Gdy syn się złości, powtarzam mu to zdanie niczym mantrę. Wystarczają 4 słowa
Kiedy mój syn wpada w złość, nie wygłaszam kazań, nie moralizuję i nie pytam, dlaczego „znowu robi scenę”. Zamiast tego powtarzam mu cztery proste słowa – i widzę, jak jego napięcie powoli opada.
Wydawałoby się, że już nic mnie nie zaskoczy w temacie wychowania dzieci. A jednak – najbardziej przełomowa okazała się najprostsza lekcja. Nie o narzędziach, metodach i „systemach”, ale o słowach, które potrafią otulić emocje dziecka, zamiast je tłumić. Te cztery słowa, które powtarzam mojemu synowi, brzmią: „Masz prawo tak czuć”. To wszystko. Bez dodatku „ale”, bez dopowiedzeń o tym, że „inni mają gorzej”. I – co ważne – bez unieważniania jego emocji. Dlaczego te słowa działają? Kiedyś, gdy mój syn wpadał w złość, automatycznie włączał mi się tryb „dorosłej logiki”. Mówiłam: „Przecież to nic takiego”, „Uspokój się”, „Nie ma o co płakać”. Myślałam, że mu pomagam. W praktyce robiłam coś zupełnie odwrotnego – dawałam mu sygnał, że jego emocje są niewłaściwe. Że są problemem. Dzieci nie mają jeszcze dojrzałego układu nerwowego. One nie umieją od razu regulować swoich emocji. A my – dorośli – często oczekujemy od nich rzeczy, z którymi sami mamy trudność. Kiedy więc słyszy ode mnie: „Masz prawo tak czuć”, dzieje się coś ważnego. Jego ciało przestaje walczyć. Nie musi już „udowadniać”, że jego złość jest prawdziwa. Może po prostu być. I wtedy dopiero – kiedy emocja jest nazwana i zaakceptowana – pojawia się przestrzeń na rozmowę. To nie znaczy, że wszystko wolno Akceptacja emocji nie oznacza akceptacji każdego zachowania. Zdarza się, że moje dziecko krzyczy, trzaska drzwiami, rzuca rzeczami. Wtedy mówię: „Masz prawo tak czuć. Nie masz prawa rzucać zabawkami. Zadbam, żeby było bezpiecznie”. Granica jest jasno postawiona, ale emocja – nadal uznana. Jako społeczeństwo wciąż uczymy się tego, że złość to nie jest „złe” uczucie. To sygnał. Informacja. Wołanie o pomoc, a czasem zwykła frustracja po długim dniu. I wiecie, jaka jest największa zmiana? Kiedy ja uznałam jego emocje, zaczęłam też inaczej patrzeć na swoje. Czego nauczyły mnie te cztery słowa? Po pierwsze – cierpliwości. Bo to nie jest magiczne zaklęcie. Ono nie zawsze od razu ucisza burzę. Ale sprawia, że ta burza nie jest już samotna. Po drugie – bliskości. Mój syn coraz częściej mówi mi: „Mamo, jestem zły” albo „Jest mi smutno”. On wie, że u mnie emocje są bezpieczne. Po trzecie – pokory. Bo czasem ta złość jest reakcją na moje zmęczenie, brak czasu, przegadane „za chwilę”. Dzieci są jak lustra – odbijają nasze napięcia, niewypowiedziane frustracje, niewyspanie. Dzieci potrzebują przede wszystkim zrozumienia Nie idealnej matki. Nie taty, który nigdy nie podniesie głosu. Potrzebują dorosłych, którzy potrafią powiedzieć: „Widzę Cię”, „Słyszę Cię”, „Twoje emocje mają znaczenie”. Te cztery słowa – „masz prawo tak czuć” – to dla mnie kwintesencja rodzicielstwa pełnego szacunku. Słowa, które budują most zamiast muru. I tak, czasem wypowiadam je także… do siebie. Bo my, dorośli, też ciągle uczymy się pozwalać sobie na emocje. Bez wstydu. Bez ocen. A może właśnie od tego wszystko się zaczyna?
3 sygnały, że wychowujesz „people pleasera”. To nie jest grzeczność, to lęk przed odrzuceniem
Na pierwszy rzut oka wszystko wygląda idealnie. Dziecko jest miłe, ułożone, empatyczne. Nauczyciele chwalą, rodzina wzdycha z zachwytu. A jednak coraz częściej takie „bezproblemowe” dzieci dorastają w ogromnym napięciu, którego nikt nie zauważa.
„People pleaser” to osoba, która przedkłada cudze potrzeby nad własne, bo boi się, że inaczej straci akceptację. To nie cecha charakteru. To strategia przetrwania, której bardzo często uczymy dzieci nieświadomie. 1. Twoje dziecko nie potrafi powiedzieć „nie” Nie dlatego, że nie ma zdania. Dlatego, że boi się konsekwencji. Zgodzi się oddać zabawkę, pożyczyć rzecz, zrobić coś wbrew sobie, byle tylko nie zawieść innych. Mówi: Nieważne, mogę się dostosować. Jak chcecie, mi wszystko jedno. Zrobię tak, jak chcesz. Te zdania brzmią dojrzale, ale u dziecka powinny zapalać lampkę ostrzegawczą. To sygnał, że potrzeby innych są ważniejsze niż jego własne granice. 2. Bardzo przeżywa cudze emocje „People pleaser” czuje się odpowiedzialny za samopoczucie innych. Jeśli ktoś jest smutny, zły albo rozczarowany – dziecko natychmiast bierze to na siebie. Ma wrażenie, że gdyby coś zrobiło inaczej, efekt byłby inny. Takie dzieci szybko uczą się, że miłość i spokój w domu zależą od nich. Starają się więc być ciche, niewidzialne, wygodne. Bo wtedy nikt nie będzie niezadowolony. 3. Jest „grzeczne” za wszelką cenę Nie sprawia problemów. Nie protestuje. Nie stawia granic. Często słyszy, że jest „dojrzałe jak na swój wiek”. Tylko że ta dojrzałość bywa okupiona rezygnacją z siebie. „People pleaser” nie buntuje się, bo bunt może kosztować utratę akceptacji. Zamiast tego uczy się dopasowywać. Zbyt wcześnie. Zbyt mocno. Skąd się biorą dzieci, które chcą zadowolić wszystkich? Najczęściej z domów, w których: miłość była warunkowa chwalono za bycie „łatwym” dzieckiem konflikty były czymś złym emocje dorosłych dominowały nad emocjami dziecka Dziecko szybko rozumie, że żeby było dobrze, musi się dostosować. I zabiera ten schemat w dorosłe życie. Cena, którą płaci się później Dorośli „people pleaserzy” nie wiedzą, czego chcą. Mają problem z asertywnością, decyzjami, stawianiem granic. Często są wyczerpani, pełni poczucia winy i złości na siebie. Bo całe życie uczono ich jednego: twoje potrzeby są mniej ważne. Grzeczność to nie to samo co lęk Ten tekst nie jest oskarżeniem. To zaproszenie do refleksji. Bo empatia i wrażliwość są ogromną wartością. Ale tylko wtedy, gdy idą w parze z prawem do bycia sobą. Dziecko nie musi zadowalać wszystkich, żeby zasługiwać na miłość. Jeśli nauczy się tego dziś, jutro będzie potrafiło powiedzieć „nie” bez poczucia winy. A to jedna z najważniejszych umiejętności w życiu. Zobacz także: Po tych dwóch zdaniach poznasz, że twoje dziecko jest wysoko wrażliwe. Łatwo je zignorować
Ten świąteczny zwyczaj przekracza granice dzieci. Już dawno powinien odejść do lamusa
„No daj cioci buzi, bo się obrazi!” – te słowa w wielu domach wracają co roku niczym kolęda, którą wszyscy znają, ale nikt już nie chce śpiewać. Święta są czasem bliskości, ale paradoksalnie właśnie wtedy najłatwiej naruszyć granice najmłodszych. Czy naprawdę musimy pielęgnować zwyczaj, który uczy dzieci, że ich własne ciało nie należy do nich?
W wielu rodzinach wciąż pokutuje przekonanie, że dziecko musi być „grzeczne”, a grzeczność wyraża się tym, że bez protestu daje buziaki i przytula krewnych. W imię tradycji oczekuje się od najmłodszych gestów czułości wobec osób, których często prawie nie znają – albo widzą raz w roku. „Bo tak wypada”. „Bo rodzina”. „Bo będzie przykro”. Ale czyje uczucia są tu naprawdę najważniejsze? Dorosłych, którzy chcą poczuć się kochani, czy dzieci, które powinny uczyć się, że ich „nie” znaczy właśnie „nie”? To nie jest błahe. To lekcja o granicach, które albo zbudujemy, albo pozwolimy, by ktoś przekraczał je za nie. Dziecko nie jest prezentem pod choinkę W święta często traktujemy nasze dzieci jak ozdobę. Mają się ładnie przywitać, ładnie prezentować i być miłe, niezależnie od ich nastroju. Tymczasem ciało młodego człowieka nie jest elementem świątecznego rytuału. Zmuszanie do pocałunków czy przytuleń wysyła im komunikat: „Twoje granice są mniej ważne niż cudze emocje”. To prosta droga do tego, by w przyszłości nie potrafiły odmówić, nawet gdy będą czuły dyskomfort albo zagrożenie. Czy naprawdę chcemy, żeby nasze dzieci – zwłaszcza w czasach, kiedy tyle mówimy o edukacji antyprzemocowej – wynosiły z domu lekcję uległości wobec presji? „Nie” to świąteczny prezent, który warto dać dziecku To właśnie podczas rodzinnych spotkań mamy wyjątkową okazję nauczyć dzieci czegoś fundamentalnego: ich ciało należy do nich. Mogą nie chcieć przytulać. Mogą nie chcieć dawania buziaków. Mogą nie chcieć być brane na kolana. I mają do tego pełne prawo. Naszą rolą jest je w tym wspierać. Nie przepraszać za nie przed rodziną. Nie zawstydzać. Nie tłumaczyć, że „takie nieśmiałe”, „ma humory” albo – najgorzej – „nie przesadzaj, przecież nic się nie stało”. Bo właśnie się stało. W momencie, kiedy ignorujemy ich sprzeciw, mówimy: „Twoje zdanie się nie liczy”. Jak przerwać ten zwyczaj, nie psując rodzinnych relacji? To nie musi być wojna. Wystarczy jasna komunikacja: „Uczymy dziecko, że ma prawo decydować o swoim ciele. Może przywitać się słowem, uśmiechem albo machnięciem – jak chce”. Większość dorosłych zrozumie. A jeśli nie? To nie jest problem dziecka, tylko dorosłego, który musi skonfrontować się z faktem, że uczucia malucha są ważniejsze niż jego oczekiwania. Możemy jednocześnie dbać o kulturę osobistą i szacunek, nie zmuszając nikogo do fizycznej bliskości. Dzieci naprawdę potrafią być uprzejme, nie rozdając buziaków na prawo i lewo. Czas zrobić porządki – nie tylko w szufladach Skoro co roku odświeżamy świąteczne dekoracje i porządkujemy domy, zróbmy porządki także w zwyczajach. Ten konkretny – zmuszanie dzieci do fizycznej czułości – powinien być pierwszym, o którym zapomnimy. Bo święta mają być czasem miłości, a miłość nie potrzebuje nacisku. Potrzebuje wyboru. Dajmy dzieciom prawo decydować o swoim ciele, bo to najcenniejszy prezent, jaki możemy im dać – nie tylko od święta. Zobacz także: W tym roku robię „suche święta”. Ten nowy trend powinien zagościć w każdym domu
„Dobrze zarabiam, ale kupuję ciuchy w Pepco i ceruję dzieciom skarpety. To żaden wstyd”
Może to staroświeckie, ale wierzę, że wychowanie ma większą wartość niż jakiekolwiek logo. I jeśli mogę nauczyć swoje dzieci jednego, to tego, że człowieka nie definiuje metka, tylko to, kim jest – i jak potrafi szanować to, co ma.
