Odkryte pępki i brudne sneakersy. Strój na maturze to dowód, że młodzież ma w nosie zasady
Patrząc na niektórych maturzystów, można by pomyśleć, że są w drodze do centrum handlowego. Czy dzisiejsza młodzież w ogóle wie, czym jest „strój galowy”?
Jako osoba, która w liceum farbowała włosy na wszystkie kolory tęczy, robiła potajemnie kolczyki (nie tylko sobie) i miała już pierwszy tatuaż, rozumiem potrzebę wyrażania się poprzez wygląd. Rozumiem włożenie fikuśnej marynarki (sama na egzamin maturalny poszłam w żakiecie w kropki) czy rezygnację z lakierków na rzecz butów sportowych (pozdrawiam wszystkich, którzy całe lata nastoletnie przechodzili w glanach, niezależnie od pogody czy okoliczności). Ubranie na maturę czy inny egzamin nie musi być staromodne, nudne. Może oddawać naszą osobowość, a przynajmniej jakąś jej część. Powinno jednak być czyste, schludne, a jeśli nie skromne, to chociaż... skromnawe. Bo choć jestem wyrozumiała, gdy patrzę na tegorocznych maturzystów – odkryte brzuchy, ultrakrótkie spódniczki, bluzy z kapturem, dziurawe dżinsy – mam wrażenie, że niektórzy rodzice nie mieli takiej cierpliwości do wypracowywania kompromisów, jaką miała moja mama. Czy strój galowy na maturze to przeszłość? Z ciekawości zapytałam znajome mamy nastolatków, co myślą o dzisiejszej modzie maturalnej. Ada, mama maturzystki, najpierw tylko westchnęła. – My toczyłyśmy o to prawdziwą batalię – przyznała. Jej córka chciała iść na maturę w krótkim białym topie i szerokich, choć czarnych spodniach. – Musiałyśmy iść na jakiś kompromis. Była marynarka, ale pod spodem już mniej klasycznie, pozwoliłam jej iść w zwykłym białym topie, takim dłuższym. Uznałam, że ważniejsze, żeby w ogóle zgodziła się na coś bardziej oficjalnego – dodaje. Monika, mama drugoklasisty, żartuje, że cieszy się, że nie ma córki. – Czasem się cieszę, że mam syna, bo przynajmniej odpada część tych dyskusji – śmieje się, ale zaraz poważnieje. – Dla mnie strój galowy to podstawa. Biała koszula, czarne spodnie albo czarna czy granatowa spódnica. To jest egzamin państwowy, okazanie szacunku. Takie są zasady. Naginanie ich, czyli odkryty pępek, bluza albo brudne sneakersy to po prostu brak kultury. Z kolei Olka, mama maturzysty, patrzy na sprawę zupełnie inaczej. – Pozwoliłam synowi iść w dżinsach na polski. I co z tego? – mówi. – Szata nie zdobi człowieka. Ważniejsze jest to, co ma w głowie, a mój syn to piątkowy uczeń, naprawdę zdolny. Jeśli jest przygotowany, to naprawdę nie interesuje mnie, czy ma spodnie w kant. Przynajmniej nie muszę ich prasować – żartuje. Wybór ubrań to prawdziwy egzamin dojrzałości Eksperci od savoir-vivre’u są w tej kwestii dość zgodni – nie chodzi o sztywne trzymanie się przestarzałych zasad, ale o wyczucie sytuacji. O umiejętność dostosowania stroju do okazji. Matura, niezależnie od czasów, wciąż jest wydarzeniem formalnym. A to oznacza, że pewne minimum elegancji po prostu wypada zachować. W końcu strój na maturę to nie tylko zestaw ciuchów. Nie bez powodu mówi się o „egzaminie dojrzałości”. Te ubrania to symbol – wejścia w dorosłość, końca dzieciństwa. Możemy powtórzyć po Oli: nie szata zdobi człowieka. A jednak: jak Cię widzą, tak Cię piszą. Ubranie zawsze coś komunikuje, w dodatku osadzone jest w kontekście społecznym. Odkryty pępek na egzaminie państwowym czy dziurawe buty nie są wyrazem indywidualizmu. Są raczej sygnałem: „Wolno mi wszystko”, co jest odczytywane jako brak szacunku. Przykład idzie z góry I tu dochodzimy do roli rodziców, która – moim zdaniem – w tej całej dyskusji jest kluczowa. Oczywiście, maturzyści są już niemal dorośli, niektórzy są pełnoletni. Podejmują własne decyzje, mają swoje zdanie, znają już swoje granice i ich pilnują. Jednak to rodzice przez lata pokazują, co jest stosowne, a co nie. Uczą – albo i nie – że są sytuacje, które wymagają od nas dostosowania się, przynajmniej częściowego. Na maturze można mieć kolorowe włosy czy kolczyk w nosie. Ale niech te włosy będą czyste i uczesane, a kolczyk nie oślepia swoim blaskiem kolegów i koleżanek próbujących skupić się na zadaniu. Savoir-vivre nie powinien być reliktem minionej epoki. To codzienne drobiazgi: czy zakładam czyste ubranie na ważne wydarzenie, czy potrafię dostosować się do okoliczności, czy rozumiem, że mój wygląd jest też komunikatem wobec innych. Może więc problem nie leży wyłącznie w młodzieży, która „ma w nosie zasady”, ale też w dorosłych, którzy coraz częściej machają ręką i mówią: „Niech robią, co chcą”. Jeśli nie nauczymy dzieci zasad, nie możemy wymagać, by ich przestrzegały. Zobacz także: Czy na maturę można wnieść wodę? Jeden błąd i skończy się unieważnieniem egzaminu
Ekspert wymienia 1 błąd, przez który dzieci są słabe psychicznie. Rodzice robią to nagminnie
Robisz to, bo chcesz dobrze, a jednak efekt może być odwrotny. Ten jeden, bardzo powszechny nawyk sprawia, że dzieci gorzej radzą sobie z trudnościami. Psychiatra nie ma wątpliwości – wielu rodziców robi to nagminnie. Chodzi o... wyręczanie.
Rodzice chcą chronić swoje dzieci przed porażkami, stresem i rozczarowaniem– to naturalne. W praktyce często oznacza to wyręczanie ich, nawet przy błahostkach. Jak podkreśla psychiatra i autor bestsellerów Daniel Amen, właśnie to podejście może mieć przykre konsekwencje w przyszłości. Ten jeden błąd popełnia większość rodziców Zdaniem eksperta największym problemem jest robienie za dzieci rzeczy, z którymi spokojnie mogłyby poradzić sobie same. Chodzi o pozornie drobne sytuacje: przynoszenie zapomnianej pracy domowej do szkoły, naginanie własnych granic i spełnianie zachcianek, by uniknąć napadu złości czy nawet wyręczanie w szkolnych projektach (chyba każdy z nas zna mamę, która robi za dziecko prace plastyczne?). Jak mówi Daniel Amen: „Jeśli robisz za dużo dla swoich dzieci, podnosisz swoją samoocenę, okradając dzieci z ich własnej”. Mocne, prawda? Jednak te słowa dobrze oddają sedno problemu. Dziecko, które nie musi się starać, podejmować decyzji ani ponosić konsekwencji, nie uczy się radzenia sobie z trudnościami. Dlaczego to takie groźne? Odporność psychiczna nie pojawia się sama. Buduje się ją poprzez doświadczenie – także tych trudnych momentów. Ekspert podaje proste przykłady: „Kiedy moja córka zapominała pracy domowej w domu, nikt jej nie przynosił do szkoły. Jeśli nie wzięła kurtki w chłodny dzień, mimo że mama jej przypominała, nikt jej tej kurtki nie dowoził”. Takie sytuacje uczą odpowiedzialności i samodzielności. Co więcej, pokazują dziecku, że jego decyzje mają realne konsekwencje. Równie ważne jest podejście do nudy. Zamiast natychmiast organizować dziecku czas, warto zostawić mu przestrzeń: „To bardzo ważne, by kiedy dziecko mówi: ‘Nudzi mi się’, zamiast szukać rozwiązań, powiedzieć: ‘Ciekawe, co z tym zrobisz’”. Wyręczanie osłabia, a nie pomaga Badania pokazują, że dzieci o wysokiej odporności psychicznej częściej wyrastają na szczęśliwych i spełnionych dorosłych. Tymczasem nadmierna pomoc działa w odwrotnym kierunku – odbiera im poczucie sprawczości. „Ludzie rozwijają siłę psychiczną poprzez rozwiązywanie problemów” – podkreśla Daniel Amen. To oznacza, że każde wyręczenie dziecka w trudnej sytuacji to odebranie mu szansy na rozwój. Jak mądrze wspierać dziecko? Zamiast chronić dziecko przed każdą porażką, lepiej pozwolić mu jej doświadczyć – przy jednoczesnym zapewnieniu, że rodzic jest obok. Przekaz powinien być prosty: „Wierzę w ciebie i jestem tu, niezależnie od wyniku”. Ważne jest też angażowanie dzieci w codzienne obowiązki i pomaganie innym. To buduje poczucie odpowiedzialności i wzmacnia ich pewność siebie. Chęć pomocy dziecku jest naturalna, ale jej nadmiar może przynieść odwrotny skutek. Zamiast wyręczać, lepiej dać przestrzeń do działania, popełniania błędów i wyciągania wniosków. To właśnie w takich momentach rodzi się prawdziwa siła psychiczna. Źródło: cnbc.com Zobacz także: To 1 pytanie rodzice zadają na potęgę. Psycholożka ostrzega: „Boli bardziej niż myślisz”
„Po 19 dzieci nie powinny przebywać w miejscach publicznych. Mam dość wrzasków”
Ewelina zgodziła się, żebyśmy opublikowali wiadomość, którą wysłała do naszej redakcji. Przyznaję jednak: jej postulat brzmi dla mnie absurdalnie.
Być może to żart i testowanie naszych redakcyjnych granic, ale kilka rozmów ze znajomymi mamami uświadomiło mnie, że pomysł, o którym pisze Ewelina, wcale nie jest aż takim dziwactwem. O zakazie wstępu dla dzieci do restauracji czy hotelach tylko dla dorosłych wszyscy słyszeliśmy. Ewelina, mama 12-letnich bliźniaków, proponuje inne rozwiązanie: zakaz wstępu, ale tylko w konkretnych godzinach. Przeczytajcie jej maila: „To nie jest pora dla dzieci” Nie jestem osobą, która „nie lubi dzieci”. Sama jestem matką i wiem, jak wygląda życie rodzinne. W sumie właśnie dlatego uważam, że 19 to nie jest już godzina dla dzieci, żeby się pałętały z rodzicami nieodpowiedzialnymi po mieście. O tej godzinie to dzieci powinny być w domu – kąpane, wyciszane, przygotowywane do snu. Tymczasem coraz częściej widzę coś zupełnie odwrotnego. Biegające maluchy między stolikami w restauracjach, krzyki w sklepach, płacz w kolejkach. Rodzice udają, że tego nie widzą, albo – co gorsza – uważają to za coś normalnego. Nie, drodzy państwo, to nie jest normalne. To jest brak szacunku dla innych ludzi, którzy też mają prawo do spokoju. Brak szacunku do mnie. „Chcę mieć prawo do ciszy” Kiedy wychodzę wieczorem, robię to po całym dniu pracy. Chcę odpocząć, zjeść kolację w spokoju, porozmawiać. Nie chcę słuchać wrzasków, oglądać dzieci tarzających się po podłodze ani obserwować rodziców, którzy kompletnie nie reagują. Tym bardziej dlatego że sama jestem matką. Nawet zakupy lubię robić wieczorami właśnie dlatego, że moje dzieci wtedy kończą lekcje, robią coś, typu grają, a ja mogę się wyrwać na godzinę i pozałatwiać sprawy, trochę głowę przewietrzyć. Dlaczego nikt nie mówi głośno o tym, że przestrzeń publiczna powinna być wspólna dla wszystkich – także dla tych, którzy nie chcą uczestniczyć w cudzym chaosie? „Rodzice też mają obowiązki” Najbardziej irytuje mnie podejście niektórych rodziców. „Bo dziecko ma prawo”, „bo nie mam co z nim zrobić”, „bo chcemy wyjść razem”. Rozumiem – ale to nie oznacza, że reszta świata ma się do tego dostosować. Bycie rodzicem to także odpowiedzialność. Jeśli dziecko jest zmęczone, głodne, przebodźcowane – to może po prostu nie jest dobry moment, żeby zabierać je do galerii czy restauracji wieczorem? Tak tylko wrzucam, chociaż wiem, że moje zdanie raczej nie jest zbyt popularne. Nie mówię, że dzieci mają być „zamknięte w domach”. Ale może warto wprowadzić jakieś granice, które będą korzystne dla wszystkich – także dla samych dzieci. Nie potrzebujemy zakazów, potrzebujemy empatii Z jednym się zgadzam: o godzinie 19 małe dzieci rzeczywiście powinny uczestniczyć w wieczornym rytuale i przygotowywać się do snu. Jednak wprowadzenie odgórnego zakazu, by uniemożliwić dzieciom uczestniczenie w niektórych sferach życie, wydaje mi się odczłowieczające. Przestrzeń publiczna z definicji jest wspólna – dla dorosłych i dla dzieci. To naturalne, że dzieci bywają głośne czy zmęczone, szczególnie wieczorem. Odpowiedzią na takie sytuacje nie powinno być wykluczanie całej grupy, lecz wzajemny szacunek i rozsądek po obu stronach. Poza tym zdarza się, że rodzice nie mają wyjścia. Jestem pewna, że wielu z nich też chciałoby zrobić zakupy czy zjeść w spokoju, ale nie mają takiej możliwości. Wykluczanie dzieci byłoby wykluczaniem rodziców, a to już skrajnie niebezpieczny pomysł. Co o tym myślicie? Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: „Do wygodnickich rodziców, którzy odbierają dzieci z przedszkola o 17: nie wstyd wam, że one tam płaczą?”
