„Mimo wakacji moje dziecko musi stosować się do zasad. Chodzi spać o 20 i je dużo warzyw. Nie odpuszczę!” [LIST DO REDAKCJI]
„W wakacje wszystko wolno, w wakacje trzeba odpuścić dzieciom i wrzucić na luz” – już nie mogę słuchać tych bzdur. Rodzice, opamiętajcie się, wakacje nie są wytłumaczeniem na wszystkie głupoty, na które pozwalacie swoim dzieciom.
Wakacje wszystkim kojarzą się z czasem rozbestwienia dzieci i tego, że te maluchy mogą robić dosłownie wszystko. No bo są wakacje! Jedzenie słodyczy i fast food’ów, siedzenie do nocy i każda rzecz, o jakiej dziecko zamarzy. Jedynym argumentem są oczywiście... wakacje. W wakacje też obowiązują zasady! Całkowicie się z tym nie zgadzam. Jestem mamą 8-letniego Franka. Moje dziecko jest naprawdę grzeczne, miłe, dobrze ułożone. Ale dlatego, że od lat dbam o to, żeby takie właśnie było. Nie oznacza to, że Franek „nie ma nic z życia”. Ja po prostu wprowadziłam do naszego domu pewne zasady, których każdy musi się trzymać – Franek też. I przyznam szczerze: z bólem serca patrzę na te wszystkie dzieci, które w wakacje zapychają się do granic możliwości watą cukrową, goframi z bitą śmietaną, lodami. Sama nie jem takich rzeczy i zwyczajnie nie chcę, żeby moje dziecko psuło sobie zdrowie. Dbam za to o to, żeby mój syn regularnie jadł dużo warzyw (wiem, że kiedyś mi za to podziękuję). Jeśli moje dziecko na co dzień nie je słodyczy – nie widzę powodu, by nagle (i w nieograniczonych ilościach!) miało zacząć je jeść w wakacje. Bo co? Bo jest wolne? Owszem, Franek korzysta z tego i ma dużo frajdy np. z jedzenia sezonowych owoców, które wszyscy uwielbiamy. To samo dotyczy wstawania i kładzenia się spać. Skoro zawsze chodzi spać o 20, dlaczego miałoby się to zmienić w wakacje? Obserwuję dzieci mojej siostry, u której panuje zasada „w wakacje można wszystko”. No więc te dzieci chodzą spać po północy, wstają o godzinie 13! Chore. I moim zdaniem bardzo niewychowawcze. Nie chcę, żeby Franek po późnym, wakacyjnym chodzeniu spać później przez miesiąc przestawiał się na poranne pobudki, gdy rozpocznie się rok szkolny. Myślę, że taki „szok związany ze wstawaniem” byłby dla niego bardziej krzywdzący, niż chodzenie spać o 20. Nie jestem potworem, ale uważam, że zasady są potrzebne – niezależnie od pory dnia, miesiąca i tego, czy są wakacje, ferie itp. Mój syn korzysta z wakacji, bawi się, ale jakieś granice nadal muszą być zachowane. Jeżeli odejdę od jednej, dwóch zasad i odpuszczę na wakacje, później będzie afera przy każdej rzeczy, na którą się nie zgodzę. A ja zwyczajnie chcę tego uniknąć. Kaja Piszemy też o: „Znaleźliśmy piękną dziką plażę, a jakieś oszołomy groziły nam policją. Że niby narażamy dzieci!” [LIST DO REDAKCJI] „Na urlop wzięłam telefon dla dziecka. Syn zajmie się grami, a ja będę mieć spokój zamiast ciągłego marudzenia” [LIST DO REDAKCJI] „Mój niemowlak to terrorysta! Na sekundę nie mogę go odłożyć, do nikogo na ręce nie pójdzie. Oszaleję!” [LIST DO REDAKCJI]
Wiadomo, co pomaga dziecku osiągnąć sukces w życiu
Od czego zależy powodzenie w życiu? Od szczęścia, dobrego wykształcenia, charakteru? Amerykańscy badacze mają inną teorię. Łatwiej osiągnąć życiowy sukces, jeśli umiemy sobie radzić z pokusami. Jak to możliwe?
Amerykańscy badacze postawili dzieci w wieku przedszkolnym przed trudnym wyborem, kładąc przed nimi pyszne pianki marshmallow. Propozycja brzmiała następująco - albo zjesz jedną teraz, albo powstrzymasz się i dostaniesz dwie jutro. Część maluchów sięgała po smakołyk, inne decydowały się poczekać – co, jak wiadomo, nie było dla nich łatwe. Autorzy eksperymentu udowodnili, że ich decyzja miała ogromny wpływ na to, czy osiągnęły sukces w szkole i dorosłym życiu. Wszystko przez samokontrolę Według prof. Waltera Mischela i jego współpracowników, twórców testu z pianką marshmallow, podczas testu ujawniała się ważna cecha - samokontrola. To nic innego, tylko umiejętność panowania nad sobą, która pozwala studzić emocje skłaniające nas do podejmowania nieprzemyślanych i błędnych decyzji. Samokontrola była do tej pory niedoceniana. Rzadko kto, oprócz specjalistów zajmujących się np. badaniami nad mózgiem, wskazywał ją jako cechę, która pomaga w odniesieniu życiowego sukcesu. Polecamy: Czy dziecko rzeczywiście powinno być posłuszne? O czym świadczy słaba samokontrola w dzieciństwie? Osoby, które jako dzieci gorzej radziły sobie z pokusą zjedzenia pianki marshmallow, w dorosłym życiu częściej miały wyższe BMI, czyli zmagały się z nadwagą (czytaj też: Polskie dzieci tyją najszybciej!), były bardziej podatne na uzależnienia, kłopoty finansowe, częściej popadały w konflikt z prawem, skarżyły się także na kłopoty w związkach. Czytaj też: Bunt trzylatka - jak sobie z nim radzić? [CMS_PAGE_BREAK] W tym tkwi siła samokontroli? Dzieci, które pozytywnie zdały test marshmallow, umiały skupić się na wykonywanym zadaniu, nie wpadały łatwo w złość, były pewne siebie, odnosiły sukcesy w nauce. Umiejętność samokontroli pomogła im w osiąganiu wyznaczonych celów – ukończeniu szkoły, zdobyciu wymarzonego zawodu, dobrej pracy. Czy samokontrolę można trenować? Umiejętność panowania nad sobą niektóre dzieci częściowo zawdzięczają genom. Na szczęście zdolność do samokontroli nie jest całkowicie wrodzona i możesz pomóc dziecku ją rozwijać. Im wcześniej zaczniesz, tym lepiej. Staraj się wychowywać dziecko w spokojnej atmosferze – doświadczanie silnego stresu działa destrukcyjnie na psychikę, utrudnia panowanie nad emocjami i racjonalne podejmowanie trudnych decyzji. Odwracaj uwagę od poczucia dyskomfortu – skupiaj ją na przyjemnych sprawach: jeśli dziecko długo czeka na bajkę i złości się, pokaż, że może zająć się układaniem klocków, a czekanie przestanie być takie trudne. Stwórz możliwość odnoszenia sukcesów – posmakowanie wygranej we wczesnym dzieciństwie zachęca do podejmowania kolejnych wyzwań. Unikaj słów „musisz to zrobić" – one zabijają motywację wewnętrzną. Staraj się raczej zachęcać, np. opowiadaj, dlaczego warto położyć się wcześniej spać – jutro wstaniesz w dobrym humorku i nie spóźnisz się na śniadanie do przedszkola. Chwal dziecko za to, że się stara – a nie za to, że jest takie mądre. Podkreślaj, że warto ponosić wysiłek, aby coś osiągnąć. Graj w gry – uczą samokontroli dzięki regułom, których trzeba przestrzegać. Dziecko grając, nie robi tego, co chce, tylko stara się postępować zgodnie z zasadami (choć oczywiście małym graczom zdarzają się różne wpadki). Sprawdzą się nie tylko planszówki. Przestrzegania zasad uczą również popularne zabawy, np. w "raz dwa trzy, Baba Jaga patrzy". Czytaj bajki, których bohaterowie wpadają w kłopoty – lub też dokonują mądrych wyborów, a dziecko śledzi skutki tych decyzji. To świetna nauka radzenia sobie z emocjami, panowania nad sobą, a przy okazji dobra zabawa. Zachęcaj do planowania – dzieci co prawda nie prowadzą jeszcze terminarzy, ale dowiedzą się, że jest coś takiego jak snucie planów, gdy usłyszą, że najpierw zrobimy to, potem tamto: „Najpierw zjemy, potem sprzątniemy ze stołu, ubierzemy się i pójdziemy na dwór". Planowanie pozwala doskonalić również gra w szachy. Pokaż jak działa samokontrola – dzieci są świetnymi obserwatorami i naśladowcami. Jeśli zobaczą, jak świetnie radzisz sobie z czekaniem, jak panujesz nad emocjami i stresem, jest szansa, że pójdą w twoje ślady. konsultacja: Ewa Międzybrodzka, psycholog, pracuje na Wolnym Uniwersytecie w Amsterdamie, zajmuje się badaniami nad samokontrolą i mózgiem] Czytaj też: 8 sposobów na wychowanie szczęśliwego dziecka
Tyle się teraz mówi o negatywnych skutkach klapsów i pozytywnym działaniu pochwał, iż można odnieść wrażenie, że lepiej w ogóle nie karać dziecka. Tymczasem kary mogą działać wychowawczo i czasem po prostu trzeba je wymierzać. Jak to robić, by odniosły dobry skutek, a nie skrzywdziły dziecka? Sprawdź!