Nie wiem, kiedy w rodzicielskim świecie pojawiło się przekonanie, że dzieci muszą chodzić w markowych bluzach i butach za pół pensji, żeby „nie odstawać”. Jestem mamą dwójki – zerówkowicza i ucznia 4 klasy – i choć z mężem naprawdę dobrze zarabiamy, wcale nie mam potrzeby udowadniać tego metkami. Ceruję skarpety, kupuję ciuchy w Pepco i nie wstydzę się tego ani trochę. Bo uczę moje dzieci, że wartość człowieka nie rośnie wraz z rozmiarem logo na bluzie. „Stać was, to dlaczego nie kupicie czegoś porządnego?” Słyszałam to już kilka razy. A ja mam ochotę odpowiedzieć: kupujemy porządne rzeczy, tylko nie uważamy, że porządność mierzy się wysokością ceny. Tak, stać nas na markowe ciuchy, na sneakersy za 900 zł i bluzy, które kosztują więcej niż moja pierwsza pensja, ale zwyczajnie nie chcemy żyć w ten sposób. Moje dzieci dorastają w czasach, w których porównywanie stało się sportem. Na szkolnym korytarzu da się usłyszeć rozmowy o tym, kto ma smartfon z jakiej serii, kto przychodzi w „prawdziwych” Air Force’ach, a kto w „podróbkach z Temu”. Ale w naszym domu zawsze powtarzamy, że pieniądze mają wartość tylko wtedy, kiedy się je szanuje. I że praca, którą wykonujemy, nie służy temu, by kupić wszystko bez zastanowienia. Kiedy powiedziałam starszemu, że nie dostanie na święta markowej bluzy, a młodszemu, że jego ulubione spodnie zaszyję, zamiast wyrzucać, usłyszałam: „ale inni tak nie robią”. I właśnie dlatego chcę, żeby moje dzieci wiedziały, że normalność nie polega na bezmyślnym wydawaniu pieniędzy. Nie chcę wychować „bananowych dzieciaków” Szczerze? Przeraża mnie, że rodzice wychowują nastolatków, którzy uważają, że telefon za 2 tysiące jest „średni”. A przecież te zachowania nie biorą się znikąd – wychowują je dorośli, którzy myślą, że miłość mierzy się prezentami i trendami. U nas w domu nie brakuje niczego, ale są granice. Nie kupujemy, żeby się pokazać. Nie kupujemy, żeby dogonić mody, które zmieniają się szybciej niż rozmiary dziecięcych butów. Zamiast tego uczymy dzieci, że pieniądze mogą być narzędziem do dobrego życia, a nie do niekończącego się porównywania. Chcę, żeby moje dzieci wiedziały, że jeśli chcą w dorosłości mieć markowe rzeczy – niech będą efektem ich własnej pracy i decyzji. Nie moich i nie męża. Cerowanie, thrift i Pepco – to też lekcja Kiedy ceruję skarpety, moja mama patrzy na mnie z uznaniem, a niektórzy znajomi z lekkim niedowierzaniem. A ja widzę w tym coś więcej niż zwykłą oszczędność. Widzę moment, w którym mogę pokazać dzieciom, że rzeczy mają swoją wartość, dopóki o nie dbamy. Synowie pytają, dlaczego nie wyrzucam, tylko naprawiam – odpowiadam, że szacunek do tego, co mamy, to pierwsza lekcja szacunku do pieniędzy. Czasem któryś z chłopaków przynosi mi spodnie z dziurą i pyta, czy „zrobię to swoje magiczne zszywanie”. Oboje widzą, że nic nie przychodzi samo i nic nie jest na jeden raz. A Pepco? Jest dla mnie zupełnie dobrym miejscem, żeby kupić bluzkę, legginsy czy piżamę. Dzieciom nie robi to żadnej różnicy, dopóki my – dorośli – nie zaczniemy im wmawiać, że powinna. Zobacz także: Nie jestem jak inne mamy: nie mam hybryd, ubieram się w Pepco. Czy to wstyd?
Mama z dzieckiem jadą PKP, maluch łobuzuje. Wtedy „na siedzeniu obok wydarza się cud”
Podróż pociągiem z dzieckiem potrafi zamienić się w emocjonalny tor przeszkód – pełen spojrzeń, westchnień i nieproszonych ocen. Ta historia z PKP udowadnia, że drobny, ludzki gest może zmienić absolutnie wszystko.
Każdy rodzic podróżujący z małym dzieckiem zna to napięcie: czy współpasażerowie zrozumieją, czy będą oceniać? Czasem jednak zdarzają się sytuacje, które przypominają, że w przestrzeni publicznej wciąż jest miejsce na zwykłą, ludzką życzliwość. Ta historia z pewnego pociągu pokazuje to wyjątkowo pięknie. Dzieci w pociągach, rodzice na świeczniku Tę dobrze znaną scenę niezwykle celnie opisał w social mediach Maciej Makselon – redaktor i wykładowca, który akurat wracał PKP ze Śląskiego Festiwalu Nauki. I choć „coś tam czytał, czegoś tam słuchał, coś pracował”, uwagę skradł mu maluch o imieniu Kordian – chłopiec „z gatunku małych, głośnych i ruchliwych”. Makselon opisuje, jak matka co chwilę krzyczy do niego „Kordianek! Kordianek! Kordianek, przestań mi wchodzić na głowę!”. Co ważne – to nie metafora. „Młody po prostu cały czas próbuje się wspiąć na matczyną czaszkę”, co autor obraca w zabawną, ale czułą refleksję o tym, że „nie można nazwać syna Kordian, a potem dziwić się, że on czuje imperatyw wspinania się”. W tych słowach jest coś niezwykle prawdziwego: dzieci są dziećmi. Głośne, ruchliwe, żywiołowe. Podróż nie zawsze jest dla nich naturalnym środowiskiem. Ale tym, co często boli najbardziej, jest to, jak łatwo oceniamy ich rodziców – najczęściej matki. A potem wydarza się coś kompletnie nieoczywistego I właśnie dlatego historia opisana przez Makselona chwyta za serce. Bo nagle – zamiast kolejnego pouczenia – wydarza się coś całkowicie odmiennego. „Zupełnie obca Kordianowi i jego mamie pani nie zaczyna ich upominać/pouczać/łajać, lecz wyciąga z plecaka patyczki, sznurek, zielone skrawki papieru i rolki dwustronnej taśmy”. Pytanie, jakie pada, jest jak otwarcie drzwi do innego świata: „czy to nie czas na zajęcia z artystycznego rękodzieła?”. Reakcja? Natychmiastowa. „Mamie momentalnie szklą się oczy, Kordianowi tak samo szybko rozbłyskują podnieceniem. Ja zbieram szczękę z podłogi, ktoś obok zakrywa usta, konduktorowi uśmiech zaraz rozsadzi policzki”. I ten wspaniały finał, którego nie da się zapomnieć: „pół wagonu robi właśnie choinki. Ja stukam w klawisze”. Mały cud, wielka myśl Ta historia zostaje w głowie na długo, bo pokazuje coś bardzo ważnego: że rodzicielstwo w przestrzeni publicznej nie musi być walką z oczekiwaniami i oceną. Że zamiast irytacji można podarować komuś odrobinę wsparcia, a czasem nawet kawałek sznurka i parę patyczków. I że bezinteresowne gesty – jak pisze Makselon – naprawdę potrafią doprowadzić do „dezintegracji twarzy osób współpodróżujących”. Dzieci nie są problemem. Są częścią świata, do którego wszyscy należymy. A my możemy sprawić, by ten świat był dla nich (i ich rodziców) odrobinę bardziej życzliwy. Zobacz także: Zaprosiła na kinderbal synka koleżanki. „Aż mnie zmroziło, gdy go zobaczyłam”
Te dzieci osiągną sukces w przyszłości. Rodzice codziennie pozwalają im ćwiczyć 1 rzecz
Kiedy słucham rodziców opowiadających o swoich dzieciach, coraz częściej mam wrażenie, że największy lęk nie dotyczy ocen, zdrowia ani przyszłej pracy. Chodzi o coś bardziej cichego i codziennego, co potrafi zaważyć na całym dorosłym życiu.
Nieraz łapałam się na tym, że w rozmowach o wychowaniu kręcimy się wokół jednego słowa: „grzeczność”. Brzmi niewinnie, nawet kojąco. Grzeczne dziecko nie sprawia kłopotów, słucha, nie przerywa, nie podważa decyzji dorosłych. A jednak coraz więcej badań i ekspertów mówi coś, co na początku wydawało się przewrotne: przesadna uległość potrafi kosztować dziecko więcej, niż nam się wydaje. Ostatnio wysłuchałam rozmowy z dr Sunitą Sah, psycholożką i profesorką na Cornell University, która od lat bada zjawisko posłuszeństwa, wpływ autorytetów oraz to, dlaczego tak trudno nam mówić „nie”. W podcaście „Good Inside” opowiadała o tym, że nieposłuszeństwo nie zawsze jest wadą, a dzieci warto uczyć… zdrowego sprzeciwu. Wprost mówiła, że czasem „bycie tak posłusznym i zgodnym jest złe”, bo w życiu przychodzą momenty, kiedy trzeba zabrać głos. Nieposłuszne dziecko nie znaczy złe dziecko Z perspektywy dorosłego posłuszeństwo bywa wygodne. Dziecko szybciej się ubierze, sprawniej wyjdzie z domu, nie będzie negocjować każdego kroku. Dr Sah zwraca jednak uwagę na coś ważnego: jeśli trenujemy dzieci wyłącznie do uległości, odbieramy im pole do ćwiczenia asertywności. A bez tych prób nie zbudują kompetencji, która w przyszłości decyduje o ich sile. Widzę to w historiach rodziców, z którymi rozmawiam. Jedni mówią: „Nasza córka jest taka spokojna, nie ma z nią problemów”. Drudzy dodają: „Syn jest bardzo posłuszny, ale gdy ktoś go pyta o zdanie, milczy”. I tam jest sedno. Dziecko, które nigdy nie miało przestrzeni na sprzeciw, w dorosłości często czuje się niezręcznie, kiedy ma zawalczyć o siebie. Asertywność u dzieci rośnie wtedy, kiedy rodzic pozwala na „nie” To ta jedna rzecz, którą warto ćwiczyć codziennie: mówienie „nie” w uzasadnionych sytuacjach. Nie chodzi o bunt dla samego buntu ani o brak szacunku. Chodzi o jasny sygnał: „to mi nie pasuje”, „mam inny pomysł”, „chcę inaczej”. Dziecko, które uczy się, że ma prawo do takiego komunikatu, buduje poczucie sprawczości. A ono jest fundamentem pewności siebie. Sah pokazuje, że zdrowy sprzeciw to działanie zgodne z własnymi wartościami, nawet kiedy dookoła panuje presja na zgodę. Wyobrażam sobie, jak bardzo ta umiejętność ratuje człowieka w dorosłym życiu — w pracy, w relacjach, w sytuacjach granicznych. Nikt z nas nie chce, żeby nasze dziecko było dorosłym, który zawsze przytakuje, bo boi się konfliktu. Jak to wygląda w praktyce? Czasem bardzo prosto. Kiedy dziecko mówi „nie chcę teraz przytulasa”, nie przymuszam. Gdy upiera się przy swojej wersji zabawy, nie uciszam automatycznie. Jeśli odmawia w sytuacji, która dotyczy jego ciała, czasu, granic, słucham, a potem spokojnie rozmawiamy, dlaczego tak czuje. To nie oznacza, że dziecko rządzi domem. Oznacza, że ma prawo do głosu. Jak uczyć dziecko stawiania granic bez chaosu w domu Wiem, że rodzice od razu pytają: „No dobrze, ale gdzie jest granica?”. I ja też ją stawiam, tylko inaczej niż kiedyś. Rozróżniam sprzeciw od lekceważenia. Jeśli dziecko mówi „nie chcę tego swetra, gryzie mnie”, to dla mnie sygnał do rozmowy. Jeśli rzuca zabawką i krzyczy, tu wchodzę z jasną zasadą, że tak nie robimy. Pokazuję, że „nie” ma konsekwencje, ale nie jest karą. Kiedy dziecko odmawia sprzątania klocków, nie odbieram mu prawa do odmowy, tylko tłumaczę, że wtedy nie wyciągamy kolejnych zabawek. Ćwiczę mówienie wprost. „Nie zgadzam się”, „nie podoba mi się”, „proszę, przestań”. To są zdania, które w dorosłości okazują się bezcenne. Najbardziej porusza mnie myśl, że dzieci, które umieją stawiać granice, częściej budują zdrowe poczucie własnej wartości. Są w kontakcie ze sobą i nie boją się tego pokazać światu. Gdy dziś patrzę na „nieposłuszeństwo”, widzę w nim coś więcej niż kłopot wychowawczy. To trening życia. Taki codzienny, drobny, czasem męczący. Ale jeśli ma się przełożyć na dorosłego, który potrafi mówić własnym głosem, to jest to trening warty każdego wysiłku. Źródło: goodinside.com Zobacz też: Te dzieci rozwijają się najlepiej i rosną bezpiecznie. Ich rodzice wprowadzili 5 domowych zasad
Nauczycielka przedszkolna: „Rodzice są wygodniccy. A potem ja muszę naprawiać ich błędy”
Coraz częściej słyszę od znajomych nauczycielek, że to nie dzieci męczą najbardziej, lecz rodzice. Po ostatniej rozmowie z koleżanką – nauczycielką wychowania przedszkolnego – długo nie mogłam dojść do siebie. Opowiadała z takim bólem, że aż trudno było jej przerwać. To nie brak materiałów, nie biurokracja, nie hałas ją dołował. To zachowanie dorosłych.