Te 2 zdania działają jak plasterek na duszę. Powtarzam je, gdy dziecko wpada w złość
Krzyk, płacz, trzaskanie drzwiami albo rzucanie się na podłogę. W takich momentach łatwo powiedzieć o jedno słowo za dużo. A jednak odkryłam dwa zdania, które zamiast dolewać oliwy do ognia, naprawdę pomagają dziecku się wyciszyć.
Kiedy emocje buzują, nie próbuję ich już uciszać. Zamiast tego mówię spokojnie: „Widzę, że jest ci trudno” i po chwili dodaję: „Pamiętaj, że przy mnie możesz być sobą”. To brzmi prosto – może nawet banalnie. Ale w praktyce robi ogromną różnicę. „Widzę, że jest ci trudno” i „Pamiętaj, że przy mnie możesz być sobą” Pierwsze zdanie daje dziecku poczucie bycia zauważonym. Pokazuje, że jego emocje nie są ignorowane ani bagatelizowane. Drugie – buduje coś jeszcze ważniejszego: bezwarunkowe bezpieczeństwo. Komunikat „możesz być sobą” to dla dziecka sygnał, że nie musi ukrywać swoich emocji, nawet tych trudnych. A przecież właśnie tego najbardziej potrzebuje w chwili złości. Dlaczego to działa lepiej niż „uspokój się”? Wielu z nas reaguje automatycznie: „Przestań”, „Uspokój się”, „Nie ma o co płakać”. Problem w tym, że dziecko w trakcie silnych emocji nie potrafi tak po prostu się zatrzymać. Zamiast wsparcia dostaje wtedy komunikat: „To, co czujesz, jest niewłaściwe”. A to tylko podkręca napięcie. „Widzę, że jest ci trudno” działa odwrotnie – obniża poziom stresu. Dziecko nie musi już walczyć o uwagę, bo ktoś je właśnie zobaczył. Z kolei „przy mnie możesz być sobą” zamyka tę spiralę – daje zgodę na przeżywanie emocji bez lęku przed odrzuceniem. I właśnie wtedy zaczyna się wyciszenie. Najtrudniejszy element? Spokój dorosłego Nie ma co udawać – powiedzenie tych zdań spokojnym tonem, kiedy w środku wszystko się w nas gotuje, to ogromne wyzwanie. Zwłaszcza gdy jesteśmy zmęczeni, w pośpiechu albo w miejscu publicznym. Ale to właśnie nasza reakcja jest dla dziecka największą lekcją. Dzieci nie uczą się regulacji emocji z książek ani poleceń. Uczą się, patrząc na nas. Jeśli w trudnym momencie zobaczą opanowanie i akceptację, zaczną stopniowo budować własne sposoby radzenia sobie. To nie znaczy, że mamy być perfekcyjni. Każdemu zdarza się podnieść głos. Ważne jest coś innego – żeby mieć do czego wracać. Dla mnie tym powrotem są te dwa zdania. Proste, ale mocne. Takie, które nie uciszają emocji, tylko pomagają je unieść. Bo dziecko nie potrzebuje idealnego rodzica. Potrzebuje takiego, przy którym naprawdę może być sobą. Zobacz także: Gdy dziecko wpada w tantrum, jak mantrę mówię to zdanie. Wystarczą 3 słowa
Oto 3 zdania, które powtarza narcystyczna matka. Dla obcych to wzorowa mamusia
Dla wielu dorosłych to nie odległe wspomnienie, ale wciąż żywa rana. Dorastanie z narcystyczną matką oznacza systematyczne podważanie emocji, ignorowanie potrzeb i uzależnianie miłości od spełniania oczekiwań.
Ten trudny temat narcyzmu u matki porusza dr Amanda Robins, australijska psycholożka i autorka poradników dla kobiet, specjalizująca się w pracy z osobami, które doświadczyły w przemocy emocjonalnej. A przecież tam, gdzie jest narcystyczna matka, jest też przemoc. Często niewidzialna. Czym jest narcyzm w relacji matka–dziecko? Narcyzm w rodzicielstwie oznacza przede wszystkim brak prawdziwej relacji. Matka skupiona na sobie nie widzi dziecka jako odrębnej istoty – widzi w nim raczej przedłużenie siebie. Dr Amanda Robins podkreśla, że takie dzieci nie otrzymują podstawowego wsparcia: nikt nie pomaga im nazwać emocji, zrozumieć ich ani bezpiecznie ich przeżywać. A przecież to fundament zdrowego rozwoju. Co kluczowe – dla otoczenia matka narcystyczna bardzo często uchodzi za wzór. Jest zadbana, zaangażowana, „ogarnięta”. Dba o to, jak rodzina wygląda w oczach innych. To jednak tylko pozory. Rodzina narcystycznej matki przypomina piękną pisankę, choć pod skorupką kryje się zbuk. 3 zdania, które zdradzają narcystyczną matkę 1. „Po tym wszystkim, co dla ciebie zrobiłam...” To zdanie jest narzędziem kontroli. Nie chodzi w nim o wdzięczność, ale o wzbudzenie poczucia winy. Miłość w takiej relacji jest warunkowa: dostajesz ją wtedy, gdy spełniasz oczekiwania. Jeśli próbujesz się sprzeciwić, pojawia się emocjonalny szantaż, czasem dystans. Dziecko uczy się, że jego potrzeby są mniej ważne niż potrzeby matki. Że powinno się podporządkować, „bo inaczej zrani mamę”. W dorosłym życiu często oznacza to trudność w odmawianiu, nadmierne poczucie odpowiedzialności za innych i wchodzenie w relacje, w których znów trzeba „zasługiwać” na miłość. 2. „Przesadzasz, nic się nie stało” To zdanie jest formą unieważniania emocji. Dziecko przychodzi z czymś ważnym – smutkiem, bólem, strachem – a słyszy, że jego reakcja jest „nieadekwatna”. Z czasem zaczyna wątpić w siebie. Skoro mama mówi, że „nic się nie stało”, to może rzeczywiście problem leży we mnie? Może jestem zbyt wrażliwa, zbyt emocjonalna, „trudna”? To jeden z najbardziej niszczących mechanizmów, o których mówi dr Robins. Dziecko traci kontakt ze swoimi emocjami, bo uczy się, że nie można im ufać. W dorosłości skutkuje to problemami z rozpoznawaniem uczuć, stawianiem granic i podejmowaniem decyzji. 3. „Co ludzie powiedzą?” To jedno z najbardziej charakterystycznych zdań. Pokazuje, że najważniejsze nie jest to, co czuje dziecko, ale to, jak sytuacja zostanie odebrana przez otoczenie. Dziecko w takiej rodzinie bardzo szybko uczy się, że nie może być sobą, jeśli jego emocje są niewygodne dla innych. Smutek, złość, bunt – wszystko, co nie pasuje do idealnego obrazka, musi zostać ukryte. W praktyce oznacza to życie pod ciągłą presją. Każde zachowanie jest filtrowane przez pytanie: „czy to się spodoba innym?”. W dorosłości często prowadzi to do perfekcjonizmu, lęku przed oceną i ogromnej potrzeby akceptacji. Do każdego, kto dorastał w cieniu narcystycznej matki Relacja z narcystyczną matką jest trudna do zauważenia z zewnątrz. Bo świat widzi uśmiech, dobre maniery i „idealną rodzinę”. Ale dziecko widzi coś zupełnie innego – brak przestrzeni na siebie. I to właśnie ten brak zostaje z nim na długo, często na całe życie. Wyjście z takiego doświadczenia jest możliwe, ale wymaga czasu i uważności na siebie. Warto skorzystać z pomocy specjalisty, psychologa albo psychoterapeuty. Pierwszym krokiem bywa nazwanie tego, co się wydarzyło – zrozumienie, że zachowanie matki było formą przemocy emocjonalnej. To pomaga zdjąć z siebie ciężar winy, który wiele osób nosi latami. Kolejnym etapem jest nauka rozpoznawania własnych emocji i potrzeb – często od podstaw. Tu szczególnie pomocna bywa psychoterapia, szczególnie taka, która koncentruje się na pracy z traumą relacyjną. To właśnie tam można bezpiecznie odbudować poczucie własnej wartości i nauczyć się stawiać granice. Równie ważne jest zaakceptowanie, że relacja z matką może nigdy nie wyglądać tak, jakby się chciało. Czasem zdrowienie oznacza ograniczenie kontaktu albo zmianę jego zasad. Choć to trudne, wiele osób odkrywa z czasem coś bardzo ważnego: że można stworzyć dla siebie zupełnie inny, bezpieczny świat – oparty na szacunku, autentyczności i relacjach, w których nie trzeba zasługiwać na miłość. Źródło: amandarobinspsychotherapy.com.au Zobacz także: Toksyczna babcia obsesyjnie powtarza te 4 zdania. W oczach rodziny to oddana wnukom seniorka
„Przygody Tomka Sawyera” powinny być zakazane? „Przez tę lekturę mój syn wyrośnie na kombinatora”
Czy szkolna lektura może zmienić dziecko nie do poznania? Napisała do nas mama 4-klasisty, która nie kryje oburzenia. Jej zdaniem klasyczna powieść o Tomku Sawyerze bardziej szkodzi, niż wychowuje.
„Przygody Tomka Sawyera” to jedna z tych książek, które od lat znajdują się w szkolnym kanonie. Najczęściej sięgają po nią uczniowie klas 4–6 szkoły podstawowej – czyli dzieci w wieku, w którym dopiero uczą się rozumieć zasady, autorytety i konsekwencje własnych działań. Na pierwszy rzut oka to niewinna, pełna humoru opowieść o dzieciństwie, przyjaźni i przygodach. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy przyjrzymy się bliżej głównemu bohaterowi. Tomek kłamie, manipuluje, unika obowiązków, sprytnie omija zasady i często robi dokładnie to, czego mu zabraniają dorośli. Dla jednych to realistyczny obraz dzieciństwa. Dla innych – niepokojący wzorzec. Do naszej redakcji trafił list od zaniepokojonej mamy ucznia czwartej klasy. Jej zdaniem wpływ lektury był natychmiastowy i wyraźny. List matki: „Mój syn zaczął się buntować” „Nie poznaję własnego dziecka. Mój syn zawsze był spokojny, słuchał poleceń, nie sprawiał większych problemów. Odkąd przeczytał ‘Tomka Sawyera’, coś się zmieniło. Zaczął dyskutować z każdym poleceniem, podważać to, co mówię, a kiedy proszę go o pomoc, słyszę tylko: ‘zaraz’ albo ‘nie chce mi się’. Dokładnie jak ten chłopiec z książki. Najbardziej przeraziło mnie to, że on zaczął traktować to jako coś zabawnego. Kiedy zwracam mu uwagę, uśmiecha się i mówi, że przecież Tomek też tak robił. Ostatnio próbował nawet ‘sprytnie’ uniknąć obowiązków, przekonując młodszą siostrę, żeby zrobiła coś za niego. Czy naprawdę chcemy, żeby nasze dzieci uczyły się takich zachowań? Szkoła powinna wspierać wychowanie, a nie je podważać. Dla mnie to niedopuszczalne, że taka książka wciąż jest obowiązkowa”. Czy naprawdę jest się czego bać? Rozumiemy emocje rodziców – szczególnie wtedy, gdy widzą zmianę w zachowaniu dziecka. Warto jednak spojrzeć na tę lekturę szerzej. Historia Tomka nie jest instrukcją, jak się zachowywać, ale opowieścią o dorastaniu. Bohater popełnia błędy, łamie zasady i testuje granice – dokładnie tak, jak robią to dzieci w rzeczywistości. Kluczowe jest jednak to, że z czasem uczy się odpowiedzialności, odwagi i empatii. To także książka, która może być świetnym punktem wyjścia do rozmowy. O tym, dlaczego niektóre zachowania są zabawne tylko na papierze, o konsekwencjach decyzji i o tym, czym jest prawdziwa odwaga. Zamiast więc usuwać ją z listy lektur, może lepiej czytać ją razem z dzieckiem – i rozmawiać. Bo to właśnie w tych rozmowach kryje się największa wartość. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Nauczycielka: „Poprosiłam, by uczeń starł tablicę. Po jego słowach osłupiałam”. Oto skutki bezstresowego wychowania
Gdy dziecko wpada w tantrum, jak mantrę mówię to zdanie. Wystarczą 3 słowa
Krzyk, płacz, rzucanie się na podłogę – i to w najmniej odpowiednim momencie. W takich chwilach łatwo stracić cierpliwość. A jednak jest jedno zdanie, które potrafi zatrzymać tę spiralę emocji.