Wszędzie słyszysz, że chwalenie dziecka jest zdecydowanie lepsze niż karanie. To prawda. Jeśli chcemy, by dziecko w jakiś sposób się zachowywało, np. mówiło „dzień dobry", pożyczało rówieśnikom zabawki, powinniśmy je chwalić za każdym razem, gdy zachowa się tak, jak tego oczekujemy. Tyle tylko, że już zdecydowanie rzadziej mówi się, co zrobić, jeśli taki mały człowiek jest niegrzeczny, np. bije innych, mówi brzydkie wyrazy czy po prostu nie chce cię posłuchać. Jak reagować? Choć zabrzmi to groźnie, odpowiedź brzmi: ukarać. Ale mądrze, adekwatnie do winy, wieku, sytuacji. Oto kilka ważnych zasad, które pomogą ci w odpowiednim ukaraniu dziecka. Kara musi być zapowiedziana Najpierw dziecku powinnaś wytłumaczyć, że czegoś nie wolno. Jeśli malec nie dostosowuje się, trzeba mu zakaz powtórzyć jeszcze raz, ale tym razem jednocześnie uprzedzić, że jego nieposłuszeństwo zostanie ukarane (np. "Jeśli jeszcze raz zaczniesz wyrywać Jaśkowi zabawkę, schowam twoje autko do torebki i oddam ci dopiero wieczorem"). Czytaj też: Wychowanie bezstresowe – Czy wychowywać bezstresowo? Najlepszą karą jest odebranie przywileju Twoje zdanie „Jeśli jeszcze raz sypniesz koleżance piaskiem w oczy, natychmiast wrócimy do domu" jest znacznie skuteczniejsze niż straszenie, np. klapsem czy czarownicą, która zabiera niegrzeczne dzieci. Kara musi być zawsze wyegzekwowana Aby kary były skuteczne, potrzebna jest konsekwencja. Gdy dziecko będzie wiedziało, że prawdopodobnie i tak mu odpuścisz, nie posłucha twoich gróźb. Zobacz też: Złe zachowanie – 9 kół ratunkowych Kara nie powinna być odwleczona w czasie Wymierzenie kary kilkulatkowi powinno następować tuż po złym zachowaniu. Jeśli np. zagrozisz małemu dziecku, które źle się zachowuje, że nie pójdziecie w następny weekend do zoo, to tak daleka perspektywa może nie zadziałać na jego wyobraźnię. Poza tym i tobie będzie trudniej być konsekwentną i dotrzymać słowa. W karaniu rodzice muszą trzymać wspólny front Nie zawsze macie takie same poglądy na temat wychowania dziecka. Ale ono nie powinno o tym wiedzieć. Dzięki temu będzie mu łatwiej was słuchać. Jeśli np. twój partner nie pozwolił dziecku na obejrzenie bajki, bo było niegrzeczne, nie zmieniaj już jego decyzji, nawet jeśli uważasz ją za błędną. Postarajcie się też nie rozstrzygać spornych kwestii w obecności dziecka. Zróbcie to dopiero wtedy, gdy będziecie wiedzieć, że smyk was nie usłyszy, np. kiedy położy się spać. Kary, których nie wolno stosować Są rzeczy, których nie wolno robić nawet w imię dobrego wychowania. Te metody nie tylko nie są skuteczne, ale przede wszystkim głęboko krzywdzą dziecko! Niekorzystne porównania. „Dlaczego Kasia potrafi, a ty nie?", "Zobacz, że Krzyś nigdy nie broi" – przed takimi słowami trudno się obronić. Dziecko nabiera przekonania, że zawsze będzie gorsze od innych. Poniżanie. „Nic nie potrafisz", „Zawsze wszystko psujesz" – dziecko w końcu zaczyna wierzyć, że jest do niczego. Obrażanie. Używanie brzydkich wyrazów obraża każdego człowieka, także małego. Wyśmiewanie. „Ale z ciebie fajtłapa", „Tobie to na pewno się nie uda" – to słowa, które każdemu podcięłyby skrzydła. Bicie. Naruszanie nietykalności osobistej (także klapsy) jest niedopuszczalne! Dziecko staje się wówczas ofiarą i uczy się, że swoje zdanie można przeforsować siłą. Bicie może przynieść chwilowy efekt (bo dziecko zrobi to, czego chcemy), ale pod jego wpływem maluch zamienia się w uległego, wycofanego człowieka, który nie wierzy w siebie albo wręcz przeciwnie – staje się agresywny i paradoksalnie bardziej niegrzeczny. Przeczytaj też: Dlaczego nie wolno bić dzieci?
Sprawdź, jak mówić by dziecko cię słuchało i przestrzegało zasad. Poznaj najczęstsze błędy w wyznaczaniu granic.
Relacje rodzic – dziecko powinny być oparte na wzajemnym szacunku. Jak więc wyznaczać granice, aby nie naruszyć w dziecku poczucia własnej wartości? Dzieci potrzebują zasad by czuć się bezpieczne i właściwie się rozwijać. Ważne jest nie tylko to, czego te zasady dotyczą, ale również sposób, w jaki je formułujemy i przekazujemy dziecku. Na autorytet u dziecka każdy musi zasłużyć. Dotyczy to nie tylko nowo poznanych przez dziecko osób, ale również rodziców. Sposób w jaki komunikujemy się z dzieckiem może sprawić, że będzie ono chętnie z nami współdziałało, albo wręcz przeciwnie – zrodzi w nim bunt i opór. To od nas zależy, czy nauczymy dzieci szacunku dla innych, czy jedynie przestrzegania granic ze strach przed władzą drugiego człowieka. Jak wyznaczać granice, by dziecko ich chętnie przestrzegało? Zapomnij o władzy absolutnej. Zacznij od zmiany wyrazu twarzy i tonu głosu. Nie mów do dziecka z wyrazem żalu, nie rób mu wyrzutów. Stawiając granice nie krytykuj. Nie jest to oczywiście łatwe, zwłaszcza w sytuacjach, gdy dzieci wystawiają naszą cierpliwość na próbę. Zapytaj siebie. Zanim zaczniesz zabraniać, zapytaj siebie: - Dlaczego nie chcę pozwolić na to dziecku? - Czy to co, mówię jest zgodne z tym w co wierzę? - Czy ten zakaz jest wyrazem moich przekonań, czy może wynikiem doświadczeń z dzieciństwa np. tak zawsze powtarzała mi moja mama, a teraz nieświadomie kopiuję jej zachowanie. - Czy moje polecenia, zakazy są dla dziecka zrozumiałe? - Czy mówię to, "bo tak trzeba", czy dlatego, że naprawdę tak myślę? - Czy jest to dobre dla moich relacji z dzieckiem? Postaw się w roli dziecka. Zastanów się, jak byś się czuła, gdyś była dzieckiem i słyszała takie słowa od swoich rodziców? Czy nie sprawiłby ci bólu, przykrości? Ustal stałe zasady. Jeśli chcesz, by dziecko przestrzegało granic pamiętaj, by obowiązujące reguły były "stałe", a nie zmieniane w zależności od nastroju i emocji. Osobisty charakter wypowiedzi. Unikaj ostatecznych stwierdzeń: "nie wolno ci się tym bawić", "nie możesz już dłużej siedzieć w kąpieli". Dziecko chętniej posłucha tego, co mówisz, jeśli wypowiadane zdanie ma charakter osobisty, czyli "chce, żebyś przestał się już tym bawić", "chcę, żebyś już wyszedł z kąpieli". Nieustanne zakazy wyrażone w formie "nie wolno" sprawią, że twoje dziecko poczuje się głupie, niezdolne, nieodpowiedzialne. Jeśli zaś wypowiesz je w formie "chcę", czyli z szacunkiem dla dziecka, z pewnością będzie chętniej współpracowało. Lepiej powiedzieć "nie chcę, żebyś ruszała moich rzeczy" niż "nie wolno ci tego ruszać". Taki sposób wyznaczania granic nauczy dziecko, że nie zawsze może dostać to, czego chce, nie naruszając jednocześnie jego potrzeb. Wyznaczone w ten sposób granice nawet przy wywołaniu u dziecka chwilowego rozczarowania, nauczą je że każdy człowiek ma swoje potrzeby i należy je szanować. Dowiedz się też: Jak sprawić, by dziecko cię słuchało - 4 sposoby Wyrażając zakazy w formie osobistej pokazujemy też, że każdy z rodziców może mieć swoje zasady i nawet jeśli są one sprzeczne ze sobą, dziecko je zrozumie i będzie ich przestrzegać np. Nie pozwalasz dziecku oglądać telewizji przy kolacji, a twój mąż nie widzi w tym problemu. Jeśli jedno z was będzie mówiło: "Nie wolno ci oglądać telewizji podczas kolacji, a drugie "Wolno oglądać telewizję przy jedzeniu" – nie oczekuj, że dziecko to zrozumie. Jeśli natomiast mama powie: "Nie chcę byś oglądał telewizję przy kolacji", to dziecko otrzyma jasny komunikat, że tata nie ma nic przeciwko, a przy mamie będzie przestrzegać zasad. Sama przestrzegaj zasad. Pamiętaj, że to ty jesteś dla dziecka wzorem do naśladowania. Wartości, które deklarujesz muszą być zgodne z tym, w jaki sposób postępujesz.
Ubóstwiamy nasze dzieciaki tak, że wskoczylibyśmy za nie w ogień. Dbamy o nie i dajemy wszystko, co najlepsze. Ale czy je szanujemy?
Dziecko, które jest szanowane przez najbliższych, uczy się szacunku do innych i do samego siebie – mówi Beata Płażewska, psycholog dziecięcy. No dobrze, tylko co to właściwie znaczy? Skąd dziecko wie, że jest szanowane? I jak to pogodzić z wychowywaniem? 1. Szanuj indywidualność dziecka Każdy człowiek od dnia narodzin ma prawo do bycia sobą: kimś o określonym temperamencie, talentach, niedostatkach. Ma prawo rozwijać się we własnym tempie i iść własną drogą. Nie musi spełniać niczyich ambicji. Niby to wszystko wiemy, ale... Tak bardzo chcemy, by nasze dzieci były najwspanialsze, że czasem zupełnie niepotrzebnie je poganiamy: za szybko uczymy siadać, chodzić, denerwujemy się, gdy później niż rówieśnicy zaczynają mówić albo gorzej rysują. Biorąc pod uwagę potrzeby i możliwości dziecka, okazujemy szacunek dla jego odrębności. Gorzej, gdy bez ustanku porównujemy je do innych. Nie można na przykład oczekiwać, że skoro starsza siostra dziecka była „taka spokojna”, ono także takie będzie, bo przecież jest... inną osobą. Czytaj też: Fajnie mieć rodzeństwo – Warto także zdawać sobie sprawę, że dziecko to nie mały dorosły – podkreśla Beata Płażewska. – Inaczej rozumuje, żyje w świecie, w którym fikcja miesza się z rzeczywistością, jest egocentryczne. Ma więc prawo panicznie bać się odpływu w wannie, opowiadać niestworzone historie, niecierpliwić się, wiercić przy stole właśnie dlatego, że jest dzieckiem. To, że jest dzieckiem nie oznacza, że jego sprawy są mniej ważne. – Często jest tak, że gdy mama woła dziecko, oczekuje, że ono zjawi się natychmiast. A przecież dziecko ma prawo zrobić to samo co ona. Czyli powiedzieć: „Za chwilę, muszę dokończyć to czy tamto” – mówi psycholog. 