem pomagałaś swojej mamie). Jaki więc sens pozwalać dziecku na przygotowywanie posiłków czy robienie porządków skoro i tak wkrótce odechce mu się pomagania? Ano taki, że dziecko przyzwyczai się do faktu, że każdy domownik ma swoje obowiązki. I choć nie wszystkie należą do przyjemnych (w końcu ty też nie lubisz prasowania), to trzeba je wykonywać. Inaczej w domu zapanuje chaos. Każdy ma swoje obowiązki Aby dziecko nauczyło się pomocy, musi widzieć, że każdy z domowników ma swoją „działkę" (np. tata odkurza i naprawia to, co się zepsuło, mama zmywa, a ono sprząta swój pokój). Tylko wtedy nie będzie miało poczucia krzywdy (bo np. młodszy brat nic nie musi robić) czy chaosu (bo nigdy nie wiadomo, kiedy rodzice zdenerwują się, że na podłodze leżą porozrzucane zabawki). Przyzwyczajone do tego od maleńkości stanie się odpowiedzialnym dorosłym, który nie przeżywa męki z powodu tego, że codziennie trzeba zmywać, a co kilka dni odkurzać. Niby banalne, ale jakże ułatwia życie! Czytaj: Praktyczne sposoby na bałaganiarza, czyli o obowiązkach przedszkolaka Jak nauczyć pomagania Nie wystarczy wręczyć dziecku zmiotki z szufelką i powiedzieć: "Pozamiataj". Oto instrukcja dla rodziców, jak zachęcić (a nie zrazić) dziecko do pomocy: Najpierw pokaż, jak to zrobić. Skąd niby kilkulatek ma wiedzieć, że podczas mycia nie odkręca się maksymalnie kurka? Albo nie drepcze swawolnie po świeżo umytej podłodze? Im więcej wyjaśnisz dziecku, tym efekty będą lepsze (a ty nie będziesz miała powodów do zdenerwowania). Daj wolną rękę. Nie stój przez cały czas nad dzieckiem i nie pouczaj. Jeśli dziecko zabrało się już do pracy, daj mu ją samodzielnie wykonać (chyba że prosi cię o pomoc). Pochwal dziecko. Po skończonej pracy, jakie by jej rezultaty nie były, pochwal swojego przedszkolaka. On naprawdę bardzo się starał. A że cały kurz nie zniknął z półki? Na pewno następnym razem będzie lepiej! Nie poprawiaj niedociągnięć przy dziecku. Nawet jeśli na szklankach widać jeszcze smugi po herbacie, schowaj je z uśmiechem do szafki (poprawisz, kiedy dziecko pójdzie spać). Kiedy rozpoczniesz mycie od nowa przy dziecku, dowie się ono tylko, że nie daje sobie rady i nie potrafi sprostać twoim wymaganiom. A to frustruje. Zachęcaj do prostych zadań. „Kochanie, ułóż sztućce na stole" – powiedziane przy gościach to dla dziecka ogromne wyróżnienie. Dziecko na pewno pęknie z dumy i... z chęcią wykona kolejne zadanie. Czytaj też: Pomaganie – jak go nauczyć, by dziecko było wrażliwe?
Ekosposób na mądre i bardzo spokojne dziecko
Lato to najlepszy czas na rozwijanie zainteresowań małego przyrodnika. Nie jest to trudne, bo niemal każde dziecko lubi przyrodę. A korzyści, które z tego płyną są ogromne.
