Kiedy jest pierwszy dzień wiosny 2026? Astronomiczna wiosna nie zaczyna się wcale 21 marca
Pierwszy dzień wiosny kalendarzowej może wypadać innego dnia niż początek wiosny astronomicznej. Natomiast w szkołach i przedszkolach pierwszy dzień wiosny zawsze świętuje się 21 marca (o ile nie wypada w weekend). Można to robić zgodnie z polską tradycją, topiąc marzannę, albo wykorzystać pomysły na zabawy pochodzące z innych kultur.
Pierwszy dzień wiosny kalendarzowej na półkuli północnej zawsze wypada 21 marca. Natomiast astronomiczna wiosna zaczyna się w momencie, gdy zrównuje się długość dnia z długością nocy – i dzień, i noc trwa po 12 godzin. To tak zwany moment przesilenia wiosennego, zwany również równonocą wiosenną. Zobacz, kiedy jest pierwszy dzień wiosny 2026 roku i jak można go świętować. Tłumaczymy, czym różni się początek wiosny kalendarzowej od astronomicznej i meteorologicznej. Mamy też piękne i wesołe życzenia na 1 dzień wiosny i pomysły na wiosenne zabawy w przedszkolu. Spis treści: Pierwszy dzień wiosny: kiedy w 2026 roku? Pierwszy dzień wiosny – polskie zwyczaje i tradycje Pierwszy dzień wiosny – zwyczaje na świecie Życzenia na pierwszy dzień wiosny Pierwszy dzień wiosny: przedszkole Pierwszy dzień wiosny: kiedy w 2026 roku? Na półkuli północnej pierwszy dzień kalendarzowej wiosny przypada w 2026 roku w sobotę 21 marca, natomiast pierwszy dzień astronomicznej wiosny wypadnie w piątek 20 marca. Będzie to moment równonocy wiosennej − właśnie wtedy dojdzie do zrównania dnia z nocą. Odtąd dzień będzie stawał się coraz dłuższy. Ile zatem trwa pierwszy dzień wiosny? Dokładnie dwanaście godzin i ani minuty dłużej. Co ciekawe – z upływem lat termin rozpoczęcia astronomicznej wiosny będzie wypadał coraz wcześniej. Od 2044 roku będzie to 20 lub nawet 19 marca. Ostatni raz pierwszy dzień kalendarzowej i astronomicznej wiosny zbiegł się tego samego dnia (czyli 21 marca) w 2011 roku. Kiedy zaczyna się wiosna meteorologiczna? Poza wiosną kalendarzową i astronomiczną mówi się również o wiośnie meteorologicznej (zwanej też termiczną lub klimatologiczną). Jak podaje IMGiW, wiosna meteorologiczna trwa już od 1 marca i potrwa do 31 maja. Ten czas przyjęli meteorolodzy i klimatolodzy, by porównywać okresy tej samej długości w różnych latach (m.in. jeśli chodzi o temperaturę, opady i inne dane statystyczne). Pierwszy dzień wiosny: polskie zwyczaje i tradycje Nasi przodkowie nie zawsze czekali z rytuałami wiosennymi do pierwszego dnia wiosny. I nie ma się co dziwić — przecież dawniej na ścianach ich izb (czy komnat) nie wisiały kalendarze, nie mówiąc o zegarkach czy mediach społecznościowych, które przypominały o zbliżającej się wiośnie. Rytm życia wyznaczały święta kościelne i sama przyroda. Dlatego bywało, że oczekiwanie na wiosnę zaczynało się wraz ze Środą Popielcową (niektórzy już wtedy zdobili jajka, które są symbolem życia). Inną datą w kalendarzu katolików był dzień Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny (25 marca). W marcu (a czasem już i w lutym) do zwyczajów należało wypatrywanie pierwszych oznak wiosny. Przede wszystkim pierwszych bocianów, które wracały do Polski z ciepłych krajów w okolicach dnia św. Józefa (19 marca). By zachęcić ptaki do budowania gniazd ich w obejściu, dawni gospodarze umieszczali na dachach budynków koła od wozu lub... świecące się błyskotki. Inne zwyczaje związane z nadejściem wiosny to: Topienie marzanny Jednym z najbardziej popularnych polskich zwyczajów związanych z pierwszym dniem wiosny jest topienie marzanny. Nasi przodkowie podchodzili do niego bardzo poważnie. Zgodnie ze zwyczajem robiono kukłę o cechach żeńskich. Wykonywano ją ze słomy, patyków i białego płótna. Czasami była zdobiona koralami. W dniu przesilenia wiosennego wrzucano ją do wody lub palono. Marzanna symbolizowała zimę i śmierć. Spalenie jej lub utopienie miało pomóc usunąć efekty działania zimy (np. zamieranie przyrody) i przywołać cieplejszą porę roku. Na Śląsku młodzi mężczyźni topili Marzanioka (męski rodzaj Marzanny). Tej pogańskiej tradycji nie udało się wyplenić ani zastąpić np. zrzucaniem kukły Judasza z wież kościelnych. Marzannę topi się do dzisiaj, tyle że zwykle zwyczaj ma charakter zabawy i zajmują się nią dzieci w przedszkolach lub szkołach. Maik Innym polskim zwyczajem związanym z pierwszym dniem wiosny był Maik. Dzień po 21 marca młodzież chodziła po wsiach i ozdabiała gałęzie jodły lub sosny wstążkami. Następnie ze śpiewem na ustach chodziła od domu do domu, czasami prosząc o datki. Dzień wagarowicza Od kilkudziesięciu lat polscy uczniowie pierwszego dnia wiosny obchodzą <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/rodzina/czas-wolny/dzien-wagarowicza-2022-33547-r1/">dzień wagarowicza. Niektórzy rzeczywiście tego dnia nie idą do szkoły, choć nauczyciele starają się, aby 21 marca lekcje były lżejsze lub zamiast nich organizują uczniom inne atrakcje. W przedszkolach 21 marca odbywają się bale przebierańców. Dzieci przebierają się zwykle za pszczoły, motyle, kwiaty, ptaki czy zające. Pierwszy dzień wiosny – zwyczaje na świecie Równonoc wiosenna jest momentem symbolicznym w wielu kulturach. Warto poznać tradycje, które są dziedzictwem innych narodów. Tematy te mogą być inspiracją do rozmów o różnorodności świata i kultur oraz inspiracją do obchodzenia pierwszego dnia wiosny w nieco inny sposób niż topienie marzanny. Pierwszy dzień wiosny w Szwajcarii Szwajcarzy najczęściej świętują pierwszy dzień wiosny dopiero w 3. poniedziałek kwietnia. Jak? Paląc kukłę bałwana (tzw. Boogga) podczas pochodów przy muzyce. Pierwszy dzień wiosny w Norwegii Norwedzy z kolei pierwszy dzień wiosny obchodzą dopiero w połowie maja. Do tradycji należy, by organizować wówczas spotkania towarzyskie, na których podaje się naleśniki posmarowane dżemem z moroszki (maliny norweskiej). Pierwszy dzień wiosny w Indiach Święto nosi nazwę Holi – Festiwal Kolorów. Obchodzone jest dzień po marcowej pełni księżyca. Symbolizuje nadejście czasu obfitości. W ramach zwyczajów w przeddzień Holi pali się ogniska, śpiewa i tańczy wokół ognia. W dniu Holi następują gonitwy, podczas których ludzie obrzucają się kolorowym proszkiem i oblewają wodą. Pierwszy dzień wiosny w Meksyku Meksykanie między 19 a 21 marca licznie odwiedzają zabytki z czasów prekolumbijskich – piramidy i ruiny świątyń m.in. Azteków i Olmeków. Pielgrzymujący wiosną Meksykanie ubrani są na biało, wierzą, że w tych miejscach można czerpać moc. Przy Piramidzie Słońca w Teotihuacanie zbiera się nawet milion osób. Pierwszy dzień wiosny w Japonii Nadejście wiosny w Japonii świętuje się, podziwiając kwiaty wiśni. Święto nie odbywa się konkretnego dnia – obchodzone jest wtedy, gdy zakwitną wiśnie. Najczęściej dzieje się to w drugiej połowie marca. Wtedy odbywa się Festiwal Kwitnących Wiśni. W jego ramach organizowane są pikniki, pod kwitnącymi drzewami spożywa się posiłki, a w miastach przeciągają się do nocy zabawy przy sake i woni kwiatów. Pierwszy dzień wiosny w Hiszpanii Z okazji odejścia zimy i nadejścia wiosny w hiszpańskiej Walencji organizuje się Festiwal Ognia. W tym dniu pali się ogniska i puszcza fajerwerki. Zwyczaj palenia ognisk pochodzi z XVI wieku, kiedy w ogniu pozbywano się starych sprzętów. W mieście pojawiają się olbrzymie kukły przedstawiające znane osoby ze świata biznesu i polityki. Ostatniego dnia festiwalu wszystkie zostają spalone. Między 15 a 19 marca codziennie o godzinie 14 odbywa się konkurs salw. Na koniec wszystkie startujące grupy oddają w tym samym czasie strzał – jest głośno! Życzenia na pierwszy dzień wiosny Oto kilka wersji wesołych i pozytywnych życzeń na pierwszy dzień wiosny − dla mamy, babci, koleżanki, kolegi czy nauczycielki: Niech pierwszy dzień wiosny przyniesie Ci mnóstwo radości, kolorów i uśmiechu! Życzę Ci, aby każdy dzień rozświetlał się słońcem, a serce wypełniała radość! *** Witaj Wiosno! Przynieś ze sobą świeżość, nadzieję i uśmiech na każdą chwilę! Życzę Ci, aby każdy dzień był pełen pięknych chwil i nowych przygód! *** Wiosna już tu jest! Niech Twój świat zakwitnie kolorami, a serce napełni się pozytywną energią! Życzę Ci, aby każdy dzień był jak promyk słońca w Twoim życiu! *** Z okazji pierwszego dnia wiosny życzę Ci, aby każda chwila była jak najpiękniejszy kwiat – pełna radości i uśmiechu! Niech słońce świeci w Twoim życiu przez cały rok! *** Witamy wiosnę z otwartymi ramionami! Niech przyniesie Ci mnóstwo pozytywnych wibracji, radosnych spotkań i niezapomnianych momentów! Ciesz się każdą chwilą! Pierwszy dzień wiosny: przedszkole Początek wiosny to świetna okazja do wesołych zabaw w przedszkolu i poza nim. Poniżej pomysły na fajne i angażujące wiosenne zabawy dla dzieci: Odkrywanie oznak wiosny – to fantastyczna atrakcja, szczególnie dla przedszkolaków. Wystarczy zabrać ze sobą przekąski i można wyruszyć na wycieczkę do lasu, parku lub ogrodu botanicznego. Zorganizujcie mały konkurs, kto znajdzie najwięcej zwiastunów wiosny. Zawody na świeżym powietrzu – w grupie przedszkolaków warto zorganizować różnorodne konkurencje sportowe na podwórku lub jeśli jest taka możliwość − w lesie czy na polanie. Wiosenny bal przebierańców – jest często organizowany w przedszkolach. Na pierwszy dzień wiosny można przebrać dzieci za pszczoły, motyle, kwiaty, ptaki czy zające. Najważniejsze, aby dziecko było zadowolone. Turniej gier planszowych – jeśli nie ma ładnej pogody, doskonałym pomysłem na powitanie wiosny będzie dzień poświęcony grom planszowym, oczywiście z nagrodami! Zobacz też: <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/przedszkolak/gry-i-zabawy/wiersze-o-wiosnie-dla-dzieci-28671-r1/">Wierszyki o wiośnie: piękne wiersze i krótkie rymowanki <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/rodzina/swieta-i-uroczystosci/przyslowia-o-wiosnie-30905-r1/">Przysłowia o wiośnie dla dzieci <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/male-dziecko/gry-i-zabawy/popularne-wierszyki-dla-dzieci-29629-r1/">Popularne wierszyki dla dzieci: „Pan kotek był chory” i inne
Mama opowiadała, a dzieci słuchały jak zaklęte. Te przysłowia o pogodzie zna każde pokolenie
znał, bo to od pogody zależało życie oraz to, co i czy w ogóle pojawi się na talerzu. Dziś to raczej ciekawostka, ale pogodowe przysłowia wciąż potrafią zaskoczyć trafnością.