2. Słuchaj dziecka Jednym z najbardziej elementarnych wyrazów szacunku jest uwaga, jaką obdarza się inną osobę. Kto jest bez grzechu (i nigdy nie słuchał swojego dziecka jednym uchem), niech pierwszy rzuci kamieniem! Bądźmy szczerzy: gdy się jest mamą malca, który zaczyna mówić, zanim na dobre otworzy rano oczy, i nie zamyka buzi do późnego wieczoru, po prostu nie da się słuchać go cały czas z uwagą. Warto jednak się starać: dużo z dzieckiem rozmawiać i uczciwie stawiać sprawę („Teraz jestem zajęta, pogadamy o tym później”). Lepiej porozmawiać przez kwadrans, ale za to naprawdę, niż przez cały dzień markować rozmowę, rzucając na odczepnego „Tak, tak”, „Ojej”, „Naprawdę?”. Czytaj też: 5 rad dla taty, jak rozmawiać z dziećmi Zdarza się także, że rodzice gorączkowo reagują, gdy słyszą coś w rodzaju: „Pani w przedszkolu jest głupia” albo „Nie lubię babci”. Zabierają się do wychowywania („Nie wolno tak mówić!”), nie drążąc tematu i nie dochodząc do sedna problemu. – W takiej sytuacji warto najpierw wysłuchać dziecko i zapytać, dlaczego tak uważa. Być może wydarzyło się coś, czego dziecko nie umie inaczej ująć, np. pani krzyczała, a babcia kazała zjeść surówkę z kapusty itd. Gdy zna się problem, można go rozwiązać – mówi Płażewska. – Tylko wiedząc w czym rzecz, można wytłumaczyć dziecku, dlaczego nie wolno używać obraźliwych określeń. Zobacz też: Złe zachowanie – 8 kół ratunkowych 3. Daj dziecku prawo do uczuć Szacunek to także liczenie się z czyimiś uczuciami. Każdy może wstać lewą nogą, czuć do kogoś lub czegoś kompletnie nieuzasadnioną niechęć, bać się, złościć, wstydzić albo nie mieć na coś ochoty. Dziecko także! Czasem odmawiamy mu tego prawa („Uspokój się natychmiast!”, „Nie ma się czego bać”, „Nie bucz, przecież to nie boli”), choć przecież im człowiek młodszy, tym trudniej mu się kontrolować. Dwu- czy nawet czterolatek nie posiadł jeszcze umiejętności robienia dobrej miny do złej gry, nic więc dziwnego, że odsuwa się ze wstrętem, gdy palący jak smok wujek usiłuje mu dać buziaka. Nie jest także w stanie nad sobą zapanować, gdy ogarnia go złość. – Oczywiście nie można pozwolić na to, by dziecko zachowywało się w sposób, który rani innych, i m.in. po to się je wychowuje – mówi Beata Płażewska. – Rzecz jednak nie w tym, by tłumiło uczucia, ale uczyło się wyrażać je w sposób, który jest do zaakceptowania dla innych ludzi. [CMS_PAGE_BREAK] 4. Szanuj prywatność dziecka Nawet całkiem mały człowiek ma prawo do odrobiny prywatności. Publiczne roztrząsanie kłopotów z siusianiem w majtki może sprawić, że dziecko poczuje się upokorzone. To przecież jego osobiste sprawy, podobnie jak przedszkolne problemy czy kłopoty z zachowaniem. 5. Staraj się zrozumieć dziecko Każda mama wie, że nie można dziecku pozwalać na wszystko, bo mogłoby się to dla niego źle skończyć. Między „nie, bo nie”, a „nie, bo...” jest jednak ogromna różnica. – Zawsze, bez względu na to, czy się zgadzamy z dzieckiem, czy nie, warto wysłuchać jego racji. I spróbować je zrozumieć. To nie musi przecież oznaczać zmiany naszej decyzji – tłumaczy Beata Płażewska. – Rozumiem, że moja czteroletnia Agatka chce ładnie wyglądać, mimo to nie pozwalam jej iść do przedszkola w samej spódniczce, gdy na dworze mróz. To, że wytłumaczysz dziecku, dlaczego nie może czegoś zrobić, nie gwarantuje oczywiście, że zdołasz je przekonać do swoich racji. Jednak na dłuższą metę taka metoda jest skuteczniejsza. W końcu dziecko ma szansę zrozumieć, dlaczego czegoś nie może. Słysząc „nie, bo nie”, nie uczy się niczego. Sprawdź: Jak wyznaczać dziecku granice? 6. Dotrzymuj obietnic danych dziecku Miało być zoo, jest zapalenie oskrzeli/szef każe przyjść do pracy w sobotę/przyjeżdża niezapowiedziana ciocia. Wiadomo, że słowa trzeba dotrzymywać, ale co zrobić, gdy to niemożliwe? – Pozostaje przeprosić dziecko i starać się nie zawieść go kolejnym razem – mówi Beata Płażewska. Nie wolno także dawać obietnic bez pokrycia. Notorycznie zwodzone dziecko („Pobawię się z tobą później”) może przestać wierzyć w cokolwiek i o cokolwiek prosić. 7. Nie oszukuj dziecka O ile z dotrzymywaniem obietnic sprawa jest jasna (słowa trzeba dotrzymać i już), różnie bywa z oszukiwaniem. Rodzice robią to często w dobrej wierze, po to, by nie straszyć dziecka albo uniknąć kłopotów. Mówią np., że szczepienie czy badanie trzeciego migdałka nie będzie bolało, choć wiedzą, że będzie. Nie ma sensu opowiadać dziecku ze szczegółami, jaki horror je czeka, nie można jednak dziecka okłamywać. 8. Szanuj, ale bądź stanowczym rodzicem Z jednej strony zdajemy sobie sprawę, że zabawki należą do dziecka, więc to ono powinno nimi dysponować, z drugiej chcemy nauczyć je dzielenia się z innymi. Albo: wiemy, że ma prawo do wyrażania uczuć, ale chcemy wychować je na opanowanego człowieka. Czy to się da pogodzić? – Tak, choć nie zawsze jest to łatwe - mówi Płażewska. – Traktowanie dziecka z szacunkiem nie wyklucza stanowczości. Często chodzi o formę, a nie o treść. A dziecko ma prawo do błędów. Poznaj: 6 zakazanych zdań, których dziecko nigdy nie powinno od ciebie usłyszeć
Czy wychowanie bezstresowe jest dobre dla dzieci? Jak wychowywać dzieci bezstresowo? Czy warto chronić dziecko możliwie przed wszystkimi stresami?
Rzuć na dowolnym spotkaniu (choćby u cioci na imieninach) hasło „wychowanie bezstresowe”, a rozgorzeje gorąca dyskusja pełna ostrych słów („To najkrótsza droga, by wychować tyrana”), wstrząsających przykładów z życia („Rodzice mu pozwalali na wszystko i teraz…”), złotych myśli („Dzieci i ryby głosu nie mają”, „Klaps jeszcze nikomu nie zaszkodził”) oraz – zdecydowanie mniej licznych – głosów obrońców („Ależ tu wcale nie chodzi o pozwalanie maluchowi na wszystko!”). Bez zasad? Pojęcie „wychowanie bezstresowe” jest więc rozumiane zwykle jako wychowanie bez zasad, pozwalanie dziecku na wszystko, włącznie z chodzeniem spać z nieumytymi zębami. Można jednak pojmować je inaczej: jako wychowanie bez krzyku, z szacunkiem dla dziecka, ale bez rezygnowania ze stawiania granic. A więc jak to jest z wychowaniem bezstresowym? Stosować je czy nie? Dopinguje do działania O wychowanie bezstresowe zapytaliśmy psychologa Beatę Chrzanowską z Uniwersytetu dla Rodziców. – Jeśli rozumieć ten termin jako pozwalanie malcowi na wszystko i chronienie go przed wszelkim stresem, to zdecydowanie odradzam. Po pierwsze dlatego, że stres stale towarzyszy naszemu życiu, więc nie da się uchronić przed nim dziecka. Gdybyśmy chcieli to zrobić, musielibyśmy nakarmić je, zanim będzie głodne, podać misia, zanim go zapragnie itd. Słowem: zlikwidować wszelkie napięcia, a to przecież jest niewykonalne – mówi psycholog. I podkreśla, że nawet gdyby było wykonalne, to takie postępowanie nie przyniosłoby nic dobrego. Dziecko niczego by się nie nauczyło, bo i po co ćwiczyć mówienie albo chodzenie, skoro mama odgadnie wszelkie życzenia, przyniesie, poda… Wbrew temu, co sądzimy o stresie (że trzeba z nim walczyć, pokonywać go itd.), on sam w sobie nie jest taki zły. Stres nas napędza, stymuluje, skłania do działania i rozwoju. Byle nie było go zbyt dużo. Jestem bezpieczny Oto drugi ważny powód przemawiający za tym, by nie wychowywać bezstresowo: zrezygnowanie z wszelkich ograniczeń, zakazów i nakazów naraża malucha na stres o wiele głębszy, wpływający na całe jego życie. – Dziecko, któremu wszystko wolno, czuje się zagubione. Jest małe, nie zna świata ani reguł, które nim rządzą, a że nie ma mądrego przewodnika, musi poruszać się w nim po omacku. Sprawdza, jak dalekomoże się posunąć – tłumaczy Beata Chrzanowska. – W książce „Mały tyran” opisano malca, który jadł tylko wtedy, gdy rodzic stał na drabinie na zewnątrz budynku i miał na głowie kapelusz. Zwariował? Nie! Skoro rodzice nie stworzyli reguł, chłopiec rozpaczliwie próbował zaprowadzić własny porządek. Taki malec jest też samotny, bo nie ma w swoich rodzicach oparcia. Jak może mieć, skoro pozwalają sobą manipulować? [CMS_PAGE_BREAK] To ryzykowne Powodów, dla których malucha nie powinno się wychowywać bezstresowo, jest dużo więcej. Dziecko wychowane w ten sposób: ■ Nie uczy się reguł, które rządzą życiem, liczenia się z innymi dziećmi i dorosłymi, podporządkowywania się nauczycielom itd. Z czasem jest mu z tym coraz trudniej. ■ Jest skoncentrowane na sobie, nie liczy się z innymi, a to nie przysparza przyjaciół. ■ Nie potrafi na nic czekać ani podejmować żadnego wysiłku. Wszystko chce dostać natychmiast, a jeśli tak się nie dzieje, rośnie w nim ogromna frustracja i agresja. ■ Uważa, że świat za progiem jest zły, bo nie pozwala sobą manipulować tak jak rodzice. Prędzej czy później usłyszy: „Nie ze mną te numery” i staje się nieszczęśliwe („Jak to? Cały świat nie jest tylko na moje usługi?”). ■ Nie potrafi zmierzyć się ze stresem. Bo malec nie miał okazji tego przećwiczyć. ■ Nie ma pewności, czy w ogóle jest kochane, gdyż wbrew pozorom brak reguł może odczytywać jako brak rodzicielskiego zainteresowania. Bez krzyku i bicia? Tak! A więc co robić? Trzymać dziecko krótko, pilnować, by bez szemrania wypełniało nasze rozkazy, postępować w myśl zasady, że dzieci i ryby głosu nie mają, karać, nakazywać? A może nawet wymuszać posłuszeństwo przemocą? (Przemoc to nie tylko bicie, ale także popychanie czy szarpanie oraz złe słowa: szydzenie, poniżanie, obrażanie, szantażowanie odebraniem uczuć). – To także nie jest dobra metoda– mówi Beata Chrzanowska. – Traktowane w ten sposób dziecko niewiele się uczy poza tym, że ma być posłuszne i wypełniać rozkazy silniejszych. Nie rozumie, dlaczego ma coś robić albo czegoś nie robić. Robi lub nie, bo boi się kary. Takie dzieci są często wycofane, nieufne, nie mają własnego zdania, nie wiedzą, czego pragną i potrzebują. Mają niskie poczucie własnej wartości. Świat jest dla nich groźnym miejscem, a one same czują się malutkie, słabe i nic nieznaczące. Mogą też buntować się i kłamać, a potem zwiać gdzie pieprz rośnie, gdy tylko będą wystarczająco duże. [CMS_PAGE_BREAK] Złoty środek Najlepszy jest złoty środek. Ba, tylko co to znaczy? Dla każdego coś innego, w każdej rodzinie obowiązują inne reguły. W jednym domu można wygłupiać się przy stole i rzucać wierszykami z „Jeżycjady” Małgorzaty Musierowicz, np. „Kto mlaszcze, dostanie w paszczę.” W innym jest to nie do pomyślenia. Nie ma w tym nic złego, bo nie ma przecież idealnego wzorca rodziny. Grunt, aby reguły były rozsądnei by stosować je w miarę konsekwentnie. Aby traktować dziecko z szacunkiem, alei samemu wymagać go od dziecka. Złote rady dla młodych rodziców Oto najważniejsze zasady, którymi warto się kierować, gdy chcemy, aby dziecko miało poczucie własnej wartości. 