Usiadłyśmy przy kawie w sobotnie popołudnie. Chciałam po prostu pogadać, pośmiać się, odetchnąć. Zamiast tego wysłuchałam najpoważniejszego monologu, jaki słyszałam od dawna. Koleżanka westchnęła i powiedziała: „Wiesz, ja kocham te dzieci. Każde z osobna. Ale rodzice? Rodzice są dziś tak wygodniccy, że czasem mam ochotę uciec do korpo”. Poprosiłam, żeby wyjaśniła. Zaczęła od drobiazgów – że rodzice nie uczą dzieci samodzielnego zakładania kurtek, butów, nie dają im szansy, by spróbowały, choćby z pomocą. Zdarza się, że pięcio- czy sześciolatek stoi jak słup soli i czeka, aż ktoś wykona wszystko za niego. Rodzice pędzą, spieszą się, nie mają czasu, więc robią za dziecko. Efekt? W przedszkolu maluch płacze, gdy pani nie zawiąże mu butów natychmiast. „A ja mam 20 dzieci naraz. Nie mogę każdego prowadzić za rękę. One powinny już coś umieć” – mówiła zmęczonym głosem. Zbyt duże oczekiwania, zero wsparcia Ale najbardziej poruszyło mnie coś innego. Rodzice chcą, by nauczycielka wychowała, uspokoiła, nauczyła manier, zaradziła emocjom, rozwiązała konflikty, wyrównała braki, przygotowała do szkoły, a do tego była cierpliwa, uśmiechnięta i dostępna na każde wezwanie. „Mama jednego chłopca napisała mi niedawno o 22:30, że jej synek ma problem z rówieśnikiem i żebym rano to załatwiła. Jakbym była psychologiem, mediatorem i magikiem w jednym. A tak naprawdę wystarczy, żeby rodzice porozmawiali z własnym dzieckiem” – opowiadała. Albo inna historia: rodzic oburzony, że jego córka musiała chwilę poczekać na swoją kolej podczas zabawy. Uznał, że nauczycielka „nie dba o jego dziecko”. Gdy próbowała wyjaśnić, że w grupie jest więcej dzieci i każde ma prawo do zabawy, usłyszała, że „to jej praca i powinna sobie radzić”. „Takich sytuacji mam dziesiątki tygodniowo. Rodzice mają ogromne wymagania, a ja słyszę tylko: zrób, dopilnuj, wychowaj. Jakby oni nie mieli w tym żadnej roli”. Dzieci są cudowne. To dorośli komplikują wszystko Najbardziej bolało to, co powiedziała na koniec: „Dzieci są dobre, mądre i wrażliwe. To nie one są trudne. To dorośli tworzą problemy. I przez to moje dzieci – bo tak o nich myślę – cierpią. Rodzice zabierają im samodzielność, presją odbierają radość, a wygodą odbierają szansę na rozwój”. Wracałam do domu i wciąż słyszałam jej głos. Wiem, że wielu rodziców robi, co może, ale też coraz częściej widzę, że część z nas naprawdę traktuje nauczycielki jak osobiste asystentki swojego dziecka. Może czas zadać sobie jedno pytanie: czy wspieramy przedszkole – czy dokładamy mu ciężaru? Bo jak długo jeszcze nauczycielki będą dźwigać to wszystko same? Zobacz także: Dziecko zaczęło krzyczeć w sklepie – wtedy matka upadła na podłogę. „Nie spodziewałam się”
Dziś rodzice nie uczą dobrych manier? „Dzieci przyjaciółki zdewastowały mi mieszkanie”
Zdarza się, że jedno spotkanie potrafi zweryfikować nasze przekonania o wychowaniu. Miałam spędzić miłe popołudnie z przyjaciółką i jej dziećmi – zamiast tego zostałam z bałaganem, poczuciem niesmaku i pytaniem, czy dobre maniery przestały być czymś oczywistym.
„Przecież to tylko dzieci” – słowa, które usprawiedliwiają wszystko? Odwiedziła mnie przyjaciółka z dwójką dzieci. Ja – kawa i chwila oddechu, dzieci – zabawa z moją córką. Prosty plan, który rozsypał się szybciej niż klocki na mojej podłodze. Zanim zdążyłam nalać kawy, jej młodszy syn zrzucił książki z półki i ułożył z nich rampę. Starsza córka otworzyła moje szuflady i sięgnęła po przybory do pracy, po chwili zostawiając na parkiecie kolorowe „dzieło”. Przyjaciółka spojrzała, uśmiechnęła się i rzuciła: „Oj tam, przecież to tylko dzieci – nie spinaj się”. Ja sama mam dziecko – 5-letnią córkę. I wiem, że w tym wieku trudno o pełną kontrolę impulsów, ale od zawsze uczę ją podstawowych zasad: pytania o zgodę, szacunku do cudzych rzeczy, odkładania na miejsce. Widzę, jak bardzo tego potrzebuje, bo sama czuła się zagubiona, kiedy syn przyjaciółki zaczął wyrywać jej zabawki i biegać po mieszkaniu, robiąc z niego plac zabaw. Spojrzała na mnie ze smutkiem, jakby pytała wzrokiem, dlaczego ktoś może robić to, czego jej nie wolno. To był moment, w którym poczułam, że nie chodzi o złośliwość dzieci – tylko o brak kierunku. O to, że nikt im nie powiedział: „Zatrzymaj się, to nie twoje”. Czy dobre maniery stały się opcjonalne? Zastanawiam się, kiedy zasady zaczęły być traktowane jak zamach na „swobodę dziecka”. Wiele razy słyszałam argument, że maluch musi się „wyszaleć”, że nie wolno go ograniczać, bo to hamuje kreatywność. Tylko że kreatywność bez granic często zmienia się w chaos – a czasem w zwykłą nieuprzejmość. Moja córka potrafi bawić się intensywnie, ale wie, że w czyimś domu obowiązują czyjeś zasady. Widzę, że dzięki temu czuje się pewniej, bo wie, czego się od niej oczekuje. Widziała jednak, że dzieci przyjaciółki robią, co chcą, a ich mama nawet nie pomyśli, by je stopować. I to ją naprawdę poruszyło – pytała później, czy zrobiła coś złego, że zabierano jej zabawki. A mnie po prostu zrobiło się przykro. Szacunek nie jest staroświecki – jest potrzebny Kiedy po wizycie zamknęłam drzwi i spojrzałam na salon, który wyglądał jak po przejściu huraganu, poczułam, że to nie chodzi o bałagan. Z tym sobie poradzę. Chodzi o poczucie, że granice – moje, mojej przestrzeni, mojego dziecka – zostały kompletnie zignorowane. Nie chcę żyć w świecie, w którym oczekiwanie szacunku odbiera się jako „spinę”. Nie chcę też, by moja córka dorastała w przekonaniu, że wszystko wolno, bo „jest dzieckiem”. Widzę, że dobre maniery dają jej pewność i poczucie bezpieczeństwa. Zasady nie ograniczają – one uczą, jak być w relacji z drugim człowiekiem. Dlatego coraz częściej myślę, że to nie dzieci mają problem. Dzieci potrafią się nauczyć wszystkiego. To dorośli czasem rezygnują z uczenia – w imię wygody, luzu albo lęku przed byciem ocenionym. A później dziwią się, że inni czują się z tym źle. Tak jak ja tego dnia, kiedy zamiast miłego spotkania dostałam lekcję… że nie każda zasługuje na powtórzenie. Zobacz także: „Nie potrafią trzymać ołówka ani iść do toalety”. Nauczyciele załamani współczesnymi dziećmi
„Moje dziecko nie jest służącym”. A jednak obowiązki w przedszkolu uczą czegoś ważnego
Ten list przysłała do redakcji mama 5-latki, która – jak sama przyznaje – długo buntowała się przeciwko obowiązkom w przedszkolu. Wydawało jej się, że dzieci są tam od zabawy, a nie od sprzątania. Dopiero jedna sytuacja otworzyła jej oczy. Jej słowa to ważny głos w dyskusji o tym, czym naprawdę jest samodzielność.
Piszę ten list, bo czuję, że nie jestem jedyną mamą, która kiedyś źle patrzyła na obowiązki w przedszkolu. Gdy usłyszałam, że moja córka w swojej grupie ma dyżury – raz nakrywa do stołu, innym razem pomaga sprzątać po zajęciach plastycznych, a czasem podlewa rośliny – w pierwszym odruchu poczułam bunt. W mojej głowie zabrzmiało to tak: „Moje dziecko nie jest służącym. Przecież to przedszkole, a nie zakład pracy”. Dziś wiem, że to ja miałam problem – nie przedszkole. „Zostaw, ja zrobię to szybciej” – słowa, które niszczą samodzielność Jestem mamą, która wszystko robiła za swoje dziecko. Bo szybciej. Bo czyściej. Bo mniej nerwów. Gdy córka próbowała ścielić łóżko – poprawiałam. Gdy chciała pomóc w kuchni – bałam się bałaganu. Gdy odkładała zabawki – wyręczałam ją, bo przecież „i tak zrobię to lepiej”. Aż któregoś dnia pani z przedszkola powiedziała mi przy odbiorze: „Córka pięknie dziś współpracowała. Dzieci mają swoje obowiązki i ona świetnie sobie radzi”. Nie zrozumiałam od razu. W domu nadal chciałam trzymać kontrolę. Ale pewnego popołudnia podsłuchałam rozmowę córki z babcią: „Babciu, ja to wszystko umiem. Tylko mama mi nie pozwala”. To było jak kubeł zimnej wody. Obowiązki w przedszkolu nie są karą. To fundament pewności siebie Dziś widzę, ile dobrego dały jej te małe, przedszkolne zadania. Nakrywanie do stołu – odpowiedzialność. Sprzątanie po zabawie – szacunek do pracy innych. Pomaganie kolegom – współpraca. Dyżury – poczucie, że jest potrzebna i ważna. Zorientowałam się, że obowiązki nie odbierają dzieciom dzieciństwa. One pomagają im w nie wejść – odważnie, samodzielnie i z poczuciem sprawczości. Zaczęłam pozwalać córce robić więcej w domu. Teraz sama z siebie ścieli łóżko, pomaga przy kolacji, segreguje pranie. Nie dlatego, że musi. Dlatego, że chce. Czuje się duża, odpowiedzialna i kompetentna. A ja, patrząc na nią, coraz częściej myślę: „Gdyby nie obowiązki w przedszkolu, dalej trzymałabym ją pod kloszem”. Drodzy rodzice – nie bójmy się oddać dzieciom małych odpowiedzialności Wiele z nas chce chronić swoje dzieci. To naturalne. Ale chroniąc je przed każdym wysiłkiem, odbieramy im coś znacznie ważniejszego – przestrzeń na rozwój. Obowiązki w przedszkolu to nie wyzysk, nie przesada, nie „robienie z dzieci dorosłych”. To nauka, którą powinny wynieść, zanim trafią do szkoły i później – w dorosłość. Dziś mogę powiedzieć jedno: cieszę się, że ktoś w przedszkolu nauczył moją córkę tego, czego ja przez długi czas nie potrafiłam – wiary w siebie. Zobacz także: Dzięki tej „ryzykownej” zabawie wychowasz pewne siebie dziecko. Matka: „Nie poznaję syna”
Współczesne pokolenie nastolatków nie przetrwa. Wystarczy pójść do galerii handlowej
Wystarczy przejść się w weekend po galerii handlowej, żeby zobaczyć pewien niepokojący obraz współczesnej młodzieży: nastolatki robią zakupy bez zastanowienia. „Mamo, bliknij”, „Kupisz?”, „To tylko stówka” – to jedne z najczęściej słyszanych zdań między sklepowymi półkami.