Kiedy ludzie nie mieli telefonów ani prognozy pogody na wyciągnięcie ręki, wystarczyło spojrzeć w niebo albo posłuchać babci. Bo babcia wiedziała, że w marcowe dni może być „jak w garncu” i lepiej nie wychodzić bez czapki, nawet jeśli świeci słońce. Oto przysłowia o pogodzie, które wcale się nie starzeją. Spis treści: Przysłowia o przewidywaniu pogody Przysłowia o pogodzie na każdy miesiąc Śmieszne przysłowia o pogodzie Przysłowia o przewidywaniu pogody Przysłowia o pogodzie często odnoszą się do początku roku, bo według dawnych wierzeń to właśnie wtedy można było przewidzieć, jaki będzie urodzaj. Co mówią ludowe mądrości o styczniu, lutym i marcu? Sprawdź, czego możemy się z nich dowiedzieć. Bój się w styczniu wiosny, bo marzec zazdrosny. Kiedy styczeń najostrzejszy, wtedy roczek najpłodniejszy. Gdy ciepło w lutym, zimno w marcu bywa, długo trwa zima, to jest niewątpliwa. Jak ci jeszcze nie dokuczył luty, to pal dobrze w kominie i miej kożuch suty. Jeśli pszczoła w styczniu z ula wylatuje, rzadko pomyślny rok nam obiecuje. Gdy na święty Walek deszcze, mrozy wrócą jeszcze. Gromniczna pogodna, będzie jesień dorodna. Przysłowia o pogodzie na każdy miesiąc W ludowych mądrościach znajdziemy przysłowia o pogodzie na każdy miesiąc roku. Od stycznia do grudnia, ludzie obserwowali zmiany w pogodzie i przekazywali sobie krótkie powiedzenia, które pomagały przewidzieć, jak będzie wyglądała aura. Te przysłowia były szczególnie ważne dla rolników i ogrodników, ale przydają się każdemu, kto chce lepiej zrozumieć naturę. Poniżej znajdziesz najpopularniejsze przysłowia o pogodzie na cały rok. Styczeń Kiedy w styczniu lato, w lecie zimno za to. Luty Idzie luty, podkuj buty. Marzec W marcu jak w garncu. Kwiecień Kwiecień plecień, bo przeplata – trochę zimy, trochę lata. Maj W maju jak w raju. Czerwiec W czerwcu się okaże, co nam Bóg da w darze. Lipiec W lipcu upały – wrzesień doskonały. Sierpień Kiedy sierpień wrzos rozwija – jesień krótka, szybko mija. Wrzesień Jaki pierwszy wrzesień, taka będzie jesień. Październik Gdy październik ciepło trzyma, zwykle mroźna bywa zima. Listopad W listopadzie goło w sadzie. Grudzień Grudzień ziemię grudzi dla zwierząt i ludzi. Śmieszne przysłowia o pogodzie W polskich powiedzonkach znajdzie się także niejedno śmieszne przysłowie o pogodzie, które choć przekazuje niewiele przydatnych informacji, to skutecznie poprawi twój humor. Będzie pogoda, jak się nie poleje z nieba woda. Czasem luty ostro kuty, czasem w luty same pluty. Spyta cię luty: maszli buty? Gdy na święty Józef bociek przybędzie, to już śniegu nie będzie. Człowiek strzela, a wiatr kule nosi. Materiał został zaktualizowany przez redakcję w 2025. Zobacz także: Przysłowia o miesiącach: wesołe powiedzenia i rymowanki dla dzieci są pełne mądrości To lipcowe powiedzonka idealne na lato. Nr 7 to śmieszna perełka dla najmłodszych Te przysłowia wiosenne dla dzieci trzeba znać. Kryją w sobie starą mądrość ludową.
Przysłowia o miesiącach: wesołe powiedzenia i rymowanki dla dzieci są pełne mądrości
Przysłowia o miesiącach przekazywane są z pokolenia na pokolenie. Nic dziwnego, niektóre zawarte w nich mądrości o pogodzie i zmieniających się porach roku są nadal aktualne. Sprawdź, jakie są polskie przysłowia ludowe o miesiącach i spróbuj nauczyć ich swoje dziecko.
Polskie przysłowia o miesiącach i porach roku są skarbnicą wiedzy na temat otaczającego nas świata. Wywodzą się z tradycji ludowej i odnoszą do naturalnego porządku życia i rytmu wykonywania prac na wsi. Kiedyś do ich znaczenia przykładano większą wagę, dziś podchodzimy do nich z dystansem. Jednak przysłowia o pogodzie są nadal są obecne w powszechnej świadomości. Przysłowia o miesiącach to ciekawa porcja wiedzy dla dzieci, która pochodzi z przeszłości. Poznawanie ich z pewnością sprawi wiele frajdy. To proste rymowanki i powiedzenia, które łatwo zapamiętać, a przy okazji nauczyć się dzięki nim dostrzegania zjawisk związanych z porami roku, przyrodą i pogodą. Przysłowia o miesiącach Polskie przysłowia ludowe powstawały na przestrzeni wieków. Dziś są elementem naszej kultury ludowej, zawierają w sobie przestrogi, pouczenia, nakazy i zakazy. Mówią o tym, czy nadchodzące miesiące przyniosą nam szczęście i dostatek. Często dotyczą przyrody i prognozowania pogody. Poniżej przedstawiamy przysłowia na temat każdego z dwunastu miesięcy. Styczeń Styczeń mrozi, lipiec skwarem grozi. Gdy styczeń burzliwy z śniegami, lato burzliwe z deszczami. Kiedy w styczniu lato, w lecie zimno za to. Kiedy styczeń najostrzejszy, wtedy roczek najpłodniejszy. Kiedy styczeń mokry trzyma, zwykle bywa długa zima. Luty Kiedy luty pofolguje, marzec zimę zreperuje. Idzie luty, podkuj buty. Gdy mróz w lutym ostro trzyma, tedy już niedługa zima. Gdy bez wiatrów luty chodzi, w kwietniu wicher nie zawodzi. Marzec Marzec to miesiąc przejściowy między zimą a wiosną, dlatego wiele polskich przysłów związanych jest z pogodą i zmianami w przyrodzie. Oto kilka popularnych przysłów o marcu: Przysłowia o pogodzie w marcu "W marcu jak w garncu." Najbardziej znane polskie przysłowie, które oznacza, że w marcu pogoda jest bardzo zmienna – może być ciepło, zimno, deszczowo, śnieżnie i słonecznie, zupełnie jak składniki wrzucone do garnka. "Suchy marzec, mokry maj – będzie zboże jak gaj." Jeśli w marcu jest sucho, a w maju pada deszcz, rolnicy mogą liczyć na dobre plony. "Gdy w marcu plucha, w maju posucha." Dużo deszczu w marcu może oznaczać suszę w maju. "Marzec zimny i słoneczny, plon obfity da wnet siewny." Chłodny, ale słoneczny marzec zwiastuje dobre zbiory. "Gdy marzec mglisty, w lecie czas dżdżysty." Jeśli w marcu jest dużo mgieł, lato może być deszczowe. Przysłowia o nadchodzącej wiośnie "Marzec zielony – niedobre plony." Jeśli marzec jest zbyt ciepły i zielony, zbiory mogą być słabe. "Ciepły marzec, zimna Wielkanoc." Jeśli marzec jest wyjątkowo ciepły, Wielkanoc może być chłodna. "Gdy w marcu grzmoty, to w maju śniegiem sypie." Burze w marcu mogą oznaczać zimne dni w maju. Przysłowia na marzec związane z ludźmi i zwierzętami "Od marca zagrzewa słońce, a chłodzi wiatr." Nawet jeśli w marcu słońce mocniej świeci, wciąż jest chłodno. "W marcu kto siać nie zaczyna, ten skąpy gospodarz albo kpina." Rolnicy powinni zacząć prace na polach już w marcu, by mieć dobre plony. Inne przysłowia na marzec: W marcu jak w garncu. Co marzec wypiecze, to kwiecień wysiecze. Kiedy w marcu deszczu wiele, nieurodzaj zboża ściele. Gdy w marcu mgły bywają, w lecie burze przeszkadzają. Marzec, co z deszczem chadza, mokry czerwiec sprowadza. Kwiecień Kwiecień to miesiąc pełen pogodowych niespodzianek i pierwszych oznak wiosny, dlatego wiele polskich przysłów odnosi się do zmiennej aury i rolniczych prognoz. Oto najciekawsze przysłowia o kwietniu: Przysłowia o pogodzie w kwietniu "Kwiecień plecień, bo przeplata – trochę zimy, trochę lata." Najbardziej znane przysłowie o kwietniu, które doskonale oddaje jego kapryśną pogodę – jednego dnia może być ciepło i słonecznie, a drugiego śnieg i mróz. "Choć i w kwietniu słonko grzeje, nieraz pole śnieg zawieje." Nawet jeśli w kwietniu robi się ciepło, mogą jeszcze wystąpić opady śniegu. "Kwiecień, gdy deszczem plecie, maj wystroi w kwiecie." Jeśli w kwietniu często pada deszcz, w maju wszystko będzie pięknie kwitnąć. "Kiedy w kwietniu słonko grzeje, wtedy chłop nie zubożeje." ➝ Ciepły kwiecień sprzyja rolnikom i zapowiada dobry rok. "Gdy kwiecień chmurny, a maj z wiatrami, żywić się będziem kapustą i grzybami." ➝ Jeśli kwiecień jest pochmurny, a maj wietrzny, plony mogą być słabe. Przysłowia o rolnictwie i przyrodzie "Deszcze kwietniowe, urodzaje majowe." Kwiecień powinien być deszczowy, aby maj i późniejsze miesiące przyniosły dobre zbiory. "Kwiecień ciepły, ale suchy, maj przyniesie plon kiepski i kruchy." Jeśli w kwietniu jest sucho, może to oznaczać słabe plony w maju. "Jeśli pszczoły w kwietniu nie latają, to chłopi biedę mają." Jeśli w kwietniu jest zbyt zimno dla pszczół, może to oznaczać słabe zbiory owoców i miodu. Przysłowia o zwierzętach i ludziach "Gdy w kwietniu grzmi, rolnik się śmiej." ➝ Burza w kwietniu oznacza dobrą pogodę i urodzaj. "Kwiecień-łagodniak, niech się schowa dziadek-mroźniak." Jeśli kwiecień jest ciepły, zima już nie wróci. Inne przysłowia na kwiecień: Gdyby w kwietniu nie padało, to owoców będzie mało. Suchy kwiecień, mokry maj – będzie żyto niby gaj. Gdy w kwietniu słonko na dworze, nie będzie pustek w komorze. Maj Maj to miesiąc, który kojarzy się z rozkwitem przyrody, ciepłem i nadzieją na urodzajne plony. Nic dziwnego, że polskie przysłowia na maj dotyczą głównie pogody, rolnictwa i życia codziennego. Oto najciekawsze z nich: Przysłowia o pogodzie w maju "Grzmot w maju nie szkodzi, sad dobrze obrodzi." Jeśli w maju słychać burze, oznacza to dobry urodzaj owoców. "Majowa rosa, wiele chleba przynosi." Obfite poranne rosy w maju zapowiadają udane zbiory zbóż. "Maj zielony, grudzień mroźny." Jeśli maj jest wyjątkowo ciepły i zielony, zima może być mroźna. "Deszcz majowy, chleb gotowy." Majowy deszcz jest korzystny dla rolników i zapewnia dobre plony. "Święty Izydor (15 maja) wołkami orze, kto go poprosi, temu pomoże." Przysłowie odnosi się do patrona rolników – św. Izydora, który według wierzeń przynosił szczęście w uprawach. Przysłowia o przyrodzie i rolnictwie "Kiedy maj zimny, będzie rok płodny." Chłodny maj może oznaczać dobre plony. "Suchy maj, wrzesień mokry." Jeśli maj jest suchy, we wrześniu można spodziewać się większych opadów. "Gdy w maju plucha, w czerwcu posucha." ➝ Dużo deszczu w maju może oznaczać suszę w czerwcu. Przysłowia o zwierzętach i ludziach "Maj bogaty sieje kwiaty." Jeśli w maju wszystko pięknie kwitnie, można spodziewać się dostatniego roku. "W maju jak w raju." Maj to jeden z najpiękniejszych miesięcy, kiedy przyroda jest w pełnym rozkwicie. Inne przysłowia na maj: Maj zieleni łąki, drzewa, już i ptaszek w polu śpiewa. Grzmot w maju sprzyja urodzaju. Gdy kukułka kuka w maju, spodziewaj się urodzaju. Czerwiec Gdy czerwiec z burzami – staw rybny, a las grzybny. Pełnia czerwcowa – burza gotowa. W czerwcu się okaże, co nam Bóg da w darze. Lipiec W lipcu upały – styczeń mroźny cały. W lipcu upały – wrzesień doskonały. Kiedy lipiec daje deszcze, długie lato będzie jeszcze. Czego lipiec i sierpień nie dowarzy, tego wrzesień nie usmaży. Sierpień Czego sierpień nie dowarzy, wrzesień tego nie doparzy. Gdy w dni sierpnia spieka wszędzie, tedy długa zima będzie. Początki sierpnia pogodne wróżą zimy łagodne. Gdy sierpień w upały zbywa, lato długie zwykle bywa. Kiedy sierpień wrzos rozwija – jesień krótka, szybko mija. Wrzesień Jaki pierwszy wrzesień, taka będzie jesień. Kiedy wrzesień, to już jesień, wtedy jabłek pełna kieszeń. Wrzesień chodzi po rosie, zbiera grzyby we wrzosie. Gdy we wrześniu grzybów brak – niezawodny zimy znak. Straszna jest wrześniowa słota – miarka deszczu, korzec błota. Październik Gdy październik ciepło trzyma, zwykle mroźna bywa zima. Gdy październik z wodami, grudzień z wiatrami. Kiedy październik śnieżny i chłodny, to styczeń zwykle łagodny. Miesiąc październy – marca obraz wierny. Październik chodzi po kraju, wygania ptactwo z gaju. Listopad W listopadzie goło w sadzie. Gdy w listopadzie grzmi, rolnik dobrze śni. Listopad marcowi za rodzica służy i marcowe psoty wróży. Listopad ciecze – marzec nie podpiecze. Słońce listopada mrozy zapowiada. Grudzień Jeśli w grudniu często dmucha, w marcu, kwietniu będzie plucha. Mroźny grudzień, wiele śniegu, żyzny roczek będzie w biegu. Grudzień to miesiąc zawiły, czasem srogi, czasem miły. Grudzień ziemię grudzi dla zwierząt i ludzi. Zobacz także: Przysłowia o wiośnie dla dzieci [27 powiedzeń o wiośnie, marcu, Wielkanocy] Wiersze o wiośnie: utwory znanych poetów i krótkie rymowanki dla dzieci <a class="linkowanie_wewnetrzne clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed clean-up-processed" href="https://mamotoja.pl/rodzina/swieta-i-uroczystosci/wierszyki-na-wielkanoc-dla-dzieci-5-wielkanocnych-rymowanek-dla-twojego-dziecka-28590-r1/">Wierszyki na Wielkanoc dla dzieci
Tradycje bożonarodzeniowe — najważniejsze polskie zwyczaje dotyczące wigilii i Bożego Narodzenia
Tradycje świąt Bożego Narodzenia w Polsce przekazywane są z pokolenia na pokolenie od wielu lat. Ubieranie choinki, wręczanie prezentów, 12 wigilijnych potraw, łamanie się opłatkiem, śpiewanie kolęd – to najbardziej znane zwyczaje świąteczne w naszym kraju. Ale są też mniej znane tradycje, np. zerwanie cudownego kwiatu leszczyny...