Dzieci kochają przyrodę. I jest to uczucie, które może im przynieść spore korzyści. Zafascynowane naturą łatwo zapamiętują trudne nazwy botaniczne i zoologiczne, uczą się opieki nad zwierzętami i roślinami, a nawet stają się cierpliwsze i spokojniejsze. Postaraj się, by miały jak najlepszy kontakt z przyrodą. W każdym domu paleontolog Moda na dinozaury trwa nieprzerwanie. Od dnia premiery filmu „Park Jurajski” kolejne roczniki dzieci bez trudu odróżniają tyranozaura od stegozaura, poznają ich obyczaje, liczą elementy szkieletu, porównują czaszki i piszczą z radości, gdy rodzice zdecydują się na wyjazd do dinoparku (np. Kołacinek – www.dino-park.pl, Solec Kujawski – www.juraparksolec.pl, Krasiejów – www.dinopark.info.pl, Bałtów – www.juraparkbaltow.pl). Zastanawiasz się, po co maluchowi taka wiedza? Choćby po to, by dowiedzieć się, że ziemia i jej mieszkańcy kiedyś wyglądali zupełnie inaczej. Przy okazji dziecko ćwiczy pamięć, wrzucając do niej wiele nowych określeń, doskonali spostrzegawczość, porównując różne gatunki gadów i ćwiczy wymowę.Kompsognat, Iguanodont, Euplocefal – jest na czym łamać język, prawda? Zielony plac zabaw Zabawa w ogrodzie może przewyższać zaletami harce na placu zabaw. A szczególnie jedną z nich – przebywanie w otoczeniu przyrody, patrzenie na nią działa uspokajająco. Pobyt na łonie natury świetnie zatem się sprawdza w przypadku żywiołowych maluchów. Jeśli jesteś szczęśliwym posiadaczem ogródka, postaraj się tak zaaranżować jego część, by maluch czuł się tam swobodnie i chętnie się bawił. Ciągłe napominanie, że podepcze rabatę z kwiatkami, jest stresujące i dla dziecka, i dla rodzica. Może tacie uda się zbudować szałas albo domek na drzewie. To bardziej wyzwanie konstrukcyjne niż finansowe. Materiałami budowlanymi mogą stać się nawet zwykłe patyki (patrz zdjęcie obok). W takim magicznym miejscu czas płynie przyjemnie, przy okazji można podglądać mrówki, motyle, usypywać kopczyki z szyszek, przechowywać kolekcję z kamieni, a w domku na drzewie rozmawiać z ptakami. Grządka dla eksperymentatora W unikaniu ogólnego spustoszenia w ogrodzie może pomóc osobna grządka, na której maluch będzie mógł eksperymentować – kopać, grabić, podlewać. Pomóż mu w jej urządzaniu. Własnoręczne wykopywanie dołka, wsadzenie sadzonek, a potem obserwowanie, jak rosną, podlewanie, wyrywanie chwastów jest równie atrakcyjne jak stawianie babek w piaskownicy. Przy okazji dziecko dowie się, jak dużo może od niego zależeć, stanie się bardziej odpowiedzialne, obowiązkowe i cierpliwe, bo na efekty pracy ogrodnika trzeba trochę poczekać. Zdarza się, że dzieci przeżywają losy uprawianego kwiatka czy sałaty równie silnie jak przygody bohaterów kreskówki. Plantacja z balkonu i parapetu Brak ogródka nie jest przeszkodą dla przyrodniczej edukacji malucha. Jeśli macie balkon, jedną z donic lub skrzynek możesz przeznaczyć na dziecięcy miniogródek. Wystarczy, że oddasz pod opiekę dziecka jedną donicę z kwiatami, a nauczy się o nie dbać, podlewać, razem z tobą nawozić i cieszyć się tym, że roślinki rosną. W internecie albo w książce możecie razem sprawdzić, jakie dany kwiat ma wymagania, co lubi, a czego nie, jak nazywa się po polsku, a może zainteresuje was także jego łacińska nazwa. Jeśli nie masz balkonu, na słonecznym parapecie możesz założyć małą plantację ziół. Pokażesz maluchowi, jak rozwijają się rośliny, ile cierpliwości wymaga ich uprawa i jak się trzeba postarać, by dobrze rosły. Co więcej, ziołami będziecie cieszyć nie tylko oczy. Gdy urosną, przyprawisz nimi dania przygotowane dla rodziny. Własnoręcznie wyhodowana pietruszka ma większą