Macierzyństwo rzadko wygląda jak na idealnych zdjęciach na Instagramie. Bywa piękne, ale też trudne, nieprzewidywalne i momentami przytłaczające. Chyba każdy rodzic się ze mną zgodzi, że jednym z największych wyzwań wychowawczych są te chwile, gdy dziecko wpada w tantrum – kiedy jego emocje wylewają się jak lawa, a my stoimy obok i nie wiemy, jak pomóc. Wtedy właśnie powtarzam jedno zdanie: „Jestem przy Tobie”. „Jestem przy Tobie” – trzy słowa, które powtarzam jak mantrę To tylko trzy słowa, ale działają jak miękki koc narzucony na rozedrgane emocje. Nie uciszają na siłę. Nie zawstydzają. Nie próbują „naprawić” dziecka. Dają mu coś znacznie ważniejszego – poczucie bezpieczeństwa. W pierwszym odruchu często mówimy: „Przestań”, „Uspokój się”, „Nie przesadzaj”. Problem w tym, że dziecko w trakcie napadu złości... nie potrafi tego zrobić. Jego układ nerwowy jest przeciążony, a emocje przejmują kontrolę. Słowa „Jestem przy Tobie” działają inaczej. Nie wymagają od dziecka zmiany zachowania tu i teraz. Pokazują, że nie jest samo z tym, co czuje. To ogromna różnica. Dzieci uczą się regulacji emocji od nas. Jeśli w trudnym momencie zobaczą spokój zamiast złości, obecność zamiast odrzucenia, zaczną powoli budować własne mechanizmy radzenia sobie. To nie dzieje się w minutę – ale każda taka chwila to cegiełka na przyszłość. Spokój rodzica to klucz (choć nie zawsze łatwy) Nie oszukujmy się – zachowanie spokoju, gdy dziecko krzyczy w sklepie albo rzuca zabawkami w domu, bywa ekstremalnie trudne. Każdy rodzic ma momenty, kiedy ma ochotę po prostu wyjść i zamknąć drzwi. Ale prawda jest taka: dziecko nie uczy się z naszych słów, tylko z naszych reakcji. Jeśli odpowiemy krzykiem na krzyk, dostaje jasny komunikat: tak radzi się ze złością. Jeśli jednak – nawet z trudem – zatrzymamy się i powiemy spokojnie „Jestem przy Tobie”, pokazujemy coś zupełnie innego. Że emocje można przeżyć bez eksplozji. Że ktoś obok wytrzyma tę burzę. To nie oznacza perfekcji. Każdemu zdarza się stracić cierpliwość. Ale jeśli choć czasem uda się wybrać bliskość zamiast kontroli – to już zmienia bardzo dużo. Bo dzieci nie potrzebują idealnych rodziców. Potrzebują takich, którzy są obecni nawet w najtrudniejszych momentach. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Nie ucz dziecka, by dzieliło się z innymi. Przez to 1 zdanie wyrośnie na zahukanego dorosłego
Nie ucz dziecka, by dzieliło się z innymi. Przez to 1 zdanie wyrośnie na zahukanego dorosłego
„Daj Jasiowi, bo Jasiowi będzie smutno” – znasz to? Albo: „Zosia tak ładnie prosi, podziel się z nią”. Rodzice powtarzają tego typu zdania, bo nie chcą, żeby ich dzieci wyrosły na egoistów. A może to błąd?
Nie, nie zachęcam Was do wychowywania małych egoistów. ;) Jednak sposób komunikacji z dzieckiem, słowa, które do niego kierujemy, ma ogromne znaczenie. Możemy zasugerować dziecku, że może się podzielić, ale nie powinniśmy go do tego zmuszać. Nauka (nie)dzielenia się Ten z pozoru błahy temat podjęła Ula Rodziewicz-Kropiwnicka, która prowadzi na Instagramie profil @trzykropki_story. To ekspertka literatury dziecięcej, która porusza też tematy dotyczące rozwoju i wychowania dzieci. W filmie poświęconym dzieleniu się Rodziewicz-Kropiwnicka mówi: – „Daj koledze, bo koledze będzie smutno”, czyli moje uczucia są mniej ważne niż kolegi. Z takiego dziecka wyrośnie dorosły, który w bardzo łatwy sposób podporządkuje się grupie i nie będzie miał własnego zdania. I pewnie masz teraz przed oczami te wszystkie razy, kiedy prosiłaś dziecko, żeby podzieliło się z koleżanką czy bratem... Następnym razem lepiej inaczej sformułować myśl. Rodziewicz-Kropiwnicka radzi, by powiedzieć dziecku: „To jest Twoje i Ty możesz, ale nie musisz się dzielić”. Dziecko uczy się, że ma prawo do własności, a w dodatku ma wybór i musi przyjąć konsekwencje tego wyboru. Czy dziecko naprawdę musi się dzielić? Nie, dziecko nie ma obowiązku dzielenia się swoimi rzeczami. Tak jak Ty nie musisz pożyczać swojego telefonu czy ulubionej książki każdemu, kto o to poprosi. Dla dziecka zabawka to często coś więcej niż przedmiot – to symbol poczucia bezpieczeństwa, coś znanego, oswojonego. Zmuszanie do dzielenia się, szczególnie pod presją emocji, może wywoływać frustrację, a nawet poczucie niesprawiedliwości. Dziecko uczy się wtedy, że jego potrzeby są mniej ważne niż oczekiwania innych. Zamiast empatii, pojawia się napięcie i opór. Jak dzielenie wpływa na rozwój i emocje dziecka? Dobrowolne dzielenie się ma ogromną wartość – ale tylko wtedy, gdy wynika z decyzji dziecka, a nie przymusu. W takich sytuacjach maluch uczy się prawdziwej empatii, zauważania innych i budowania relacji. Co ważne, robi to bez poczucia, że coś mu zostało odebrane. Z kolei ciągłe zmuszanie do ustępowania może prowadzić do problemów z asertywnością w przyszłości. Dziecko, które słyszy, że „powinno” oddać coś innym, może wyrosnąć na dorosłego, który ma trudność z odmawianiem i stawianiem granic. Często podporządkowuje się innym, nawet kosztem własnego komfortu. Dlatego, zamiast wymuszać dzielenie się, warto modelować zachowania i nazywać emocje. Pokazywać, że można być życzliwym, ale jednocześnie mieć prawo do własnych rzeczy i decyzji oraz konsekwencji z nich wynikających. Nauka empatii jest ważna, ale równie ważne jest nauka stawiania granic. Zobacz także: Ta koreańska metoda uspokoi dziecko w 60 sekund. Już nigdy nie podniesiesz głosu
„Zapanuj nad nią” – warknęła staruszka. Gdy odpowiedziałam, aż się zapowietrzyła
Moja Laurka zanosiła się płaczem, ludzie patrzyli, a ja próbowałam ogarnąć sytuację. I nagle głos z okna – ostry, oceniający, bezlitosny. Tym razem nie zamierzałam milczeć.
Wracałam z 3-letnią córką z placu zabaw. Wcześniej wyszłam z pracy, odebrałam ją z przedszkola i poszłyśmy na osiedlowy placyk. Jakoś ok. 17 zgłodniałyśmy i trzeba było wracać. Wiadomo, to już ta godzina, kiedy dzieci są już zmęczone, głodne, przebodźcowane. Laura ledwo szła, marudziła, aż w końcu – jak to u trzylatki – emocje wzięły górę. Zaczęła płakać, potem krzyczeć. Mocno, rozpaczliwie, całą sobą. Szłyśmy między blokami. Duże osiedle, dużo ludzi. Jedni zerkali kątem oka, inni udawali, że nie widzą i nie słyszą. Standard. Nie był to pierwszy raz. Każdy, kto ma małe dziecko, zna takie sceny. I wtedy to się stało. Nad nami z hukiem otworzyło się okno. Starsza pani z parteru wychyliła się i zaczęła krzyczeć. Wyzywać Laurę od „rozpuszczonego bachora”, nad którym mam zapanować. Serio? „Zapanuj nad nią! Ludzie tu mieszkają!” – warknęła. Zamarłam na sekundę. Mam „zapanować” nad trzylatką, która właśnie przeżywa emocjonalny armagedon, bo jest zmęczona po całym dniu? Zanim zdążyłam cokolwiek powiedzieć, ta kobieta dorzuciła jeszcze: „Tu mieszkają normalni ludzie i chcą mieć spokój!”. I to mnie uderzyło najbardziej. „Normalni ludzie”. Czyli co – moje dziecko jest nienormalne, bo płacze? Bo ma trzy lata i nie radzi sobie z emocjami? Poczułam, jak coś we mnie pęka. Byłam zmęczona, sfrustrowana, a jednocześnie... bezsilna. Bo zamiast wsparcia czy choćby milczenia, dostałam publiczne upokorzenie. Odpowiedziałam. I zrobiło się cicho Nie planowałam tego. Naprawdę. Jestem z tych, którym raczej w oczy cisną się łzy, a nie na usta riposty. Ale słowa same ze mnie wyszły. Powiedziałam jej, że spokój będzie miała po śmierci – a patrząc na nią, to już niedługo. Zapadła cisza. Taka ciężka, gęsta, aż nienaturalna. Starsza pani nagle straciła rezon. Stała w tym oknie i patrzyła, jakby ktoś wyciągnął wtyczkę. Ludzie wokół też przestali udawać, że nic się nie dzieje. Wszyscy patrzyli. Bo kiedy scena dotyczy dziecka – łatwo oceniać. Ale kiedy dorosły odpowie ostro, nagle robi się niezręcznie. Dziecko ma prawo do emocji Wiem, że moja odpowiedź była ostra. Wiem, że nie była „grzeczna”. Ale wiecie co? Mam dość tego, że od dzieci wymaga się więcej niż od dorosłych. Trzylatka ma prawo płakać. Ma prawo krzyczeć, kiedy coś ją przerasta. Ma prawo być zmęczona, przebodźcowana, zagubiona w swoich emocjach. To nie jest „rozpuszczenie”. To jest rozwój. Nie, nie „panowałam nad nią” w tamtym momencie. Byłam obok. Starałam się ją przytulić, uspokoić, przeprowadzić przez to. Tak wygląda realne rodzicielstwo – nie z obrazka, tylko z życia. Kiedyś dzieci miały być „cicho i grzecznie” Mam wrażenie, że wciąż pokutuje przekonanie, że dziecko powinno być ciche, ułożone i niewidoczne. Najlepiej, żeby nie przeszkadzało – ani w autobusie, ani na podwórku, ani pod czyimś oknem. Kiedyś tak było. Dzieci „miały się zachowywać”. Emocje były niewygodne, więc się je tłumiło. Płacz? „Przestań, bo ci dam powód”. Złość? „Nie pyskuj”. Smutek? „Nie mazgaj się”. Dziś próbujemy inaczej. Uczymy dzieci, że emocje są okej – nawet jeśli są głośne, trudne i niewygodne dla otoczenia. I to nie znaczy, że wychowujemy „bachory”. To znaczy, że wychowujemy ludzi, którzy kiedyś może nie będą musieli krzyczeć z okna na cudze dzieci. Bo będą rozumieli, że emocje to nie brak wychowania. To po prostu część bycia człowiekiem. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Rodzice wstydzą się tego zachowania u dziecka. Nie wiedzą, że świadczy o wybitnej inteligencji
Nauczycielka: „Poprosiłam, by uczeń starł tablicę. Po jego słowach osłupiałam”. Oto skutki bezstresowego wychowania
Jedno krótkie zdanie potrafi zmienić wszystko. Wystarczy kilka słów, żeby człowiek po 25 latach pracy w szkole nagle poczuł, że coś się naprawdę skończyło – pewna granica, pewien porządek, który przez lata wydawał się oczywisty.