Ostatnio, będąc w galerii handlowej, obserwowałam grupkę 13–14-latek w drogerii. Chwytały kosmetyki, perfumy, błyszczyki za 50, 70, 120 zł i nawet nie odwracały produktu, by zobaczyć cenę. Jedna z nich powiedziała: „Wezmę, mama mi kupi, co za różnica”. Wzięła. Bez cienia refleksji, czy to potrzebne, czy drogie, czy ma na to pieniądze. Takich scen było więcej. W sklepie z ubraniami chłopak wziął czapkę z logo znanej marki i od razu skierował się do kasy. Kolega próbował go powstrzymać: – A masz kasę? – Nie, ale napiszę staremu, żeby mi „bliknął”. Zero dyskusji, zero wstydu, zero myślenia. Po prostu natychmiastowa potrzeba posiadania. Smartfon i smartwatch jak karta kredytowa bez limitu Najbardziej uderzyło mnie jednak co innego. Kiedy nastolatki są same, nie potrzebują już nawet gotówki ani portfela. Widziałam dziewczynę, może miała 12 lat, która kupowała bubble tea. Wyciągnęła smartwatch, przyłożyła do terminala i poszła dalej, nawet nie patrząc na paragon. To nie była sytuacja wyjątkowa – teraz to codzienność. Dzieci płacą telefonami albo zegarkami, a jeśli zbliżenie nie przejdzie, wysyłają rodzicom krótką wiadomość: „Bliknij 50”. Często bez „proszę”, bez tłumaczenia, po prostu jakby prosili o kolejny poziom w grze. Rodzice – zmęczeni, zabiegani – blikają. Bo nie mają siły na kłótnie. Bo stoją w pracy. Bo nie chcą tłumaczyć całej kolejki wiadomościami. A młodzi uczą się, że pieniądze są zawsze „pod ręką”. Konsekwencje? Już widoczne Problem nie polega na tym, że nastolatki kupują. Problem polega na tym, że nie mają pojęcia, ile to wszystko kosztuje. Gdy pewna mama w sklepie obuwniczym powiedziała synowi, że nie kupi mu butów za 450 zł, usłyszała: – Ale przecież masz kartę. W tym zdaniu zawiera się cały dramat współczesnego rodzicielstwa. Dzieci nie rozumieją wartości pieniądza, bo żyją w świecie natychmiastowej dostępności. Klik – kupione. Klik – zapłacone. Klik – przelane. Ale realne życie tak nie działa. Jeśli czegoś naprawdę chcemy nauczyć młodych ludzi, to nie tego, jak zbliżać zegarek do terminala, ale tego, że każda decyzja – także zakupowa – ma konsekwencje. Zobacz także: 7 sposobów na złość u nastolatka. Już nie skończy się trzaskaniem drzwiami
„Syn miał zrobić sobie jajecznicę. Poddał się po minucie”. Tak wygląda dorastanie bez obowiązków
Mama 13-latka była pewna, że jej syn poradzi sobie z najprostszym zadaniem w kuchni. W końcu to tylko jajecznica. Tymczasem po minucie usłyszała wołanie o pomoc i zobaczyła nastolatka stojącego bezradnie przed patelnią. Ta sytuacja – choć mogłaby wydawać się zabawna – wcale nie jest śmieszna. To obraz dorastania bez obowiązków.
W sobotni poranek mama poprosiła syna, by zrobił sobie śniadanie. Nie dlatego, że nie chciało jej się wstać. Chciała, by zaczął wykonywać proste czynności, które kiedyś będą dla niego codziennością. Po chwili usłyszała: – Mamo, tu jest coś popsute. Kiedy weszła do kuchni, zobaczyła jajka leżące na blacie, patelnię postawioną na zimnym palniku i chłopaka, który wpatrywał się w kuchenkę jak w zagadkę logiczną. Nawet nie spróbował jej włączyć. Dla matki to był moment otrzeźwienia. Nie dlatego, że syn nie zrobił jajecznicy. Ale dlatego, że dotarło do niej, jak mało ma kontaktu z realnym życiem. Dzieci „obsługują” tablety, ale nie garnki W wielu domach obowiązki domowe traktowane są jak przykry dodatek do życia, coś, od czego należy dzieci chronić. „Niech się uczą”, „niech odpoczywają”, „jeszcze się w życiu namęczą” – słyszymy często. Efekt? Nastolatki świetnie odnajdują się w świecie aplikacji, ale kompletnie nie radzą sobie z obsługą podstawowych sprzętów. To nie wina dzieci. Po prostu rzadko mają okazję ćwiczyć. Jeśli nigdy nie smażyły jajka, nie ma powodu oczekiwać, że nagle zrobią to bez problemu. Obowiązki nie są karą – są przygotowaniem do życia Historia z jajecznicą jest dla wielu rodziców bolesnym sygnałem. Dzieci potrzebują obowiązków nie po to, by ich „uczyć pokory”, tylko by stopniowo przygotowywać do samodzielności. Włączenie palnika, umycie talerza, posprzątanie po sobie – to nie jest ciężka praca. To element codzienności, który nastolatek musi umieć ogarnąć. Jeśli nie damy im miejsca na naukę, dorosłość spadnie na nich jak zimny prysznic. Zobacz także: 7 sposobów na złość u nastolatka. Już nie skończy się trzaskaniem drzwiami
Zawołałam córkę na placu zabaw, a inna matka wybuchnęła śmiechem. Tak uczy się dzieci poniżania
Na placach zabaw uczymy dzieci więcej, niż nam się wydaje. Wystarczy jedno słowo, jedno spojrzenie, jeden komentarz – i młodzi obserwatorzy natychmiast wyciągają wnioski. List naszej czytelniczki pokazuje, że to nie dzieci są okrutne, ale dorośli, którzy dają im do tego narzędzia.
Szanowna Redakcjo, chcę opisać sytuację, która wydarzyła się kilka dni temu na placu zabaw i do dziś nie daje mi spokoju. Niby drobiazg, niby nic wielkiego, a jednak poczułam coś między złością a bezradnością. I im dłużej o tym myślę, tym bardziej widzę, że problem leży dużo głębiej niż jedno nieprzyjemne zachowanie. Byłam tam z moją czteroletnią córką, Hanią. Dzieci biegały, wspinały się, było gwarno i radośnie. W pewnym momencie zawołałam ją, żeby podała mi czapkę, którą zostawiła na ławce. Powiedziałam po prostu: „Haniu, chodź na chwilę”. W tej samej sekundzie obok mnie rozległ się śmiech. Głośny, szyderczy, zupełnie niepasujący do atmosfery tego miejsca. Dwie mamy, stojące z boku, spojrzały na mnie z rozbawieniem, po czym jedna z nich powiedziała szeptem-nieszeptem (tak, żeby wszyscy słyszeli): „Boże, znowu jakaś Hania, kiedy ta głupia moda się skończy. Jak można tak dzieciom robić?”. Poczułam, jakby ktoś mnie spoliczkował. Bo co właściwie miałam zrobić? Przeprosić za imię własnego dziecka? Wyjaśnić im, że wybrałam je, bo ma dla mnie i mojego męża znaczenie? Że nosiła je moja babcia, że jest dla nas ważnym fragmentem rodzinnej historii? Ale najbardziej zabolało mnie coś innego. To, że ich dzieci stały obok i wszystko słyszały. Patrzyły, jak ich mamy kpią z cudzego imienia, jak oceniają i wyśmiewają coś, co dla kogoś innego jest niezwykle ważne. Przecież właśnie tak uczy się dzieci poniżania – nie przez wielkie, dramatyczne sceny, tylko przez codzienne drobiazgi, które dorośli robią bez refleksji. Widziałam po mojej Hani, że usłyszała. Spytała później: „Mamo, dlaczego ta pani się śmiała?”. I wtedy zabrakło mi słów. Jak wytłumaczyć czterolatce, że dorosła kobieta pozwala sobie na ocenianie dziecka tylko dlatego, że nie pasuje jej jego imię? Jak przekazać jej, że nie wszyscy dorośli są przykładem, z którego warto brać przykład? Nie piszę tego, żeby robić aferę o imiona. Piszę, bo mam dość tej kultury komentowania, wyśmiewania, oceniania. Tego poczucia, że można powiedzieć wszystko, byle było „śmiesznie”. A przecież obok stoją dzieci, które chłoną to jak gąbka. A potem powtarzają. Może warto czasem ugryźć się w język. Zanim wybuchniemy śmiechem z cudzego wyboru, cudzego wyglądu, cudzych decyzji – warto pomyśleć, czy naprawdę chcemy, by nasze dzieci robiły to samo. Bo one będą robiły dokładnie to, czego je uczymy. Z poważaniem, Czytelniczka Zobacz także: „Zenek!” – usłyszałam na placu zabaw. Chwilę później rozległ się szyderczy śmiech
„Moja córka ma 13 lat i nie potrafi zapłacić w sklepie”. To pokolenie żyje w bańce
Coraz więcej rodziców zauważa, że nastolatki – choć świetnie odnajdują się w świecie aplikacji i social mediów – kompletnie gubią się w sytuacjach wymagających zwykłych, życiowych umiejętności. Jedna z mam napisała do nas, w jakim była szoku, gdy jej 13-letnia córka nie potrafiła samodzielnie zapłacić za zakupy. Jej historia to nie wyjątek, lecz coraz powszechniejszy obraz dorastającego pokolenia.
Moja córka ma 13 lat – nastolatka, która potrafi obsłużyć pięć komunikatorów naraz, biegle korzysta z map Google i robi prezentacje na komputerze szybciej, niż ja zdążę zaparzyć herbatę. Dlatego kiedy poprosiłam ją ostatnio, by skoczyła w niedzielę do osiedlowego sklepiku o jakiś chleb paczkowany, nawet przez chwilę nie pomyślałam, że to może być dla niej wyzwanie. Wróciła jednak po kilku minutach, cała czerwona na twarzy, zdenerwowana. W ręku trzymała banknot dwudziestozłotowy, ten sam, który jej wcześniej dałam. – Mamo, ja nie wiem, co mam powiedzieć. A jak pani mnie o coś zapyta? A jak nie będę wiedziała, jak zapłacić? – wyrzuciła z siebie. Zamurowało mnie. Przecież chodzimy do sklepu tyle razy. Przecież patrzy. Przecież to bardzo proste… prawda? Wtedy dotarło do mnie, że ona patrzy, ale nie doświadcza. Ja zawsze robię to za nią. W dyskontach czy sklepach typu Żabka, gdzie można płacić kartą, po prostu wyjmuje telefon z kieszeni i płaci. A tutaj... tutaj trzeba zapłacić gotówką. Wejść w interakcje z drugim człowiekiem, a nie tylko wyklikać coś w kasie samoobsługowej. Dzieci żyją obok dorosłego świata, nie w nim Zaczęłam obserwować inne sytuacje. Znajomi mówią, że ich nastolatki boją się zamówić jedzenie w restauracji, zadzwonić do babci, zapytać w sklepie o rozmiar bluzy. Świetnie funkcjonują w świecie ekranu – tam wiedzą wszystko, tam czują się pewnie. Ale gdy trzeba wykonać najzwyklejszą codzienną czynność, pojawia się panika. My, rodzice, często jesteśmy przekonani, że pomagając, wyręczając, ułatwiając życie, robimy dobrze. Że to takie „naturalne”, że dzieci nie muszą się tym zajmować, bo przecież mają szkołę, zajęcia, obowiązki. A tak naprawdę odbieramy im szansę na oswojenie podstawowych sytuacji, które potem w dorosłości spadają na nich jak grom z jasnego nieba. I nagle 18-latek nie potrafi umówić wizyty u lekarza. 15-latka boi się podejść do kasy. 13-latka nie wie, jak zapłacić za zakupy. Małe kroki zmieniają wszystko Po tej sytuacji usiadłam z córką i zapytałam, czego dokładnie się boi. Okazało się, że nie samej czynności – tylko tego, że zrobi coś „głupio”, że nie zrozumie pytania, że ktoś się zaśmieje. To lęki, które rosną w dzieciach, gdy zbyt długo żyją w naszej ochronnej bańce. Od tamtej pory robię inaczej. Zaczęłyśmy od małych rzeczy – od zamówienia w restauracji, od pójścia po bilet na dworcu w okienku, od kupienia drobnych rzeczy w sklepie. Teraz widzę, jak z każdym razem rośnie jej pewność siebie, jak coraz śmielej wchodzi w sytuacje, które wcześniej ją paraliżowały. Bo samodzielność nie zaczyna się od wielkich wyzwań, tylko od drobiazgów, które budują poczucie sprawczości. Tylko trzeba dziecku dać szansę je przeżyć, a nie robić wszystko za nie. I wiem jedno – to pokolenie nie musi być bezradne. Ale musi dostać miejsce, by nauczyć się żyć także poza ekranem. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: To, co dziś widzimy w szkołach, to nie lenistwo. To wypalenie dzieciństwa
„Przeraziło mnie, gdy mój 14-latek zapytał, jak włączyć pralkę”. To nie jest zabawne
Mama 14-latka była przekonana, że jej syn świetnie odnajduje się w nowoczesnym świecie. Tym bardziej uderzyło ją, gdy pewnego popołudnia zapytał ją… jak włączyć pralkę. Z początku chciała się roześmiać, ale szybko zrozumiała, że nie ma w tym nic śmiesznego. To problem, z którym mierzy się coraz więcej rodzin – nastolatki dorastają, nie mając pojęcia o podstawowych czynnościach domowych.