1.Traktuj je z szacunkiem i licz się z jego potrzebami, ale wymagaj, by i ono tak cię traktowało. 2. Daj mu mnóstwo czułości i miłości. Zadbaj, by wiedziało, że je kochasz (a nie domyślało się). 3. Gdy o coś prosi, zastanów się, czego tak naprawdę potrzebuje. Kolejnej lalki czy twojej uwagi? 4. Ustal stały rytm dnia. To ważne. Potrzebuje tego już niemowlę. 5. Wytycz granice: to wolno, a tego nie. Dzięki temu dziecko się uczy. Jeśli nie zareagujesz, gdy kogoś kopie, nie będzie wiedziało, że nie wolno tego robić. 6. Wyznacz reguły, których nie wolno łamać pod żadnym pozorem: nie wolno dotykać kuchenki, nie ma mowy o biciu innych. 7. Nie mnóż zakazów bez potrzeby. Lepiej, żeby było ich kilka. Wtedy łatwiej je ogarnąć. 8. Ustal konsekwencje łamania zasad. Najlepiej, gdy są skutkiem postępowania dziecka („Nie posprzątałeś zabawek, więc nie zdążysz obejrzeć bajki”). 9. Mów konkretnie. Zdanie: „Masz być grzeczny” niewiele malcowi mówi. Lepiej powiedzieć: „Przestań rzucać zabawkami”. 10. Bądź stanowcza. Dziecko powinno wiedzieć, że „nie” znaczy „nie”, a nie: „Wolę, byś tego nie robił, ale zdecyduj sam”. 11. Nie ulegaj, kiedy smyk wymusza coś na tobie krzykiem. 12. W pewnych sprawach decyduj za dziecko... Jeśli widzisz, że jest rozdrażnione, to zarządź: „Pora spać”. 13. …ale nie we wszystkich. Nikt nie ma prawa zmuszać malca, by robił kupę na rozkaz. 14. Nie bój się jego złości. Nie musi mu się podobać, że mu czegoś zabraniasz. A ty... patrz pkt 11 :) [CMS_PAGE_BREAK] Problem tkwi w dorosłych Dlaczego niektórzy – mamy i ojcowie – na pewne sprawy przymykają oczy albo przeciwnie: są nadmiernie apodyktyczni? Z wielu powodów. → ZBYT POBŁAŻLIWI Sądzą, że taka postawa zapewni dziecku szczęście. A są i tacy, którzy po prostu nie umieją odmawiać innym. Nie chcą patrzeć na smutną minę swojego szkraba albo nie potrafią znieść jego płaczu, bo czują się wówczas złymi rodzicami. Jeszcze inni, pragnąc uniknąć błędów, które popełnili ich apodyktyczni rodzice, przesadzają w drugą stronę. → ZBYT APODYKTYCZNI Także postępują w dobrej wierze. Najczęściej wychowują dzieci w taki sposób, w jaki sami byli wychowywani. Nie potrafią inaczej. Może być również tak, że nie potrafią panować nad sobą ani w inny sposób sprawić, by dzieci ich słuchały. Wychowanie bezstresowe - kto wpadł na ten pomysł? Za „wynalazcę” wychowania bezstresowego uważa się amerykańskiego pediatrę, Benjamina Spocka. Oddajmy mu głos. ☛ Benjamin Spock, uśmiechnięty pan w grubych okularach, jest autorem książki „Dziecko. Pielęgnowanie i wychowanie”. Po raz pierwszy została ona wydana w 1945 r. i stała się bestsellerem wszech czasów. Przetłumaczono ją na 39 języków, także na polski (najnowsze, uwspółcześnione wydanie trafiło do polskich księgarń w tym roku). ☛ Spock proponował w swojej książce rodzicom coś, co w połowie ubiegłego wieku nie było tak oczywiste jak dziś: żeby traktowali dziecko jak człowieka, uwzględniali jego potrzeby i pragnienia oraz ufali własnemu instynktowi. ☛ Pod koniec lat sześćdziesiątych zarzucono mu, że zmarnował życie całych pokoleń Amerykanów. Sam Spock twierdził, że ataki miały tło polityczne: „Oskarżenia te pojawiły się po raz pierwszy w roku 1968 (…), a ich autorem był pewien duchowny, który gorąco oponował przeciw mojej krytyce wojny w Wietnamie. Powiedział, że ponieważ radziłem rodzicom, żeby »natychmiast spełniać życzenia« niemowląt i dzieci, wyrosły one na nieodpowiedzialnych, niezdyscyplinowanych, niepatriotycznych młodych ludzi, sprzeciwiających się zaangażowaniu ich kraju w wojnę Wietnamie”. ☛ Spock wielokrotnie podkreślał, że nie jest orędownikiem pobłażliwości wobec dzieci. „W mojej książce nie zalecałem natychmiastowego spełniania życzeń. Zawsze doradzałem rodzicom, żeby szanując dziecko, żądali szacunku w zamian, żeby stanowczo i jasno kierowali jego zachowaniem i oczekiwali od niego współpracy i grzeczności” – napisał psycholog. Cytaty pochodzą z książki „Dziecko. Pielęgnacja i wychowanie”, wyd.ósme uaktualnione i rozszerzone przez Roberta Needlemana. Konsultacja merytoryczna Beata Chrzanowska-Pietraszak Pedagożka specjalna, psycholożka, psychoterapeutka dzieci i rodzin, prowadzi szkolenia dla rodziców, psychologów i nauczycieli, zakamarkirodzicielstwa.pl
Dzieci czasem nie reagują na wezwanie rodziców do zatrzymania się. Co robić, kiedy dziecko nie reaguje na wołanie rodzica?
Sara ciągle ucieka mi, gdy jesteśmy na spacerze. Nie reaguje na moje wołanie. Gdy w końcu ją dogonię i mówię, że tak nie wolno, to śmieje mi się w twarz, jakby to była najlepsza zabawa. Co robić? Basia Wydaje mi się, że kilka spacerów odbytych z mamą „za rączkę” lub w wózku z zapiętymi szelkami oraz rozmowa o niebezpieczeństwach związanych z uciekaniem, a także „trening” reagowania na słowo STOP powinny przynieść zmianę sytuacji. Ale uwaga, trening powinien córci kojarzyć się z zabawą, a nie musztrą. I proszę pamiętać, by za każdym razem, gdy mała się zatrzyma, pochwalić ją. Konsultacja merytoryczna Beata Chrzanowska-Pietraszak Pedagożka specjalna, psycholożka, psychoterapeutka dzieci i rodzin, prowadzi szkolenia dla rodziców, psychologów i nauczycieli, zakamarkirodzicielstwa.pl
Kiedy pozwolić dziecku na samodzielność? 6 spornych sytuacji
Maluch mówi, że sam się wykąpie, wyrywa ci nóż, żeby pokroić pomidora, chce wyjść bez ciebie na podwórko... Na ile możesz mu pozwolić i gdzie leżą bezpieczne granice samodzielności?
Są bardzo różne oblicza samodzielności. Na niektóre łatwiej nam pozwolić, bo nie są dla dziecka niebezpieczne. Przed innymi wzbraniamy się długo, bo po prostu boimy się o nasze ukochane skarby. A przecież na wszystko przychodzi odpowiednia pora. Na samodzielność także. 1. Dziecko chce samo używać noża i widelca W pierwszej grupie przedszkolnej mojej 3-letniej córki Ani wszystkie dzieci jedzą tylko łyżkami. Zdziwiłam się, bo córeczka już od kilku miesięcy posługuje się widelcem. Zastanawiałam się nawet nad tym, by już dać jej do rączki nóż. Teraz jednak nie jestem tego taka pewna. Rzeczywiście trzylatki w przedszkolach często na początku jadają posiłki wyłącznie łyżkami. A to dlatego, że wychowawczyni nie zna jeszcze umiejętności wszystkich dzieci. Niektóre mogą nie umieć posługiwać się widelcem, są też dzieci bardziej energiczne, niepotrafiące usiedzieć na miejscu – widelec w rączkach takiego dziecka może okazać się niebezpieczny. To wszystko nie oznacza, że nie warto trzylatka uczyć korzystania z widelca i noża. Do nauki najlepsze są sztućce przeznaczone dla dzieci – są odpowiedniej wielkości, by mała rączka dała sobie radę z manipulowaniem nimi, i nie są mocno zaostrzone, a więc ryzyko skaleczenia jest minimalne. Na początek trzeba dziecku maluchowi, jak prawidłowo kroić, no i oczywiście podać coś, czego krojenie nie wyczerpie dziecka na starcie (np. miękkie mięso, dobrze ugotowaną marchewkę). Trochę inaczej ma się rzecz z obieraniem, np. owoców czy warzyw. Dla trzylatka to za trudne zadanie. Dziecko w tym wieku dopiero rozwija swe umiejętności manualne i ruchy dłoni i palców nie są jeszcze precyzyjne. Zobacz też, jak przebiega nauka samodzielnego jedzenia 2. Dziecko chce samo kąpać się bez opieki w wannie Trudno mi wytłumaczyć opiekunce, że nie wolno jej pod żadnym pozorem zostawiać moich 4-letnich bliźniaków bez opieki podczas kąpieli. Ona twierdzi, że są już duże i nic im nie grozi. Dzieci uwielbiają kąpiele i traktują je jako doskonałą okazję do zabawy. Ale puszczając kaczuszkę po wodzie, robiąc pianę i chlapiąc się nawzajem, trudno jednocześnie być ostrożnym, uważnym i zwracać uwagę na tak przyziemne sprawy jak np. śliska wanna. To, że kilkulatek nagle zanurzy buzię w wodzie, nie jest raczej niebezpieczne, ale tylko pod warunkiem, że obok znajduje się mama, która szybko „wyłowi” małego nurka. Dzieci łatwo tracą orientację, panikują i nie potrafią jeszcze racjonalnie zachować się w obliczu zagrożenia. Na samodzielne kąpiele, kiedy rodzic jedynie od czasu do czasu będzie zaglądać do łazienki, przyjdzie czas później – około 7-8. roku życia (chyba że maluch wcześniej chodził na basen, umie pływać czy przynajmniej swobodnie chowa się pod wodą). Zobacz też, czy to dobrze, że dziecko samodzielnie myje ząbki [CMS_PAGE_BREAK] 3. Dziecko chce samo wkładać wtyczkę do kontaktu Ostatnio przeraziłam się, kiedy odbierałam mojego 4-letniego syna z przedszkola. Weszłam do sali, a pani właśnie poprosiła kogoś z grupy, żeby włączył magnetofon do kontaktu. Ja swojemu dziecku zabraniam na razie takich rzeczy. Cztero-, pięciolatek zwykle doskonale radzi sobie z prostymi czynnościami technicznymi – trzeba mu tylko wyjaśnić, co może robić, a czego absolutnie nie. Potem wystarczy przez jakiś czas kontrolować, czy dziecko stosuje się do twoich zaleceń. To, czy wolno dziecku włączać wtyczkę, zależy od jego dojrzałości. Zdarzają się i siedmiolatki, którym lepiej nie powierzać takiego zadania. Zobacz też, co powinien umieć trzylatek - test 4. Dziecko chce samo zostać w domu Mój 6-letni