szansę zyskać akceptację maluszka, który znajdzie ją w talerzu niedzielnego rosołu. Wycieczki w plener Jeśli macie utrudniony kontakt z przyrodą, bo mieszkacie w mieście, w bloku lub kamienicy bez ogródka, jak najczęściej wybierajcie się na spacer do parku. Warto też organizować weekendowe wypady do lasu, poświęcone podglądaniu przyrody. Żeby wiedzieć, na co patrzeć, wcześniej opowiadaj dziecku o roślinach, które tam możecie spotkać. Niektóre trzylatki z wielką łatwością zapamiętują nawet trudne nazwy egzotycznych gatunków (np. baobab, eukaliptus, sekwoja). Ucz dziecko, że niektóre rośliny są pod ochroną, pilnuj, by ich nie zrywało i nie deptało. Podczas spaceru leśną ścieżką obiekty do obserwacji mogą nasunąć wam się same – wiewiórka na drzewie, kaczki w stawie, gołębie wokół parkowej ławki. Jeśli zabierzecie ze sobą aparat, może uda się je uwiecznić na zdjęciach. Albo po powrocie do domu narysować. Nie tylko zoo Ogrody zoologiczne są pełne dzieci, ale małych miłośników przyrody warto zabierać także w inne ciekawe miejsca. Jeśli twoje dziecko fascynują ryby, wybierzcie się do oceanarium (np. w Warszawie, Krakowie, Gdyni lub w położonym ok. 100 km od Świnoujścia niemieckim Stralsundzie). Tam zetkniecie się ze światem bajkowych kolorów i ogromnego spokoju. Maluchy z zapartym tchem śledzą ruchy podwodnych stworzeń, przyglądają się ich śmiesznym buziom, wielkim oczom. Frajdą dla miłośników motyli jest wizyta w motylarniach (znajdziesz je w niektórych ogrodach zoologicznych, np. we Wrocławiu). W miejscowości Trassenheide na wyspie Uznam istnieje nawet wielka Farma Motyli. W tropikalnym pawilonie z wodospadami, skałami, egzotycznymi roślinami te piękne skrzydlate okazy mogą latać swobodnie. Wypatrywanie ich i podglądanie to spora atrakcja dla wszystkich maluchów. Mały botanik chętnie odwiedzi palmiarnie. Są one cząstką ogrodów botanicznych (np. w Powsinie) albo działają samodzielnie (w Krakowie, Poznaniu, Zielonej Górze, Gliwicach). W wielkich szklarniach zebrane są kolekcje roślin egzotycznych i tropikalnych, które zwykle w naturze dziecko mogłoby zobaczyć jedynie podczas egzotycznych wojaży. Konsultacja: Justyna Święcicka, psycholog, pracuje w warszawskiej poradni Uniwersytet dla Rodziców, prowadzi m.in. zajęcia dla dzieci zdolnych
Twoje dziecko bacznie cię obserwuje i marzy, aby stać się twoją kopią. Grzechem byłoby tego nie wykorzystać! Jak to zrobić, by dziecko wyrosło na szczęśliwego człowieka? Podpowiadamy.
Za kilka lat idolem twojego dziecka zostanie kolega z podwórka. Za kolejne kilka – twoje dziecko będzie samo wiedziało wszystko najlepiej! Ale teraz, póki jeszcze jest w ciebie wpatrzone jak w obrazek, możesz je dużo nauczyć. Jak? Świeć przykładem! Naucz dziecko optymizmu Nikt nie rodzi się ponurakiem ani wesołkiem. Nasz stosunek do świata (i do samych siebie!) to głównie kwestia wychowania. Co to znaczy? Że to od ciebie zależy, czy dziecko będzie czerpało z życia pełnymi garściami czy raczej zacznie przypominać Kłapouchego z „Kubusia Puchatka”. Zachwycaj się światem. Jasne, ty już pewnie nieraz widziałaś pąki na drzewie i kołującego nad gniazdem bociana. Ale dla kilkulatka poszukiwanie pierwszych oznak wiosny to magiczna, fascynująca przygoda! Pokaż mu rozkwitające przebiśniegi, daj do powąchania roztarte listki, w weekend wybierzcie się na spacer za miasto. Dziecko będzie mogło na własne oczy przekonać się, że świat to piękne, przyjazne miejsce. Śmiej się z kłopotów. Dziecko wywróciło się prosto w kałużę? No to masz dwa wyjścia. Albo zacisnąć wargi i pomyśleć o praniu, albo wesoło zapytać smyka, czy udało mu się złowić jakąś