Tradycje i zwyczaje bożonarodzeniowe w Polsce są podobne w większości regionów naszego państwa. Chyba nikt nie wyobraża sobie świąt bez pięknie przystrojonej choinki z mnóstwem światełek, śpiewania kolęd, dzielenia się opłatkiem. Wyjątkowo atrakcyjne tradycje świąteczne dla dzieci to oczekiwanie, aż na niebie pojawi się pierwsza gwiazdka i otrzymywanie prezentów w wigilijny wieczór. Wielu Polaków nie wyobraża sobie też świąt bez Pasterki o północy. Dawniej w tym czasie szukało się kwiatu piwonii lub leszczyny... Najpopularniejsze zwyczaje bożonarodzeniowe w Polsce: Tradycje Bożego Narodzenia w Polsce: ubieranie choinki Zwyczaje świąteczne: łamanie się opłatkiem Sianko pod obrusem – zwyczaje bożonarodzeniowe w Polsce Tradycje świąteczne dla dzieci: dawanie prezentów Tradycje świąt Bożego Narodzenia: 12 potraw Śpiewanie kolęd – świąteczny zwyczaj Dodatkowe nakrycie przy wigilijnym stole Pierwsza gwiazdka na niebie Prezenty pod choinką Dawne zwyczaje bożonarodzeniowe Tradycje Bożego Narodzenia w Polsce: ubieranie choinki W Europie zwyczaj ubierania choinki zapoczątkowali Niemcy. Przystrajanie drzewka jest symbolem świąt Bożego Narodzenia. W niektórych domach robi się to dopiero w Wigilię, w innych – już kilka tygodni wcześniej. Bożonarodzeniowe drzewko ubiera się w zależności od preferencji domowników – niekiedy jest ono kolorowe, z mnóstwem ozdób, a czasem przystrojone minimalistycznie w jednym kolorze. Można również wykonać własnoręcznie ozdoby świąteczne, np. łańcuchy, aniołki z papieru — to też jest swoistą tradycją świąteczną! Zwyczaje świąteczne: łamanie się opłatkiem Dzielenie się opłatkiem to przede wszystkim symbol pojednania i przebaczenia. Historia tej tradycji wywodzi się już od pierwszych Chrześcijan, którzy dzielili się chlebem. W części polskich domów dzielenie się opłatkiem poprzedza modlitwa oraz czytanie fragmentu Ewangelii wg św. Łukasza. Podczas łamania się opłatkiem, bliscy składają sobie także życzenia bożonarodzeniowe. Następnie zasiadają do kolacji wigilijnej. Sianko pod obrusem – zwyczaje bożonarodzeniowe w Polsce Wigilijny stół – przykrywamy go białym obrusem, pod który wkładamy sianko – symbol skromności oraz ubóstwa, w jakim na świat przyszedł Jezus. Według wierzeń tym samym siankiem gospodarze zapewniają sobie dostatek i powodzenie na kolejny rok. Tradycje świąteczne dla dzieci: dawanie prezentów Nieodłącznym elementem jest także obdarowywanie się prezentami. Na tę część wieczoru szczególnie czekają dzieci. Prezenty kładzie się pod choinką, a otworzyć można je dopiero po wieczerzy wigilijnej. Zależnie od zwyczajów panujących w domu i regionu zamieszkania, dzieciom mówi się, że prezenty przyniósł Mikołaj, Śnieżynka, Aniołek, Dzieciątko, Gwiazdka. Tradycje świąt Bożego Narodzenia: 12 potraw Polacy tradycyjnie serwują na świątecznym stole 12 potraw. Zwyczaj ten odnosi się do 12 apostołów, którzy spożywali z Jezusem ostatnią wieczerzę. Żeby w nadchodzącym roku mieć szczęście – należy spróbować wszystkich dań. Tradycyjne potrawy wigilijne to: barszcz czerwony z uszkami pierogi z kapustą i grzybami ryba po grecku karp smażony kutia kapusta z grzybami zupa grzybowa śledzie kompot z suszu makowiec groch z kapustą paszteciki z kapustą i grzybami. Na świątecznym stole często pojawia się także sałatka jarzynowa, karp w galarecie i inne potrawy, w zależności od rodzinnej i regionalnej tradycji. Śpiewanie kolęd – świąteczny zwyczaj Jedną z polskich tradycji jest także śpiewanie kolęd. Najsłynniejsze z nich to między innymi „Przybieżeli do Betlejem pasterze”, „Cicha noc”, „Gdy śliczna Panna”. Są to pieśni, które opisują narodzenie Jezusa. Wspólne kolędowanie z rodziną podczas świąt stwarza magiczną atmosferę, uwielbiają je także dzieci. Dodatkowe nakrycie przy wigilijnym stole Na stole ustawia się dodatkowe nakrycie – o jeden talerz więcej, niż jest wszystkich uczestników kolacji. Obecnie ma to symbolizować otwartość na zbłąkanego wędrowca, którego w ten sposób zaprasza się do stołu i wspólnego świętowania. Kiedyś dodatkowe nakrycie przy stole zostawiało się dla zmarłych. Pierwsza gwiazdka na niebie Wyjątkowym momentem Wigilii jest oczekiwanie przez dzieci na pierwszą gwiazdkę. Gdy pojawi się na niebie – można wtedy zasiąść do wigilijnej kolacji. Wypatrywanie na niebie pierwszej gwiazdki jest symbolicznym nawiązaniem do Gwiazdy betlejemskiej, która zwiastowała narodziny Jezusa. Prezenty pod choinką Zwyczajem wigilijnym jest również rozpakowywanie prezentów. Oczywiście dopiero po pojawieniu się na niebie pierwszej gwiazdki. Dawne zwyczaje bożonarodzeniowe Choć wymienione wyżej zwyczaje przetrwały w tradycji wiele lat, warto wiedzieć, że są również takie, które powoli odchodzą w niepamięć. Dotyczy to między innymi: rozstawiania snopków siana w kątach pokoju lub usłanie słomą podłogi (ta sama symbolika co w przypadku sianka pod obrusem), kradzieży i chowania narzędzia gospodarskiego z podwórza — mogła być to siekiera lub nawet wóz. Biada jednak temu, kto dał się przyłapać gospodarzowi — przyłapany musiał liczyć się z tym, że czeka go nie lada lanie. Ze zbitego na kwaśne jabłko pechowca śmiała się potem cała wioska. Nie brakowało jednak takich, którzy podejmowali ryzyko — gdyby niepostrzeżenie udało się zabrać i schować upatrzoną rzecz, śmiałka czekał rok pełen pomyślności i bogactw, dekorowanie pokoju tzw. podłaźniczką, czyli gałązkami choinkowymi, ozdobionymi wstążkami (podłaźniczka została zastąpiona przez choinkę) potrząsania drzewkami owocowymi po wieczerzy wigilijnej, by pobudzić ich urodzaj, wierzono, że wigilię należy uważać, by nie przytrafiła się żadna przykra rzecz. Na przykład, jeśli w ten dzień ktoś się skaleczył, istniało niebezpieczeństwo, że przez cały kolejny rok będzie się kaleczył, uważać musiały również dzieci, przede wszystkim na to, by nie zdenerwować niczym dorosłych i nie zasłużyć na lanie. Nie było to łatwe, istniało bowiem nawet porzekadło "Wilia rada dzieci bija". Lanie od rodzica w wigilię było złą wróżbą — oznaczało, że dziecko przez cały kolejny rok będzie dostawało cięgi od bliskich, karmienia zwierząt gospodarskich resztkami z wieczerzy wraz z opłatkiem (zgodnie z przekonaniem, że pod postacią zwierząt ukazują się dusze zmarłych), w dawnych czasach wierzono, że zwierzęta gospodarskie mówią w wigilię ludzkim głosem, ale... usłyszenie wówczas mowy krowy lub wołu stanowi bardzo złą wróżbę — śmierć, dokładnego mycia się przed wigilią, by ochronić ciało przed wrzodami, wkładanie pod stół żelaznego przedmiotu (np. siekiery), by każdy mógł oprzeć o niego nogi, co miało zapewnić nogą siłę i wytrzymałość), chowanie na czas wigilii wszelkich przyborów do przędzenia (gdyby ktoś je zobaczył, mógłby latem dostać pomieszania zmysłów), poszukiwanie kwiatu piwonii — podobnie jak kwiat paproci w noc świętojańską, kwiat peonii miał przynosił zerwany w wigilijną noc, miał przynosić wielkie szczęście, szukanie kwiatu leszczyny — ten cudowny ten kwiat gwarantował nie tylko bogactwo, ale i związek małżeński z ukochaną osobą. Zgodnie z wierzeniami mieszkańców wsi podkarpackich, zerwanie kwiatu leszczyny wcale nie było łatwe — zakwitał on bowiem tylko na krótką chwilę, po czym opadał na ziemię i znikał jak kamfora... Źródła: L. Frey: Rośliny, złoczyńcy, skarby — rośliny magiczne w praktyce. Medycyna Nowożytna, 2023, t. 29, z. 1 E. Janota: Lud i jego zwyczaje świąteczne. Lwów 1878 L. Somma: Słońce rodzi się 13 grudnia. Warszawa 1981 H. Szymanderska: Polska wigilia. Warszawa 1989 Zobacz też: Wierszyki świąteczne: krótkie, śmieszne, dla dzieci, życzenia SMS Czy Święty Mikołaj istnieje naprawdę? Co mówić, gdy dziecko pyta? Ozdoby z makaronu na święta Bożego Narodzenia
Andrzejki 2023: kiedy? Tradycje i zwyczaje andrzejkowe, pochodzenie święta
Andrzejki to pogańskie święto, które mocno wpisało się w naszą kulturę. Andrzejkowy wieczór kojarzy się z laniem gorącego wosku przez dziurkę od klucza i innymi wróżbami. Sprawdziliśmy, skąd wzięło się to święto, jak wyglądają tradycje andrzejkowe, jak wróżono sobie w andrzejki przed wiekami, a jak robi się to w XXI wieku. Wyjaśniamy też, kiedy dokładnie obchodzi się to święto i czy wróżby andrzejkowe to grzech.