synek nie chciał ostatnio wyjść ze mną po zakupy i zapytał, czy nie może po prostu zostać w domu. Nie zgodziłam się, ale przyszło mi do głowy, że może mogłabym go czasem zostawić w domu na chwilę samego. Sześciolatek jest za mały na to, żeby zostawać sam w domu. Dopiero starsze dziecko (około 10. roku życia) może zostać bez opieki przez kilka chwil, ale powinno wiedzieć, że nie wolno nikomu otwierać drzwi, znać numer telefonu do rodziców, by mogło w razie czego zadzwonić. Musisz mieć także pewność, że dziecko dostosuje się do twoich zakazów: np. nie włączy kuchenki, nie otworzy okien, nie będzie oglądać telewizji (w dzień też zdarzają się programy tylko dla dorosłych). Zobacz też, od kiedy dziecko może samo zostawać w domu 5. Dziecko chce samo wyjść na podwórko Córka we wrześniu pójdzie do zerówki i ciągle wypomina mi, że jej koleżanki same wychodzą na podwórko. Ja jednak boję się puszczać ją samą na osiedlowy plac zabaw. Jeśli plac zabaw jest w dobrym stanie, na osiedlu strzeżonym, to 5–6-latek może się bawić bez opieki rodziców. Powinnaś jednak określić ramy czasowe: gdy dziecko zna się na zegarku – powiedzieć, o której godzinie ma wrócić, a gdy ma z tym kłopoty – sama po nie wyjść na podwórko. Maluch musi też znać zasady bezpieczeństwa: począwszy od tych, że nie wolno rzucać piaskiem, zbliżać się do rozbujanych huśtawek, a skończywszy na tym, że nie powinien rozmawiać z obcymi, a jeśli go ktoś nagabuje, zwrócić się o pomoc do którejś z mam będących na podwórku. Zobacz też, jak zorganizować domowy plac zabaw 6. Dziecko chce samo pójść do sklepu Koleżanka ostatnio powiedziała mi, że nie miałaby tyle odwagi, by swojego sześciolatka wysłać do sklepu po bułki. I nie powinnam tak robić, bo to wyłącznie moja wygoda. Sześć lat to dobry wiek, by zacząć uczyć się samodzielnych wyjść do sklepu, ale... Dziecko nie może chodzić obok ruchliwej ulicy i przekraczać jej nawet po pasach! Musi też znać wartość pieniądza. Co prawda to raczej wątpliwe, że pani ze znajomego sklepiku oszuka dziecko, ale powinno ono wiedzieć, ile dostanie reszty, wziąć rachunek, no i pamiętać, co trzeba kupić. Dziecko musi również wiedzieć, jak reagować na zaczepki nieznajomych lub co robić, gdy spotka psa. Czytaj i dyskutuj na forum: W jaki sposób uczyć malucha samodzielności? Konsultacja merytoryczna Beata Chrzanowska-Pietraszak Pedagożka specjalna, psycholożka, psychoterapeutka dzieci i rodzin, prowadzi szkolenia dla rodziców, psychologów i nauczycieli, zakamarkirodzicielstwa.pl
Twój przedszkolak nie chce jeść albo wcale się nie słucha, albo też nie chce bawić się z innymi dziećmi. Jak radzić sobie z takimi problemami? Oto nasze podpowiedzi.
Niektórzy mówią: „Małe dziecko – mały kłopot, duże dziecko – duży kłopot”. I... mają trochę racji. Bo gdy smyk jest malutki, po prostu karmisz go, przewijasz, tulisz, bawisz się z nim... Generalnie to ty decydujesz, co, jak i gdzie. Kiedy malec robi się starszy, zaczyna coraz częściej wyrażać swoje zdanie. A ono nie zawsze jest zgodne z tym, czego chcesz ty. Słyszysz: „nie chcę”, „nie będę”, „nie lubię”. Pół biedy, jeśli chodzi o założenie sweterka lub zjedzenie brukselki. Problemy zaczynają się wtedy, gdy twoje dziecko w ogóle cię nie słucha, jest niejadkiem albo ma kłopoty z nawiązaniem kontaktów z rówieśnikami. Ale i z tym można sobie poradzić. Trzeba tylko wiedzieć jak. Nie chce jeść Na widok talerza zwiewa, gdzie pieprz rośnie. Na pytanie, czy jest głodny, niezmiennie odpowiada przecząco. Ledwie usiądzie przy stole, a już krzywi się z obrzydzenia. Pozostaje niewzruszony na twoje prośby i groźby. Powód. Dorośli przywiązują ogromną wagę do jedzenia. A dzieci potrafią to wykorzystać i sprytnie manipulują rodzicami, marudząc przy stole. Przede wszystkim dzięki temu zyskują ich uwagę, a kto nie lubi być w centrum zainteresowania? Im zatem więcej czasu poświęcasz na to, by maluch zjadł, tym większa szansa, że... nie zje. Co robić? Najpierw przyjrzyj się sobie. Zastanów się, czy masz odpowiednio dużo czasu, by pobawić się ze swoim kilkulatkiem, porozmawiać z nim, co działo się w przedszkolu, kogo lubi itp. Jeśli nie, koniecznie to zmień! Prasowanie może poczekać, nic się nie stanie, jeśli zjecie jednodaniowy obiad, najważniejsze jest, by dziecko mogło przynajmniej godzinę dziennie spędzić z tobą na zabawach, rozmowach, wygłupach. A wokół jedzenia rób jak najmniej zamieszania. Podawaj normalnie posiłki, zapraszaj malucha do stołu, ale nie mów, że koniecznie musi zjeść, że będzie głodny, że niech choć spróbuje łyżkę zupy. Dziecko powinno jeść z wami. Gdy wy kończycie np. obiad, malec również może wstać, nawet jeśli nie przełknął żadnego kęsa. Potem jednak nie podtykaj mu przekąsek, bo na pewno zgłodniał. Dziecko powinno poczekać do następnego posiłku. Jeśli nie zjadło obiadu i nie podjadało w przerwach, na pewno do kolacji zgłodnieje. Dobra rada: Jeśli bardzo martwisz się, że twój smyk jada zbyt mało, postaraj się przez tydzień codziennie spisywać absolutnie wszystko, co tego dnia zjadło (i wypiło!) dziecko. Może się okazać, że np. pije mnóstwo soków, które mają sporo kalorii i są bardzo sycące. Wtedy lepiej zastąpić je wodą lub ziołowymi herbatkami. Nie chce samo zasypiać Każdego wieczoru koniecznie musisz się obok malca położyć, poczytać mu książeczkę, opowiedzieć pięć bajek, zaśpiewać trzy kołysanki i... czekać, czasem długie kwadranse, by wreszcie zasnął. A gdy już masz wyjść z pokoju, słyszysz: „Mamo, przecież ja jeszcze nie śpię!”. I zabawa w usypianie zaczyna się od nowa. Powód. Najczęściej przedszkolaki nie chcą zostawać wieczorem same, bo zwyczajnie się boją. Mają dużą wyobraźnię, czytały już mnóstwo bajek, w których przecież nierzadko występują potwory, strachy, czarownice, zjawy itp. W dzień dzieci nie myślą o tych wszystkich strasznych rzeczach, ale w nocy, kiedy jest ciemno, nietrudno sobie wyobrazić, że zarys krzesła to tak naprawdę duży smok z ogromnymi zębami. Co robić? Przede wszystkim porozmawiaj z dzieckiem. Zapytaj, czy boi się ciemności (i czego konkretnie: może np. zasłon, których wzór układa się w jakieś potwory?). Wtedy najlepiej w pokoju malca na noc zostawiać zapaloną małą lampkę albo na czas zasypiania nie wyłączać górnego światła i chwilę posiedzieć przy jego łóżku. A może dziecko odczuwa strach przed śmiercią? To dość częsty lęk kilkulatków. Powinnaś uspokoić malucha, wyjaśnić, że sen to nie śmierć i jest nam bardzo potrzebny, by wypocząć. Dobrze jest także zadbać o to, by dzień dziecka był jak najbardziej poukładany. Stałe pory posiłków, zabaw, zasypiania, rytuały przed snem (kolacja, kąpiel) sprawią, że maluch poczuje się bezpieczniej, bo jego czas będzie przewidywalny. Ważne jest także, by wieczorne zabawy nie były zbyt ekscytujące. Układ nerwowy kilkulatka nie działa jeszcze tak jak dorosłego i trochę więcej czasu zajmuje mu przechodzenie z jednego stanu w drugi (z dużej aktywności do wyciszenia). Dobra rada: Przyjrzyj się bajkom oglądanym przez malca w telewizji. Czasem jest w nich mnóstwo potworów i przemocy. Dziecko może nawet nie odrywać się od telewizora, ale potem przeżywa lęki, nie potrafi poradzić sobie z tym, co widziało. Absolutnie nie pozwalaj mu oglądać tego typu bajek (ani innych programów, które nie są przeznaczone dla dzieci, np. wiadomości). [CMS_PAGE_BREAK] Nie słucha się Prosisz, żeby skończył zabawę, a smyk dalej bawi się w najlepsze. Nie pozwalasz wylewać wody podczas kąpieli, a dziecko udaje, że nie słyszy. Powtarzasz, denerwujesz się, mnożysz zakazy. Maluch czasem słucha, innym razem dalej robi swoje. Powód. No cóż, dzieci rosną i coraz bardziej pragną o sobie decydować. Swoim „nie”, robieniem na przekór, udawaniem, że nie słyszały, wypróbowują granice rodzicielskiej cierpliwości. W ten sposób sprawdzają, co już mogą, a czego im jeszcze absolutnie nie wolno. Często poprzez swój sprzeciw chcą podkreślić, że trzeba słuchać ich potrzeb i je szanować. Innym powodem nieposłuszeństwa może być zbyt skomplikowane mówienie dorosłych. Zdarza się, że mama lub tata zamiast jasno sformułować zakaz w jednym zdaniu, wypowiada mnóstwo słów i to czasem takich, których malec nie rozumie. Co robić? Zanim o coś dziecko poprosisz, musisz pozyskać jego uwagę. Gdy maluch jest pochłonięty zabawą, może nie usłyszeć czy nie zrozumieć tego, co do niego mówisz. Najlepiej kucnij przy dziecku, weź je za ręce i spójrz w oczy. Mów zwięźle i na temat. Czyli nie rób wykładu np. na temat zagrożeń, jakie czyhają w kuchni, tylko powiedz: „Nie wolno brać noża, bo łatwo się skaleczyć”. Zamiast prosić ogólnikowo, by smyk posprzątał pokój, powiedz: „A teraz włóż klocki do pudełka, a misie odłóż na półkę”. Ważny jest także ton wypowiadanych słów. Jeśli czegoś zabraniasz, mów ostrym tonem, który nie znosi sprzeciwień. A kiedy już wymagasz, bądź konsekwentna. Dziecko, któremu uszło na sucho nieposprzątanie po zabawie, na drugi raz nie przejmie się twoją prośbą o odłożenie książek na miejsce. I jeszcze jedna bardzo ważna uwaga: czasem pozwól maluchowi podejmować decyzje. Może przecież sam wybrać rajstopki, które ma założyć lub zdecydować, którą surówkę woli zjeść na obiad. W ten sposób dziecko dowie się, że szanujesz jego zdanie, a tym samym będzie mu łatwiej uszanować twoje. Dobra rada: Jeśli maluch notorycznie cię nie słucha, idź z nim do laryngologa. Zdarza się, że odbierane przez ciebie nieposłuszeństwo oznacza kłopoty ze słuchem. Nie bawi się z innymi W przedszkolu zawsze znajdzie swój prywatny kącik. Gdy przyjdą do waszego domu inne dzieci i tak ciągnie cię do pokoju, żebyś poukładała z nim klocki. W piaskownicy nie interesują go rówieśnicy, tylko robi babki