„A gdzie się to włącza?” – pytanie, które nie powinno paść Chłopak miał wyprać strój sportowy, który następnego dnia był mu potrzebny na WF. Mama uznała, że to idealna okazja, by zrobił to samodzielnie. Weszła do łazienki po kilku minutach i zobaczyła syna stojącego przed urządzeniem, jakby trafił do muzeum techniki. – Mamo, a gdzie się to włącza? – zapytał, wskazując na główny przycisk. Mama zamarła. Nie miała pojęcia, że jej własne dziecko nigdy nawet nie obserwowało jej przy praniu. Jeśli nie pokazujemy, to skąd mają wiedzieć? Kluczowa prawda, którą uświadamia sobie wielu rodziców, brzmi: dzieci nie uczą się przez osmozę. To, że mieszkają z nami, nie znaczy, że zaglądają nam przez ramię i analizują, jak działają sprzęty domowe. Współczesne nastolatki dorastają w ogromnym komforcie – pranie „samo się robi”, obiad „sam się gotuje”, a brudne rzeczy „znikają”. Nie mają kontaktu z procesem, więc nie wiedzą, jak wygląda. Bez praktyki nie ma kompetencji. To takie proste. Samodzielność nie rodzi się w wieku 18 lat Wiele rodzin uważa, że nastolatek ma się uczyć, a domem zajmą się dorośli. To zrozumiałe – każdy chce odciążyć swoje dziecko. Ale w pewnym momencie robi się z tego sprzężenie zwrotne: im więcej robimy za nich, tym mniej oni potrafią. A przecież samodzielności nie nauczą się z dnia na dzień. Nie pojawia się nagle po przekroczeniu magicznej granicy dorosłości. Jeśli chcemy wychować młodych ludzi, którzy sobie poradzą, musimy dać im przestrzeń na uczenie się właśnie takich prostych czynności. Pralka, zmywarka, piekarnik – to nie są „obowiązki”. To życie. I lepiej, żeby nauczyli się tego dziś, niż żeby zderzyli się z rzeczywistością dopiero na własnym wynajmowanym mieszkaniu. Zobacz także: „Syn ma 14 lat i nie umiał kupić biletu”. Sami tworzymy pokolenie bezradnych nastolatków
„Syn ma 14 lat i nie umiał kupić biletu”. Sami tworzymy pokolenie bezradnych nastolatków
To historia, która coraz częściej pojawia się w domach nastolatków – z jednej strony dzieci są bystre, z drugiej zaskakująco mało samodzielne.
14-latek pojechał do dziadków na trzydniową wizytę. Mama zawiozła go do małej miejscowości, upewniła się, że wszystko jest w porządku i wróciła do domu. Spodziewała się, że syn bez problemu poradzi sobie w drodze powrotnej. Tymczasem, gdy stanął przed okienkiem na małomiasteczkowym dworcu, nie wiedział, jak… kupić bilet. „Mamo, ja nie wiem, co mam jej powiedzieć” Plan był prosty. Chłopak po trzech dniach u dziadków miał wrócić sam pociągiem. Mały dworzec, krótkie połączenie, żadnej filozofii. Mama chciała dać mu trochę odpowiedzialności – ot, drobny krok w dorosłość. Kiedy jednak nadszedł dzień powrotu, telefon zadzwonił. – Mamo, ja nie wiem, co mam powiedzieć. Jaki bilet? Ona czeka… – wyszeptał zdenerwowany chłopak. Stał przed kasjerką, która patrzyła na niego z lekkim zniecierpliwieniem. Dla niego to było jak egzamin – i to taki, do którego nikt go nie przygotował. Nie wiedział, że trzeba podać godzinę, kierunek, a nawet to, czy ma mieć ulgę. Mama zamarła. Nie dlatego, że syn nie kupił biletu. Ale dlatego, że nagle dotarło do niej, jak bardzo chroniła go przed codziennością. Technologia ułatwia, ale… odbiera okazję do nauki „Przecież on umie kupić bilet online” – tłumaczyła sobie później. I właśnie w tym tkwi problem. Dzisiejsi nastolatkowie doskonale poruszają się w świecie cyfrowym, ale zwykłe, analogowe sytuacje potrafią ich sparaliżować. Rodzice zgłaszają podobne problemy: nastolatki nie potrafią zapytać o drogę, zadzwonić, by coś załatwić, umówić wizyty, a nawet rozmawiać z obcą osobą w okienku. Nie dlatego, że są nieśmiali. Po prostu nigdy nie musieli. A przecież te drobne życiowe kompetencje budują w nich pewność siebie. Nie nauczą się ich ani w szkolnej ławce, ani w żadnej aplikacji. Czy pozwalamy dzieciom dorosnąć? Historia mamy i jej syna to sygnał, który trudno ignorować. W dobrej wierze wyręczamy nastolatki w niemal wszystkim – bo szybciej, bo wygodniej, bo nie chcemy, żeby się stresowały. Tymczasem brak okazji do praktyki sprawia, że nawet mały dworzec w małej miejscowości staje się dla nich przeszkodą nie do przejścia. Może więc, zamiast tylko chronić, powinniśmy częściej pozwalać im próbować. Tak, nawet jeśli oznacza to czekanie przy kasie i jąkanie się przed panią z okienka. Bo to właśnie te drobne sytuacje uczą ich samodzielności na całe życie. Zobacz także: Zabierają małe dziecko do kościoła, chociaż wiedzą, że będzie płakać. „Tak wypada”
„Synek tylko degustuje bułeczkę”. Tak polskie matki uczą swoje dzieci kraść
Gdy opowiadam tę historię znajomym, zwykle słyszę: „No serio, aż tak?”. A jednak – dokładnie od jednej niewinnej bułeczki zaczęła się w moim domu długa rozmowa o granicach, uczciwości i o tym, czego dzieci uczą się mimochodem. Bo czasem najważniejsze lekcje kryją się nie w szkolnych zeszytach, tylko między półkami w osiedlowym markecie.
Przyznam od razu. Mój syn ma dziś 6 lat, ale gdy miał roczek, dwa, zdarzało się, że podczas zakupów wręczałam mu do rączki bułę albo soczek prosto z półki. Myślałam wtedy: przecież to nic złego. Zje w drodze do kasy, opakowanie czy papierek zachowam – i tyle. Zapłacę. Normalna sprawa, prawda? Ale pamiętam jego minkę. Tę radość, beztroskę, iskierki w oczach. I w tym samym momencie coś mnie ukłuło. Bo im dłużej o tym myślałam, tym bardziej rozumiałam, że ta „jedna bułeczka” wcale nie jest taka niewinna. Czego ja uczę, myślałam. Dla dorosłego to praktyczny kompromis. Dla dziecka – komunikat. „Możesz wziąć coś ze sklepu, zanim za to zapłacimy”. Niby nic, a jednak zmienia znaczenie słowa „własność”. Rodzi przekonanie: najpierw korzystam, potem się zobaczy. I to wcale nie było jedyne ryzyko. Zaczęło się niewinnie, ale szybko zrozumiałam, dlaczego eksperci tak mocno podkreślają, że jedzenie w sklepie – choć często akceptowane społecznie – bywa niebezpieczną lekcją. Zwłaszcza dla małych dzieci, które dopiero uczą się świata. One nie widzą różnicy między „otworzyłam chipsy, ale zaraz zapłacę” a „zabrałem coś, bo byłem głodny”. Granice, których dzieci nie domyślą się same Problem wcale nie tkwi w tej jednej bułce. Tylko w tym, że dziecko nie rozumie jeszcze kontekstu. Nie wie, że to wyjątek. Że mama miała zły dzień, że kolejki były długie, że sytuacja była trudna. Dla dziecka liczy się zasada – a ta akurat jest bardzo prosta: „mogę wziąć coś ze sklepu przed zakupem”. Widziałam, jak szybko to się utrwala. Tydzień później syn sam sięgnął po soczek, prosił, żebym otworzyła, bo chce mu się piciu. I wtedy poczułam to dziwne ukłucie winy. Nie dlatego, że zrobił coś złego. On był po prostu konsekwentny. To ja byłam niekonsekwentna. Od tamtej sytuacji zaczęłam świadomie patrzeć na to, co dzieje się w sklepach. I zauważyłam, że problem jest szerszy. Rodzice często otwierają opakowania, bo dziecko marudzi. Albo mówią z przymrużeniem oka: „on tylko degustuje”. Sprzedawcy udają, że nie widzą, bo nie chcą konfliktu. A dzieci w tym czasie wyciągają wniosek, którego nikt nie mówi na głos: że zasady są elastyczne. Że można trochę na skróty. Że „to tylko” – działa jak karta przetargowa. Dlaczego mówię o tym głośno Nie chodzi o to, żeby kogokolwiek zawstydzać. Każdy z nas coś takiego zrobił – prędzej czy później. Wszyscy znamy realia robienia zakupów z dziećmi. Wiem, jak wygląda desperacja pod tytułem „on zaraz wybuchnie, a ja tylko chciałam kupić mleko i makaron!”. Ale jeśli sami nie wytłumaczymy dzieciom, jak działa świat, zrobi to ktoś za nas – często w dużo mniej przyjazny sposób. Warto więc zadać sobie jedno pytanie: co tak naprawdę chcę, żeby moje dziecko wyniosło z tej pozornie banalnej sytuacji? Dla mnie odpowiedź jest prosta. Chcę, by wiedziało, że cudza własność to cudza własność. Że zasady są po coś. Że uczciwość zaczyna się nie wtedy, kiedy patrzą inni – ale wtedy, kiedy nie patrzy nikt. Od tamtej pory nie pozwalam jeść w sklepie. Nie dlatego, że jestem surowa. Dlatego, że jestem konsekwentna. A konsekwencja, choć trudna, jest dla dzieci najbezpieczniejszą formą wolności. I może właśnie o to chodzi – by nauczyć ich, że drobne decyzje tworzą duże wartości. Nawet takie zwyczajne, jak ta jedna mała bułeczka. Zobacz także: „W grudniu świetlice powinny być czynne również w weekendy”. O nauczycielach nikt nie myśli
Lista obowiązków dla dzieci z podziałem na wiek. Rodzicu, nie wychowuj lenia
Wielu rodziców zastanawia się, kiedy zacząć wprowadzać obowiązki domowe. Tymczasem specjaliści podkreślają, że nauka samodzielności powinna zaczynać się już w przedszkolu – a nawet wcześniej. Dzieci chcą czuć się potrzebne, a drobne zadania budują ich pewność siebie bardziej niż niejedna pochwała. Oto praktyczna lista obowiązków dostosowanych do wieku, która pomaga nauczyć dziecko samodzielności.
Obowiązki domowe nie są karą ani sposobem na „odciążenie” dorosłych. Badania i doświadczenia psychologów mówią jasno – dzieci, które mają swoje zadania, rozwijają poczucie sprawczości, radzą sobie lepiej w szkole i szybciej stają się samodzielne. To właśnie codzienna, zwyczajna rutyna uczy ich kompetencji niezbędnych w dorosłym życiu. Obowiązki dla dzieci 2–3 lata W tym wieku dzieci są z natury chętne do współpracy. Lubią pomagać i chcą naśladować dorosłych. Co mogą robić? odkładać zabawki na miejsce wkładać brudne ubrania do kosza na pranie podawać i odkładać lekkie przedmioty (np. plastikowe kubeczki) wycierać rozlaną wodę lub rozsypane okruszki pomagać przy karmieniu zwierząt (pod czujnym okiem dorosłego) Obowiązki dla dzieci 4–5 lat To idealny moment na rozszerzenie zakresu zadań. Dzieci w tym wieku świetnie czują się w jasno określonych rolach. Co mogą robić? ścielić łóżko w swoim pokoju nakrywać do stołu i sprzątać po posiłku pomagać w prostych pracach kuchennych – mieszanie, mycie owoców samodzielnie ubierać się i odkładać ubrania podlewać rośliny pomagać przy zakupach – odkładanie produktów do torby Obowiązki dla dzieci 6–8 lat Wczesnoszkolni uczniowie są gotowi na regularne, codzienne zadania. Co mogą robić? pakować plecak na następny dzień wyprowadzać psa w towarzystwie dorosłego odkurzać niewielkie powierzchnie robić proste kanapki lub sałatki sprzątać pokój i biurko segregować pranie i składać swoje ubrania Obowiązki dla dzieci 9–11 lat To czas, w którym dzieci naprawdę zaczynają być samodzielne – o ile wcześniej im na to pozwolono. Co mogą robić? przygotowywać nieskomplikowane posiłki (np. jajecznicę, owsiankę) samodzielnie odkurzać i myć podłogi w swoim pokoju uczyć się planowania – np. pakowania stroju na WF wyrzucać śmieci robić proste zakupy opiekować się młodszym rodzeństwem przez krótką chwilę w domu (jeśli rodzic jest w pobliżu) Obowiązki dla nastolatków 12+ Nastolatki są już w stanie przejąć obowiązki niemal „dorosłe”. To inwestycja, która zwróci się w przyszłości. Co mogą robić? robić pranie i rozwieszać ubrania prasować rzeczy typu T-shirt przygotowywać proste posiłki samodzielnie jeździć po drobne zakupy sprzątać całe mieszkanie – po ustaleniu zasad organizować swój czas i obowiązki szkolne dbać o własne dokumenty, bilety, drobne wydatki Najważniejsze – nie poprawiaj po dziecku Rodzice często popełniają jeden błąd: poprawiają po dzieciach, bo „będzie szybciej” lub „zrobię to lepiej”. Tymczasem nauka jest procesem. Dziecko nauczy się ścielić łóżko, odkładać naczynia, robić kanapkę – jeśli tylko pozwolimy mu popełniać błędy. Samodzielność nie rodzi się z dnia na dzień. Rodzi się z codziennych, małych zadań, które pokazują dziecku: „Ufam ci. Potrafisz”. Zobacz także: Nauczycielka: „Nawet 3-latki muszą mieć obowiązki”. Bez tego wychowamy stracone pokolenie
„Ona chce się tylko pobawić, zaraz odda”. Czy dzieci muszą się dzielić zabawkami?