rybkę w tym jeziorze. Co wybierasz? Rozwiąż też test: Jaki charakter ma twoje dziecko? Wychowaj smakosza Czy jest coś przyjemniejszego niż zajadanie się świeżą bułką z masłem? Dla nas, dorosłych, chyba nie, ale dla dzieci często jedzenie to ostatnia rzecz, na jaką mają ochotę. No, chyba że je się razem z mamą! Siadaj z dzieckiem do stołu. Rodzinne posiłki nie tylko zbliżają domowników, ale też wzmagają apetyt. Ucz dobrych nawyków żywieniowych. Jeśli nie przyzwyczaisz dziecka do nadmiaru soli i cukru, nie pozwolisz na jadanie frytek, chipsów itp. oraz picie słodkich napojów gazowanych, jest szansa, że nie będą mu one w przyszłości tak bardzo smakować. Nie krzycz nad talerzem. Bo jeśli ty zaczniesz, dziecko szybko do ciebie dołączy. Jedzcie bez pośpiechu, rozmawiajcie miedzy kolejnymi kęsami. Koniecznie przeczytaj: Naukowcy znaleźli sposób na niejadka Pomóż dziecku panować nad nerwami Można powiedzieć, że dziecko umiejętność trzymania nerwów na wodzy wysysa z mlekiem matki. Psychologowie są przekonani, że bunt dwulatka albo histeria przedszkolaka rzadziej występują u dzieci, które wyrastają w domach bez awantur i krzyku. Uspokój się. Nawet jeżeli dziecko ze wszystkich sił stara się wyprowadzić cię z równowagi, ty powściągnij nerwy. Dziecko, psocąc albo buntując się, nie robi ci na złość. Ono sprawdza, do jakich granic może się posunąć. Nie bij. Bo dzieci, które są wychowywane za pomocą klapsów, szybko się uczą, że słabszych można sobie podporządkować siłą. Spraw, by dziecko było wrażliwe na innych Już roczniaka można uczyć opiekuńczości i empatii. Zwracaj uwagę na otaczających go ludzi i pokazuj mu, w jaki sposób można im pomóc (mów np. „Ustąpimy miejsca tej pani, bo pewnie bolą ją nogi”). Pamiętaj o „dzień dobry”. Drobne przejawy sąsiedzkiej uprzejmości unaocznią dziecku starą prawdę: to, jak my się zachowujemy, wpływa na postępowanie innych. Traktuj z szacunkiem. Słuchaj tego, co dziecko ma do powiedzenia, i staraj się je zrozumieć. Ale uwaga! Tego samego wymagaj dla siebie. Czyli od dziś w życie wchodzi zasada: nie przerywamy sobie i nie wyśmiewamy się z siebie. Czytaj też: Pomaganie – jak go nauczyć, by dziecko było wrażliwe? Dopinguj swoje dziecko Choć z nieśmiałego dziecka raczej nie wyrośnie rekin biznesu, możesz pomóc mu choć trochę przezwyciężyć wstyd. Dziecko, obserwując cię, przejmuje twój sposób radzenia sobie z problemami. Chwal za starania. Nie tylko dziecko, ale też męża i – tak, tak – siebie samą! Nie obwiniaj się o wszystkie porażki, daj sobie odrobinę luzu. Niech dziecko widzi, że nie zawsze wszystko nam się musi udać. Ważne jest tylko, aby widząc problem, nie poddawać się od razu. Granice naśladowania Dziecko przejmuje twoje upodobania, charakterystyczne zachowania, a nawet sposób widzenia świata! Takie zachowanie w psychologii nazywane jest „naśladowaniem osoby znaczącej” i jest jednym ze stałych etapów dorastania dziecka. Pamiętaj jednak: Dziecko chłonie jak gąbka. Nie tylko te zachowania, z których jesteś dumna, ale także te, których wolałabyś go nie uczyć. Nie kłam więc, rozmawiając z babcią przez telefon, że jesteś chora. Nie przeklinaj, gdy podczas obierania ziemniaków zatniesz się w palec. W innym wypadku już niedługo możesz przyłapać dziecko na tym samym. Dziecko też ma prawo mieć własne zdanie. Nie zmuszaj go np. do jedzenia brukselki tylko z tego powodu, że ty ją uwielbiasz. Sprawdź też: Czy pozwalasz dziecku na zbyt wiele – test
„Mam w domu małego wrażliwca – i co teraz?” Podpowiadamy!
Wielu rodziców, opisując swoje dziecko, jako jedną z pierwszych, zwykle negatywnych, cech podaje jego nadwrażliwość.