z piasku, a potem woła cię, bo chce się pohuśtać. Powód. Kłopoty w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami częściej mają jedynacy i maluchy, które do czasu pójścia do przedszkola niezbyt często miały okazję bawić się z innymi dziećmi. Trudniej jest również kilkulatkom, którym do tej pory zabawy zawsze były organizowane przez dorosłych. Kiedy zostają wśród innych smyków, po prostu nie wiedzą, w co i jak się z nimi bawić. Czasem też powodem trudności może być fakt, że dziecko jest nieśmiałe. Co robić? Jak najczęściej stwarzaj okazje do tego, by maluch mógł bawić się z innymi, np. wychodźcie na podwórko, zapraszajcie małych gości do domu. Bądź przy swoim dziecku, zachęcaj je do zabaw z innymi, podpowiadaj, co mogą wspólnie zrobić (np. „Teraz możecie poukładać puzzle”), ale nie organizuj wszystkich zabaw od A do Z. Jeśli grasz z maluchem w jakąś grę, nie zawsze pozwalaj mu wygrywać, bo będzie chciał dominować, a takie dziecko nie jest lubiane przez rówieśników. Ale czasem pozwól mu triumfować – dzięki temu poczuje się pewny siebie i uwierzy we własne siły. Dobra rada: Czasami maluch nie bawi się z innymi, bo nie jest lubiany. Powodem może być np. fakt, że bije innych, dokucza. Wtedy porozmawiaj z przedszkolanką lub przedszkolnym psychologiem – doradzą, jak zmienić zachowanie dziecka. [CMS_PAGE_BREAK] Nie lubi przedszkolnych zajęć Kiedy pani czyta przedszkolakom bajkę, malec wstaje i zaczyna chodzić po sali. Nie chce kolorować obrazków, szybko nudzi go robienie szlaczków czy lepienie z plasteliny. Farby omija z daleka, a jego rysunki czasem przypominają futurystyczne obrazy. Powód. Zwykle te kłopoty biorą się z nieumiejętności skupienia na dłużej uwagi. Kilkulatki nie są mistrzami świata w cierpliwości, więc czasem trudno im usiedzieć na miejscu. Bywa też, że przyczyną są problemy z postrzeganiem wzrokowym lub słuchowym (maluch np. ma wadę wzroku lub źle słyszy), koordynacją wzrokowo-słuchową albo integracją oko-ucho-ręka. Co robić? Trzeba dokładnie wiedzieć, co jest przyczyną kłopotów. Inne są metody radzenia sobie z trudnościami ze skupianiem uwagi, inne, gdy trzeba poprawić, np. koordynację wzrokowo-słuchową. Dziecko jednak samo nie powie ci, że np. gorzej widzi (bo może nie zdawać sobie z tego sprawy). Będzie raczej unikać zajęć, które związane są z widzeniem (np. kolorowania). Sama też zwykle nie jesteś w stanie rozstrzygnąć, skąd bierze się niechęć dziecka do przedszkolnych zajęć. Na pewno pomoże ci za to rozmowa z przedszkolanką, ewentualnie psychologiem albo wizyta u odpowiedniego specjalisty. Dobra rada: Nauczycielki w przedszkolu mają gotowe zestawy odpowiednich zabaw pomagających dzieciom w pozbyciu się różnych problemów (np. maluchom, które nie lubią kolorowanek, poleca się malowanie farbami na dużych arkuszach). Im szybciej poprosisz panią o pomoc, tym szybciej rozwiążesz problem dziecka. Razem jest fajniej! Niejadek nie zmieni się w smakosza z dnia na dzień. Ale zmieni się na pewno, jeśli będziecie działać spokojnie i konsekwentnie. To ważne! Poproś o pomoc w przygotowaniach. Pozwól pomagać w nakrywaniu stołu, układaniu serwetek, przygotowywaniu posiłku i sprzątaniu po jedzeniu. Dzieci chcą robić to, co dorośli, uwielbiają nas naśladować. Jedzcie przy stole. Razem. Jeśli nie wszystkie posiłki, ustalcie, że kolacja jest zawsze wspólna. Każdy polubi ten zwyczaj. Nic na siłę! Nie namawiamy cię do tego, by ustępować dziecku. Ale zakazami i nakazami „rozwiązuje się” kłopot tylko na chwilę. Lepiej działać sprytnie i skutecznie. Pamiętaj, że chwalenie dodaje skrzydeł! Chwal zatem dziecko za każde dobre zachowanie! To nie przesada. To najlepsza metoda. Ty też lubisz słyszeć miłe słowa, a nie ciągłą krytykę, prawda? Sama wiesz, jak bardzo ciągłe narzekanie potrafi być dołujące. Nie kpij z dziecka! Zdania typu: „Ale z ciebie strachulec i uparciuch” nie zmobilizują dziecka do zmiany zachowania. Jedynie nauczą, że można kpić, ośmieszać i obrażać innych. Spróbuj zrozumieć, co czuje kilkulatek. On nie ma twojego doświadczenia, twojej wiedzy. Więc nawet jeśli lęki czy bunt malucha wydają ci się czasem irracjonalne, spróbuj je zrozumieć. Wtedy będzie ci łatwiej je opanować i pomóc w tym dziecku. To, co dla ciebie jest błahostką, dla kilkuletniego człowieka może być ogromnym przeżyciem. Mały samotnik? Możliwe, że twoje dziecko jest wrażliwcem, introwertykiem. Ale warto pomóc mu znaleźć nowych przyjaciół. Działaj stopniowo. Najskuteczniejsza jest metoda małych, niezauważalnych dla dziecka kroczków. Dobrze będzie, jeśli pochwalisz dziecko za każde kilka minut, które spędzi na zabawie z innym maluchem. Ale pamiętaj też, że niektóre dzieci potrzebują więcej czasu na to, co innym przychodzi łatwiej. Twoje też? Czytaj książki o sile przyjaźni. Są ich setki. Od starych, dobrych „Dzieci z Bullerbyn” po „Pippi” czy nawet bajki o Franklinie dla najmłodszych przedszkolaków. One są najlepszą „reklamą” przyjacielskich więzi. Rozmawiaj. Pytaj dziecko o jego przedszkolnych kolegów, opowiadaj o swoich znajomościach z dzieciństwa. I bądź... cierpliwa. Konsultacja merytoryczna Beata Chrzanowska-Pietraszak Pedagożka specjalna, psycholożka, psychoterapeutka dzieci i rodzin, prowadzi szkolenia dla rodziców, psychologów i nauczycieli, zakamarkirodzicielstwa.pl
Co zrobić, gdy... maluszek chce postawić na swoim?
Czy jest jakiś sposób na uparte dziecko? Przeczytaj rady naszych czytelniczek.
Nie wiem, czy ktoś jest w stanie zrozumieć mój problem, chyba że mama, której dziecko zachowuje się tak samo, jak mój synek. Krzyś jest uparty jak... osioł (raczej osiołek). Wiem, że nieładnie tak mówić, ale naprawdę nie mam już siły. Gdy maluch uprze się, bo np. chce oglądać jakąś wystawę, pójść w lewo, a nie w prawo, to sporo muszę się natrudzić, aby namówić go na coś innego. A ile przy tym jest krzyku, płaczu! Czy jest jakiś sposób na tak upartego smyka? Joanna z Warszawy Psycholog Beata Chrzanowska radzi Konsekwencja, konsekwencja i jeszcze raz konsekwencja! Jeśli dziecko stwierdzi, że nic nie wskóra swoim uporem, szybko zrezygnuje z wymuszania krzykiem tego, co chce dostać lub robić. Proponuję też odwrócić uwagę malca. To dobra metoda, ale – niestety – nie działa na wszystkie dzieci. Co jeszcze? Radzę zawierać z małym człowiekiem różne umowy, i to jak najczęściej! Że coś robimy, oglądamy tyle i tyle czasu, kupujemy to i to (i trzymać się tego). Ten sposób daje najlepsze rezultaty. Zachowaj spokój, koniecznie! To bardzo ważne, gdy dziecko jest małym uparciuchem. Bo im bardziej ja forsuję swoje, tym bardziej moja córcia stoi przy swoim. Nie ma wtedy porozumienia. Dlatego zmieniłam taktykę. Teraz mówię do niej spokojnie, ale jednocześnie bardzo kategorycznym tonem. Tak, aby Zuzia nie miała wątpliwości, że ma coś zrobić i że nie ma od tego odwołania. Na początku było trudno, a w tej chwili wystarczy, że powiem tym swoim tonem, a mała szybko ustępuje. Ważne jest także to, aby nawiązać kontakt wzrokowy z dzieckiem, a nie mówić ot tak, w powietrze. Trzeba kucnąć przed malcem, patrzeć prosto w oczy i mówić jak do dorosłego, przemawiać do jego doświadczeń. Na przykład maluch nie chce wziąć syropu: „Przecież wiesz, że to konieczne, że po syropie nie boli tak gardło, że lepiej się czujesz, tak?”. Wtedy maleńka zwykle wybiera rozsądnie. Aleksandra Sprytnie odwróć jego uwagę Mój synek ostatnio nie chciał przerwać zabawy i pójść się wykąpać. Uparcie tkwił przy zabawkach. Nie podziałało przypomnienie, że kąpiel to taki fajny rytuał – Franuś uwielbia rytuały. Musiałam wymyślić coś, co naprawdę go zainteresuje. Zaproponowałam synkowi, że pozbieramy piłeczki pingpongowe i wrzucimy wszystkie do wanny. Perspektywa niecodziennej zabawy podziałała na wyobraźnię mojego uparciuszka i w końcu udało mi się namówić malca na kąpiel. Albo odwrotnie – synek nie chce wyjść z wanny, mimo że spieszymy się do przedszkola. Moje prośby nie skutkują. Co robię? Mówię: „Dłużej posiedzisz w wannie wieczorem, ale teraz może zamiast pluskania się pokolorujesz malowankę?”. Wiem, że dla synka jest to równie atrakcyjne, więc na pewno wyjdzie z łazienki. Takie malowanie zajmuje sporo czasu? Tak, ale na pewno mniej niż kąpiel! Niestety, często muszę sięgać po takie rozwiązania, np. gdy synek nie chce zrobić na spacerze ani kroku więcej, zachęcam go do chodzenia jak żuraw albo mówię mu, że jeśli podejdziemy do drzewa (pokazuję to na końcu alejki), to zobaczymy coś ciekawego (owada, roślinkę). Jedno jest pewne – mając w domu takiego uparciucha, trzeba się nieźle napracować. Moja głowa to fabryka śmiesznych pomysłów i większość się sprawdza! Gosia Nie okazuj słabości, bądź stanowcza Imałam się różnych sposobów, aby przekonać mojego upartego synka, że lepiej coś zrobić po mojemu. Wreszcie koleżanka podpowiedziała mi, jak powinnam się zachowywać. Teraz nigdy się nie waham. Inaczej ta chwila słabości będzie sygnałem dla dziecka, że może negocjować, że swoim uporem coś wygra. Wyznaczam też plan działania. Przykładowo idziemy na spacer na godzinę i ani chwili dłużej. Kupuję jeden samochodzik, ale przez tydzień nie ma marudzenia w tej sprawie. Maluchy potrzebują reguł. Jak się cieszę, że to działa! Beata Daj smykowi możliwość wyboru Każdy malec porzuci upór, jeśli da mu się możliwość wyboru. Gdy moje dziecko od czasu do czasu usiłuje postawić na swoim, stosuję tę wypróbowaną metodę. Nie mówię: „Zrób to”, tylko: „Co chcesz najpierw zrobić: to czy to?”