Na placach zabaw i w przedszkolach słyszymy to niemal codziennie – „podziel się”, „oddaj, bo ona też chce”, „masz się pobawić razem”. Wielu dorosłych uważa, że dzielenie się zabawkami jest obowiązkiem każdego dziecka. Ale pewna sytuacja, której byłam świadkiem, sprawiła, że zaczęłam się zastanawiać, komu właściwie ma to służyć: dzieciom czy nam, dorosłym.
Byłam z córką na placu zabaw, zwykłe popołudnie, gwar, biegające dzieci, chociaż pogoda nas nie rozpieszcza ostatnio, bo zimno. Hania bawiła się swoim wózkiem dla lalek, który ostatnio wszędzie ze sobą nosi. W pewnym momencie podeszła do niej dziewczynka, może czteroletnia, i bez słowa próbowała wyrwać jej zabawkę z rąk. Zanim zdążyłam zareagować, podbiegła mama tej dziewczynki. – Ona chce się tylko pobawić, zaraz odda – powiedziała tonem, jakby to było oczywiste, że moja córka powinna jej ten wózek oddać. Patrzyłam na nią zdezorientowana. A potem na Hanię, która ściskała zabawkę, wyraźnie przestraszona i niepewna. Jej mina mówiła wszystko: „Mamo, czy ja muszę?”. Dlaczego to właśnie nasze dzieci mają ustąpić? To zdanie – „zaraz odda” – jest jednym z najbardziej manipulacyjnych tekstów, jakie słyszę na placach zabaw. Dzieci nie muszą oddawać swoich rzeczy tylko dlatego, że inne dziecko na nie spojrzało. W dorosłym świecie to nie funkcjonuje. Gdyby obca osoba podeszła do nas na przystanku i poprosiła o telefon, bo „zaraz odda”, to nikt rozsądny by się na to nie zgodził. Dlaczego więc wymagamy tego od małych dzieci? Czy naprawdę chodzi nam o naukę dzielenia się, czy raczej o to, żeby uniknąć płaczu obcego dziecka? Żeby było „spokojniej”? Żeby nie wyglądało na to, że nasze dziecko jest egoistą? Dzielenie się to wybór, a nie przymus Problem w tym, że wpychając dzieci w obowiązek dzielenia się, uczymy je raczej uległości niż empatii. Uczymy, że czyjeś potrzeby są ważniejsze od ich własnych. Że muszą oddać swoją rzecz, żeby dorośli byli zadowoleni. Że nie mają prawa powiedzieć „nie”. A przecież prawdziwa umiejętność dzielenia się rodzi się z poczucia bezpieczeństwa – z tego, że dziecko samo zdecyduje, że chce dać coś komuś na chwilę. Że rozumie sytuację, a nie jest zmuszane do „bycia miłym”. Na placu zabaw to rodzice częściej mają problem niż dzieci. To my czujemy presję: żeby wypaść dobrze, żeby nie było awantury, żeby zadowolić innych. Dzieci działają bardziej intuicyjnie – wiedzą, czego chcą i kiedy są na to gotowe. Uczmy empatii, a nie zaspokajania cudzych potrzeb Kiedy dziewczynka stała przed Hanią i czekała na wózek, a jej mama patrzyła na mnie wyczekująco, ukucnęłam przy córce. – Haniu, jeśli chcesz, możesz się pobawić razem albo pożyczyć wózek. Jeśli nie chcesz, też możesz powiedzieć „nie”. Spojrzała na mnie z ulgą. Wybrała „nie”. I wiecie co? To też jest lekcja. Dla niej – o granicach. Dla tamtej dziewczynki – o tym, że świat nie zawsze oddaje nam wszystko, czego chcemy. Dla dorosłych – o tym, że dzieci nie są narzędziami do spełniania społecznych oczekiwań. Zobacz także: Dobrzy rodzice mają jeden, prosty nawyk. Tak wychowują silne psychicznie dzieci
Rodzice walczą z „pogańskim” przedszkolem. „Wróżby mącą w głowie maluszkom”
Wydawałoby się, że andrzejki w przedszkolu to niewinna zabawa: przebrania, trochę magii, lanie wosku i dużo śmiechu. Jednak – jak opowiedziała mi koleżanka, mama 4-letniej Laury – w placówce, do której chodzi dziewczynka, wybuchła prawdziwa burza. Kilkoro rodziców uznało, że andrzejkowe wróżby to… pogańskie praktyki, które „mącą w głowie małym dzieciom” i w ogóle nie powinny mieć miejsca w publicznym przedszkolu.
Sprawa zaszła tak daleko, że złożono oficjalną skargę do dyrekcji. Ta jednak – ku niezadowoleniu oburzonych – pozostaje niewzruszona. „Dlaczego religia nie jest obowiązkowa, a pogańskie zabawy już tak?” W przedszkolu Laury na piątek, 28 listopada, zaplanowano andrzejki: klasyczne przebieranki, tańce i punkt główny imprezki – lanie wosku przez klucz. Dla większości rodziców to sympatyczna tradycja, którą sami pamiętają z własnego dzieciństwa. Dzieci są podekscytowane, szykują stroje, a nauczycielki traktują całe wydarzenie jako okazję do integracji grupy. Nie wszyscy jednak patrzą na tę inicjatywę z uśmiechem. Kilkoro rodziców miało zupełnie inne zdanie – ich zdaniem wróżby to „praktyki niechrześcijańskie”, które nie powinny pojawiać się w programie przedszkola. Pojawiły się nawet komentarze, że „dzieci nie chodzą na religię, bo nie jest obowiązkowa, ale zabawy o pogańskich korzeniach już tak”. W ich opinii takie zajęcia są nieodpowiednie dla czterolatków, które „są za małe, żeby odróżnić zabawę od magii”. Rodzice najgłośniej sprzeciwiający się wydarzeniu postanowili działać – wspólnie napisali skargę do dyrekcji, domagając się odwołania imprezy lub przynajmniej całkowitego wycofania z niej elementów związanych z wróżbami. Dyrektorka się nie ugięła: „To tylko tradycja, nie praktyka religijna” Dyrekcja jednak nie miała wątpliwości: andrzejki zostają. W odpowiedzi na skargę wyjaśniono, że wydarzenie ma charakter wyłącznie zabawowy i jest organizowane od lat, podobnie jak dzień postaci z bajek czy bal karnawałowy. Podkreślono też, że dzieci nie są zmuszane do udziału w żadnym konkretnym elemencie, a całość ma służyć integracji grupy i pobudzaniu dziecięcej wyobraźni. Nauczycielki również nie kryją zdziwienia zamieszaniem. Twierdzą, że wróżby traktują wyłącznie jako element folkloru, w dodatku przedstawiony w uproszczonej, wesołej formie. „To dla maluchów trochę jak zabawa w teatrzyk – dzieci wiedzą, że to nie jest prawdziwe przewidywanie przyszłości” – mówi jedna z nich. Warto dodać, że większość rodziców stanęła po stronie przedszkola. W komentarzach na grupie klasowej nie brakowało ironicznych uwag w stylu: „Pogańskie? To co, wosk jest zakazany?” albo „Czy bal karnawałowy też odwołamy, bo maski mają długą historię w różnych kulturach?”. Atmosfera napięta, dzieci podekscytowane Ostatecznie dyrekcja poinformowała, że andrzejki odbędą się zgodnie z planem, a rodzice, którzy nie życzą sobie udziału dziecka w zabawach, mogą po prostu przyprowadzić je później albo odebrać wcześniej. Zainteresowani? Nikt się nie zgłosił. W międzyczasie dzieci – zupełnie nieświadome rodzicielskich sporów – od tygodnia dopytują, kto w czym przyjdzie i czy „wosk naprawdę powie, kim zostaną w przyszłości”. Laura już wybrała strój jednorożca i codziennie pyta, czy piątek to „już jutro”. A dorośli? Ci nadal dzielą się na tych, którzy widzą w andrzejkach sympatyczny zwyczaj, i na tych, którzy dostrzegają w nich niepokojące „pogańskie wpływy”. Jedno jest pewne: tegoroczne lanie wosku w tym przedszkolu na długo pozostanie tematem rozmów – niekoniecznie tych przy dzieciach. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: „Mój syn jest z innej planety”. Wiadomości pokolenia alfa to kod
Kilkulatek zrobił awanturę w tramwaju. Słowa obcej pasażerki to smutna prawda o wychowaniu
Tramwaj pełen ludzi, zmęczenie po całym dniu i jedno dziecko, które nie radzi sobie z emocjami. A jednak najbardziej wstrząsające nie było jego zachowanie, tylko komentarz dorosłej pasażerki, który do dziś dźwięczy mi w uszach. To niestety bardzo celny obraz tego, jak łatwo oceniamy rodziców – i jak mało naprawdę rozumiemy.
Było po 17, ścisk, ludzie stali na sobie, każdy zmęczony, głodny, marzący tylko o tym, żeby dotrzeć do domu i zdjąć buty. Obok mnie stała młoda mama z kilkuletnim chłopcem. Wyglądali, jakby wracali z przedszkola – mały miał na sobie jeszcze błękitny worek z kapciami, a w ręku ściskał rysunek. W pewnym momencie chłopiec zaczął płakać. Najpierw po cichu, potem głośno, aż w końcu przeszedł w pełną histerię: krzyk, łzy, wyginanie się, próby wyrwania z uścisku mamy. Ewidentnie był wyczerpany – znałam ten widok aż za dobrze. Kto ma dzieci, ten wie, że o tej godzinie maluchy są po prostu „po wszystkim”. Mama starała się go uspokoić. Szeptała mu coś do ucha, przytulała, próbowała odwrócić jego uwagę. Była blada, a na jej twarzy malował się wstyd – ten dobrze znany rodzicom w miejscach publicznych. Ten irracjonalny strach, że inni pomyślą, że jesteś „złą matką”. I wtedy padły te słowa W pewnym momencie odezwała się stojąca obok kobieta – elegancka, starsza, z wyraźną potrzebą udzielania rad światu. „Jak się nie umie dziecka wychować, to nie powinno się mieć dzieci”. Powiedziała to głośno, z wyższością i takim tonem, jakby wygłaszała oczywistą prawdę, a nie krzywdzącą ocenę. Mama zamarła. Chłopiec jeszcze bardziej się rozpłakał. Kilka osób odwróciło wzrok, kilka przewróciło oczami. Ale nikt nic nie powiedział. Nikt jej nie obronił. A mnie te słowa po prostu zmroziły. Łatwo oceniać. Dużo trudniej zrozumieć Bo przecież ta scena mogła dotyczyć każdego rodzica. Każdy z nas miał – albo będzie miał – takie momenty, w których dziecko wybucha emocjami w najmniej odpowiednim miejscu. A rodzic robi, co może: tuli, szepcze, przytrzymuje, próbuje dotrwać do przystanku. To nie jest brak wychowania. To nie jest lenistwo rodzica. To jest po prostu życie. Dzieci nie mają przełącznika emocji, który można włączyć w tramwaju. Czasem są głodne, zmęczone, przebodźcowane. Czasem coś je zabolało, czasem coś im nie wyszło, czasem po prostu nie radzą sobie ze światem, który jest dla nich o trzy rozmiary za duży. A rodzic? Rodzic i tak robi wszystko, co w jego mocy. Komentarz tej kobiety to coś więcej niż brak empatii To symbol presji, pod którą żyją współcześni rodzice. Zewsząd słyszymy, że mamy być perfekcyjni: spokojni, cierpliwi, zawsze ładnie mówiący, zawsze z zapasowymi chusteczkami, przekąską i planem B. A jednocześnie cały świat patrzy nam na ręce. I wystarczy jedno publiczne potknięcie, by ktoś wydał wyrok: „Nie powinna mieć dzieci”. Tymczasem to właśnie ta mama w tramwaju pokazała mi coś ważnego – że dobra rodzicielka to nie ta, której dziecko nigdy nie krzyczy, tylko ta, która jest przy swoim dziecku, kiedy krzyczy. Trzyma je za rękę, choć wszyscy wokół mają do niej pretensje. Zobacz także: 4 zgubne nawyki rodziców. Ich dzieci nie nauczą się radzenia sobie ze złością
„Zenek!” – usłyszałam na placu zabaw. Chwilę później rozległ się szyderczy śmiech
Myślałam, że na placach zabaw już nic mnie nie zaskoczy – ale pomyliłam się. Wystarczyło jedno imię, jedno zwykłe „Zenek!”, żeby dwie mamy parsknęły śmiechem i zaczęły komentować coś, co absolutnie nie powinno podlegać ocenie. Ta sytuacja dała mi do myślenia bardziej, niż bym się spodziewała.