Andrzejki przywędrowały do Polski w połowie XV wieku. Od tamtej pory w miastach, miasteczkach i na wsiach w wigilię dnia św. Andrzeja wielu ludzi gotuje specjalne kluski, leje wosk przez dziurkę od klucza lub sięga po talię kart, aby wywróżyć sobie przyszłość. Aktualnie tradycję andrzejkową podtrzymuje się, organizując imprezy towarzyskie czy nawet bale (czas przed adwentem to idealny moment, by się wytańczyć). Spis treści: Andrzejki – kiedy obchodzimy i co to za zwyczaj? Czy Andrzejki to grzech? Tradycje andrzejkowe – pochodzenie Dawne wróżby na andrzejki Najbardziej znany zwyczaj andrzejkowy Andrzejki – kiedy obchodzimy i co to za zwyczaj? Andrzejki to wieczór wróżb, czyli zabawa polegająca na wróżeniu przyszłości organizowana w wigilię dnia św. Andrzeja. Andrzejki wywodzą się z pogańskiego święta. Ślady jego obchodów znajdują się w starożytnych tekstach, opisujących greckie święto związane z imieniem Andreas oraz ze słowami „andros” i „anes”, które łączy się z kultem boga miłości, płodności, jasnowidzenia i wróżb. W związku z tym, że wspomnienie św. Andrzeja (i najpopularniejsze w roku imieniny Andrzejów) wypadają 30 listopada — andrzejki, zgodnie z tradycją, świętowane są w wigilię tego dnia, czyli 29 listopada. Wieczór andrzejkowy w 2023 roku wypada w środę. Ale imprezy andrzejkowe odbywają się też w okolicach tego dnia, więc zorganizowanie wróżb 28 czy 30 listopada nie będzie niczym dziwnym, w końcu to tylko zabawa. Jak wytłumaczyć dziecku, czym są andrzejki? Najprościej powiedzieć, że to rodzaj zabawy, która wywodzi się z dawnych czasów, a polega na organizowaniu wieczornego spotkania ze znajomymi i przyjaciółmi, którzy biorą udział w zabawach andrzejkowych polegających na „wróżeniu” tego, co wydarzy się w przyszłości. Dawniej spotkania odbywały się tylko w męskim lub tylko w damskim gronie, obecnie mężczyźni i kobiety oraz dziewczynki i chłopcy bawią się razem. Andrzejki dla dzieci mogą być organizowane w przedszkolach, szkołach lub w rodzinnym gronie w domu. Czy andrzejki to grzech? Andrzejki są milcząco akceptowane przez współczesny Kościół, w przeciwieństwie do „przeklętego” Halloween. Wigilia świętego Andrzeja to według kościoła ostatnie chwile przed adwentem, tak więc zabawy organizowane w tym czasie mogą być odpowiednikiem ostatków organizowanych przed Wielkim Postem. Dawni księża, choć stanowczo sprzeciwiali się andrzejkowym wróżbom, nie byli w stanie wyplenić zwyczajów, które coraz bardziej wrastały w tradycję. Dlatego „wróżby praktykowane w tym dniu znalazły się pod patronatem św. Andrzeja i dziewczęta, często za pomocą modlitw, postów i innych umartwień, starały się zaskarbić sobie jego łaskę” – wyjaśnia Wojciech Śliwerski. O „świętości” patrona wróżb matrymonialnych świadczą takie przysłowia jak: „Na świętego Andrzeja dziewkom z wróżby nadzieja” „Noc Andrzeja świętego przyniesie nam narzeczonego” „Św. Andrzeju, daj znać, co się ze mną będzie dziać?” Wśród współczesnych księży można spotkać się z opinią, że dzisiejsze zwyczaje andrzejkowe nie mają wiele wspólnego ze złamaniem Katechizmu Kościoła Katolickiego, ponieważ nikt tak naprawdę nie przywiązuje wagi do andrzejkowych wróżb. Jednocześnie sporo księży w swych przed-andrzejkowych homiliach powołuje się na wspomniany Katechizm Kościoła Katolickiego, według którego: „Wszystkie praktyki magii lub czarów, przez które dąży się do pozyskania tajemnych sił, by posługiwać się nimi i osiągać nadnaturalną władzę nad bliźnim […] są w poważnej sprzeczności z cnotą religijności. [..] Spirytyzm często pociąga za sobą praktyki wróżbiarskie lub magiczne. Dlatego Kościół upomina wiernych, by wystrzegali się ich.” (2117). Andrzejkowe tradycje – pochodzenie Mąż, mężczyzna w języku greckim to „aner” albo „andres”. Niewykluczone, że właśnie pochodzenie imienia Andrzej zaczęto łączyć z kimś, kto „rozdaje” kobietom mężów. A dzień poświęcony Andrzejowi w kalendarzu – z wróżbami dla panien na wydaniu i kawalerów. „Późną jesienią, po zakończeniu wszystkich prac rolnych, gdy dni były coraz krótsze, a wieczory dłuższe, rozpoczynała się niegdyś na wsi pora kojarzenia małżeństw – pisze w swej książce poświęconej andrzejkowym zwyczajom Wojciech Śliwerski. – Następował wtedy okres wróżb i zalotów, ale dniem szczególnym był 29 listopada – wigilia św. Andrzeja”. Dzień ten stanowił dla ludzi pewien przełom – w końcu odtąd słońce wschodzi dużo później i zachodzi bardzo wcześnie. A już w czasach pogańskich wierzono, że momenty przełomowe w świecie przyrody łączą się z pewną tajemnicą. Którą – karta po karcie – odkrywają przed żywymi dusze zmarłych lub inne zjawiska nadprzyrodzone. W przypadku wróżb, które wyznaczały andrzejkowe tradycje, nie chodziło o szukanie odpowiedzi na pytania o urodzaj czy zdrowie – a wyłącznie o te związane z miłością czy zamążpójściem. Dawne wróżby na andrzejki Wieczór andrzejkowy spędzano przede wszystkim na wróżeniu. Szczególnie szeroki wachlarz wróżb andrzejkowych miały do dyspozycji panny mieszkające na wsiach. Wiedziały, że tego dnia niezawodną wyrocznią może okazać się zachowanie psa. Wpuszczały go do izby, gdzie na podłodze lub na ławie porozkładały wcześniej placuszki lub kości. Dziewczyna, do przysmaku której pies podbiegł najpierw – mogła być pewna, że wyjdzie za mąż jako pierwsza. Liczyła się również dalsza kolejność, aż do chwili, kiedy psiak pozjadał wszystkie „łakocie” lub zrezygnował z poczęstunku. Zdarzało się, że zamiast psa panny „zatrudniały” do tej wróżby koguta lub gąsiora – siadały wówczas wokół i sypały przed siebie ziarna.' Popularne było również zawiązywanie wstążeczki na 10. z kolei kołku w płocie. Jego wygląd „wróżył” powierzchowność przyszłego męża. Mógł być chudy lub gruby, wyższy lub niższy, prosty lub krzywy albo… spróchniały. Popularnym zwyczajem andrzejkowym było też rzucanie za siebie skórki obranej z jabłka. Od tego do jakiej litery podobny był jej kształt zależała pierwsza litera imienia męża. Podczas niektórych wieczorów andrzejkowych panował zwyczaj rzucania za siebie buta – gdy jego czubek skierowany był w stronę drzwi, oznaczał rychłe zamążpójście. Do andrzejkowych tradycji (nie tylko na wsi, ale i w mieście) zaliczała się również wiara w znaczenie usłyszanych, w wieczór andrzejkowy, słów. Na pozór przypadkowe sformułowania – w wigilię dnia św. Andrzeja mogły powiedzieć bardzo dużo na temat najbliższej przyszłości panny. Wsłuchując się w uliczny gwar lub odgłosy dochodzące z mijanych zagród – wystarczyło wyłapać słowa, których sens zdawał się pasować do aktualnej sytuacji dziewczyny. Warto wspomnieć również o wróżbie, do której dziewczętom potrzebne były skorupki jajek. Do sporej miski z wodą wkładały dwie połówki skorupek rozbitego jajka a w nie – płonące świeczki. Jeśli połówki zaczęły płynąć ku sobie, oznaczało to wielką miłość. Bywało, że do dwóch „łódeczek” ze skorupek panny dokładały trzecią, która symbolizowała księdza udzielającego ślubu młodej parze. Panny wróżyły sobie również z… gotowanych klusek. Każda uczestniczka w swoją kluskę zawijała karteczkę z imieniem chłopaka, po czym panny wrzucały kluski na wrzątek – wypatrując czyja kluska pierwsza wypłynie na wierzch. Najbardziej znany zwyczaj andrzejkowy Najpowszechniejszym zwyczajem andrzejkowym jest oczywiście lanie wosku. Najlepiej przez dziurkę od starego klucza (współczesne klucze i kluczyki raczej się nie sprawdzą) lub przez cztery złożone rózgi z miotły (tak będzie jeszcze bardziej tradycyjnie). Prosto do naczynia z chłodną wodą, w której wosk zastyga, tworząc rozmaite kształty. Można interpretować ich znaczenie patrząc na kształty bezpośrednio lub zgadywać ich znaczenie, patrząc na cień, jaki rzucają. Oczywiście wszystko zależy od wyobraźni, ale możemy posłużyć się wskazówkami, które podaje cytowany już wcześniej Wojciech Śliwerski. Jeśli zastygły wosk przypomina: Figurę geometryczną – osoba, która go lała, jest zrównoważona i ceni spokojne życie, prócz tego jest praktyczna i rozsądna oraz zdolna (nie umie jednak do końca wykorzystać swej kreatywności ani pasji), a partnera lub partnerkę życia znajdzie w kręgu najbliższych znajomych; Skałę, górę, kamień – ten komu „wyjdzie” taki kształt jest człowiekiem gwałtownym i lubiącym podporządkowywać sobie innych, dużo o sobie myśli a jeśli chodzi o partnera lub partnerkę – czeka aż pozna kogoś, kto będzie o wiele lepszy od tych, których zna; Drzewo, las – osoba, której wosk przybierze taki kształt, jest wrażliwa i ceni bliskość natury. Podejmując decyzje, częściej słucha serca niż rozumu, męża lub żonę znajdzie pośród osób piastujących wysokie stanowiska służbowe; Rycerza, konia, miecz – te kojarzone z wojskowością symbole oznaczają przyszłość (również w sferze miłości) związaną z dziedziną obronności i to, że wróżący jest osobą, której brak pewności siebie i najwyższy czas na pełną mobilizację! Serce – cóż, ten kształt „wychodzi” osobie, dla której najważniejsza jest miłość ale i namiętność, serce to znak, że warto przystopować z kochliwością; Psa lub kota – wróżąca sobie osoba jest kimś, na kim można polegać jak na Zawiszy, ma przy tym dar zjednywania sobie innych ale… póki co nie powinna spieszyć się z decyzją o ślubie. Owoc, warzywo lub grzyb – oznacza osobę mającą ogromny apetyt na życie i… pyszne potrawy kulinarne, która nie umie trzymać emocji na wodzy i rzadko kiedy kończy to, co zaczęła; jest to ktoś, kto robi ogromne wrażenie na płci przeciwnej i jeśli nabierze choć odrobinę systematyczności – stworzy wyjątkowo szczęśliwy związek; Torebkę, grzebień lub flakon perfum – uwaga, to kształt, który „mówi” o osobie lejącej wosk, że jest interesowna i nie interesuje ją przede wszystkim to, co przynosi możliwie szybkie korzyści, imponuje jej majętność i zrobi wiele, by znaleźć swoją drugą połówkę wśród bogatych ludzi (kształt wosku to ostrzeżenie, że takie podejście nie jest właściwie); Kwiaty – oznacza, że osoba, której „wyszły” ma zacięcie artystyczne, jest wrażliwa i subtelna (czasem nawet aż za bardzo biorąc pod uwagę okrucieństwo współczesnego świata), to również urodzony/a marzyciel/ka, zainteresowana/y związkiem wyłącznie z kimś absolutnie wyjątkowym (co trochę utrudnia znalezienie tej jedynej/tego jedynego); Kilka powyższych przykładów to inspiracja do szukania znaczeń innych kształtów zastygniętego wosku. Oraz temat do rozmowy podczas kultywowania najbliższych zwyczajów andrzejkowych. Bibliografia: J. Kuśkowska: Wróżby andrzejkowe, „Orator Świętokrzyski” 2012, nr 156 M. Prokop-Duchnowska: Nie-boskie andrzejki, „Niedziela” 2013, nr 47. W. Śliwerski: Andrzejki, Kraków 2008 Zobacz także: Przepisy na Andrzejki – 5 sprawdzonych dań na przyjęcie Wróżby andrzejkowe dla dzieci – nie tylko lanie wosku Wróżby do ciasteczek i przepis na ciasteczka andrzejkowe
Wszystkich Świętych czy Dzień Zmarłych: jakie święto obchodzimy 1 listopada?
1 listopada – niby wszyscy wiemy, co to za święto, ale bywa, że określamy je błędną nazwą. Wyjaśniamy, jak dokładnie nazywa się to święto, czym różni się 1 listopada od 2 listopada i dlaczego oba święta w pewnym sensie połączyły się w jedno.