Wielu rodziców, opisując swoje dziecko, jako jedną z pierwszych, zwykle negatywnych, cech podaje jego nadwrażliwość. A tymczasem to od ich postawy zależy, czy stanie się ona dla dziecka problemem czy dobrodziejstwem. Są niemowlęta tak wrażliwe, że wybuchają płaczem wtedy, gdy mama, karmiąc je piersią głośniej coś powie albo się zaśmieje. Gdy są starsze, czują się zupełnie zagubione w większej, ruchliwej i rozkrzyczanej grupie rówieśników. A w kinie lub na balu karnawałowym zatykają uszy, chroniąc je przed nadmiarem decybeli. O nadmierną wrażliwość dorośli posądzają także dziecko, które nie lubi kąpieli i przebierania, niechętnie nosi na ubranko, które ma metkę, jest zbyt sztywne lub szorstkie, narzeka przy jedzeniu zupki, że ma ona dziwny zapach i budzi się natychmiast, gdy ktoś wejdzie do pokoju lub zapali w nim światło. Cecha ta jest również utożsamiana z lękiem małego człowieka przed nowymi sytuacjami i nieznanymi osobami. Tymczasem dziecko, którego niedojrzała psychika ma słabo jeszcze ukształtowane mechanizmy obronne, nie potrafi sobie poradzić z silnymi i różnorodnymi bodźcami. Naturalną reakcją jest unikanie negatywnych doznań. Problem rodzi się, gdy liczba sytuacji wywołujących je z wiekiem nie maleje, lecz rośnie. Geny czy wychowanie? Trudno jednoznacznie stwierdzić na ile wrażliwość jest wrodzoną (podobnie jak nieśmiałość czy agresywność) cechą osobowości, a na ile rodzi się pod wpływem wychowania dziecka. Niektórzy psycholodzy twierdzą, że wrażliwość jest dziedziczną cechą charakteru. Czyli na to, jaka jest nasza pociecha wpływa to, jacy sami byliśmy w dzieciństwie. Nie podlega już natomiast dyskusji fakt, że na poziom wrażliwości noworodka wpływ mają między innymi emocje, które jego mama przeżywała w czasie ciąży. Jeśli żyła ona w ciągłym pośpiechu i stresie, często się denerwowała, niepokoiła, przeżywała konflikty w pracy lub w domu, nie umiała lub nie miała czasu, żeby odpoczywać, wszystkie jej uczucia i stany psychiczne udzieliły się również maleństwu, które nosiła w sobie. Także jej zachowanie i sposób, w jaki obecnie reaguje na potrzeby niemowlęcia mają wpływ na jego stan emocjonalny i kształtowanie się późniejszej postawy wobec świata. Czytaj też: 10 sposobów na okazywanie dziecku miłości Ale bez względu na to, jakie są przyczyny nadmiernej wrażliwości maluchów, niektóre dzieci już z chwilą przyjścia na świat po prostu wymagają więcej uwagi, czułości, bo silniej reagują na bodźce słuchowe czy wzrokowe, a inne mają wrodzoną odporność psychiczną i nie reagują tak impulsywnie na sygnały z zewnątrz. Umiejętne wczucie się w sytuację malca jest kluczem do jego wychowania. Co powinien robić rodzic nadwrażliwego dziecka? Nadwrażliwe dziecko odczuwa bodźce, których jego rówieśnicy niemal nie zauważają lub które w małym stopniu im przeszkadzają. Najczęściej takie się rodzi i takie pozostaje przez całe życie. Z tego względu częściej niż inni cierpi. Takie maluchy są podatne na zranienia – chłopcy są wstydliwi i mniej sprawni od swych kolegów, a dziewczynki łatwiej doprowadzić do płaczu niż ich rówieśnice. Lepiej funkcjonują oni w małej grupie i wśród znajomych twarzy. Czytaj też: 10 niegrzecznych przykazań – jak wychować szczęśliwe dziecko? Jeśli w pierwszych latach życia dziecko będzie miało do czynienia z dominującymi rodzicami a potem rówieśnikami, to jego wrażliwość może stać się dla niego ciężarem i istnieje ryzyko, że rozwiną się w nim wewnętrzne zaburzenia i sprzeczności (silnie przeżyje pierwsze konflikty pomiędzy tym, co odczuwa a tym, co narzuca otoczenie). Natomiast ciepli, dodający otuchy, stawiający rozsądne ograniczenia, doceniający jego mocne strony i wzmacniający te słabe rodzice umiejętnie przygotują nadwrażliwe dziecko do radzenia sobie z trudnymi sytuacjami i własnymi negatywnymi emocjami, jakie one budzą. Czy nadwrażliwość zaburza