Byłam tego dnia na placu zabaw z moją czteroletnią Hanią. Słońce świeciło, dzieci biegały między zjeżdżalnią a piaskownicą, rodzice leniwie scrollowali telefony... Klasyczny obrazek. W pewnym momencie obok Hani pojawił się kilkuletni chłopiec. Wysoki jak na swój wiek, drobny, w zielonej czapce z daszkiem. Za chwilę usłyszałam wołanie jego mamy: – Zenek, chodź tu na chwilę! I wtedy się zaczęło. Za moimi plecami rozległ się krótki, szyderczy śmiech. Odwróciłam się i zobaczyłam dwie kobiety – patrzyły na siebie porozumiewawczo, a po chwili jedna z nich powiedziała wystarczająco głośno, by usłyszał to każdy w promieniu pięciu metrów: – Serio? Zenek? Jak można tak skrzywdzić dziecko imieniem? Druga mama rzuciła: – Będzie miał ciężko, nie ma opcji. Popatrzyłam na chłopca. Stał przy zjeżdżalni, bawił się spokojnie, nieświadomy komentarzy. I aż mnie ścisnęło w środku. Imię to nie powód do drwin Pomyślałam sobie: a co, jeśli za tym imieniem stoi piękna historia? Może Zenek ma imię po ukochanym dziadku, który nauczył jego mamę jeździć na rowerze? Może to imię z rodzinnej tradycji? Może rodzice po prostu je lubią? A nawet jeśli nie – kogo to obchodzi? Wyśmiewanie imion dzieci to jeden z najbardziej absurdalnych przejawów rodzicielskich uprzedzeń. Wydaje nam się, że jesteśmy tolerancyjni, otwarci, że uczymy dzieci akceptacji. A tymczasem dorośli potrafią głośno, publicznie szydzić z czyjegoś dziecka tylko dlatego, że ma na imię Zenek, Brajan czy Kunegunda. I to przy ich rodzicach. Tak rodzą się uprzedzenia Kiedy patrzyłam na te dwie mamy, dotarło do mnie, że to właśnie od takich drobnych komentarzy zaczyna się coś, co później trudno wykorzenić. Dzieci słyszą, obserwują, uczą się od nas. Jeśli mama śmieje się z czyjegoś imienia, to co robi potem dziecko? Śmieje się w przedszkolu. A później w szkole. A jeszcze później – w dorosłym życiu. I nagle mamy pokolenia ludzi przekonanych, że można wyśmiewać coś, co jest częścią czyjejś tożsamości. A Zenek… po prostu świetnie się bawił Po chwili wróciłam do zabawy z Hanią. Zenek wspinał się na drabinki z taką pewnością siebie, że aż miło było patrzeć. Jego mama była obok, uśmiechnięta, spokojna. Pomyślałam, że dobrze, iż on nie usłyszał tamtych komentarzy. I że jeszcze lepiej, gdyby nie słyszały ich też tamte mamy – bo kto wie, może kiedyś to ich dzieci staną się obiektem podobnych szyderstw. A ja? Ja wróciłam do domu z jedną ważną refleksją: jeśli chcemy wychować dzieci na ludzi tolerancyjnych i pewnych siebie, musimy przestać je oceniać za rzeczy, które nie są żadnym problemem. Zwłaszcza za imię. Zobacz także: Stawianie dziecka do kąta to barbarzyństwo. „Nigdy nie zrobię tego mojemu synowi”
Szkoła mojego dziecka uczy strachu, a nie odwagi. I mam dość
Dzieci w szkołach coraz częściej boją się popełnić błąd. Boją się mówić, boją się pytać, boją się nauczycieli. I nie, to nie jest tylko wina systemu. To wina dorosłych, którzy wciąż wierzą, że respekt równa się ciszy, a wychowanie – posłuszeństwu.
Kiedy mój syn przyszedł do domu z oceną niedostateczną, nie zapytałam go: „Dlaczego?”. Zapytałam: „Jak się z tym czujesz?”. Spojrzał na mnie z niedowierzaniem. „Nic nie czuję. Po prostu jestem głupi” – odpowiedział. I to zdanie wbiło mnie w fotel. Bo on tego nie wymyślił. On to usłyszał. Nie ode mnie, nie od ojca. Usłyszał to tam, gdzie miał czuć się bezpiecznie – w szkole. Szkoła, w której lepiej milczeć Zaczęło się niewinnie. „Nie zgłaszaj się tak często, daj szansę innym”, „Nie wymądrzaj się”, „Nie komentuj wszystkiego”. Małe słowa, rzucone mimochodem, niby nic. A potem to samo dziecko, które jeszcze rok temu chciało zostać naukowcem, zaczyna mówić: „Nie wiem, nie pamiętam, nie chcę mówić”. Widziałam, jak gaśnie. Jak przestaje się śmiać, jak unika rozmowy o szkole. Jak odrabia lekcje w milczeniu, z napiętymi ramionami i z ołówkiem, który łamie się od zbyt mocnego nacisku. I jak powoli uczy się jednej rzeczy: że lepiej się nie wychylać. To nie była nauka odwagi. To była tresura strachu. Dziecko, które przestaje wierzyć w siebie Pamiętam dzień, w którym przyniósł zeszyt z czerwonymi poprawkami. Wśród nich jedno zdanie nauczycielki: „Niepotrzebne rozwijanie myśli. Trzymaj się tematu”. A ja patrzyłam na to i myślałam: czy naprawdę chcemy dzieci, które piszą tylko to, co trzeba? Szkoła uczy go schematu: odpowiedz poprawnie, nie wychylaj się, nie myśl inaczej. I choć wiem, że są wspaniali nauczyciele – tacy, którzy widzą w dziecku człowieka – to system często ich tłamsi. Zamiast budować w dzieciach poczucie własnej wartości, uczymy je, że błędy są porażką. Że lepiej nie próbować niż się pomylić. Strach to nie motywacja Kiedy rozmawiam z innymi rodzicami, słyszę to samo: „Moje dziecko boi się odpowiedzi ustnych”, „Nie śpi przed sprawdzianami”, „Płacze, gdy dostanie czwórkę, bo myśli, że zawiodło”. Nie mówimy o lenistwie. Mówimy o lęku, który wchodzi w ich ciała i zostaje na lata. Pamiętam, jak jedna mama powiedziała: „Ja też się bałam w szkole, wyszłam na ludzi”. Ale czy naprawdę o to chodzi? Czy chcemy, żeby nasze dzieci przetrwały szkołę, czy żeby rosły dzięki niej? Odwaga to nie krzyk, to głos Dziś, kiedy mój syn mówi: „Mamo, mogę ci coś powiedzieć, ale się boję, że się zdenerwujesz”, mam ochotę krzyczeć z bezsilności. Bo to dokładnie ten sam mechanizm, którego nauczyła go szkoła: lepiej nie mówić prawdy, żeby nie dostać po głowie. Dlatego zaczęłam z nim rozmawiać o odwadze. O tym, że nie polega na tym, by zawsze mieć rację, ale by mieć głos. Że można się pomylić, ale warto próbować. I że nie każda ocena mówi o nim coś prawdziwego. Chcę, żeby szkoła była miejscem, które buduje Nie oczekuję, że nauczyciele będą terapeutami. Ale chciałabym, żeby zobaczyli w dzieciach ludzi – nie tylko uczniów do oceniania. Żeby zapytali czasem: „Jak się z tym czujesz?” zamiast „Dlaczego to zrobiłeś?”. Bo to pytanie zmienia wszystko. Nie chcę, żeby szkoła mojego dziecka uczyła strachu. Chcę, żeby uczyła odwagi – do bycia sobą, do myślenia, do pytania, do mówienia „nie wiem”. Bo jeśli tego nie nauczy szkoła, będziemy musieli od nowa nauczyć tego nasze dzieci w dorosłym życiu. Boję się o pokolenie, które się boi Dzieci, które dziś siedzą cicho w szkolnych ławkach, jutro będą dorosłymi, którzy nie potrafią się odezwać na zebraniu, poprosić o podwyżkę, powiedzieć „nie”. Dlatego mówię to głośno – mam dość. Mam dość systemu, który premiuje posłuszeństwo zamiast ciekawości. Mam dość tego, że dzieci uczą się strachu przed błędem, zamiast odwagi do próbowania. Chcę szkoły, która daje skrzydła, a nie je podcina. Bo dopóki dzieci uczą się bać, my – dorośli – ponosimy za to odpowiedzialność. Zobacz także: „Nie chce mi się” – motto pokolenia alfa. Rodzice płacą, bo nie mają wyjścia
„Mój syn jest z innej planety”. Wiadomości pokolenia alfa to kod
Rodzice coraz częściej łapią się za głowę, przeglądając wiadomości swoich dzieci. „Czułam się, jakbym czytała szyfr” – pisze mama 11-latka. Pokolenie alfa posługuje się językiem, który starszym wydaje się nie z tej ziemi – i nie chodzi tylko o slang, ale także o emotikony, które dla młodych mają zupełnie inne znaczenia, niż nam się wydaje.
„Mój syn jest z innej planety. Naprawdę” – zaczyna swój list mama piątoklasisty. Jak przyznaje, pierwszy raz poczuła to, gdy przypadkiem zerknęła na powiadomienia z jego grupy klasowej. „Nic z tego nie rozumiałam. Same skróty, urwane zdania, emotikony, które teoretycznie znam, ale one chyba nie znaczą tego, co ja myślę. Czułam się jak analfabetka, stojąc nad jego ramieniem i próbując zrozumieć, o czym oni w ogóle piszą” – opowiada. To, co dla niej wydawało się chaosem, dla jej syna było idealnie logiczną rozmową. Zwykły komunikat potrafił mieć trzy litery, a zwykły uśmiech emoji – zupełnie inne znaczenie niż to, którego używały jego babcia czy mama. Emotikony, które nie znaczą tego, co myślisz Największym zaskoczeniem dla niej było, że nawet sam uśmiech jest… podejrzany. „Syn pokazał mi kiedyś, że ‘🙂’ wcale nie znaczy ‘miło’, ale raczej ‘ironicznie’ albo ‘z łaski’. Jakby ktoś się uśmiechał, ale wcale nie był zadowolony. Dla mnie to po prostu uśmiech. Dla nich – sygnał, że coś jest nie tak” – pisze mama. Inny przykład to klasyczne „😂”, które dorośli wysyłają, kiedy coś naprawdę ich rozbawiło. Dla dzieci? Czasem to po prostu sposób na zakończenie rozmowy, nawet jeśli wcale nie jest śmieszna. „Albo ten ich ‘💀’. Ja pytałam syna, czemu wysyła czaszki koledze, czy coś jest niepokojącego. A on na to: ‘Mamo, to znaczy, że coś jest tak zabawne, że padam’. Padam! Ja naprawdę nie ogarniam już tego języka” – dodaje. Pokolenie alfa mówi kodem Z czasem zauważyła, że język jej syna to mieszanka slangu, skrótów, anglicyzmów, memów i właśnie emotikonów. „To nie jest zwykła rozmowa. To kod. Mieszanina kultury internetu, gier, TikToka, trendów, o których nie mam pojęcia. Ja nie nadążam, a on używa ich tak naturalnie, jak ja kiedyś mówiłam z koleżankami na podwórku” – pisze. Mama podkreśla, że wcale nie chce kontrolować jego rozmów. Chciała jedynie zrozumieć. Ale im bardziej próbowała, tym bardziej czuła, jakby to były dwa różne światy, które tylko teoretycznie mówią w tym samym języku. Co więcej – zauważyła, że jej syn wcale nie ma cierpliwości tłumaczyć, co znaczą poszczególne skróty i symbole. „Dla niego to oczywiste, dla mnie czarna magia. A kiedy o coś pytam, przewraca oczami, że ‘przecież każdy to wie’. No każdy, tylko nie ja” – pisze z nutą autoironii. Pokolenie alfa dorasta w świecie, w którym język zmienia się szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. Korzystają z kodów, skrótów i znaczeń, które dla dorosłych nie są intuicyjne. Ale to naturalna część ich rzeczywistości – tak, jak kiedyś nasi rodzice nie rozumieli naszych rozmów „na trzepaku”. Warto się nie złościć, tylko… delikatnie pytać. Bo klucz do kontaktu z młodymi to nie znanie każdego symbolu, lecz ciekawość ich świata. Zobacz także: Zabierzcie im iPhone’y i pieniądze na paznokcie. Pokolenie uczniów, które się gubi
Zrobiłam test: przez 3 dni żyłam jak moja 12-letnia córka. Nie dałam rady
Myślałam, że to będzie zabawne doświadczenie. Po trzech dniach miałam ochotę się położyć i płakać – nie ze zmęczenia, ale z bezradności.