1 listopada w kalendarzu zaznaczony jest na czerwono, co oznacza, że jest dniem wolnym od pracy i szkoły. Tego dnia zamknięte są sklepy. Większość z nas odwiedzi tego dnia groby bliskich, nie raz pokonując nawet setki kilometrów. Czy 1 listopada to Wszystkich Świętych, czy Święto Zmarłych? Czy zgodnie z tradycją, powinniśmy iść na cmentarz 1 czy 2 listopada? A może w oba te dni? Spis treści: 1 listopada: co to za święto? Czym różni się 1 listopada od 2 listopada? Jak obchodzi się 1 listopada? 1 listopada: co to za święto? Zgodnie z kalendarzem liturgicznym Kościoła katolickiego, 1 listopada przypada Uroczystość Wszystkich Świętych. Kim są ci święci? To wszyscy chrześcijanie, którzy zostali kanonizowani lub beatyfikowani na przestrzeni wieków. Czym różni się kanonizacja od beatyfikacji? Najprościej mówiąc – zasięgiem kultu, ponieważ kanonizacja pozwala na kult w Kościele lokalnym (czyli w naszym przypadku w Polsce), beatyfikacja – na kult w Kościele powszechnym, czyli na całym świecie. Szacuje się, że w ciągu dwudziestu wieków chrześcijaństwa na listę świętych trafiło około 10 tysięcy kanonizowanych i beatyfikowanych. Ich liczba nie jest jednak dokładnie znana i stale rośnie. Na przykład papież Franciszek w czasie swego pontyfikatu ogłosił aż 898 nazwisk nowych świętych. Lista ta wciąż jest otwarta, ponieważ zgodnie z wiarą Kościoła – każdy z nas może zostać świętym, dając swym życiem szczególne świadectwo cnót. Dlaczego więc 1 listopada bywa nazywany Dniem Zmarłych lub Świętem Zmarłych? Ponieważ w czasach PRL władzom kraju zależało na świeckim, a nie kościelnym charakterze tego święta. Można powiedzieć, że w języku potocznym wciąż „pokutuje” określanie katolickiego święta nazwą świecką. Nawiasem mówiąc, święto to swoimi korzeniami sięga czasów pogańskich. Dawno temu, właśnie na początku listopada nasi pogańscy przodkowie również odwiedzali groby swoich bliskich. Nosili na cmentarze jedzenie, wierząc, że podczas „jesiennych Dziadów” ci, co odeszli, wracają na ziemię. Czym różni się 1 listopada od 2 listopada? Jak już to ustaliliśmy, 1 listopada to Uroczystość Wszystkich Świętych (w skrócie: Wszystkich Świętych). Natomiast 2 listopada to Dzień Zaduszny (tzw. Zaduszki), który zgodnie z tradycją Kościoła poświęcony jest wszystkim zmarłym (innym niż święci). O ile 1 listopada jest dniem wolnym od pracy i szkoły – 2 listopada to już zwykła, „czarna” kartka w kalendarzu. Tak było również za czasów PRL. Aktualnie 2 listopada na grobach wciąż płoną znicze i leżą nowe wiązanki, ale dla wielu z nas jest już „po świętach”. Zwłaszcza gdy cmentarze, na których leżą nasi bliscy, są daleko od miejscowości, w których pracujemy, uczymy się, mieszkamy. Oczywiście część osób również 2 listopada wybierze się na cmentarz, ale dopiero po pracy, lekcjach lub innych, codziennych obowiązkach. Jak obchodzi się 1 listopada? Choć teoretycznie rzecz biorąc, uroczyste odwiedziny na cmentarzach powinny odbywać się dopiero w Zaduszki – na groby bliskich udajemy się 1 listopada. Wielu z nas już wcześniej przygotowuje się do tego dnia, robiąc porządki na cmentarzu, kupując znicze, wiązanki czy kwiaty. Tak, by 1 listopada już nie krzątać się przy mogiłach, a spokojnie zadumać się i pomodlić, zapalić znicze, położyć kwiaty. Kwiaty i ogień, które niesiemy na cmentarze to symbol życia (choć paradoksalnie w XXI wieku dotyczy to również sztucznych kwiatów i elektrycznych światełek w nagrobnych lampkach). Na cmentarzach w całej Polsce 1 listopada odbywają się nabożeństwa – msze połączone z procesjami. Udział w takiej mszy dla wielu katolików jest bardzo ważną częścią obchodzenia Wszystkich Świętych. Tego dnia w radiu trudno o wesołą muzykę, dominują nastrojowe utwory skłaniające do wspomnień. Mimo tłumu na cmentarzach – rzadko słychać śmiech czy głośne rozmowy. Dominuje nastrój powagi. Pewnym wyjątkiem jeszcze do niedawna były okolice grobów Romów, których tradycja nakazuje ucztę na cmentarzu, choćby i zakrapianą. Można powiedzieć, że to w romskiej kulturze najdłużej przetrwał pogański zwyczaj noszenia na cmentarz jedzenia i picia – na Podlasiu i Mazowszu praktykowany przez katolików jeszcze w XIX wieku. I to do niego nawiązuje tradycja kupowania pod cmentarzem szczególnie w Warszawie pańskiej skórki czy obwarzanków. 1 listopada i dni, które poprzedzają Wszystkich Świętych, to czas wzmożonego ruchu na drogach. Każdego roku właśnie dlatego policja organizuje ogólnopolską Akcję Znicz. W ubiegłym roku w weekend poprzedzający 1 listopada miało miejsce 286 wypadków. Zginęło 25, rannych zostało 326 osób. Policja zatrzymała ponad 6,5 tys. nietrzeźwych kierowców. Źródła: J. Komorowska: Socjologiczne aspekty zwyczajów Święta Zmarłych, „Przegląd Socjologiczny” 1979, nr 31 Ks. H. Misztal: Beatyfikacja i kanonizacja. „Niedziela” 2010, nr 13 Franciszek rekordzistą kanonizacji, www.ekai.pl [dostęp" 25.10.2022] P. Stanford, How many saints are there?, Guardian [dostęp: 25.10.2022] Zobacz też: Wszystkich Świętych a dzieci: jak przygotować dziecko na dzień Wszystkich Świętych? Czy 2 listopada jest wolny? Czy w Zaduszki idzie się do szkoły i pracy? Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci?
Kwiat paproci: czy istnieje naprawdę? Legenda o kwiecie paproci a współczesna botanika
Legenda o kwiecie paproci swymi korzeniami sięga czasów słowiańskich. Przez wieki przekazywana z ust do ust zainspirowała m.in. braci Grimm i Józefa I. Kraszewskiego do spisania historii pełnych czarów. Czy kwiat paproci zakwita tylko w baśniach?
Szukanie kwiatu paproci przez wieki budziło wiele emocji. Pragnienie bogactw oraz niezwykłych mocy przewyższało lęk przed tym, co może kryć się w leśnych ostępach w magiczną, świętojańską noc. Dlaczego dziś kwiat paproci to symbol złudnego szczęścia? Czy wiadomo, jak wygląda kwiat paproci? Spis treści: Legenda o kwiecie paproci Szukanie kwiatu paproci: dawniej i dziś Czy paproć kwitnie naprawdę? Nie tylko kwiat paproci. Wierzenia ludowe dotyczące innych „roślin świętojańskich” Legenda o kwiecie paproci Zgodnie z wierzeniami, kwiat paproci zakwita w lesie (rzadziej na skraju wsi) w noc świętojańską. Kwitnieniu towarzyszy huk i blask. A nierzadko i szalejąca burza z piorunami. Kto chce znaleźć kwiat paproci – musi się spieszyć, gdyż ma na to jedynie godzinę (ewentualnie czas, który pozostał do pierwszego piania koguta). Dodatkowym utrudnieniem jest to, że kwiatu paproci strzeże sam diabeł. I choć istnieje wersja legendy, w której kwiat paproci można znaleźć przypadkiem, kiedy sam wpadnie do buta… to dużo popularniejszy jest wariant pełen wyzwań i niebezpieczeństw, takich jak: diabły i czarownice, żmije i inne tajemnicze gady, ryzyko szaleństwa, pobłądzenia, zaśnięcia, a nawet śmierci. Mimo to nie brakowało chętnych, dla których wyprawa w poszukiwaniu kwiatu paproci wiązała się nadzieją na: liczne skarby ukryte w ziemi, wiedzę i mądrość, moc uzdrawiania chorób, zdrowie, spełnienie wszystkich pragnień, spełnienie w miłości, zdolność bycia niewidzialnym, zdolność przewidywania przyszłości, rozumienie mowy zwierząt, umiejętność otwierania wszystkich zamków. Szukanie kwiatu paproci: dawniej i dziś W tradycji słowiańskiej noc świętojańska przesycona była magią. Wyprawie w poszukiwaniu kwiatu paproci musiała towarzyszyć wyjątkowa ostrożność. Pod żadnym pozorem nie wolno było: rozmawiać, oglądać się za siebie, ulegać strachowi, wyjawić tajemnicy o znalezieniu kwiatu paproci, modlić się, mieć ze sobą krzyżyka, wody święconej czy poświęconej kredy. Niektóre podania zalecały zabrać na poszukiwania kwiatu paproci poświęconą wodę i kredę. W dawnych legendach znajdziemy wzmianki o tym, że większe szanse na znalezienie kwiatu paproci miały osoby, które wyruszyły na poszukiwania w tajemnicy i… nago. Współcześnie do poszukiwań kwiatu paproci podchodzi się z większym dystansem niż dawniej. Wyprawy takie organizowane są podczas obchodów Sobótki, wraz z puszczaniem wianków na wodzie czy tańcami przy ogniskach. Bywa, że organizatorzy takich świętojańskich imprez ukrywają przed poszukiwaczami symboliczny „kwiat” z bibuły lub kolorowego papieru. Na znalazcę czeka nagroda, ale raczej nie ma co liczyć na skrzynie pełne kosztowności czy nieśmiertelność. Zresztą legendy na ogół milczą na temat tego, jak wyglądał kwiat paproci. Wyjątkiem jest opis kwiatka przypominającego brylant z pięcioma złotymi płatkami i obracającym się środkiem (w „Kwiecie paproci” J. I. Kraszewskiego). Są źródła, według których kwiat paproci roztaczał błękitny, złocisty lub purpurowy blask. Z dawnych opowieści można dowiedzieć się jeszcze, że kwiat paproci lubił się chować i „uciekać” przed ludźmi. I że gdy się go znajdzie – nikomu nie wolno o nim mówić, bo cały czar pryśnie. Czy paproć kwitnie naprawdę? Choć legenda o kwiecie paproci działała i wciąż działa na wyobraźnię, botanicy twardo stoją na stanowisku, że paprocie nie kwitną. Na upartego za „kwiat paproci” można uznać małe, zielone serduszko leżące na ziemi, ale… tak naprawdę jest to tylko część paproci, na którego spodzie powstają męskie i żeńskie organy rozmnażania (pełni więc podobną funkcję co kwiaty innych roślin). Do „kwiatów” można też porównać liście, które latem można zobaczyć na paproci, o nazwie nasięźrzał pospolity lub podejźrzon. Widok tych liści należy do rzadkości i naukowcy przypuszczają, że być może właśnie to doprowadziło do nadania im magicznych właściwości. Przemawia za tym również czas "kwitnienia" paproci: liście o osobliwych kształtach można zobaczyć od końca czerwca. Zresztą dawni alchemicy właśnie w kłączu podejźrzonu księżycowego szukali kamienia filozoficznego. A wyrastających raz do roku liści nasięźrzału poszukiwały panny na wydaniu, przy zrywaniu wypowiadając zaklęcie: „Nasięźrzale, rwę cię śmiale Pięcią palcy, szóstą dłonią, Niechaj chłopcy za mną gonią”. Co ciekawe, w niektórych regionach dawnej słowiańszczyzny i Germanii właściwości podobne do kwiatu paproci dawne legendy przypisują również nasionom paproci lub… biało kwitnącym piwoniom. Nie tylko kwiat paproci. Wierzenia ludowe dotyczące innych „roślin świętojańskich” Prócz biało kwitnącej piwonii, ważnymi roślinami w obrzędach świętojańskich były: bylica — przepasywano się nią podczas nocy świętojańskiej, właśnie wtedy nabierała mocy odganiania wszystkiego, co złe; dziurawiec — zerwany w noc świętojańską miał magiczne właściwości chroniące przed czarownicami (które m.in. podmieniały dzieci) lubczyk — nie mogło go zabraknąć wśród roślin w wianku puszczanym na wodę w noc świętojańską, dużo mniejsze znaczenie miały tu: ruta, macierzanka czy rumianek; lipowe gałązki — zatknięte w wigilię św. Jana w drzwi obory, miały chronić bydło przed „marą”; szałwia, piołun, pokrzywa — wrzucane do ognisk płonących w noc świętojańską zapewniały, że do bawiących się nie zbliży się diabeł ani czarownice. Źródła: S. Kossak: O ziołach i zwierzętach. Warszawa 2017 J. J. Kraszewski: Kwiat paproci. Z chłopa król. Wrocław 2008 Słownik stereotypów i symboli ludowych. Rośliny. Zioła. Red. S. Bartmiński. Lublin 2019 R. Pilarek: Świat roślin w obrzędowości świętojańskiej na podstawie źródeł etnograficznych z przełomu XIX i XX wieku w: Nie tylko o wsi. Łódź 2013 Zobacz także: Jak zorganizować rodzinny piknik? 6 przydatnych wskazówek Gdzie jechać w góry z dziećmi w Polsce? Najbardziej urokliwe miejsca dla rodzin Przepis na naprawdę udane wakacje z dzieckiem
Drugi dzień świąt Bożego Narodzenia: tradycja, znaczenie, ciekawostki
Choć drugi dzień świąt Bożego Narodzenia jest wolny od szkoły i pracy, nie jest tzw. świętem nakazanym. Wyjaśniamy, co to oznacza oraz skąd właściwie wziął się drugi dzień świąt Bożego Narodzenia.