rozwój? Trudności z zasypianiem, ucieczka w apatię, lęki, objawy nerwicowe to sygnały, że maluch z czymś sobie nie radzi i potrzebuje pomocy. Warto pamiętać, że dopiero 4-, 5-latek potrafi nazwać uczucie strachu, którego źródłem jest jego zbytnia wrażliwość. Jeśli mama i tata nie dostrzegają problemów swojej pociechy lub je zlekceważą (pomyślą, że z tego „wyrośnie”), w wieku szkolnym może dojść do tzw. ucieczkowego zaburzenia osobowości. Dziecko dorastając staje się wycofanym, biernym dorosłym, który unika wszelkich kontaktów, odpowiedzialności, podejmowania decyzji. Pamiętaj! Jeśli czujesz się bezradna wobec problemów swojego dziecka, dla jego dobra poproś o pomoc psychologa. Czytaj też: Najczęstsze błędy wychowawcze, jakie popełniają rodzice [CMS_PAGE_BREAK] Jak pomóc nadwrażliwemu dziecku? To długa, ale przynosząca efekty praca. Ważne, by nauczyć malucha skutecznie minimalizować lęk czy ból wynikający jego zbytniej wrażliwości. Nauczyć go technik radzenia sobie z własną słabością i umiejętności wybierania takich sytuacji, ludzi i miejsc, które pozwolą mu w pełni wykorzystać potencjał jego silnie rozwiniętej emocjonalności. Utwierdzaj dziecko w tym, że jest kochane - okazuj miłość i czułość. Nie lekceważ tego, co maluch komunikuje swoim płaczem, złością, niepokojem. Roztropnie stopniuj trudności (np. przyzwyczajaj dziecko do rozstań z mamą – na początku Twoja nieobecność nie może być zbyt długa). Nie próbuj zbyt wcześnie uczyć go zachowań społecznych. Dwu-, trzylatek jeszcze nie rozumie, co to znaczy prawdziwa przyjaźń – ono dopiero uczy się • Gdy ma poczucie krzywdy, tłumacz, że sprawiedliwość ma sens, choć pozornie wydaje się, że może wydawać się, że jest inaczej. • Rozmawiaj o różnych sytuacjach zdarzających się między ludźmi, np. o tym, że próbując kogoś poznać może być niezauważony lub odrzucony, • Respektuj jego obawy, ale też tłumacz, że każdy - nie tylko on - bywa czasem onieśmielony czy odczuwa strach. • Pomagaj mu poznawać nowych kolegów, podpowiadaj, co ma powiedzieć lub zrobić podchodząc do innego dziecka. • Ćwicz sytuacje, które budzą jego lęk, np. podchodzenie do innych dzieci na podwórku, pakowanie plecaka do szkoły, • Zachęcaj do podejmowania ryzyka w granicach rozsądku, nie wymagaj jednak od razu zbyt wiele. • Zapewnij miejsce, w którym może pobyć samo w ciszy i samotności. • Chroń przed stresującymi, głośnymi zabawami. • Dodawaj otuchy w krótkich, ciepłych słowach. Pamiętaj, że nadmierna wrażliwość przypomina skaleczony palec - niby nic wielkiego - ale przy najlżejszym dotknięciu boli. Ten ból jest potrzebny po to, żeby skaleczenie zauważyć i opatrzyć. Podobnie jest z wrażliwością z jednej strony utrudnia, a z drugiej pomaga żyć. Opatruj ten paluszek, ale przy okazji ucz malucha, jak to robić. W przyszłości bardzo mu się ta umiejętność przyda. Sprawdź, czy Twoje dziecko jest nadwrażliwe Najprostszym testem na określenie, czy Twój maluch jest nadwrażliwy jest odpowiedzenie na poniższe pytania. Czy Twoje dziecko: • jest wyczulone na dotyk ubrań, wygląd lub zapach potraw, temperatury powietrza lub wody podczas kąpieli, • jest bardzo nieśmiałe, lękliwe, wolno przystosowuje się do sytuacji społecznych, samotne z wyboru, • często jest zaniepokojone, pełne lęku, łatwe do skrzywdzenia, • źle znosi zmiany sytuacji i czynności, reaguje niepokojem na nowe sytuacje zarówno negatywne, jak i pozytywne, • w obliczu szybko toczących się zajęć lub głośnego, nieprzewidywalnego otoczenia przeżywa silny stres, • ma wyostrzoną intuicję, bardzo empatycznie reaguje na uczucia i motywy postępowania swojego i innych, • ma niższe poczucie bezpieczeństwa i własnej wartości, • częściej niż jego rówieśnicy zachowuje się biernie. Jeśli zdecydowana większość z nich brzmi „tak” , dokładnie przestudiuj nasze rady, jak pomóc dziecku. Zajrzyj też do książki Janet Poland „Wrażliwe dziecko”.