To była zwykła lekcja języka polskiego w siódmej klasie. Nic szczególnego – omawialiśmy temat, zapisałam kilka rzeczy na tablicy. To była podwójna lekcja, więc po dzwonku jak zawsze poprosiłam jednego z uczniów, żeby starł tablicę. To rutyna, drobna rzecz, która przez lata była czymś zupełnie naturalnym i niewartym nawet komentarza. Uczniowie robili to bez dyskusji, czasem z ociąganiem, czasem z uśmiechem, ale robili. Tym razem było inaczej. Chłopiec spojrzał na mnie spokojnie, bez skrępowania, i powiedział: „Nie jestem sprzątaczką”. Bez żartu, bez ironii, bez cienia wahania. Po prostu odmówił – w sposób, który sprawił, że przez chwilę naprawdę nie wiedziałam, co powiedzieć. W klasie zrobiło się cicho, kilka osób spojrzało po sobie, ktoś nerwowo się uśmiechnął. Ja stałam przy biurku i czułam coś pomiędzy zaskoczeniem a zwykłym smutkiem. „To nie mój obowiązek” – nowe podejście do szkoły Uczę od 25 lat i naprawdę widziałam już wiele. Uczniowie potrafili być krnąbrni, potrafili nie odrabiać prac domowych, potrafili sprawdzać granice. Ale nawet wtedy istniało coś, co trudno dziś nazwać inaczej niż elementarnym wyczuciem sytuacji. Nawet najbardziej zbuntowane dziecko wiedziało, że pewnych rzeczy się po prostu nie mówi, a pewnych granic się nie przekracza. Dziś coraz częściej mam wrażenie, że to wyczucie zniknęło. Zamiast niego pojawiło się przekonanie, że każdą prośbę można podważyć, każdą uwagę zignorować, a każdą sytuację obrócić w demonstrację własnych praw. „To nie jest obowiązkowe”, „nie zmusi mnie pani”, „nie chce mi się” – te zdania słyszę regularnie. I nie chodzi o samą odmowę, bo dzieci zawsze miały lepsze i gorsze dni. Chodzi o ton, o sposób, o to poczucie, że nauczyciel nie jest już kimś, z kim trzeba się liczyć. Coraz częściej odnoszę wrażenie, że dla części uczniów szkoła stała się miejscem, w którym dorosły nie ma realnego autorytetu, a jego rola sprowadza się do tego, żeby „nie przeszkadzać”. W takiej rzeczywistości nawet najprostsza prośba – jak starcie tablicy – może zostać odebrana jako coś niewłaściwego. Efekty bezstresowego wychowania Wiem, że to nie wzięło się znikąd. Przez lata mówiliśmy o potrzebie szacunku wobec dzieci, o tym, że nie wolno ich zawstydzać, że trzeba tłumaczyć, rozmawiać, dawać wybór. I to są dobre kierunki – sama w nie wierzę. Problem w tym, że gdzieś po drodze zabrakło równowagi. Dziś coraz częściej widzę dzieci, które nie znają granic, bo nikt im ich wyraźnie nie postawił. Dzieci, które nie słyszą „nie”, bo wszystko można negocjować. Dzieci, które są przekonane, że ich komfort jest najważniejszy, a każda niewygoda to coś, czemu należy się sprzeciwić. A przecież życie tak nie wygląda. Szkoła też nie powinna tak wyglądać. Nie chodzi o to, żeby dzieci były bezkrytycznie posłuszne, tylko o to, żeby rozumiały podstawowe zasady funkcjonowania w grupie. Żeby wiedziały, że czasem trzeba zrobić coś, na co nie ma się ochoty. Że są sytuacje, w których nie wszystko zależy od ich decyzji. Najbardziej boli to, co między słowami To jedno zdanie – „nie jestem sprzątaczką” – wracało do mnie jeszcze długo po tej lekcji. Nie dlatego, że uczeń nie starł tablicy. Naprawdę nie o to chodzi. Chodzi o to, co kryje się pod tymi słowami – przekonanie, że pewne rzeczy są „poniżej”, że nie trzeba się angażować, że można po prostu odmówić i na tym koniec. Najbardziej boli mnie jednak coś jeszcze. To, że coraz częściej nauczyciel musi się zastanawiać, czy w ogóle może o coś poprosić. Bo za każdym razem istnieje ryzyko, że spotka się nie tylko z odmową, ale też z reakcją rodziców, którzy uznają, że dziecko zostało „zmuszone” albo „źle potraktowane”. W takiej rzeczywistości naprawdę trudno budować autorytet. Trudno uczyć czegokolwiek poza samą podstawą programową. A przecież szkoła to nie tylko wiedza. To także miejsce, w którym dzieci uczą się relacji, szacunku i odpowiedzialności – również za najprostsze rzeczy. Może właśnie dlatego tak bardzo mnie to uderzyło. Bo czasem naprawdę nie chodzi o wielkie problemy, tylko o jedno zdanie, które pokazuje, jak bardzo zmienił się świat. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Nauczyciele masowo odchodzą ze szkół. „To już nie chodzi tylko o pieniądze”
„Mój 3-latek włączy pralkę, zmywarkę, zrobi kawę z ekspresu. Nie chcę wychować ciamajdy”
Moja córka ma 3 lata i potrafi włączyć pralkę, opróżnić zmywarkę i – pod moim nadzorem – zrobić kawę w ekspresie. Dla wielu to przesada. Dla mnie przesadą jest to, że większość dzieci w tym wieku, a nawet starszych, nie robi absolutnie nic.
Wiem, że to brzmi ostro, ale naprawdę zaczynam mieć wrażenie, że sami wychowujemy pokolenie dzieci, które bez dorosłych nie potrafią funkcjonować. Widzę to na każdym kroku – dzieci, które nie spróbują nawet założyć butów, bo ktoś zrobi to za nie szybciej. Najgorsze zdanie, jakie słyszę, to „daj, mama zrobi”. Pada automatycznie, bez zastanowienia, nawet wtedy, gdy dziecko chce spróbować. I właśnie w tym momencie odbieramy mu coś bardzo ważnego – szansę na nauczenie się czegokolwiek. „Szybciej” nie znaczy lepiej Oczywiście, że dorosły zrobi wszystko szybciej i dokładniej. Szybciej zapnie kurtkę, szybciej naleje wodę, szybciej posprząta. Tylko że dziecko, które zawsze obserwuje z boku, nie nauczy się niczego – poza tym, że nie musi się starać. A potem nagle okazuje się, że siedmiolatek nie umie zrobić sobie kanapki, a dwunastolatek nie wie, jak włączyć pralkę. I zaczyna się zdziwienie, skąd ta nieporadność. Odpowiedź jest prosta – z domu, w którym wszystko było robione za niego. Moja córka po prostu uczestniczy w życiu Moja 3-latka nie jest żadnym wyjątkiem ani „geniuszem”. Po prostu od początku pozwalam jej być częścią codziennych czynności. Kiedy robię pranie, wkłada ubrania i naciska przycisk. Kiedy rozładowuję zmywarkę, podaje mi rzeczy i odkłada je na miejsce. Tak, trwa to dłużej i czasem coś się rozleje, ale widzę, jak z dnia na dzień robi się coraz bardziej samodzielna. Dla niej to nie są obowiązki, tylko naturalny element dnia – coś, co robi się razem, bez wielkiego dramatu. To my uczymy dzieci bezradności Najbardziej martwi mnie to, że dzieci bardzo szybko przyzwyczajają się do wyręczania. Po pewnym czasie nawet nie próbują, tylko od razu mówią „nie umiem” i czekają, aż ktoś zrobi to za nie. I trudno im się dziwić, skoro zawsze tak było. Dwu- i trzylatki naprawdę chcą pomagać, chcą naśladować dorosłych i czują z tego ogromną dumę. Problem w tym, że my im tę możliwość odbieramy, bo wolimy mieć szybciej, czyściej i wygodniej. To nie jest odbieranie dzieciństwa Nie uważam, że ucząc dziecko prostych rzeczy, odbieram mu dzieciństwo. Moja córka bawi się, śmieje i ma tyle samo radości co inne dzieci. Różnica polega na tym, że oprócz tego wie też, że dom to nie hotel, a codzienne życie to coś, w czym każdy ma swój udział. I naprawdę wierzę, że to ważniejsze niż kolejna zabawka czy kolejna bajka. Bo ja nie wychowuję dziecka na teraz, tylko na przyszłość – a patrząc na to, jak wielu rodziców wyręcza dzieci na każdym kroku, mam wrażenie, że coraz więcej osób o tym zapomina. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także:
Zamiast liczyć do 10, wypowiedz zdanie o niedźwiedziu. To genialna metoda na złość
Gdy dziecko wpada w złość, wielu rodziców automatycznie mówi: „policz do dziesięciu”. Psychologowie coraz częściej podpowiadają jednak inną metodę – krótkie zdanie, które pomaga zatrzymać emocje i spojrzeć na sytuację z dystansu. Jedno z najprostszych brzmi zaskakująco: „Nie goni mnie żaden niedźwiedź”.
Choć brzmi to jak żart, eksperci twierdzą, że taka „mantra” naprawdę może pomóc opanować emocje – zarówno rodzicom, jak i dzieciom. „Nie goni mnie żaden niedźwiedź” – dlaczego to działa Autorką tej prostej rady jest psycholożka rozwojowa dr Aliza Pressman. Zauważa ona, że w stresujących sytuacjach rodzice często reagują impulsywnie – podnoszą głos, denerwują się lub próbują natychmiast „naprawić” zachowanie dziecka. Krótkie zdanie przypominające o niedźwiedziu ma pomóc zatrzymać się na chwilę. Sens jest prosty: większość codziennych problemów nie jest prawdziwym zagrożeniem. A jednak nasz organizm reaguje tak, jakbyśmy znaleźli się w niebezpieczeństwie. Powtórzenie w myślach, że nie jesteśmy w sytuacji zagrożenia życia, pomaga uspokoić reakcję stresową i złapać oddech. Kiedy rodzic najpierw się wyciszy, łatwiej mu pomóc dziecku przejść przez trudne emocje. A to ważna lekcja – dzieci uczą się regulacji emocji właśnie poprzez obserwowanie dorosłych. Krótkie zdania, które uczą odporności psychicznej Specjaliści podkreślają, że takie krótkie zdania – często nazywane mantrami – mogą być bardzo skutecznym narzędziem wychowawczym. Pomagają zatrzymać spiralę emocji i pokazują dziecku, jak reagować w trudnych sytuacjach. Jedną z najważniejszych zasad jest oddzielanie emocji od zachowania. Psycholożka radzi powtarzać także inne zdanie: „Wszystkie uczucia są w porządku, ale nie każde zachowanie”. Dzięki temu dziecko słyszy, że jego emocje są akceptowane, ale jednocześnie poznaje granice. To ważne, bo tłumienie emocji nie uczy ich kontrolowania. Dzieci potrzebują raczej wsparcia w nazwaniu uczuć i znalezieniu bezpiecznego sposobu ich wyrażenia. Jedna prosta zmiana w reakcji rodzica Psychologowie podkreślają, że dzieci uczą się odporności psychicznej nie wtedy, gdy życie jest idealne, lecz wtedy, gdy uczą się radzić sobie z trudnościami. Rodzice mogą w tym pomóc właśnie poprzez sposób reagowania na codzienne problemy. Czasem wystarczy kilka sekund przerwy i jedno zdanie powiedziane w myślach. „Nie goni mnie żaden niedźwiedź” przypomina, że nie każda kłótnia o zabawkę czy wybuch złości wymaga natychmiastowej, ostrej reakcji. Taka chwila dystansu często zmienia wszystko – zamiast eskalacji pojawia się rozmowa, a zamiast krzyku możliwość pokazania dziecku, jak radzić sobie z emocjami. I właśnie o to chodzi w tych krótkich mantrach: nie o magiczne słowa, ale o zatrzymanie się na moment, który może zdecydować o całej dalszej reakcji. Źródło: cnbc.com Zobacz także: 1 „magiczne” zdanie, które wzmacnia inteligencję emocjonalną. Działa, gdy dziecko się złości
Już 2-latek może pomagać w domu. Lista obowiązków dla dzieci dostosowana do wieku
Wielu rodziców zastanawia się, kiedy dziecko powinno zacząć pomagać w domu. Wbrew pozorom nie trzeba czekać do wieku szkolnego. Już kilkulatki mogą wykonywać drobne zadania – oczywiście dopasowane do ich wieku i możliwości. Dzięki temu uczą się samodzielności, odpowiedzialności i tego, że dom to wspólna przestrzeń, o którą dbają wszyscy domownicy.