. W ten sposób odwracam jego uwagę. Gdy synek zastanawia się nad tym, co chce zrobić, szybko zapomina, że tak naprawdę miał zupełnie inny pomysł. No i gdy wybierze, ma świadomość, że robi coś zgodnie z własną wolą. Oczywiście w takiej sytuacji nie zapominam, że synka trzeba pochwalić. Maluch musi wiedzieć, że robi coś dobrze. Tamara Zawrzyj z malcem porozumienie Nikomu nie życzę robienia zakupów z moim synkiem! Ledwo przekroczymy próg sklepu, a w koszyku ląduje czekoladka, ciasteczko, wafelek... Mówiłam Krzysiowi, że nie wolno, odstawiałam produkty na półkę, kazałam, tłumaczyłam i... NIC! Malec zaczynał płakać, z każdą minutą coraz głośniej. Ze sklepu wyjeżdżałam z pełnym koszykiem – jego połowa to zachcianki synka. W końcu wpadłam na pomysł – zawarłam z Krzysiem układ! Na początek powiedziałam mu, że wszystkiego nie można mieć. I że od dzisiaj w naszym domu obowiązuje zasada – na zakupach każdy może coś wybrać, ale tylko jedną rzecz. Było ciężko – maluch mimo umowy próbował postawić na swoim. Ale ja konsekwentnie przypominałam o naszej zasadzie. W końcu Krzyś zrozumiał! Teraz jest zabawnie, bo synek wrzuca coś do koszyka zaraz po wejściu do sklepu, przejdzie kilka metrów, wypatrzy coś innego i zmienia zdanie. Natychmiast biegnie odłożyć wcześniej wrzucony produkt. I tak kilka razy! Cieszę się, że udało mi się powstrzymać zakupowy upór Krzysia. Katarzyna Nie zgadzaj się na takie zachowanie Kiedy moja córeczka zaczyna płakać lub krzyczeć tylko dlatego, że mam inne zdanie niż ona albo nie chcę czegoś kupić, przypominam jej o mojej „przypadłości” – w takiej sytuacji zwykle... tracę słuch. To metoda, o której opowiedziała mi siostra (mama dwójki dzieci). Gdy Weronika krzyczy, udaję, że jej nie słyszę. Jeśli maleńka chce ze mną porozmawiać, musi się uspokoić. O mojej „chorobie” powiedziałam maleńkiej wcześniej – w domu, gdy była spokojna – aby wiedziała jakie będą konsekwencje jej zachowania. Agnieszka Konsultacja merytoryczna Beata Chrzanowska-Pietraszak Pedagożka specjalna, psycholożka, psychoterapeutka dzieci i rodzin, prowadzi szkolenia dla rodziców, psychologów i nauczycieli, zakamarkirodzicielstwa.pl
Sposoby na dyscyplinę u dzieci. Psycholog radzi
Kiedy dziecku brakuje dyscypliny należy uświadomić mu, że jego zachowanie jest nieodpowiednie. Zobacz, jak bez krzyków i bicia zdyscyplinować dziecko.
Moja siostra rozpuszcza córeczkę. Nie egzekwuje zakazów. Widzę, że małej brakuje dyscypliny. A że opiekuję się nią od czasu do czasu, chcę wiedzieć, co w takiej sytuacji robić? Dorota Jak radzić sobie z dzieckiem, któremu brakuje dyscypliny W wychowaniu dzieci sprawdza się zasada złotego środka. Dziecko zna reguły obowiązujące w domu i umie się do nich dostosować. Ale ma także możliwość doświadczania różnych sytuacji. Jak karać dziecko, które nie przestrzega dyscypliny? Przede wszystkim nie wolno dziecka bić ani na nie krzyczeć! Gdy jest nieposłuszne, można posadzić je w kącie na krzesełku i powiedzieć, że musi tam zostać przez jakiś czas. Dobrze działa zasada, że dziecko odbywa karę przez tyle minut, ile ma lat + 1 min. Wcześniej jednak trzeba maluchowi wyjaśnić, za co spotkała go kara. Inny sposób to odebranie jakiegoś przywileju, np. zakaz oglądania dobranocki tego dnia albo jedzenia słodyczy, choć to akurat miał być dzień, kiedy dziecko miało dostać cukierki lub ciastko. Czytaj też: W dyscyplinie czy bezstresowo? Jak wybrać najlepszą metodę wychowawczą? Dlaczego surowe wychowanie prowokuje dzieci do kłamstwa Czy rozpieszczasz swoje dziecko? Test Konsultacja merytoryczna Beata Chrzanowska-Pietraszak Pedagożka specjalna, psycholożka, psychoterapeutka dzieci i rodzin, prowadzi szkolenia dla rodziców, psychologów i nauczycieli, zakamarkirodzicielstwa.pl
Wychowanie bezstresowe - Czy wychowywać bezstresowo?
Wszyscy chcemy, by nasze dzieci były szczęśliwe. Czy osiągniemy cel, chroniąc je przed wszelkimi stresami, niczego nie zabraniając ani nie wymagając? A może są inne sposoby na to, aby maluch pewnie kroczył przez życie?
Wystarczy na dowolnym spotkaniu (choćby u cioci na imieninach) rzucić hasło „wychowanie bezstresowe”, by rozgorzała gorąca dyskusja pełna ostrych słów: („To najkrótsza droga, by wychować tyrana”), wstrząsających przykładów z życia („Rodzice mu pozwalali na wszystko i teraz...”), złotych myśli („Dzieci i ryby głosu nie mają”, „Klaps jeszcze nikomu nie zaszkodził”) oraz – zdecydowanie mniej licznych – głosów obrońców („Przecież tu wcale nie chodzi o pozwalanie maluchowi na wszystko!”). Zawsze znajdzie się też ktoś, kto przytoczy starą anegdotę o chłopczyku (kopał staruszkę w tramwaju), jego mamie (nie reagowała, twierdząc, że wychowuje dziecko bezstresowo) oraz studencie (przykleił owej mamie gumę do żucia na czole, twierdząc, że on również był wychowywany w ten sposób). Pojęcie „wychowanie bezstresowe” jest więc rozumiane najczęściej jako wychowanie bez jakichkolwiek zasad, pozwalanie dziecku na wszystko włącznie ze smarowaniem psa pastą do butów i chodzeniem spać z nieumytymi zębami. Można jednak pojmować je całkiem inaczej: jako wychowanie bez krzyku i bicia, z szacunkiem dla dziecka, ale bez rezygnowania ze stawiania granic. A więc jak to jest z wychowaniem bezstresowym? Stosować je czy nie? Dopinguje do działania Jeśli rozumieć ten termin jako pozwalanie malcowi na wszystko i chronienie go przed wszelkim stresem, to zdecydowanie odradzam. Po pierwsze dlatego, że stres stale towarzyszy naszemu życiu, więc nie da się uchronić przed nim dziecka. Gdybyśmy chcieli to zrobić, musielibyśmy nakarmić je, zanim będzie głodne, podać misia, zanim go zapragnie itd. Słowem: zlikwidować wszelkie napięcia, a to przecież jest niewykonalne. Nawet gdyby było to wykonalne, to takie postępowanie nie przyniosłoby nic dobrego. Dziecko niczego by się nie nauczyło, bo i po co ćwiczyć mówienie albo chodzenie, skoro mama odgadnie wszelkie życzenia, przyniesie, poda... Wbrew temu, co sądzimy o stresie (że trzeba z nim walczyć, pokonywać go itd.), on sam w sobie nie jest taki zły. Napędza nas, stymuluje, skłania do działania i rozwoju. Jestem bezpieczny O to drugi ważny powód przemawiający za tym, by nie wychowywać bezstresowo: zrezygnowanie z wszelkich ograniczeń, zakazów i nakazów naraża malucha na stres o wiele głębszy, wpływający na całe jego życie. – Dziecko, któremu wszystko wolno, czuje się zagubione. Jest małe, nie zna świata ani reguł, które nim rządzą, a że nie ma mądrego przewodnika, musi poruszać się w nim po omacku. Sprawdza, jak daleko może się posunąć. – W książce „Mały tyran” opisano malca, który jadł tylko wtedy, gdy rodzic stał na drabinie na zewnątrz budynku i miał na głowie kapelusz. Zwariował? Nie! Skoro rodzicie nie stworzyli reguł, chłopiec rozpaczliwie próbował zaprowadzić własny porządek. Taki malec jest też samotny, bo nie ma w swoich rodzicach oparcia. Jak może mieć, skoro pozwalają sobą manipulować?[CMS_PAGE_BREAK] To ryzykowne Powodów, dla których malucha nie powinno się wychowywać bezstresowo, jest dużo więcej. Dziecko wychowane w ten sposób: - Nie uczy się reguł, które rządzą życiem, liczenia się z innymi dziećmi i dorosłymi, podporządkowania się nauczycielom itd. Z czasem jest mu z tym coraz trudniej. - Jest skoncentrowane na sobie, nie liczy się z innymi, a to nie przysparza przyjaciół. - Nie potrafi na nic czekać ani podejmować żadnego wysiłku. Wszystko chce dostać natychmiast, a jeśli tak się nie dzieje, rośnie w nim ogromna frustracja i agresja. - Uważa, że świat za progiem jest zły, bo nie pozwala sobą manipulować tak jak rodzice. Prędzej czy później usłyszy: „Nie ze mną te numery” i staje się nieszczęśliwe („Jak to? Świat nie jest na moje usługi?”). - Nie potrafi zmierzyć się ze stresem. Bo nie miało okazji tego przećwiczyć. - Nie ma pewności, czy w ogóle jest kochane, gdyż brak reguł może odczytywać jako brak zainteresowania. Bez krzyku i bicia? Tak! A więc co robić? Trzymać dziecko krótko, pilnować, by bez szemrania wypełniało nasze rozkazy, postępować w myśl zasady, że „dzieci i ryby głosu nie mają”, karać, nakazywać? A może nawet wymuszać posłuszeństwo przemocą? (Przemoc to nie tylko bicie, ale także popychanie czy szarpanie oraz złe słowa: szydzenie, poniżanie, obrażanie, szantażowanie odebraniem uczuć). – To także nie jest dobra metoda. – Traktowane w ten sposób dziecko niewiele się uczy poza tym, że ma być posłuszne i wypełniać rozkazy silniejszych. Nie rozumie, dlaczego ma coś robić albo czegoś nie robić. Robi lub nie, bo boi się kary. Takie dzieci są często wycofane, nieufne, nie mają własnego zdania, nie wiedzą, czego pragną i potrzebują. Mają niskie poczucie własnej wartości. Świat jest dla nich groźnym miejscem, a one same czują się malutkie, słabe i nic nieznaczące. Mogą też buntować się i kłamać, a potem zwiać gdzie pieprz rośnie, gdy tylko będą wystarczająco duże. Złoty środek Najlepszy jest oczywiście złoty środek. Ba, tylko co to właściwie znaczy? Dla każdego coś innego, w każdej rodzinie obowiązują inne reguły. W jednym domu można wygłupiać się przy stole i rzucać wierszykami w rodzaju: „Kto mlaszcze, dostanie w paszczę”, w innych jest to nie do pomyślenia. Nie ma w tym nic złego, bo nie ma przecież idealnego wzorca rodziny. Grunt, żeby reguły były rozsądne i by stosować je w miarę konsekwentnie. Aby traktować dziecko z szacunkiem, ale i samemu wymagać go od dziecka. Konsultacja merytoryczna Beata Chrzanowska-Pietraszak Pedagożka specjalna, psycholożka, psychoterapeutka dzieci i rodzin, prowadzi szkolenia dla rodziców, psychologów i nauczycieli, zakamarkirodzicielstwa.pl
Reguły, które ustalamy dla dzieci są jak mądre drogowskazy, porządkują świat i dają poczucie bezpieczeństwa. Wbrew pozorom, dzieci lubią porządek. Ustal jasne reguły i staraj się ich przestrzegać. Przeczytaj, jakie 3 zasady powinni sobie wziąć do serca wszyscy rodzice.