Kiedy moja córka po raz kolejny rzuciła: „Mamo, ty nic nie rozumiesz!”, postanowiłam to sprawdzić. Dosłownie. Zrobiłam test i przez trzy dni żyłam jak ona – 12-letnia dziewczynka w szóstej klasie. Z budzikiem, szkołą, zadaniami, social mediami i wszystkimi emocjami, które dla nas, dorosłych, często wydają się przesadzone. Nie wytrzymałam. I nie dlatego, że jestem słaba. Dlatego, że świat, w którym żyją nasze dzieci, jest o wiele bardziej wymagający, niż nam się wydaje. Dzień 1: Szkoła, czyli maraton z przerwami na stres Wstałam o 6:30, tak jak ona. Włączyłam muzykę na słuchawkach, wzięłam telefon i zaczęłam scrollować TikToka – „bo tak robią wszystkie dziewczyny rano”. Po 20 minutach byłam już przebodźcowana. W szkole (czy raczej w mojej symulacji, bo zapisałam dokładnie jej plan lekcji i obejrzałam te same filmy edukacyjne) spędziłam sześć godzin. W tym czasie czułam się, jakbym była w pracy, na której nikt nie tłumaczy zasad, a za każde potknięcie dostaje się ocenę. Matematyka, polski, historia – trzy różne wymagania, trzy różne sposoby myślenia. Potem wróciłam „do domu” – czyli do rzeczywistości pełnej zadań, prac domowych, przygotowań do kartkówek i… natychmiastowych powiadomień z grup klasowych. Tam każdy błąd, każda nieobecność jest komentowana. Dzieci oceniają się nawzajem bez filtra. Wieczorem, po trzech godzinach nauki i odrabiania prac domowych, moja głowa pulsowała. A ona? Uśmiecha się i mówi, że „tak trzeba, bo w siódmej będzie trudniej”. Dzień 2: Internetowy rollercoaster emocji Drugiego dnia zrozumiałam, że nasze dzieci nie mają ani chwili przerwy. Po szkole, zamiast odpocząć, „musiałam” wejść na TikToka i Snapchata – tak jak ona. Świat jej rówieśników nie kończy się na szkolnym korytarzu. Tam wszystko toczy się dalej – lajki, komentarze, zdjęcia, grupowe czaty. W ciągu godziny dostałam 54 powiadomienia. Jedna dziewczyna dodała filmik z piosenką, inna z editem ze szkoły. Ktoś dostał nowy telefon, ktoś inny wrzucił zdjęcie z pizzą i dopisał: „Najlepszy dzień ever!”. Niby nic, ale po chwili zaczynasz czuć presję. Chcesz być częścią tego wszystkiego, a jednocześnie czujesz, że nie nadążasz. Kiedy córka mówiła, że „wszyscy coś mają”, myślałam, że przesadza. Nie przesadzała. W tym wieku to, co widzą w telefonie, staje się miarą własnej wartości. Wieczorem byłam emocjonalnie wykończona. Zrozumiałam, jak ogromny ciężar niesie ze sobą ciągła ekspozycja na ocenę innych – polubienia, komentarze, nawet reakcje emoji. To coś, czego my w ich wieku nie znaliśmy. Dzień 3: Emocje, których nie doceniamy Trzeciego dnia postanowiłam wejść w jej emocje naprawdę. Zrobiłam wszystko, co ona – włącznie z tym, że napisałam do koleżanki, która nie odpisała od rana. I kiedy nie odpowiedziała przez kilka godzin, poczułam ukłucie niepokoju. Głupie? Tak mi się wydawało, dopóki nie poczułam tego naprawdę. W świecie dwunastolatków milczenie znajomego to nie drobnostka. To sygnał, że „coś się dzieje”. Może się obraziła? Może ktoś coś powiedział? Życie towarzyskie mojej córki to sieć mikrosygnałów i emocjonalnych min. Wystarczy jeden nieodpowiedni komentarz, żeby dziecko czuło się odrzucone. Kiedy wieczorem poprosiła mnie, żebym „po prostu posiedziała obok niej”, zrozumiałam, że tego potrzebuje najbardziej – nie rad, nie wykładów, tylko obecności. Bo ten świat, w którym żyją, nie daje im chwili wytchnienia. Co zrozumiałam po tym teście Po trzech dniach byłam wyczerpana. Nie fizycznie – psychicznie. Ciągłe napięcie, przebodźcowanie, porównywanie, presja nauki i potrzeba bycia idealną – to wszystko jest codziennością naszych dzieci. Zrozumiałam też, że kiedy mówię „w twoim wieku też miałam ciężko”, to nie jest prawda. Nie miałam. Nie byłam obserwowana 24 godziny na dobę, nie musiałam radzić sobie z powiadomieniami, z oceną rówieśników w sieci, z nieustanną presją „bycia kimś”. Dziś, gdy patrzę na moją córkę, mam dla niej więcej czułości. Wiem, że jej zmienność nastrojów to nie „humory nastolatki”, tylko efekt świata, który codziennie ją bombarduje. Każda mama powinna spróbować Nie mówię, żeby każda z nas żyła jak 12-latka przez trzy dni – choć to doświadczenie otwiera oczy. Ale warto choć przez jeden dzień spojrzeć na świat z ich perspektywy. Nie po to, żeby ich zrozumieć do końca – bo to niemożliwe. Ale po to, żeby przestać wymagać, a zacząć być obok. Zobacz także: Zakazali używania telefonów w świetlicy. Nauczycielka: „Dawno czegoś takiego nie widziałam”
Wystarczy 1 zasada i dziecko rozwija się książkowo. „Jest pewne siebie i śpi dłużej”
Rodzice często szukają jednego, prostego sposobu na zdrowy rozwój dziecka – i naprawdę da się go znaleźć. Gdy sama go wprowadziłam, zobaczyłam zmiany, których wcześniej nawet nie brałam pod uwagę.
Kiedy moje dzieci były małe, słyszałam z wielu stron, że „maluch potrzebuje powtarzalności”. Przyznam, że długo brzmiało to dla mnie jak kolejny slogan z poradnika, dopóki nie zauważyłam, jak bardzo codzienne schematy wpływają na nasz domowy spokój. Dzieci w wieku 2–3 lat żyją w świecie, który szybko się zmienia, a rutyna daje im coś, czego nie da się przecenić – przewidywalność. Dlaczego rutyna daje dziecku poczucie bezpieczeństwa Gdy maluch wie, co wydarzy się za chwilę, mniej się frustruje, łatwiej współpracuje i rzadziej reaguje płaczem. To nie magia, tylko mechanizm, który działa tak samo u dorosłych: jeśli wiemy, co nas czeka, jesteśmy spokojniejsi. U dzieci ta potrzeba jest jeszcze silniejsza, bo dopiero uczą się nazywać emocje i reagować na nie w konstruktywny sposób. Zauważyłam też, że kiedy trzymaliśmy się ustalonego rytmu dnia, dzieci szybciej radziły sobie z nowymi sytuacjami. Jakby prosta ramka dnia tworzyła im bezpieczną przestrzeń, w której mogą swobodnie rosnąć, bawić się, poznawać świat – i mieć pewność, że nic ich nie zaskoczy. Stała rutyna poprawia sen i zmniejsza liczbę trudnych zachowań Najczęstsze pytanie, jakie słyszę od rodziców, brzmi: „Czy to prawda, że rutyna wydłuża sen?”. Odpowiadam: tak, i widziałam to nieraz. U nas wieczorny schemat – kąpiel, spokojna zabawa, kolacja, książka i gaszenie światła – sprawił, że usypianie trwało krócej, a noce były spokojniejsze. Dzieci, które wiedzą, co dzieje się po kolei, rzadziej protestują. Nie walczą tak z przebieraniem w piżamę czy końcem zabawy, bo ich mały wewnętrzny zegar „przygotowuje” się do kolejnych etapów dnia. To jeden z powodów, dla których specjaliści mówią, że rutyna może ograniczać liczbę napadów złości. O wiele bardziej zaskoczyło mnie coś jeszcze – pewność siebie. My, dorośli, często nie łączymy tych dwóch rzeczy, ale dla dziecka regularność to fundament, na którym buduje poczucie kontroli. Gdy dzień jest uporządkowany, łatwiej podejmuje nowe wyzwania, chętniej próbuje i szybciej uczy się samodzielności. Widzę to u wielu rodzin, które zaczęły prowadzić dzienny harmonogram: maluchy mniej się wycofują, częściej kończą rozpoczęte zabawy, lepiej znoszą zmiany. Przykładowy harmonogram dnia dla dziecka 2–3-letniego Wiem, że wiele osób boi się, że rutyna „sztywno zamyka” dzień. Ale w praktyce wygląda to zupełnie inaczej. Harmonogram nie ogranicza – on porządkuje. Poniżej podaję przykład planu dnia, który sama stosowałam i który świetnie sprawdził się również u innych rodziców. Pamiętajcie, że to tylko propozycja. Każde dziecko ma swój rytm – warto dostosować własną rutynę do charakteru malucha, godzin drzemek, przedszkola czy aktywności, które lubi najbardziej. Przykładowy harmonogram dnia dla 2–3-latka: 7:00–7:30 – pobudka i poranna toaleta 7:30–8:00 – śniadanie 8:00–10:00 – swobodna zabawa, aktywność ruchowa, spacer 10:00–11:00 – zajęcia plastyczne, układanki, książeczki 11:00–12:00 – przygotowanie do drzemki, wyciszenie 12:00–13:30 – drzemka 13:30–14:00 – obiad 14:00–16:00 – aktywności na świeżym powietrzu lub zabawa tematyczna 16:00–17:00 – podwieczorek i spokojniejsze zabawy 17:00–18:00 – czas na wspólne działania: układanie klocków, gotowanie, rysowanie, sprzątanie 18:00–19:00 – kąpiel, kolacja, wieczorne czytanie 19:00–19:30 – zasypianie Taki schemat nie musi być realizowany co do minuty – ważna jest kolejność i powtarzalność. Codzienny rytm tworzy dziecku „mapę”, której potrzebuje, żeby czuć się bezpiecznie. Rutyna działa również na rodziców Choć skupiamy się na dziecku, muszę przyznać jedno: rutyna ratuje także rodzica. Mnie dała poczucie, że trzymam w rękach stery, a nie płynę w chaosie codziennych zadań. Łatwiej było zaplanować posiłki, drzemki, domowe obowiązki, wizyty lekarskie czy czas na zabawę. I co najważniejsze – mniej było napięć, bo każdy z nas wiedział, „co teraz”. Wprowadzając harmonogram, nie trzeba robić rewolucji. Wystarczy zacząć od małych kroków: stałej pory drzemki, regularnego rytuału wieczornego, określonego momentu na wspólną zabawę. Po kilku dniach zobaczycie, że maluch sam podpowiada, co ma nastąpić – a to najlepszy dowód, że rutyna działa. Codzienny rytm nie jest modą ani trendem. To prosta zasada, która pomaga dzieciom rosnąć spokojniej, pewniej i zdrowiej – a nam pozwala wreszcie odetchnąć. Jeśli miałabym wybrać tylko jedną rzecz, która odmienia codzienność rodziny, wybrałabym właśnie rutynę. Zobacz też: To najbardziej szkodliwy styl wychowania: rodzice mają 6 cech. „Często odmawiają”