Drugi dzień świąt Bożego Narodzenia znany jest również jako dzień św. Szczepana. Sprawdziliśmy, dlaczego w Polsce tego dnia mamy czerwoną kartkę w kalendarzu, jak świętowano ten dzień dawniej, a jak odbywa się to w czasach nam współczesnych. Spis treści: Kiedy jest drugi dzień świąt Bożego Narodzenia i skąd się wziął (tradycja) Czy w 2. dzień świąt Bożego Narodzenia trzeba iść do kościoła? Menu na drugi dzień świąt Kiedy jest drugi dzień świąt Bożego Narodzenia i skąd się wziął? Święta Bożego Narodzenia nie są ruchome i każdego roku wypadają 25 grudnia. Poprzedza je uroczyście obchodzona Wigilia – wieczór 24 grudnia to czas, w którym rozpoczynamy świętowanie. Po „właściwym” Bożym Narodzeniu kontynuujemy święta jeszcze przez jeden dzień – 26 grudnia. Wszystko dlatego, by świętowaniu narodzin Jezusa nadać należną rangę oraz uczcić pamięć św. Szczepana, pierwszego chrześcijańskiego męczennika, który zginął za wiarę. Źródła podają, że kult św. Szczepana trwał od czarów jego śmierci i pochówku (przyjmuje się, że św. Szczepan zginął w 33 lub 34 roku n.e.), po czym na wieki zaniknął. Jednak kult ten odrodził się, gdy w V wieku odnaleziono grób świętego. Jak dawniej obchodzono drugi dzień świąt Bożego Narodzenia (ciekawostki) Przed laty, w dzień św. Szczepana przynoszono do kościoła owies, które kapłan święcił po nabożeństwie. Na księdza z kropidłem lud rzucał ziarna owsa, który to zwyczaj utrwalił się w przysłowiu: „Na świętego Szczepana – rzucają owsem kapłana”. Zresztą tego dnia owsem rzucano nie tylko w księdza, ale i w siebie nawzajem. Miało to przynieść zdrowie i szczęście. Zwyczaj święcenia owsa (grochu, orzechów) w dzień św. Szczepana trwał do połowy XX wieku. Drugi dzień świąt dawniej miał też ogromne znaczenie dla życia towarzyskiego. To właśnie 26 grudnia spotykano się w gronie przyjaciół i znajomych, odwiedzano się, składając życzenia. Drugi dzień świąt bardzo często uznawano za idealny do organizacji zaręczyn, chrzcin czy ślubów. W ten dzień można było spodziewać się też kolędników. W niektórych częściach Polski, właśnie w drugi dzień świąt odnawiano (lub nie) „umowy” o pracę parobków czy służących. Czy w 2. dzień świąt Bożego narodzenia trzeba iść do kościoła? Czerwona kartka w kalendarzu oznacza, że w drugi dzień świąt nieczynne są szkoły, urzędy ani sklepy. Jednocześnie, 26 grudnia nie należy do tzw. świąt nakazanych, czyli takich, podczas których chrześcijanie muszą wziąć udział we mszy świętej. Święta nakazane, oznaczające obowiązek uczestnictwa we mszy (prócz wszystkich niedziel), to: 1 stycznia — Święto Bożej Rodzicielki, 6 stycznia — Święto Objawienia Pańskiego, czyli Trzech Króli, Wielkanoc, Święto Wniebowstąpienia Pana Jezusa (7. Niedziela Wielkanocna), Święto Zesłania Ducha św. (8. Niedziela Wielkanocna), Święto Bożego Ciała, 15 sierpnia Święto Wniebowzięcia NMP, 1 listopada – święto Wszystkich Świętych 25 grudnia – Boże Narodzenie. Jak widać – udział we mszy w drugi dzień świąt Bożego Narodzenia (podobnie jak w Wigilię) nie jest konieczny, choć z reguły w kościołach nabożeństwa odbywają się jak w niedzielę. Wielu katolików chodzi do kościoła w drugi dzień świąt Bożego Narodzenia. Menu na drugi dzień świąt Co podać w drugi dzień świąt Bożego Narodzenia? Wiele osób stawia na świąteczny obiad, a niektórzy – po prostu na „dojadanie” tego, co zostało z Wigilii i pierwszego dnia świąt. Wszystko zależy od indywidualnych upodobań, a także od tego, czy 26 grudnia wybieramy się w gości, czy gości przyjmujemy. Ciekawe propozycje na świąteczne menu to np.: Kurczak pieczony z orzechami w sosie żurawinowym Bigos świąteczny Indyk z szynką w sosie z rozmarynu Schab nadziewany szpinakiem, pomidorami suszonymi i pesto Tarta z hummusem, łososiem i pomidorami Ciasto migdałowe z Majorki Brownie z karmelizowanymi orzechami Dla tych, którzy w drugi dzień świąt najchętniej odpoczęliby od tradycyjnych potraw wigilijnych i bożonarodzeniowych, inspiracją mogą okazać się dania świąteczne z różnych stron świata. Źródła: Z. Kupisiński: Dzień świętego Szczepana w religijności i kulturze ludowej w Polsce, „Roczniki teologiczne” 2019, nr LXVI, zeszyt 9, H. Szymanderska: Polska Wigilia, Warszawa 1989 Zobacz także: Menu na sylwestra: lista potraw i przepisy na dania z mięsem i wegetariańskie Zabawy sylwestrowe dla dzieci. Pomysły na sylwestra w domu Sylwester z dziećmi: 5 pomysłów na sylwestra bez balu (zabawy, przekąski, konkursy)
Pasterka: co to takiego? Tradycja i współczesność
Pasterka to wyjątkowa msza, która ma bardzo długą ma historię. Jakie ma znaczenie w polskiej tradycji świąt Bożego Narodzenia? Co zmieniło się na przestrzeni dziejów, jeśli chodzi o zwyczaje związane z tzw. „mszą pasterską”? Wyjaśniamy też, czy pasterka zawsze rozpoczyna się o północy oraz jak długo trwa.
Bez pasterki wielu ludzi na świecie nie wyobraża sobie świąt Bożego Narodzenia. Pasterka zawsze odbywa się w Wigilię, ale nie zawsze rozpoczyna się o północy. Co jeszcze warto o niej wiedzieć? Co to jest pasterka? Pasterka (msza pasterska, północka) to msza święta, na którą katolicy udają się do kościołów po wieczerzy wigilijnej. Niektórzy celowo zasiadają do stołu późniejszym wieczorem, by wstać od niego dopiero, gdy zbliżać się pora nabożeństwa. Ta tradycja ma swoją długą historię, która sięga pierwszych wieków naszej ery. Pierwsze pasterki odprawiano w noc Bożego Narodzenia wyłącznie w Betlejem, dokładnie w grocie, w której miał przyjść na świat Jezus. Celem było upamiętnienie oczekiwania na narodziny Jezusa oraz modlitwy pasterzy, którzy zmierzali do Betlejem, by pokłonić się nowo narodzonemu Dziecięciu. Można powiedzieć, że właśnie to ma kluczowe znaczenie, jeśli chodzi o wyjątkowość tej mszy. Zwyczaj kultywowany przez jerozolimską Wspólnotę Pierwotnego Kościoła w Betlejem – w IV wieku dotarł do Rzymu. Rzymskie pasterki odbywały się w Bazylice Santa Maria Maggiore. Jako że znajdowały się tam relikwie ze żłóbka, w którym narodził się Chrystus – kościół znany był również pod nazwą Bazyliki Santa Maria ad Presepe, czyli Matki Bożej przy Żłóbku. Pasterka w polskiej tradycji – historia i zwyczaje W VI wieku pasterkę zaczęto również odprawiać w polskich kościołach. Raz w roku, po wigilijnej kolacji, do kościołów zmierzało coraz więcej ludzi. Zgodnie z tradycją – na nabożeństwie powinna pojawić się przynajmniej jedna osoba z każdej rodziny. Uczestnictwo w pasterce wiązało się z wieloma, „świeckimi” zwyczajami. Mowa na przykład o wyścigach bryczek lub sań do kościoła – kto pierwszy pojawił się w świątyni przed pasterką, mógł liczyć na to, że szczęście będzie mu dopisywało co najmniej do kolejnej Wigilii. Oczywiście nie wszyscy mieli furmanki czy sanie, bardzo często ludzie szli do najbliższego kościoła wiele kilometrów pieszo. Przy domach, które stały przy drogach wiodących do kościołów, płonęły łuczywa lub świece, by nikt nie zbłądził w ciemności. Z tego samego powodu na wzgórzach rozpalano ogniska, które oświetlały ciemność nocy. „Śnieg skrzypi pod nogami. Błyszczą okienka chat, jedyna to bowiem noc w roku, gdzie wieś czuwa i pali światło do późna. Kościół przepełniony ludźmi otacza łuna blasku i mgła oparu bijącego z ośnieżonych ciał. Dzwony biją. Płyną chóralnie śpiewane kolędy.” Z. Kossak-Szczucka: Rok polski. Obyczaj i wiara. Zachowały się również wzmianki o tym, że drogę na pasterkę oświetlano sobie płonącą słomą. A także, że jeszcze zanim zaczęła się „północka” – z chóru rzucano groch, co miało zapewnić rok pełen pomyślności. Po pasterce spora część mężczyzn nie wracała do domów, ponieważ zwyczaj nakazywał chodzenie „po podłazach”, czyli w odwiedziny do krewnych i przyjaciół. Był to czas składania życzeń i obsypywania się zbożem, co miało zapewnić szczęście. W wielu domach na gości zwanych „podłaźnikami” czekał poczęstunek, często zakrapiany wódką. W bogatszych domach skwapliwie korzystano z tego, że po pasterce nie obowiązywał już post i można jeść mięsne przysmaki. Bywało też, że – bez względu na majętność – po uczcie, domownicy kładli się spać na słomie, którą wcześniej rozrzucili na podłodze, ponieważ pasterze oraz Dzieciątko też spali w stajence na sianie. Kiedy na pasterkę (i o której godzinie się zaczyna)? Pasterka – zgodnie z tradycją – odprawiana jest w kościołach późnym wigilijnym wieczorem lub w nocy z 24 na 25 grudnia. W 2022 roku wigilia wypada w sobotę, więc w większości świątyń nabożeństwo rozpocznie się o północy z soboty na niedzielę. Uwaga: Pasterka najczęściej zaczyna się o północy, ale nie w każdej parafii odprawiania jest dokładnie o tej porze. W niektórych kościołach pasterka rozpoczyna się o godzinie 23:00 lub 22:00, a dla dzieci jest odprawiana o godzinie 15 lub 16. Aby nie spóźnić się na pasterkę, warto wcześniej sprawdzić godzinę w kościele, do którego się wybieramy. Jak długo trwa pasterka? Z reguły pasterka trwa nieco dłużej niż „zwykła” msza, co wynika z jej uroczystego charakteru. Co dzieje się na pasterce, że jej czas różni się od innych mszy? Po pierwsze, kazanie dotyczące znaczenia Bożego Narodzenia może być dłuższe niż podczas innych nabożeństw. Po drugie — długa kolejka do komunii świętej sprawia, że msza może skończyć się nawet po półtorej-dwóch godzinach. Każdy, kto chce uczestniczyć w pasterce, lecz nie może – ma możliwość obejrzeć transmisję nabożeństwa, np. z Bazyliki Świętego Piotra w Rzymie. W roku 2022, podobnie jak w poprzednich latach, papieska pasterka zacznie się o godzinie 19:30. Najuroczystsza pasterka w Kościele katolickim powinna skończyć się przed godziną 22. źródła: Etnografia Lubelszczyzny – cykl roczny w życiu wsi – grudzień, www. teatrnn.pl R. Hryń-Kuśmierek: Święta Noc, „Wiedza i Życie” 2001, nr 12 Z. Kossak: Rok polski. Obyczaj i wiara. Kraków 2017 H. Szymanderska: Polska wigilia. Warszawa 1989 Zobacz także: Od kiedy i do kiedy można śpiewać kolędy? Czy śpiewanie kolęd przed Bożym Narodzeniem to grzech? Szopki bożonarodzeniowe: drewniane i do składania [+ szopka INTERAKTYWNA] Wierszyki z życzeniami na Boże Narodzenie
O co chodzi w kolędowaniu? Ten zwyczaj ma bardzo długą historię!
Czy wiesz, że kolędowanie ma swoje początki w czasach starożytnych? To właśnie wtedy, w Rzymie narodziła się tradycja tzw. „kalend”. Kolędowanie, zwane też szczodrowaniem lub podłazami, odbywało się od dnia św. Szczepana do wigilii Trzech Króli. Miało zapewnić szczęście, w co chyba przestaliśmy wierzyć, bo obecnie ten zwyczaj zanika. Sprawdziliśmy, jak zmieniało się kolędowanie na przestrzeni dziejów i jak wygląda dzisiaj.