Eksperci parentingowi podkreślają, że obowiązki nie powinny być traktowane jak kara. Najlepiej, gdy są naturalnym elementem codzienności. Małe dziecko często samo chce pomagać – warto ten moment wykorzystać, zamiast wyręczać je we wszystkim. Pierwsze obowiązki już dla 2-latka Dwulatki są bardzo ciekawe świata i chętnie naśladują dorosłych. Oczywiście ich „pomoc” bywa symboliczna, ale właśnie wtedy dziecko zaczyna rozumieć, że każdy w domu ma swoje zadania. Najprostsze obowiązki dla 2-latka to przede wszystkim drobne czynności związane z porządkiem: odkładanie zabawek do pudełka lub kosza, wrzucanie pieluszki lub chusteczki do kosza, podawanie rodzicowi drobnych przedmiotów podczas sprzątania, wkładanie książeczek na półkę, wrzucanie brudnych ubrań do kosza na pranie. Najważniejsze jest tu wsparcie rodzica i wspólne wykonywanie zadania. Dwulatek dopiero się uczy i często potrzebuje podpowiedzi. Warto też pamiętać, że na tym etapie liczy się przede wszystkim sam udział dziecka, a nie perfekcyjny efekt. Obowiązki dla dzieci w wieku 3–4 lat Trzy- i czterolatki są już znacznie bardziej samodzielne. Lepiej rozumieją polecenia i potrafią wykonać prostą czynność od początku do końca. To dobry moment, by wprowadzić kilka regularnych obowiązków. Dziecko w tym wieku może już: sprzątać swoje zabawki po skończonej zabawie, pomagać w nakrywaniu do stołu (np. podawać serwetki czy sztućce), wyrzucać drobne śmieci do kosza, odkładać buty lub kurtkę na swoje miejsce, pomagać przy prostych czynnościach w kuchni, np. mieszaniu składników albo myciu warzyw i owoców. Ważne, aby zadania były powtarzalne. Jeśli dziecko codziennie odkłada zabawki lub pomaga przed posiłkiem, szybko zaczyna traktować to jako coś naturalnego. Co może robić przedszkolak (5–6 lat)? Starsze przedszkolaki są już gotowe na większą odpowiedzialność. Pięcio- i sześciolatki potrafią wykonać bardziej złożone czynności i coraz częściej chcą robić coś „jak dorośli”. Do ich obowiązków mogą należeć m.in.: nakrywanie i sprzątanie ze stołu po posiłku, podlewanie kwiatów, pomoc przy rozpakowywaniu zakupów, odkładanie ubrań do szafy lub przygotowanie ich na następny dzień, ścielenie łóżka, sprzątanie swojego pokoju, pakowanie plecaka do przedszkola. W tym wieku dzieci mogą także pomagać w kuchni – np. smarować kanapki czy układać składniki na talerzu. Takie czynności rozwijają samodzielność i uczą planowania. Eksperci podkreślają jednak jedną ważną zasadę: lepiej wybrać kilka prostych obowiązków niż długą listę zadań. Dziecko łatwiej przyzwyczai się do stałych czynności wykonywanych codziennie. A gdy rodzice docenią jego wysiłek, chęć do pomagania zwykle pojawia się sama. Zobacz także: Jeden niepozorny obowiązek, którego warto wymagać już od 2-latka. To klucz do samodzielności
Nauczycielka: „Szkoda mi dzisiejszych dzieci. Ich zachowanie to wina bezstresowego wychowania”
Na redakcyjną skrzynkę trafił mail od nauczycielki szkoły podstawowej. Pracuje z dziećmi klas 4–8 i z coraz większym niepokojem obserwuje to, co dzieje się na lekcjach i przerwach. W swoim liście pisze wprost: problemem nie są dzieci, tylko dorośli.
Uczę w szkole od ponad 20 lat i widziałam już różne pokolenia uczniów. Zmieniały się programy, lektury, podstawy programowe, technologie. Jedno jednak nigdy nie było tak widoczne jak dziś: brak podstawowych granic. Dzieci nie buntują się – one po prostu nie wiedzą, gdzie te granice są. Krzyczą na lekcjach, wchodzą nauczycielowi w słowo, potrafią wyjść z klasy bez pytania. Gdy zwracam uwagę, słyszę: „Mam prawo”, „Tak czuję”, „Nie może mi pani tego zabronić”. I nie byłoby w tym nic złego, gdyby za tym szła umiejętność ponoszenia konsekwencji. A ta gdzieś zniknęła. O dogadywaniu się z rodzicami tych dzieci nawet nie mówię. Bezstresowe wychowanie w krzywym zwierciadle Bezstresowe wychowanie miało być odpowiedzią na przemoc, krzyk i upokarzanie dzieci. I bardzo dobrze, jestem całym sercem za wychowaniem bez przemocy. Problem w tym, że wielu rodziców zrozumiało je jako wychowanie bez zasad, bez wymagań i bez odpowiedzialności. Dziecko może wszystko, bo „tak czuje”. Nie musi przepraszać, bo „ma prawo wyrażać siebie i swoje emocje”. Nie ponosi konsekwencji, bo „to niszczy jego poczucie własnej wartości”. Efekt? Dzieci, które nie radzą sobie z porażką, nie znoszą sprzeciwu i nie potrafią funkcjonować w grupie, gdzie nie są w centrum uwagi. Szkoła nie jest w stanie tego naprawić. Zwłaszcza gdy każda próba postawienia granicy kończy się pretensjami rodziców. Rodzic kontra nauczyciel Coraz częściej mam wrażenie, że rodzice widzą w nauczycielach wrogów, a nie partnerów. Gdy dziecko zachowuje się agresywnie, przeszkadza na lekcji albo nie wykonuje poleceń, odpowiedzialność natychmiast spada na szkołę. „To pani go sprowokowała”, „On tak nie robi w domu”, „Może lekcja była nudna”. Rzadko pojawia się pytanie: „Co możemy zrobić wspólnie?”. A przecież bez porozumienia na linii rodzic–nauczyciel nie da się wychować stabilnych, empatycznych ludzi. Szkoda mi tych dzieci. Bo one nie są złe ani roszczeniowe z natury. One zostały same z emocjami, którym nikt nie nadał ram. Granice to nie kara, to bezpieczeństwo Zdrowe granice nie są przemocą. Są drogowskazem. Dziecko, które wie, czego się od niego oczekuje, czuje się bezpieczniej niż to, które „może wszystko”. Dyscyplina nie oznacza krzyku ani karania. Oznacza konsekwencję, jasne zasady i dorosłych, którzy nie boją się powiedzieć „nie”. Jeśli dziś nie nauczymy dzieci odpowiedzialności, jutro będzie im znacznie trudniej w dorosłym życiu. Bo świat poza domem nie działa według zasady: „jak czujesz, tak rób”. I właśnie dlatego szkoda mi dzisiejszych dzieci najbardziej. Zobacz taże: „Zaczęłam czytać z synem lekturę, po chwili płakaliśmy oboje. Powinna być zakazana”
Macantom pieczywa wstęp wzbroniony. „Obrzydliwe, czego uczą dzieci”
Miękka czy chrupiąca, jeszcze ciepła czy już wystudzona – dla części klientów wybór pieczywa zaczyna się od dokładnego „przemacania” kilku bułek. Problem w tym, że często robią to gołymi rękami. Temat wrócił ze zdwojoną siłą po tym, jak autor profilu „Pomysłodawcy” wziął sklepowych „macantów” na celownik i napisał list otwarty do największych sieci handlowych w Polsce.
Choć supermarkety przyzwyczaiły nas do samoobsługi, zasady higieny wciąż bywają traktowane bardzo wybiórczo. Pan Kamil zwrócił uwagę na zjawisko, które wielu klientów zna aż za dobrze – dotykanie bułek lub całych bochenków chleba w poszukiwaniu tego „najlepszego”, często bez użycia foliowych rękawiczek. Z własnych obserwacji autor „Pomysłodawców” wnioskuje, że rękawiczek nie używa nawet połowa klientów. „Widok osób, które gołymi rękami macają bułki czy całe bochenki chleba, by sprawdzić ich miękkość, jest codziennością – to niehigieniczne i zniechęcające dla innych klientów” – jak podkreślił w rozmowie z „Dziennikiem Łódzkim”. W liście otwartym skierowanym m.in. do Biedronki, Lidla, Dino, Netto, Auchana, Carrefoura i Kauflanda napisał wprost, że obecny system oparty na foliowych rękawiczkach nie zdaje egzaminu. Zwrócił też uwagę na ich wady – rękawiczki się sklejają, są niewygodne i generują tony plastiku, który po kilkunastu sekundach trafia do kosza. Jego propozycja? Wprowadzenie bezdotykowych podajników znanych z wielu zachodnich krajów. Jednych to brzydzi, inni wzruszają ramionami O sklepowych „macantach” jest na tyle głośno, że temat poruszyłam wśród znajomych mam. Ich podejście? Zaskakująco różne. – Mam dwulatka i powiem szczerze: mnie to w ogóle nie brzydzi. Każdy, kto ma takie dziecko, wie, że jego ręce co chwilę lądują w buzi, na podłodze, w piasku. Miałam styczność z gorszymi zarazkami niż te z bułki, którą ktoś wcześniej dotknął – mówi mama 2-letniego chłopca. Innego zdania są jednak mamy starszych dzieci. – Dla mnie to przede wszystkim dawanie fatalnego przykładu. Dzieci patrzą i uczą się, że zasady są po to, żeby je naginać. Higiena w sklepie to nie fanaberia, tylko element kultury. Obrzydliwe, że dorośli uczą dzieci czegoś takiego – podkreśla mama 7-latki. – Czasem daję mojej czteroletniej córce bułę jeszcze w sklepie, gdy jest marudna, ale zawsze używam rękawiczki. Nie wyobrażam sobie włożenia gołej dłoni do kosza z pieczywem. To kwestia szacunku do innych – dodaje mama 4-latki. Zły przykład, który zostaje na długo Dyskusja o „macaniu” pieczywa to coś więcej niż tylko spór o higienę. To także pytanie o to, jakie nawyki przekazujemy dzieciom mimochodem, w codziennych sytuacjach. Czy pokazujemy im, że wspólne zasady obowiązują wszystkich, czy raczej, że można je ignorować, jeśli nikt nie patrzy. Apel twórcy „Pomysłodawców” trafił w czuły punkt, bo dotyka doświadczenia niemal każdego klienta supermarketu. I choć rozwiązania systemowe – jak bezdotykowe podajniki – mogą pomóc, wiele wciąż zależy od nas samych. Bo nawet najnowocześniejszy system nie zadziała, jeśli kultura zakupów zostanie na poziomie: pomacam, wybiorę, reszta mnie nie obchodzi. Zobacz także: Nieprzyzwoite zachowanie matki w sklepie. Jeśli na to pozwalasz, wychowujesz złodzieja
Gdy syn się złości, powtarzam mu to zdanie niczym mantrę. Wystarczają 4 słowa
Kiedy mój syn wpada w złość, nie wygłaszam kazań, nie moralizuję i nie pytam, dlaczego „znowu robi scenę”. Zamiast tego powtarzam mu cztery proste słowa – i widzę, jak jego napięcie powoli opada.