Dzieci wchodzą w świat, nie znając zasad jego działania. Niektórych rzeczy uczą się samodzielnie (jak potrząsnę grzechotką, to usłyszę dźwięki, jak wejdę boso na kamyki, to się pokłuję), inne powinni wpoić im rodzice (nie wolno bić, nie należy bawić się zapałkami). Dziecko to mały, myślący człowiek, Ty jesteś dla niego autorytetem, więc spróbuj przekazać mu te zasady. Reguły zachowania dla dzieci - ustal zasady i trzymaj się ich! Gdy dziecko wie, że nie wolno uciekać mamie na ulicy, to dla niego pewnik, którego się trzyma (choć czasem próbuje go kwestionować). Ale kiedy widzi, że mamy można nie słuchać, czuje się zagubione: mogę uciekać czy nie? Mama mówi, że nie, ale jak uciekam, to i tak nic się nie dzieje. Dziecko ma naturalną potrzebę testowania, na ile może sobie pozwolić... To dobrze! Gdy dziecko nie słucha - 3 zasady dla rodziców Jednak brak reguł sprawia, że w jego otoczeniu panuje bałagan. A wśród emocjonalnego chaosu wyjątkowo trudno o spokój i poczucie bezpieczeństwa. Aż chcesz krzyknąć: „Ale moja córeczka w ogóle mnie nie słucha!”. Dzieci są różne, jedne chętniej poddają się naszym wysiłkom wychowawczym, inne wystawiają rodziców na próbę. Jeśli masz z tym duży kłopot, możesz nieco zmienić swoje postępowanie. Może nie traktujesz swoich słów poważnie, ustalasz regułę (np. nie odchodź od stołu, dopóki nie zjesz), ale jej nie egzekwujesz? Widząc to, dziecko uczy się, że nie trzeba cię traktować poważnie i dlatego jest np. niegrzeczne przy stole. Dlatego: Nie rzucaj słów na wiatr. Egzekwuj to, co ustaliłaś. Wprowadź reguły, których przestrzeganie jest według ciebie rzeczywiście ważne. Niech reguł nie będzie za dużo, ale za to niech będą jasne. Magdalena Gąsowska; psycholog, mama ośmioletniej Ady, zajmuje się psychoterapią, wykłada w Wyższej Szkole Pedagogicznej ZNP w Warszawie Czytaj też: Dlaczego surowe wychowanie prowokuje dzieci do kłamstwa
Co powinieneś wiedzieć o karach? Karać należy skutecznie i spokojnie. To trudne, ale bardzo ważne. Kara wymierzona pod wpływem emocji jest jedynie zemstą.
Jesteś mężczyzną. Przyszłym lub świeżo upieczonym ojcem. Do tego racjonalnym facetem, który ma świadomość, że w relacjach ze swoim największym szczęściem – dzieckiem – będzie musiał wymierzyć mu wiele kar. Tak jak dziesiątki kar wymierzył ci twój tata, a jemu z kolei jego ojciec. Kara powinna być skuteczna i przemyślana Zastanawiasz się, które kary są odpowiednie, a które nie. Myślisz o nich – klapsach, zakazach, nakazach. Tymczasem powinieneś zacząć od podstaw. A podstawa podstaw jest taka, że kara musi być skuteczna. Musi czemuś służyć! Wychowaniu, zahamowaniu niewłaściwego zachowania dziecka, zapobiegnięciu kolejnemu złamaniu zasad. Jeśli kara nie pomoże osiągnąć któregokolwiek z tych celów, będzie zwyczajną zemstą. Agresywną reakcją na zawód, jaki rodzicowi sprawiło dziecko. Co więcej, będzie prawie na pewno niewspółmierna do winy. A na dodatek nieprzewidywalna – dziecko nie zrozumie, za co zostało ukarane. Nie odniesie kary do swojego czynu. Następnym razem zrobi więc zapewne to samo. 4 etapy kary Żeby kara (a właściwie wyciągnięcie konsekwencji z tego, co się wydarzyło) była skuteczna, powinna być finałem czteroetapowego ciągu zdarzeń. Tylko wówczas będzie miała pozytywny wpływ na wychowanie dziecka. Żadnego z etapów nie wolno pominąć. Nie należy też cofać się do poprzedniego, bo dziecko dostrzeże twoją niekonsekwencję, a więc zostanie poinformowane, że bezkarnie może grać ci na nosie. Co to za 4 etapy karania? 1. Ustal zasady To wolno, a tego nie. „W naszym domu nie siadamy na stole” – mówisz. Dziecko najpierw musi dowiedzieć się od ciebie, co jest złe, żebyś później mógł je ukarać, jeśli naruszy zasadę. Bez klarownych reguł nie zrozumie, dlaczego poniosło konsekwencje. To na etapie ustalania zasad tłumaczysz, dlaczego podejmujesz takie, a nie inne decyzje. Oczywiście są też reguły, które ustalasz, a których szczegółowo wyjaśniać nie musisz. Trudno, żebyś dwulatkowi robił wykład z fizyki po tym, jak zabroniłeś mu dotykać kontaktu. 2. Ostrzegaj Jeśli maluch postępuje źle, wyrażasz swoją dezaprobatę. Zdecydowanym i surowym tonem, aby nie pomyślał, że żartujesz. „Przestań wchodzić na stół. Nie wolno ci tego robić. Natychmiast zejdź” – mówisz. To powinno poskutkować. Jeżeli nie, to grozisz. „Jeśli nie zejdziesz ze stołu, nie wolno ci będzie bawić się samochodem” – ostrzegasz. Dziecko zna już konsekwencje swojego czynu. I kalkuluje, czy przeciąganie struny mu się opłaca, czy nie. Pamiętaj, że jeśli będziesz niekonsekwentny, dziecko zacznie cię lekceważyć. 3. Wyciągaj konsekwencje Gdy jednak dziecko złamie zakaz (a to nieraz się zdarza), przychodzi pora na karę. Jeżeli jesteś w stanie, powinieneś zabrać malca z „miejsca zbrodni”, postarać się ochłonąć, nie próbując na siłę kryć złości. Jeśli nie dasz rady tego zrobić, natychmiast wymierz karę, która będzie współmierna do czynu, możliwa do wyegzekwowania. 4. Jaką karę? Wszystkie można przyporządkować do jednej z czterech grup. Kar z dwóch pierwszych nie stosuj, z dwóch drugich – jak najbardziej. - Bicie to najgorszy pomysł. Na temat kar cielesnych powstały setki naukowych prac. Rodzice i pedagodzy spierają się o nie od lat. Do tego tematu mieszają się światopoglądy, religie, kultury i polityka. My jesteśmy stanowczo przeciwni biciu. Nie tylko narusza cielesną nietykalność dziecka i sprawia, że zaczyna się ono bać najbliższej mu osoby, ale także podkopuje autorytet rodzica. Jak maluch ma uwierzyć ojcu, który mówi, że nie wolno bić słabszych, a jednocześnie bije własne (słabsze od niego) dziecko? - Straszenie malca przyniesie więcej szkody niż dobrego. Strasząc dziecko (kimkolwiek i czymkolwiek), kreujemy się na słabszych od tego, czym straszymy. Mówiąc: „Za to, co zrobiłeś, zabierze cię zły wilk”, mówimy jednocześnie: „Jesteśmy na tyle słabi, że nie potrafimy ochronić cię przed złym wilkiem”. Dziecko przestaje traktować nas jako ostoję swojego bezpieczeństwa. - Odbieranie przywilejów jest OK. Zakaz jedzenia słodyczy, zabawy kochaną lalką, obejrzenia ulubionej dobranocki jest dobry, bo spełnia swoją wychowawczą rolę. Dziecko dostaje jasny komunikat: złamałem zasady i w konsekwencji tego poniosłem karę, która była dla mnie dotkliwa. Następnym razem tego nie zrobię, bo mi się to nie opłaca. - Stawianie malucha w kącie zwykle działa. To tak zwana kara przez nudę, dawniej utożsamiana ze staniem w kącie. Podobnie jak w przypadku odebrania przywilejów jest dobra, bo skuteczna i dotkliwa. Żeby wykluczenie było prawdziwą karą, dziecko trzeba umieścić w miejscu, które jest naprawdę nudne (własny pokój to nie najlepsze miejsce, podobnie jak łazienka – wodą lecącą z kranu dziecko potrafi bawić się godzinami), i ustalić czas trwania kary na powyżej czterech minut. Odwołać wykluczenie może jedynie rodzic, który je zastosował. Niedopuszczalne jest, żeby tata kazał stać synowi przed lodówką, a potem przychodziła mama i głaszcząc go po główce, mówiła: „Teraz już możesz iść się bawić”. Zobacz też: Wyznaczanie granic. Dlaczego warto czasem powiedzieć dziecku "nie" Zamiast kary - co może zrobić rodzic 10 sposobów, jak przestać krzyczeć na dzieci! Konsultacja merytoryczna Beata Chrzanowska-Pietraszak Pedagożka specjalna, psycholożka, psychoterapeutka dzieci i rodzin, prowadzi szkolenia dla rodziców, psychologów i nauczycieli, zakamarkirodzicielstwa.pl