W kolędowaniu uczestniczyła grupa kolędników, która liczyła od pięciu do dziewięciu przebierańców. Kolędnicy chodzili od domu do domu, śpiewali kolędy, przygrywali na instrumentach i składali życzenia. Takie kolędowanie pamięta jeszcze wielu z naszych babć i dziadków. Spis treści: Co to jest kolędowanie? Historia kolędowania Jak wygląda kolędowanie w XXI wieku? Co to jest kolędowanie? Kolędowanie to zwyczaj, który polega na odwiedzaniu domów przez grupę kolędników. Wizyty te mogą odbywać się do pierwszego dnia świąt do pierwszych dni nowego roku. Wśród kolędujących, zgodnie z tradycją powinni znaleźć się: Turoń – rogate stworzenie kłapiące pyskiem, odziane w kożuch, Król Herod – w szacie władcy i koronie, Żyd – z charakterystyczną długą brodą, pejsami po bokach, w chałacie i jarmułce, Anioł – w białej szacie, ze skrzydłami, z aureolą nad głową, „Ministrowie”, „Dziad” – biegnący na czele pochodu kolędników. Prócz instrumentów muzycznych, kolędnikom towarzyszyły takie atrybuty jak wielka, podświetlana gwiazda na drzewcu (wcześniej symbolizowała kult słońca, potem Gwiazdę Betlejemską) czy kosa (którą dzierżyła osoba przebrana za śmierć). Czasem kolędnicy mieli też ze sobą szopkę bożonarodzeniową lub specjalnie przygotowane przedstawienie. Za życzenia i śpiew oczekiwali zapłaty w postaci poczęstunku lub pieniędzy. Biada temu, kto nie wpuścił kolędników lub nie podarował im jedzenia lub napitku – w całym nadchodzącym roku nie mógł spodziewać się niczego dobrego. Historia kolędowania Choć trudno w to uwierzyć, zwyczaj kolędowania naprawdę wywodzi się z antyku. Kolędowanie pochodzi od łacińskiego słowa „calendae”, które można przetłumaczyć na polski jako: „rzeczy, które mają być ogłoszone”. W starożytnym Rzymie mianem tym określany był każdy pierwszy dzień miesiąca, kiedy to mieszkańcom miasta ogłaszano najważniejsze informacje na temat zbliżających się wydarzeń. Najważniejsze „calendae” odbywały się pierwszego dnia stycznia, który był jednocześnie pierwszym dniem roku. Wtedy też odwiedzano się, by życzyć sobie wszelkiej pomyślności w nowym roku oraz wesoło bawiono się i obdarowywano upominkami. W tym samym czasie oddawano też cześć pogańskim bóstwom: Saturnowi (bóg urodzaju), bóstwu Sol (bóg słońca), Mitrze (perskie bóstwo słońca). Wraz z nastaniem chrześcijaństwa, zwierzchnicy Kościoła coraz krzywiej patrzyli na pogańskie praktyki. Dlatego w połowie IV wieku papież Juliusz I zmienił święto narodzenia bóstwa, obchodzone 25 grudnia, na święto narodzenia Jezusa. Trzysta lat później chrystianizacja pogańskich zwyczajów objęła południową Słowiańszczyznę, by ok. X wieku dotrzeć również na tereny obecnej Polski. Z czasem kolędowanie nabierało coraz bardziej chrześcijańskiego charakteru, aż do czasów, w których przestaliśmy w jakikolwiek sposób kojarzyć Boże Narodzenie i Nowy Rok z pogaństwem. Jak wygląda kolędowanie w XXI wieku? Po drugiej wojnie światowej dawne polskie zwyczaje związane z kolędowaniem powoli odchodziły w zapomnienie. W XXI wieku częściej możemy spodziewać się przebierańców chodzących po domach w Halloween niż kolędników odwiedzających mieszkania od Bożego Narodzenia do Trzech Króli. Obrzęd kolędowania w dawnej formie zachował się jedynie w nielicznych miejscowościach, w których o podtrzymywanie tej tradycji dbają pracownicy lokalnych domów kultury czy zespoły ludowe. Kolędy możemy usłyszeć na koncertach lub w radio czy w galeriach handlowych, natomiast z ust poprzebieranych kolędników — prawie nigdy. Źródła: S. Koziara: Tradycja kolędy w języku i kulturze polskiej. Między uniwersalnością a swojskością. „Studia Pigoniania” 2019, nr 2., E. Jakubiec-Lis: Tradycje kolędnicze w Polsce i na Podkarpaciu [dostęp: 31.11.2022] Zobacz także: Od kiedy do kiedy można śpiewać kolędy? Czy śpiewanie kolęd przez Bożym Narodzeniem to grzech? Przybieżeli do Betlejem pasterze – tekst kolędy, historia i nuty Bóg się rodzi: tekst, historia i nuty
Potrawy świąteczne z różnych krajów – przepisy nie tylko wigilijne
Zastanawialiście się, co jedzą na Wigilię i Boże Narodzenie w różnych krajach na świecie. Sprawdzamy, jakie potrawy wigilijne i świąteczne mają Niemcy, Australijczycy lub Węgrzy. Polecamy przepisy świąteczne z różnych stron świata.
Chcesz dowiedzieć się, co jedzą mieszkańcy innych krajów podczas świąt Bożego Narodzenia? Zerknij na zdjęcia i opisy potraw świątecznych z całego świata. Być może któreś z tych dań okaże się inspiracją do tego, by podczas zbliżających się świąt spróbować tradycyjnych bożonarodzeniowych przysmaków z różnych części świata?
Adwentowe pierniczki – przepis na pierniczki, które umilą czekanie na święta
Pachnące korzennymi przyprawami i miodem gwiazdki, serduszka oraz choinki... z pewnością umilą dzieciom oczekiwanie na nadejście Świętego Mikołaja i Wigilię. Możecie upiec ich więcej i pysznymi słodkimi ozdobami udekorować choinkę lub stroik na stole. Możecie też razem z mlekiem nakarmić nimi św. Mikołaja.
Zgodnie z tradycją, pierniki i pierniczki na wigilię i Boże Narodzenie piekło się w adwencie. Czas od upieczenia do świąt sprawiał, że stawały się jeszcze lepsze. A zapach korzennych przypraw roznosił się po domu, nie mieszając się z wonią gotowanej kapusty czy smażonej ryby... Współcześnie również nie trzeba czekać z pieczeniem pierników na ostatnią chwilę — sprawdź, które z nich mogą okazać się świątecznym przebojem w waszej rodzinie. Składniki na pierniczki adwentowe: 20 dag płynnego miodu (jeśli jest skrystalizowany — lekko podgrzej miód w rondelku) 1/2 kg mąki (najlepiej tortowej 450) 15 dag cukru pudru 1 czubata łyżeczka sody 2 łyżeczki przyprawy do piernika 150 dag masła 1 średnie jajko dodatkowo: lukier biały lub kolorowy
Ciasteczka dla św. Mikołaja: przepisy na przepyszne ciastka kruche i specjalne speculoos
Zgodnie z tradycją, św. Mikołaj odwiedzając domy w Belgii i Holandii, liczy na specjalnie pieczone dla niego ciasteczka. Choć tzw. speculoos (speculaasje) przygotowuje się z myślą o św. Mikołaju, podobno są tak pyszne, że zajadają się nimi całe belgijskie i holenderskie rodziny. Z kolei według Amerykanów i Kanadyjczyków, Mikołaj chętnie zje każde ciasteczka, które będą nań czekać wraz z kubeczkiem mleka.
Ciasteczka dla Mikołaja to mogą być zwykłe kupione w sklepie herbatniki albo upieczone według specjalnego przepisu na tę okazję ciastka kruche lub tzw. ciasteczka speculaas. Nazwa speculaas pochodzi od dawnego niderlandzkiego słowa speculatie oznaczającego „ochotę na coś”, „chętkę” i „namysł”. Nie bez znaczenia jest, że łacińskie speculum znaczy lustro – obrazki na ciasteczkach są lustrzanym odbiciem tych widniejących na formach do tradycyjnego wypieku speculaas. Spis treści: Ciasteczka dla św. Mikołaja: tradycja od XVII wieku Kiedy i gdzie zostawia się ciasteczka dla Mikołaja? Przepisy na ciasteczka dla św. Mikołaja Ciasteczka dla św. Mikołaja: tradycja od XVII wieku Choć zwyczaj pozostawiania ciasteczek dla Mikołaja (i marchewek dla jego reniferów) znamy w dużej mierze z amerykańskich filmów, okazuje się, że poczęstunek dla świętego znany był w Europie już w XVII wieku. Wtedy to na ziemie współczesnej Holandii i Belgii zaczęły trafiać przyprawy korzenne, które stały się nieodłącznym dodatkiem do ciasteczek zwanych speculoos – wypiekanych w specjalnych, drewnianych formach przed świętami Bożego Narodzenia. Speculoos obecnie można kupić w sklepach przez cały rok (podobnie jak nasze rodzime pierniki). Jednak ci, co znają ich smak, twierdzą, że najlepiej smakują, jeśli są pieczone w grudniu dla Mikołaja. Kiedy i gdzie zostawia się ciasteczka dla Mikołaja? Jako że św. Mikołaj ma całkiem dobrą intuicję oraz „nosa” do tego, co dobre – bez trudu znajdzie przygotowane dla niego ciastka. Możemy zatem pozostawić je na talerzyku na stole w kuchni, na parapecie okiennym lub przed domem. O tym, jak dużo ciasteczek zostawić – decydujemy sami. Należy wziąć pod uwagę, że Mikołaj podróżuje z elfami lub Śnieżynką, którym też należy się słodki poczęstunek. Z drugiej strony – nasze ciasteczka z pewnością nie będą jedynymi, które przyjdzie Mikołajowi i jego towarzyszom kosztować w dzień rozwożenia prezentom… Można więc uznać, że trzy lub pięć ciasteczek spokojnie wystarczy, a pozostałe można śmiało spałaszować w gronie domowników. Prócz ciasteczek dobrze jest zostawić też kubek z mlekiem do popicia. Warto też pamiętać o reniferach ciągnących sanie, które od ciastek zdecydowanie wolą słodką marchewkę. Ciastka dla Mikołaja warto mieć gotowe przed 6 oraz 24 grudnia – tak, by w te dni czekały już na świętego. Jeśli nie mamy czasu na pieczenie ciastek, można oczywiście zaproponować Mikołajowi swoje ulubione ciastka ze sklepu, ale… one nie wypełnią naszego mieszkania zapachem tak jak te domowe. Przepisy na ciasteczka dla św. Mikołaja Poniżej przedstawiamy niezawodne przepisy na dwa rodzaje ciastek dla Mikołaja – speculoos oraz klasyczne kruche ciasteczka. Speculoos: tradycyjne ciastka dla Mikołaja 2 szklanki mąki pszennej ½ szklanki cukru trzcinowego (im ciemniejszy tym lepszy) 120 g zimnego masła (min. 82 proc.) 3 łyżki mleka Przyprawy zmielone lub utłuczone w moździerzu, w następujących ilościach: cynamon – 1 łyżeczka, goździki i imbir – po ¼ łyżeczki, szczypta gałki muszkatołowej Zacznij od wymieszania suchych składników (mąki, cukru i przypraw). Do mieszanki dodaj mleko i starte na tarce zimne masło. Zagnieć ciasto. Owiń ciasto folią spożywczą i włóż do lodówki co najmniej na 2 godziny. Następnie rozwałkuj ciasto (na grubość ok. pół cm) i przy pomocy formy do speculoos lub zwykłych foremek wykrawaj z niego ciastka. Piecz przez około kwadrans w nagrzanym do 170 stopni piekarniku. Kruche ciastka dla Mikołaja 1 ½ szklanki mąki (najlepiej wymieszaj mąkę tortową z pszenną mąką pełnoziarnistą) ½ szklanki cukru 100 g zimnego masła 1 jajko Ewentualnie łyżka śmietany 18 proc. 1 łyżka cukru waniliowego lub ulubiony olejek do ciasta (np. cytrynowy lub pomarańczowy) Zacznij od wymieszania suchych składników (mąki i cukru). Dodaj starte na tarce zimne masło i jajko (oraz cukier waniliowy/olejek). Zagnieć ciasto (jeśli jest za gęste – dodaj łyżkę śmietany, jeśli za rzadkie – łyżkę mąki). Następnie rozwałkuj ciasto (na grubość ok. pół cm) i używając foremek, wykrawaj ciastka. Piecz przez około kwadrans w nagrzanym do 170 stopni piekarniku. Po wystudzeniu oba warianty ciastek dla Mikołaja świetnie smakują zarówno z mlekiem, kakao czy inką, jak i kawą czy herbatą. Zobacz także: Ciasteczka na choinkę: 3 proste przepisy na ozdobne ciasteczka Słodkie prezenty — zrób je razem z dzieckiem! Jak dekorować świąteczne pierniki [WIDEO]
Katarzynki w polskiej tradycji: kiedy są i co to za święto?
Katarzynki to tradycja podobna do andrzejek. Związana jest z najpopularniejszymi w roku imieninami Katarzyny, które przypadają pod koniec listopada. Wtedy to w Kościele wspomina się św. Katarzynę, patronkę trudnych sytuacji rodzinnych, a także studentów i kolejarzy. Święta Katarzyna jest również uosobieniem wierności i niewinności, czyli cnót wzorowej żony. To właśnie z tego powodu w wigilię dnia św. Katarzyny, czyli 24 listopada, obchodziło się tzw. katarzynki. Jak powstała ta tradycja i na czym polega?