Wydawałoby się, że już nic mnie nie zaskoczy w temacie wychowania dzieci. A jednak – najbardziej przełomowa okazała się najprostsza lekcja. Nie o narzędziach, metodach i „systemach”, ale o słowach, które potrafią otulić emocje dziecka, zamiast je tłumić. Te cztery słowa, które powtarzam mojemu synowi, brzmią: „Masz prawo tak czuć”. To wszystko. Bez dodatku „ale”, bez dopowiedzeń o tym, że „inni mają gorzej”. I – co ważne – bez unieważniania jego emocji. Dlaczego te słowa działają? Kiedyś, gdy mój syn wpadał w złość, automatycznie włączał mi się tryb „dorosłej logiki”. Mówiłam: „Przecież to nic takiego”, „Uspokój się”, „Nie ma o co płakać”. Myślałam, że mu pomagam. W praktyce robiłam coś zupełnie odwrotnego – dawałam mu sygnał, że jego emocje są niewłaściwe. Że są problemem. Dzieci nie mają jeszcze dojrzałego układu nerwowego. One nie umieją od razu regulować swoich emocji. A my – dorośli – często oczekujemy od nich rzeczy, z którymi sami mamy trudność. Kiedy więc słyszy ode mnie: „Masz prawo tak czuć”, dzieje się coś ważnego. Jego ciało przestaje walczyć. Nie musi już „udowadniać”, że jego złość jest prawdziwa. Może po prostu być. I wtedy dopiero – kiedy emocja jest nazwana i zaakceptowana – pojawia się przestrzeń na rozmowę. To nie znaczy, że wszystko wolno Akceptacja emocji nie oznacza akceptacji każdego zachowania. Zdarza się, że moje dziecko krzyczy, trzaska drzwiami, rzuca rzeczami. Wtedy mówię: „Masz prawo tak czuć. Nie masz prawa rzucać zabawkami. Zadbam, żeby było bezpiecznie”. Granica jest jasno postawiona, ale emocja – nadal uznana. Jako społeczeństwo wciąż uczymy się tego, że złość to nie jest „złe” uczucie. To sygnał. Informacja. Wołanie o pomoc, a czasem zwykła frustracja po długim dniu. I wiecie, jaka jest największa zmiana? Kiedy ja uznałam jego emocje, zaczęłam też inaczej patrzeć na swoje. Czego nauczyły mnie te cztery słowa? Po pierwsze – cierpliwości. Bo to nie jest magiczne zaklęcie. Ono nie zawsze od razu ucisza burzę. Ale sprawia, że ta burza nie jest już samotna. Po drugie – bliskości. Mój syn coraz częściej mówi mi: „Mamo, jestem zły” albo „Jest mi smutno”. On wie, że u mnie emocje są bezpieczne. Po trzecie – pokory. Bo czasem ta złość jest reakcją na moje zmęczenie, brak czasu, przegadane „za chwilę”. Dzieci są jak lustra – odbijają nasze napięcia, niewypowiedziane frustracje, niewyspanie. Dzieci potrzebują przede wszystkim zrozumienia Nie idealnej matki. Nie taty, który nigdy nie podniesie głosu. Potrzebują dorosłych, którzy potrafią powiedzieć: „Widzę Cię”, „Słyszę Cię”, „Twoje emocje mają znaczenie”. Te cztery słowa – „masz prawo tak czuć” – to dla mnie kwintesencja rodzicielstwa pełnego szacunku. Słowa, które budują most zamiast muru. I tak, czasem wypowiadam je także… do siebie. Bo my, dorośli, też ciągle uczymy się pozwalać sobie na emocje. Bez wstydu. Bez ocen. A może właśnie od tego wszystko się zaczyna?
3 sygnały, że wychowujesz „people pleasera”. To nie jest grzeczność, to lęk przed odrzuceniem
Na pierwszy rzut oka wszystko wygląda idealnie. Dziecko jest miłe, ułożone, empatyczne. Nauczyciele chwalą, rodzina wzdycha z zachwytu. A jednak coraz częściej takie „bezproblemowe” dzieci dorastają w ogromnym napięciu, którego nikt nie zauważa.
„People pleaser” to osoba, która przedkłada cudze potrzeby nad własne, bo boi się, że inaczej straci akceptację. To nie cecha charakteru. To strategia przetrwania, której bardzo często uczymy dzieci nieświadomie. 1. Twoje dziecko nie potrafi powiedzieć „nie” Nie dlatego, że nie ma zdania. Dlatego, że boi się konsekwencji. Zgodzi się oddać zabawkę, pożyczyć rzecz, zrobić coś wbrew sobie, byle tylko nie zawieść innych. Mówi: Nieważne, mogę się dostosować. Jak chcecie, mi wszystko jedno. Zrobię tak, jak chcesz. Te zdania brzmią dojrzale, ale u dziecka powinny zapalać lampkę ostrzegawczą. To sygnał, że potrzeby innych są ważniejsze niż jego własne granice. 2. Bardzo przeżywa cudze emocje „People pleaser” czuje się odpowiedzialny za samopoczucie innych. Jeśli ktoś jest smutny, zły albo rozczarowany – dziecko natychmiast bierze to na siebie. Ma wrażenie, że gdyby coś zrobiło inaczej, efekt byłby inny. Takie dzieci szybko uczą się, że miłość i spokój w domu zależą od nich. Starają się więc być ciche, niewidzialne, wygodne. Bo wtedy nikt nie będzie niezadowolony. 3. Jest „grzeczne” za wszelką cenę Nie sprawia problemów. Nie protestuje. Nie stawia granic. Często słyszy, że jest „dojrzałe jak na swój wiek”. Tylko że ta dojrzałość bywa okupiona rezygnacją z siebie. „People pleaser” nie buntuje się, bo bunt może kosztować utratę akceptacji. Zamiast tego uczy się dopasowywać. Zbyt wcześnie. Zbyt mocno. Skąd się biorą dzieci, które chcą zadowolić wszystkich? Najczęściej z domów, w których: miłość była warunkowa chwalono za bycie „łatwym” dzieckiem konflikty były czymś złym emocje dorosłych dominowały nad emocjami dziecka Dziecko szybko rozumie, że żeby było dobrze, musi się dostosować. I zabiera ten schemat w dorosłe życie. Cena, którą płaci się później Dorośli „people pleaserzy” nie wiedzą, czego chcą. Mają problem z asertywnością, decyzjami, stawianiem granic. Często są wyczerpani, pełni poczucia winy i złości na siebie. Bo całe życie uczono ich jednego: twoje potrzeby są mniej ważne. Grzeczność to nie to samo co lęk Ten tekst nie jest oskarżeniem. To zaproszenie do refleksji. Bo empatia i wrażliwość są ogromną wartością. Ale tylko wtedy, gdy idą w parze z prawem do bycia sobą. Dziecko nie musi zadowalać wszystkich, żeby zasługiwać na miłość. Jeśli nauczy się tego dziś, jutro będzie potrafiło powiedzieć „nie” bez poczucia winy. A to jedna z najważniejszych umiejętności w życiu. Zobacz także: Po tych dwóch zdaniach poznasz, że twoje dziecko jest wysoko wrażliwe. Łatwo je zignorować
Ten świąteczny zwyczaj przekracza granice dzieci. Już dawno powinien odejść do lamusa
„No daj cioci buzi, bo się obrazi!” – te słowa w wielu domach wracają co roku niczym kolęda, którą wszyscy znają, ale nikt już nie chce śpiewać. Święta są czasem bliskości, ale paradoksalnie właśnie wtedy najłatwiej naruszyć granice najmłodszych. Czy naprawdę musimy pielęgnować zwyczaj, który uczy dzieci, że ich własne ciało nie należy do nich?
W wielu rodzinach wciąż pokutuje przekonanie, że dziecko musi być „grzeczne”, a grzeczność wyraża się tym, że bez protestu daje buziaki i przytula krewnych. W imię tradycji oczekuje się od najmłodszych gestów czułości wobec osób, których często prawie nie znają – albo widzą raz w roku. „Bo tak wypada”. „Bo rodzina”. „Bo będzie przykro”. Ale czyje uczucia są tu naprawdę najważniejsze? Dorosłych, którzy chcą poczuć się kochani, czy dzieci, które powinny uczyć się, że ich „nie” znaczy właśnie „nie”? To nie jest błahe. To lekcja o granicach, które albo zbudujemy, albo pozwolimy, by ktoś przekraczał je za nie. Dziecko nie jest prezentem pod choinkę W święta często traktujemy nasze dzieci jak ozdobę. Mają się ładnie przywitać, ładnie prezentować i być miłe, niezależnie od ich nastroju. Tymczasem ciało młodego człowieka nie jest elementem świątecznego rytuału. Zmuszanie do pocałunków czy przytuleń wysyła im komunikat: „Twoje granice są mniej ważne niż cudze emocje”. To prosta droga do tego, by w przyszłości nie potrafiły odmówić, nawet gdy będą czuły dyskomfort albo zagrożenie. Czy naprawdę chcemy, żeby nasze dzieci – zwłaszcza w czasach, kiedy tyle mówimy o edukacji antyprzemocowej – wynosiły z domu lekcję uległości wobec presji? „Nie” to świąteczny prezent, który warto dać dziecku To właśnie podczas rodzinnych spotkań mamy wyjątkową okazję nauczyć dzieci czegoś fundamentalnego: ich ciało należy do nich. Mogą nie chcieć przytulać. Mogą nie chcieć dawania buziaków. Mogą nie chcieć być brane na kolana. I mają do tego pełne prawo. Naszą rolą jest je w tym wspierać. Nie przepraszać za nie przed rodziną. Nie zawstydzać. Nie tłumaczyć, że „takie nieśmiałe”, „ma humory” albo – najgorzej – „nie przesadzaj, przecież nic się nie stało”. Bo właśnie się stało. W momencie, kiedy ignorujemy ich sprzeciw, mówimy: „Twoje zdanie się nie liczy”. Jak przerwać ten zwyczaj, nie psując rodzinnych relacji? To nie musi być wojna. Wystarczy jasna komunikacja: „Uczymy dziecko, że ma prawo decydować o swoim ciele. Może przywitać się słowem, uśmiechem albo machnięciem – jak chce”. Większość dorosłych zrozumie. A jeśli nie? To nie jest problem dziecka, tylko dorosłego, który musi skonfrontować się z faktem, że uczucia malucha są ważniejsze niż jego oczekiwania. Możemy jednocześnie dbać o kulturę osobistą i szacunek, nie zmuszając nikogo do fizycznej bliskości. Dzieci naprawdę potrafią być uprzejme, nie rozdając buziaków na prawo i lewo. Czas zrobić porządki – nie tylko w szufladach Skoro co roku odświeżamy świąteczne dekoracje i porządkujemy domy, zróbmy porządki także w zwyczajach. Ten konkretny – zmuszanie dzieci do fizycznej czułości – powinien być pierwszym, o którym zapomnimy. Bo święta mają być czasem miłości, a miłość nie potrzebuje nacisku. Potrzebuje wyboru. Dajmy dzieciom prawo decydować o swoim ciele, bo to najcenniejszy prezent, jaki możemy im dać – nie tylko od święta. Zobacz także: W tym roku robię „suche święta”. Ten nowy trend powinien zagościć w każdym domu
„Dobrze zarabiam, ale kupuję ciuchy w Pepco i ceruję dzieciom skarpety. To żaden wstyd”
Może to staroświeckie, ale wierzę, że wychowanie ma większą wartość niż jakiekolwiek logo. I jeśli mogę nauczyć swoje dzieci jednego, to tego, że człowieka nie definiuje metka, tylko to, kim jest – i jak potrafi szanować to, co ma.
Nie wiem, kiedy w rodzicielskim świecie pojawiło się przekonanie, że dzieci muszą chodzić w markowych bluzach i butach za pół pensji, żeby „nie odstawać”. Jestem mamą dwójki – zerówkowicza i ucznia 4 klasy – i choć z mężem naprawdę dobrze zarabiamy, wcale nie mam potrzeby udowadniać tego metkami. Ceruję skarpety, kupuję ciuchy w Pepco i nie wstydzę się tego ani trochę. Bo uczę moje dzieci, że wartość człowieka nie rośnie wraz z rozmiarem logo na bluzie. „Stać was, to dlaczego nie kupicie czegoś porządnego?” Słyszałam to już kilka razy. A ja mam ochotę odpowiedzieć: kupujemy porządne rzeczy, tylko nie uważamy, że porządność mierzy się wysokością ceny. Tak, stać nas na markowe ciuchy, na sneakersy za 900 zł i bluzy, które kosztują więcej niż moja pierwsza pensja, ale zwyczajnie nie chcemy żyć w ten sposób. Moje dzieci dorastają w czasach, w których porównywanie stało się sportem. Na szkolnym korytarzu da się usłyszeć rozmowy o tym, kto ma smartfon z jakiej serii, kto przychodzi w „prawdziwych” Air Force’ach, a kto w „podróbkach z Temu”. Ale w naszym domu zawsze powtarzamy, że pieniądze mają wartość tylko wtedy, kiedy się je szanuje. I że praca, którą wykonujemy, nie służy temu, by kupić wszystko bez zastanowienia. Kiedy powiedziałam starszemu, że nie dostanie na święta markowej bluzy, a młodszemu, że jego ulubione spodnie zaszyję, zamiast wyrzucać, usłyszałam: „ale inni tak nie robią”. I właśnie dlatego chcę, żeby moje dzieci wiedziały, że normalność nie polega na bezmyślnym wydawaniu pieniędzy. Nie chcę wychować „bananowych dzieciaków” Szczerze? Przeraża mnie, że rodzice wychowują nastolatków, którzy uważają, że telefon za 2 tysiące jest „średni”. A przecież te zachowania nie biorą się znikąd – wychowują je dorośli, którzy myślą, że miłość mierzy się prezentami i trendami. U nas w domu nie brakuje niczego, ale są granice. Nie kupujemy, żeby się pokazać. Nie kupujemy, żeby dogonić mody, które zmieniają się szybciej niż rozmiary dziecięcych butów. Zamiast tego uczymy dzieci, że pieniądze mogą być narzędziem do dobrego życia, a nie do niekończącego się porównywania. Chcę, żeby moje dzieci wiedziały, że jeśli chcą w dorosłości mieć markowe rzeczy – niech będą efektem ich własnej pracy i decyzji. Nie moich i nie męża. Cerowanie, thrift i Pepco – to też lekcja Kiedy ceruję skarpety, moja mama patrzy na mnie z uznaniem, a niektórzy znajomi z lekkim niedowierzaniem. A ja widzę w tym coś więcej niż zwykłą oszczędność. Widzę moment, w którym mogę pokazać dzieciom, że rzeczy mają swoją wartość, dopóki o nie dbamy. Synowie pytają, dlaczego nie wyrzucam, tylko naprawiam – odpowiadam, że szacunek do tego, co mamy, to pierwsza lekcja szacunku do pieniędzy. Czasem któryś z chłopaków przynosi mi spodnie z dziurą i pyta, czy „zrobię to swoje magiczne zszywanie”. Oboje widzą, że nic nie przychodzi samo i nic nie jest na jeden raz. A Pepco? Jest dla mnie zupełnie dobrym miejscem, żeby kupić bluzkę, legginsy czy piżamę. Dzieciom nie robi to żadnej różnicy, dopóki my – dorośli – nie zaczniemy im wmawiać, że powinna. Zobacz także: Nie jestem jak inne mamy: nie mam hybryd, ubieram się w Pepco. Czy to wstyd?
Mama z dzieckiem jadą PKP, maluch łobuzuje. Wtedy „na siedzeniu obok wydarza się cud”
Podróż pociągiem z dzieckiem potrafi zamienić się w emocjonalny tor przeszkód – pełen spojrzeń, westchnień i nieproszonych ocen. Ta historia z PKP udowadnia, że drobny, ludzki gest może zmienić absolutnie wszystko.
Każdy rodzic podróżujący z małym dzieckiem zna to napięcie: czy współpasażerowie zrozumieją, czy będą oceniać? Czasem jednak zdarzają się sytuacje, które przypominają, że w przestrzeni publicznej wciąż jest miejsce na zwykłą, ludzką życzliwość. Ta historia z pewnego pociągu pokazuje to wyjątkowo pięknie. Dzieci w pociągach, rodzice na świeczniku Tę dobrze znaną scenę niezwykle celnie opisał w social mediach Maciej Makselon – redaktor i wykładowca, który akurat wracał PKP ze Śląskiego Festiwalu Nauki. I choć „coś tam czytał, czegoś tam słuchał, coś pracował”, uwagę skradł mu maluch o imieniu Kordian – chłopiec „z gatunku małych, głośnych i ruchliwych”. Makselon opisuje, jak matka co chwilę krzyczy do niego „Kordianek! Kordianek! Kordianek, przestań mi wchodzić na głowę!”. Co ważne – to nie metafora. „Młody po prostu cały czas próbuje się wspiąć na matczyną czaszkę”, co autor obraca w zabawną, ale czułą refleksję o tym, że „nie można nazwać syna Kordian, a potem dziwić się, że on czuje imperatyw wspinania się”. W tych słowach jest coś niezwykle prawdziwego: dzieci są dziećmi. Głośne, ruchliwe, żywiołowe. Podróż nie zawsze jest dla nich naturalnym środowiskiem. Ale tym, co często boli najbardziej, jest to, jak łatwo oceniamy ich rodziców – najczęściej matki. A potem wydarza się coś kompletnie nieoczywistego I właśnie dlatego historia opisana przez Makselona chwyta za serce. Bo nagle – zamiast kolejnego pouczenia – wydarza się coś całkowicie odmiennego. „Zupełnie obca Kordianowi i jego mamie pani nie zaczyna ich upominać/pouczać/łajać, lecz wyciąga z plecaka patyczki, sznurek, zielone skrawki papieru i rolki dwustronnej taśmy”. Pytanie, jakie pada, jest jak otwarcie drzwi do innego świata: „czy to nie czas na zajęcia z artystycznego rękodzieła?”. Reakcja? Natychmiastowa. „Mamie momentalnie szklą się oczy, Kordianowi tak samo szybko rozbłyskują podnieceniem. Ja zbieram szczękę z podłogi, ktoś obok zakrywa usta, konduktorowi uśmiech zaraz rozsadzi policzki”. I ten wspaniały finał, którego nie da się zapomnieć: „pół wagonu robi właśnie choinki. Ja stukam w klawisze”. Mały cud, wielka myśl Ta historia zostaje w głowie na długo, bo pokazuje coś bardzo ważnego: że rodzicielstwo w przestrzeni publicznej nie musi być walką z oczekiwaniami i oceną. Że zamiast irytacji można podarować komuś odrobinę wsparcia, a czasem nawet kawałek sznurka i parę patyczków. I że bezinteresowne gesty – jak pisze Makselon – naprawdę potrafią doprowadzić do „dezintegracji twarzy osób współpodróżujących”. Dzieci nie są problemem. Są częścią świata, do którego wszyscy należymy. A my możemy sprawić, by ten świat był dla nich (i ich rodziców) odrobinę bardziej życzliwy. Zobacz także: Zaprosiła na kinderbal synka koleżanki. „Aż mnie zmroziło, gdy go zobaczyłam”
Te dzieci osiągną sukces w przyszłości. Rodzice codziennie pozwalają im ćwiczyć 1 rzecz
Kiedy słucham rodziców opowiadających o swoich dzieciach, coraz częściej mam wrażenie, że największy lęk nie dotyczy ocen, zdrowia ani przyszłej pracy. Chodzi o coś bardziej cichego i codziennego, co potrafi zaważyć na całym dorosłym życiu.
Nieraz łapałam się na tym, że w rozmowach o wychowaniu kręcimy się wokół jednego słowa: „grzeczność”. Brzmi niewinnie, nawet kojąco. Grzeczne dziecko nie sprawia kłopotów, słucha, nie przerywa, nie podważa decyzji dorosłych. A jednak coraz więcej badań i ekspertów mówi coś, co na początku wydawało się przewrotne: przesadna uległość potrafi kosztować dziecko więcej, niż nam się wydaje. Ostatnio wysłuchałam rozmowy z dr Sunitą Sah, psycholożką i profesorką na Cornell University, która od lat bada zjawisko posłuszeństwa, wpływ autorytetów oraz to, dlaczego tak trudno nam mówić „nie”. W podcaście „Good Inside” opowiadała o tym, że nieposłuszeństwo nie zawsze jest wadą, a dzieci warto uczyć… zdrowego sprzeciwu. Wprost mówiła, że czasem „bycie tak posłusznym i zgodnym jest złe”, bo w życiu przychodzą momenty, kiedy trzeba zabrać głos. Nieposłuszne dziecko nie znaczy złe dziecko Z perspektywy dorosłego posłuszeństwo bywa wygodne. Dziecko szybciej się ubierze, sprawniej wyjdzie z domu, nie będzie negocjować każdego kroku. Dr Sah zwraca jednak uwagę na coś ważnego: jeśli trenujemy dzieci wyłącznie do uległości, odbieramy im pole do ćwiczenia asertywności. A bez tych prób nie zbudują kompetencji, która w przyszłości decyduje o ich sile. Widzę to w historiach rodziców, z którymi rozmawiam. Jedni mówią: „Nasza córka jest taka spokojna, nie ma z nią problemów”. Drudzy dodają: „Syn jest bardzo posłuszny, ale gdy ktoś go pyta o zdanie, milczy”. I tam jest sedno. Dziecko, które nigdy nie miało przestrzeni na sprzeciw, w dorosłości często czuje się niezręcznie, kiedy ma zawalczyć o siebie. Asertywność u dzieci rośnie wtedy, kiedy rodzic pozwala na „nie” To ta jedna rzecz, którą warto ćwiczyć codziennie: mówienie „nie” w uzasadnionych sytuacjach. Nie chodzi o bunt dla samego buntu ani o brak szacunku. Chodzi o jasny sygnał: „to mi nie pasuje”, „mam inny pomysł”, „chcę inaczej”. Dziecko, które uczy się, że ma prawo do takiego komunikatu, buduje poczucie sprawczości. A ono jest fundamentem pewności siebie. Sah pokazuje, że zdrowy sprzeciw to działanie zgodne z własnymi wartościami, nawet kiedy dookoła panuje presja na zgodę. Wyobrażam sobie, jak bardzo ta umiejętność ratuje człowieka w dorosłym życiu — w pracy, w relacjach, w sytuacjach granicznych. Nikt z nas nie chce, żeby nasze dziecko było dorosłym, który zawsze przytakuje, bo boi się konfliktu. Jak to wygląda w praktyce? Czasem bardzo prosto. Kiedy dziecko mówi „nie chcę teraz przytulasa”, nie przymuszam. Gdy upiera się przy swojej wersji zabawy, nie uciszam automatycznie. Jeśli odmawia w sytuacji, która dotyczy jego ciała, czasu, granic, słucham, a potem spokojnie rozmawiamy, dlaczego tak czuje. To nie oznacza, że dziecko rządzi domem. Oznacza, że ma prawo do głosu. Jak uczyć dziecko stawiania granic bez chaosu w domu Wiem, że rodzice od razu pytają: „No dobrze, ale gdzie jest granica?”. I ja też ją stawiam, tylko inaczej niż kiedyś. Rozróżniam sprzeciw od lekceważenia. Jeśli dziecko mówi „nie chcę tego swetra, gryzie mnie”, to dla mnie sygnał do rozmowy. Jeśli rzuca zabawką i krzyczy, tu wchodzę z jasną zasadą, że tak nie robimy. Pokazuję, że „nie” ma konsekwencje, ale nie jest karą. Kiedy dziecko odmawia sprzątania klocków, nie odbieram mu prawa do odmowy, tylko tłumaczę, że wtedy nie wyciągamy kolejnych zabawek. Ćwiczę mówienie wprost. „Nie zgadzam się”, „nie podoba mi się”, „proszę, przestań”. To są zdania, które w dorosłości okazują się bezcenne. Najbardziej porusza mnie myśl, że dzieci, które umieją stawiać granice, częściej budują zdrowe poczucie własnej wartości. Są w kontakcie ze sobą i nie boją się tego pokazać światu. Gdy dziś patrzę na „nieposłuszeństwo”, widzę w nim coś więcej niż kłopot wychowawczy. To trening życia. Taki codzienny, drobny, czasem męczący. Ale jeśli ma się przełożyć na dorosłego, który potrafi mówić własnym głosem, to jest to trening warty każdego wysiłku. Źródło: goodinside.com Zobacz też: Te dzieci rozwijają się najlepiej i rosną bezpiecznie. Ich rodzice wprowadzili 5 domowych zasad
Nauczycielka przedszkolna: „Rodzice są wygodniccy. A potem ja muszę naprawiać ich błędy”
Coraz częściej słyszę od znajomych nauczycielek, że to nie dzieci męczą najbardziej, lecz rodzice. Po ostatniej rozmowie z koleżanką – nauczycielką wychowania przedszkolnego – długo nie mogłam dojść do siebie. Opowiadała z takim bólem, że aż trudno było jej przerwać. To nie brak materiałów, nie biurokracja, nie hałas ją dołował. To zachowanie dorosłych.
Usiadłyśmy przy kawie w sobotnie popołudnie. Chciałam po prostu pogadać, pośmiać się, odetchnąć. Zamiast tego wysłuchałam najpoważniejszego monologu, jaki słyszałam od dawna. Koleżanka westchnęła i powiedziała: „Wiesz, ja kocham te dzieci. Każde z osobna. Ale rodzice? Rodzice są dziś tak wygodniccy, że czasem mam ochotę uciec do korpo”. Poprosiłam, żeby wyjaśniła. Zaczęła od drobiazgów – że rodzice nie uczą dzieci samodzielnego zakładania kurtek, butów, nie dają im szansy, by spróbowały, choćby z pomocą. Zdarza się, że pięcio- czy sześciolatek stoi jak słup soli i czeka, aż ktoś wykona wszystko za niego. Rodzice pędzą, spieszą się, nie mają czasu, więc robią za dziecko. Efekt? W przedszkolu maluch płacze, gdy pani nie zawiąże mu butów natychmiast. „A ja mam 20 dzieci naraz. Nie mogę każdego prowadzić za rękę. One powinny już coś umieć” – mówiła zmęczonym głosem. Zbyt duże oczekiwania, zero wsparcia Ale najbardziej poruszyło mnie coś innego. Rodzice chcą, by nauczycielka wychowała, uspokoiła, nauczyła manier, zaradziła emocjom, rozwiązała konflikty, wyrównała braki, przygotowała do szkoły, a do tego była cierpliwa, uśmiechnięta i dostępna na każde wezwanie. „Mama jednego chłopca napisała mi niedawno o 22:30, że jej synek ma problem z rówieśnikiem i żebym rano to załatwiła. Jakbym była psychologiem, mediatorem i magikiem w jednym. A tak naprawdę wystarczy, żeby rodzice porozmawiali z własnym dzieckiem” – opowiadała. Albo inna historia: rodzic oburzony, że jego córka musiała chwilę poczekać na swoją kolej podczas zabawy. Uznał, że nauczycielka „nie dba o jego dziecko”. Gdy próbowała wyjaśnić, że w grupie jest więcej dzieci i każde ma prawo do zabawy, usłyszała, że „to jej praca i powinna sobie radzić”. „Takich sytuacji mam dziesiątki tygodniowo. Rodzice mają ogromne wymagania, a ja słyszę tylko: zrób, dopilnuj, wychowaj. Jakby oni nie mieli w tym żadnej roli”. Dzieci są cudowne. To dorośli komplikują wszystko Najbardziej bolało to, co powiedziała na koniec: „Dzieci są dobre, mądre i wrażliwe. To nie one są trudne. To dorośli tworzą problemy. I przez to moje dzieci – bo tak o nich myślę – cierpią. Rodzice zabierają im samodzielność, presją odbierają radość, a wygodą odbierają szansę na rozwój”. Wracałam do domu i wciąż słyszałam jej głos. Wiem, że wielu rodziców robi, co może, ale też coraz częściej widzę, że część z nas naprawdę traktuje nauczycielki jak osobiste asystentki swojego dziecka. Może czas zadać sobie jedno pytanie: czy wspieramy przedszkole – czy dokładamy mu ciężaru? Bo jak długo jeszcze nauczycielki będą dźwigać to wszystko same? Zobacz także: Dziecko zaczęło krzyczeć w sklepie – wtedy matka upadła na podłogę. „Nie spodziewałam się”
Dziś rodzice nie uczą dobrych manier? „Dzieci przyjaciółki zdewastowały mi mieszkanie”
Zdarza się, że jedno spotkanie potrafi zweryfikować nasze przekonania o wychowaniu. Miałam spędzić miłe popołudnie z przyjaciółką i jej dziećmi – zamiast tego zostałam z bałaganem, poczuciem niesmaku i pytaniem, czy dobre maniery przestały być czymś oczywistym.
„Przecież to tylko dzieci” – słowa, które usprawiedliwiają wszystko? Odwiedziła mnie przyjaciółka z dwójką dzieci. Ja – kawa i chwila oddechu, dzieci – zabawa z moją córką. Prosty plan, który rozsypał się szybciej niż klocki na mojej podłodze. Zanim zdążyłam nalać kawy, jej młodszy syn zrzucił książki z półki i ułożył z nich rampę. Starsza córka otworzyła moje szuflady i sięgnęła po przybory do pracy, po chwili zostawiając na parkiecie kolorowe „dzieło”. Przyjaciółka spojrzała, uśmiechnęła się i rzuciła: „Oj tam, przecież to tylko dzieci – nie spinaj się”. Ja sama mam dziecko – 5-letnią córkę. I wiem, że w tym wieku trudno o pełną kontrolę impulsów, ale od zawsze uczę ją podstawowych zasad: pytania o zgodę, szacunku do cudzych rzeczy, odkładania na miejsce. Widzę, jak bardzo tego potrzebuje, bo sama czuła się zagubiona, kiedy syn przyjaciółki zaczął wyrywać jej zabawki i biegać po mieszkaniu, robiąc z niego plac zabaw. Spojrzała na mnie ze smutkiem, jakby pytała wzrokiem, dlaczego ktoś może robić to, czego jej nie wolno. To był moment, w którym poczułam, że nie chodzi o złośliwość dzieci – tylko o brak kierunku. O to, że nikt im nie powiedział: „Zatrzymaj się, to nie twoje”. Czy dobre maniery stały się opcjonalne? Zastanawiam się, kiedy zasady zaczęły być traktowane jak zamach na „swobodę dziecka”. Wiele razy słyszałam argument, że maluch musi się „wyszaleć”, że nie wolno go ograniczać, bo to hamuje kreatywność. Tylko że kreatywność bez granic często zmienia się w chaos – a czasem w zwykłą nieuprzejmość. Moja córka potrafi bawić się intensywnie, ale wie, że w czyimś domu obowiązują czyjeś zasady. Widzę, że dzięki temu czuje się pewniej, bo wie, czego się od niej oczekuje. Widziała jednak, że dzieci przyjaciółki robią, co chcą, a ich mama nawet nie pomyśli, by je stopować. I to ją naprawdę poruszyło – pytała później, czy zrobiła coś złego, że zabierano jej zabawki. A mnie po prostu zrobiło się przykro. Szacunek nie jest staroświecki – jest potrzebny Kiedy po wizycie zamknęłam drzwi i spojrzałam na salon, który wyglądał jak po przejściu huraganu, poczułam, że to nie chodzi o bałagan. Z tym sobie poradzę. Chodzi o poczucie, że granice – moje, mojej przestrzeni, mojego dziecka – zostały kompletnie zignorowane. Nie chcę żyć w świecie, w którym oczekiwanie szacunku odbiera się jako „spinę”. Nie chcę też, by moja córka dorastała w przekonaniu, że wszystko wolno, bo „jest dzieckiem”. Widzę, że dobre maniery dają jej pewność i poczucie bezpieczeństwa. Zasady nie ograniczają – one uczą, jak być w relacji z drugim człowiekiem. Dlatego coraz częściej myślę, że to nie dzieci mają problem. Dzieci potrafią się nauczyć wszystkiego. To dorośli czasem rezygnują z uczenia – w imię wygody, luzu albo lęku przed byciem ocenionym. A później dziwią się, że inni czują się z tym źle. Tak jak ja tego dnia, kiedy zamiast miłego spotkania dostałam lekcję… że nie każda zasługuje na powtórzenie. Zobacz także: „Nie potrafią trzymać ołówka ani iść do toalety”. Nauczyciele załamani współczesnymi dziećmi
„Moje dziecko nie jest służącym”. A jednak obowiązki w przedszkolu uczą czegoś ważnego
Ten list przysłała do redakcji mama 5-latki, która – jak sama przyznaje – długo buntowała się przeciwko obowiązkom w przedszkolu. Wydawało jej się, że dzieci są tam od zabawy, a nie od sprzątania. Dopiero jedna sytuacja otworzyła jej oczy. Jej słowa to ważny głos w dyskusji o tym, czym naprawdę jest samodzielność.
Piszę ten list, bo czuję, że nie jestem jedyną mamą, która kiedyś źle patrzyła na obowiązki w przedszkolu. Gdy usłyszałam, że moja córka w swojej grupie ma dyżury – raz nakrywa do stołu, innym razem pomaga sprzątać po zajęciach plastycznych, a czasem podlewa rośliny – w pierwszym odruchu poczułam bunt. W mojej głowie zabrzmiało to tak: „Moje dziecko nie jest służącym. Przecież to przedszkole, a nie zakład pracy”. Dziś wiem, że to ja miałam problem – nie przedszkole. „Zostaw, ja zrobię to szybciej” – słowa, które niszczą samodzielność Jestem mamą, która wszystko robiła za swoje dziecko. Bo szybciej. Bo czyściej. Bo mniej nerwów. Gdy córka próbowała ścielić łóżko – poprawiałam. Gdy chciała pomóc w kuchni – bałam się bałaganu. Gdy odkładała zabawki – wyręczałam ją, bo przecież „i tak zrobię to lepiej”. Aż któregoś dnia pani z przedszkola powiedziała mi przy odbiorze: „Córka pięknie dziś współpracowała. Dzieci mają swoje obowiązki i ona świetnie sobie radzi”. Nie zrozumiałam od razu. W domu nadal chciałam trzymać kontrolę. Ale pewnego popołudnia podsłuchałam rozmowę córki z babcią: „Babciu, ja to wszystko umiem. Tylko mama mi nie pozwala”. To było jak kubeł zimnej wody. Obowiązki w przedszkolu nie są karą. To fundament pewności siebie Dziś widzę, ile dobrego dały jej te małe, przedszkolne zadania. Nakrywanie do stołu – odpowiedzialność. Sprzątanie po zabawie – szacunek do pracy innych. Pomaganie kolegom – współpraca. Dyżury – poczucie, że jest potrzebna i ważna. Zorientowałam się, że obowiązki nie odbierają dzieciom dzieciństwa. One pomagają im w nie wejść – odważnie, samodzielnie i z poczuciem sprawczości. Zaczęłam pozwalać córce robić więcej w domu. Teraz sama z siebie ścieli łóżko, pomaga przy kolacji, segreguje pranie. Nie dlatego, że musi. Dlatego, że chce. Czuje się duża, odpowiedzialna i kompetentna. A ja, patrząc na nią, coraz częściej myślę: „Gdyby nie obowiązki w przedszkolu, dalej trzymałabym ją pod kloszem”. Drodzy rodzice – nie bójmy się oddać dzieciom małych odpowiedzialności Wiele z nas chce chronić swoje dzieci. To naturalne. Ale chroniąc je przed każdym wysiłkiem, odbieramy im coś znacznie ważniejszego – przestrzeń na rozwój. Obowiązki w przedszkolu to nie wyzysk, nie przesada, nie „robienie z dzieci dorosłych”. To nauka, którą powinny wynieść, zanim trafią do szkoły i później – w dorosłość. Dziś mogę powiedzieć jedno: cieszę się, że ktoś w przedszkolu nauczył moją córkę tego, czego ja przez długi czas nie potrafiłam – wiary w siebie. Zobacz także: Dzięki tej „ryzykownej” zabawie wychowasz pewne siebie dziecko. Matka: „Nie poznaję syna”
Współczesne pokolenie nastolatków nie przetrwa. Wystarczy pójść do galerii handlowej
Wystarczy przejść się w weekend po galerii handlowej, żeby zobaczyć pewien niepokojący obraz współczesnej młodzieży: nastolatki robią zakupy bez zastanowienia. „Mamo, bliknij”, „Kupisz?”, „To tylko stówka” – to jedne z najczęściej słyszanych zdań między sklepowymi półkami.
Ostatnio, będąc w galerii handlowej, obserwowałam grupkę 13–14-latek w drogerii. Chwytały kosmetyki, perfumy, błyszczyki za 50, 70, 120 zł i nawet nie odwracały produktu, by zobaczyć cenę. Jedna z nich powiedziała: „Wezmę, mama mi kupi, co za różnica”. Wzięła. Bez cienia refleksji, czy to potrzebne, czy drogie, czy ma na to pieniądze. Takich scen było więcej. W sklepie z ubraniami chłopak wziął czapkę z logo znanej marki i od razu skierował się do kasy. Kolega próbował go powstrzymać: – A masz kasę? – Nie, ale napiszę staremu, żeby mi „bliknął”. Zero dyskusji, zero wstydu, zero myślenia. Po prostu natychmiastowa potrzeba posiadania. Smartfon i smartwatch jak karta kredytowa bez limitu Najbardziej uderzyło mnie jednak co innego. Kiedy nastolatki są same, nie potrzebują już nawet gotówki ani portfela. Widziałam dziewczynę, może miała 12 lat, która kupowała bubble tea. Wyciągnęła smartwatch, przyłożyła do terminala i poszła dalej, nawet nie patrząc na paragon. To nie była sytuacja wyjątkowa – teraz to codzienność. Dzieci płacą telefonami albo zegarkami, a jeśli zbliżenie nie przejdzie, wysyłają rodzicom krótką wiadomość: „Bliknij 50”. Często bez „proszę”, bez tłumaczenia, po prostu jakby prosili o kolejny poziom w grze. Rodzice – zmęczeni, zabiegani – blikają. Bo nie mają siły na kłótnie. Bo stoją w pracy. Bo nie chcą tłumaczyć całej kolejki wiadomościami. A młodzi uczą się, że pieniądze są zawsze „pod ręką”. Konsekwencje? Już widoczne Problem nie polega na tym, że nastolatki kupują. Problem polega na tym, że nie mają pojęcia, ile to wszystko kosztuje. Gdy pewna mama w sklepie obuwniczym powiedziała synowi, że nie kupi mu butów za 450 zł, usłyszała: – Ale przecież masz kartę. W tym zdaniu zawiera się cały dramat współczesnego rodzicielstwa. Dzieci nie rozumieją wartości pieniądza, bo żyją w świecie natychmiastowej dostępności. Klik – kupione. Klik – zapłacone. Klik – przelane. Ale realne życie tak nie działa. Jeśli czegoś naprawdę chcemy nauczyć młodych ludzi, to nie tego, jak zbliżać zegarek do terminala, ale tego, że każda decyzja – także zakupowa – ma konsekwencje. Zobacz także: 7 sposobów na złość u nastolatka. Już nie skończy się trzaskaniem drzwiami