Katarzynki nie są tak popularne jak andrzejki, choć mają ze sobą wiele wspólnego, głównie za sprawą związanych z nimi wróżb. Sprawdziliśmy, co to za święto, jak katarzynki obchodzono dawniej i jak można obchodzić je współcześnie. Być może niektóre z tradycyjnych wróżb katarzynkowych okażą się inspiracją i powtórzymy je podczas spotkań katarzynkowo-andrzejkowych? Spis treści: Skąd wzięły się katarzynki? Jak mężczyźni wróżyli sobie w katarzynki Katarzynki i andrzejki, to w XXI wieku 2 w 1 Skąd wzięły się katarzynki? Tradycja katarzynek sięga czasów pogańskich. Czas zamierania przyrody, wyznaczający koniec roku, wiązał się ściśle z nadzieją i ciekawością młodych co do przyszłości, której przejawem była zainteresowanie różnego rodzaju wróżbami. Po długiej i bezskutecznej walce z praktykami magicznymi zakorzenionymi wśród ludu – Kościół postanowił je zaakceptować i uświęcić postaciami patronów: św. Katarzyny (wspomnienie w kalendarzu: 25 listopada) i św. Andrzeja (30 listopada). Święta Katarzyna była piękną Egipcjanką, która odznaczała się wyjątkową inteligencją i wysokim pochodzeniem. Nic dziwnego, że o jej rękę starali się najmożniejsi kawalerowie, łącznie z pewnym cesarzem. Piękna dziewczyna postanowiła jednak, że jako chrześcijanka, będzie żyła w czystości i złożyła stosowne śluby. Odmawiając kultu pogańskich bóstw oraz zgody na małżeństwo, została skazana na dotkliwe tortury. W cudowny sposób nie wyrządziły jej one żadnej krzywdy… Na wieść o tym liczni poganie przyjęli chrześcijaństwo, co jeszcze bardziej rozwścieczyło okrutnego cesarza Maksencjusza. Skazał on dziewczynę na śmierć przez ścięcie mieczem. Kościół ogłosił ją świętą. Katarzyna ukazywana jest na obrazach jako piękna królewna o długich włosach. Jej atrybutem jest księga lub symbole męczeństwa. A wspomnienie w kalendarzu liturgicznym, przypadające na dzień 25 listopada – przypada na ostatnie dni przed adwentem. Dlatego w przeddzień św. Katarzyny mężczyźni spotykali się w karczmach przy muzyce i gorzałce, a także przy wróżbach, które miały kawalerom odsłonić rąbka tajemnicy w sprawie przyszłych żon. Jak kiedyś mężczyźni wróżyli sobie w katarzynki? Jak już wspomnieliśmy, wróżby katarzynkowe miały miejsce 24 listopada, czyli w wigilię dnia św. Katarzyny przypadającego na 25 listopada. Część z nich odbywała się w karczmie, a część w zaciszu domowego ogniska, już powrocie do domu. Wierzono np., że dziewczyna, która przyśni się tej nocy kawalerowi – okaże się najlepszą żoną. Aby wzmocnić wiarygodność proroczego snu, młodzi mężczyźni dotykali swego ciała częścią kobiecej garderoby (np. fartuchem). Ci kawalerowie, którzy umieli pisać i czytać, wkładali też pod poduszkę kartki z imionami potencjalnych wybranek. Po przebudzeniu losowali karteczkę i… znajdywali odpowiedź na pytanie o to, z kim przyjdzie im się ożenić. W wigilię dnia św. Katarzyny nieżonaci mężczyźni zrywali też gałązki z drzewek wiśniowych lub czereśniowych i wkładali je do naczynia z wodą. Jeśli na gałązce do wigilii Bożego Narodzenia pojawiły się kwiaty – oznaczały ślub jeszcze w nadchodzącym roku. Podczas spotkań w gospodzie panowie wróżyli sobie również z ukrytych pod kubkami przedmiotów. Gdy pod kubkiem znaleźli obrączkę – czekał ich ożenek, jeśli trafił im się kłos zboża - mogli spodziewać się dobrych plonów, a moneta symbolizowała bogactwo. Gdy pod kubkiem nie było nic, oznaczało to, że w przyszłym roku nie należy spodziewać się ani ożenku, ani urodzaju, ani pieniędzy. Katarzynki i andrzejki w XXI w., czyli 2 w 1 Repertuar wróżb katarzynkowych był dużo uboższy niż wróżb andrzejkowych. Zresztą katarzynki i zwyczaje z nimi związane nigdy nie cieszyły tak dużą popularnością jak np. lanie wosku przez dziewczęta w andrzejki. Na początku XX wieku zwyczaj katarzynkowych wróżb całkowicie zaniknął. Można powiedzieć, że współcześnie katarzynki i andrzejki, mężczyźni i kobiety obchodzą wspólnie – bale andrzejkowe (z muzyką i alkoholem) odbywają się z reguły w czasie przedadwentowych ostatków (bliżej 25 listopada), a w spotkaniach andrzejkowych a czasie adwentu (bliżej 30 listopada) – uczestniczą chłopcy i dziewczęta w różnym wieku, również dzieci. Źródła: Z. Kupisiński: Adwentowi święci – Katarzyna i Andrzej w tradycji ludowej. „Roczniki Teologii Fundamentalnej i Religiologii” 2010, nr 2 K. Zawistowicz: Wróżby w wigilię św. Andrzeja i św. Katarzyny, „Wiedza i Życie” 1988, nr 11 Zobacz także: Przepisy na Andrzejki – 5 sprawdzonych dań na przyjęcie Wróżby andrzejkowe dla dzieci – nie tylko lanie wosku Wróżby andrzejkowe: lanie wosku. Interpretacja kształtów
Puste miejsce przy stole wigilijnym: co oznacza, dla kogo je zostawiamy? [tradycja i symbolika]
Puste miejsce przy stole wigilijnym to staropolska tradycja o słowiańskich korzeniach. Na wigilijnym stole powinno pojawić się 12 dań, sianko pod obrusem i dodatkowe nakrycie dla niespodziewanego gościa. Sprawdź, skąd wziął się ten zwyczaj.
Puste miejsce przy stole wigilijnym to jeden ze zwyczajów świątecznych. W dawnych czasach wierzono, że w tym wyjątkowym czasie na ziemi zjawiają się także dusze zmarłych i należy o nich nie tylko pamiętać, ale także odpowiednio je ugościć. Jeszcze w XIX wieku na polskich wsiach popularne było przekonanie, że w wigilię można ujrzeć dusze osób, które zmarły w danym roku. Należało tylko zajrzeć przez dziurkę od klucza do izby, w której trwa wigilijna wieczerza. Puste miejsce przy stole wigilijnym: dla kogo? Tradycyjnie puste miejsce przy stole zostawia się dla niespodziewanego gościa. Może być to osoba, która pojawi się w naszym domu bez wcześniejszej zapowiedzi np. daleki krewny lub osoba będąca w trudnej sytuacji życiowej. Jednak zgodnie z ludowymi wierzeniami, tradycyjnie zostawia się puste miejsc przy stole dla wędrowca lub „przybysza z zaświatów”. Puste miejsce przy stole wigilijnym: co oznacza? Dodatkowe nakrycie na stole wigilijnym to nie tylko „pusta tradycja”, ale deklaracja wrażliwości społecznej, tolerancji, otwartości na drugiego człowieka. Oznacza, że jesteśmy gotowi przyjąć obcą osobę pod swój dach, ugościć ją i pomóc na miarę własnych możliwości. Święta Bożego Narodzenia to także czas miłości i przebaczania. Być może puste miejsce na stole czeka na kogoś, kto chciałby powrócić na łono rodziny? Zobacz także: Pomysł na prezent dla 7-latki: na urodziny, święta, Dzień Dziecka Wigilia a karmienie piersią: jakie potrawy może jeść mama karmiąca? Wigilia klasowa: jak ją przygotować? [pomysły, potrawy]
Sianko pod obrusem: co symbolizuje i dlaczego kładziemy je w wigilię?
Dawniej na stół lub ławę, przy której siadano do wigilijnej wieczerzy, kładziono zboże, słomę lub siano. Współcześnie pod obrus wkłada się najczęściej siano. Wyjaśniamy, jakie ma to znaczenie oraz co zrobić z siankiem wigilijnym po skończonej wieczerzy.
Umieszczanie siana na wigilijnym stole to jedna z najpowszechniejszych tradycji bożonarodzeniowych. Najczęściej siano kładzie się pod obrusem, rzadziej – na obrusie, a jeszcze rzadziej – pod stołem lub na krzesłach. W bardzo nielicznych przypadkach można spotkać się ze zwyczajem umieszczania wigilijnego sianka pod choinką. Jedno jest pewne — sianko w wigilijny wieczór dla wielu z nas ma większe znaczenie niż wieszanie jemioły. Spis treści: Dlaczego kładziemy sianko pod obrusem Co symbolizuje sianko wigilijne Co zrobić z siankiem po wigilijnej wieczerzy Dlaczego kładziemy sianko pod obrusem Badacze najdawniejszych zwyczajów ludowych zwracają uwagę, że znacznie siana (a także słomy czy zbóż) miało w wigilijny wieczór sens szczególny. Niewykluczone, że tradycja ta sięga czasów pogańskich, kiedy jeszcze jesienno-zimowe święta miały charakter związany z kultem zmarłych. Siano — jako sucha trawa — miałyby mieć związek z obumieraniem. Najczęściej wskazuje się jednak na związek sianka wigilijnego z sianem, na którym przyszedł na świat mały Jezus. Zwyczaj ten, przekazywany z pokolenia na pokolenie, przetrwał do dziś w formie symbolicznej — z reguły pod obrus wkładamy niewielką ilość sianka, podczas gdy nasi przodkowie nakrywali nim cały blat ławy czy stołu. Co symbolizuje sianko wigilijne Narodzenie Syna Bożego na sianie wskazuje na to, jak ubodzy byli Maryja i Józef. Jednocześnie oznacza też skromność, która towarzyszyła narodzeniu Jezusa w stajence. Mimo to właśnie sianko pod obrusem ma zapewnić domownikom dobrobyt i szczęście. W dawnych czasach wigilijne sianko było nie tylko symbolem, ale także służyło do wróżenia. Musisz wiedzieć, że nasi przodkowie przywiązywali ogromną wagę do wigilijnych wróżb. To, co przyniesie kolejny rok, próbowano odgadnąć, m.in. wyciągając spod obrusa źdźbła siana. Im źdźbło było dłuższe i prostsze, tym dłuższe i zdrowsze życie zapowiadało. Krótkie, ukruszone źdźbło mogło oznaczać nie tylko kłopoty ze zdrowiem lub śmierć, ale też bardzo skromne plony. Co zrobić z siankiem po wigilijnej wieczerzy Dawniej siano towarzyszące wigilii noszono zwierzętom gospodarskim. Współcześnie wiele osób uważa, że najlepiej jest je spalić lub zakopać, podobnie jak w przypadku skorupek z poświęconych na Wielkanoc jajek. Pozostali wyrzucają sianko, kiedy tylko spełni swoją rolę. Zobacz także: Jaki post obowiązuje podczas katolickiej wigilii: ilościowy, jakościowy czy... żaden? 9 sposobów, by umilić dziecku oczekiwanie na święta Wierszyki z życzeniami na Boże Narodzenie
Fragment Pisma świętego na Wigilię – co się czyta przy wigilijnym stole i jaką modlitwę się wypowiada?
W wigilijny wieczór, przed wieczerzą wielu z nas dzieli się opłatkiem. Są też rodziny, w których pielęgnuje się tradycję odczytania fragmentu Pisma świętego i modlitwy. Wyjaśniamy, który fragment Ewangelii czyta się w Wigilię, a także kto z domowników powinien go przeczytać i w którym momencie. Publikujemy również tekst modlitwy poprzedzającej dzielenie się opłatkiem.
Nakrywając stół do Wigilii, praktykujący katolicy nie zapominają o duchowym pokarmie, jakim jest dla nich Słowo Boże i modlitwa. Dlatego oprócz talerzy, półmisków pełnych tradycyjnych wigilijnych potraw i opłatka, na ich stole nie może zabraknąć świec i Biblii. Pismo święte, z którego będzie odczytywany odpowiedni fragment, może być w dowolnym przekładzie – np. staropolskiej wersji z 1599 roku w słynnym tłumaczeniu Jakuba Wujka, ze współczesnej Biblii Tysiąclecia lub biblii w gwarze… śląskiej, góralskiej lub kaszubskiej. Spis treści: Tradycja czytania fragmentu Pisma świętego w wigilijny wieczór Kiedy i kto powinien czytać fragment Pisma św. w wigilię? Fragment Ewangelii wg św. Łukasza czytany w wigilię (dwie wersje) Tradycja czytania fragmentu Pisma świętego w wigilijny wieczór Trudno powiedzieć, kiedy tak naprawdę powstała tradycja odczytywania w domach fragmentu Ewangelii podczas Wigilii. Można jedynie przypuszczać, że do końca XVIII wieku o zwyczaju tym nie mogło być mowy, ponieważ aż 90 proc. Polaków nie potrafiło czytać. Z każdym kolejnym wiekiem odsetek analfabetów malał, a jeszcze w 1931 roku wśród polskich katolików wynosił 17 procent. Jednocześnie, chociażby w Chłopach W. Reymonta, znajdziemy dowód na to, że nawet niepiśmienny, prosty lud nie zapominał w wigilijny wieczór o modlitwie poprzedzającej dzielenie się opłatkiem. W tomie zatytułowanym Zima chłopi wypatrują pierwszej gwiazdki, by na jej widok uklęknąć wprost na śniegu. Padają też słowa: „Czas wieczerzać, kiedy słowo ciałem się stało!”, które są nawiązaniem do Ewangelii. Bezpośrednio przed wieczerzą gospodarz Boryna przeżegnał się i podzielił opłatek między zebranych w chacie. Kiedy i kto powinien czytać fragment Pisma św. w Wigilię? Fragment Ewangelii przed kolacją wigilijną może czytać osoba będąca głową rodziny lub najstarsze dziecko. Co do tego nie ma jednoznacznych instrukcji. Wyraźnie jednak zaleca się, by fragment pisma świętego został odczytany po zapaleniu świecy i modlitwie. Modlitwę powinien zacząć rodzic, ojciec lub matka słowami: „W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen.” Ta sama osoba, zapalając świecę, mówi: „Światło Chrystusa”. Na co zebrani przy stole odpowiadają: „Bogu niech będą dzięki”. W tym momencie nadchodzi czas na odczytanie na głos fragmentu Ewangelii. Fragment Ewangelii wg św. Łukasza czytany w Wigilię Fragment Pisma św. czytany w wigilię pochodzi z rozdziału 2 Ewangelii św. Łukasza. Są to wersy od 1. do 14 (Ł 2, 1-14). Pochodzą z Biblii Tysiąclecia. W owym czasie wyszło rozporządzenie Cezara Augusta, żeby przeprowadzić spis ludności w całym państwie. Pierwszy ten spis odbył się wówczas, gdy wielkorządcą Syrii był Kwiryniusz. Wybierali się więc wszyscy, aby dać się zapisać, każdy do swego miasta. Udał się także Józef z Galilei, z miasta Nazaret, do Judei, do miasta Dawidowego, zwanego Betlejem, ponieważ pochodził z domu i rodu Dawida, żeby się dać zapisać z poślubioną sobie Maryją, która była brzemienna. Kiedy tam przebywali, nadszedł dla Maryi czas rozwiązania. Porodziła swego pierworodnego Syna, owinęła Go w pieluszki i położyła w żłobie, gdyż nie było dla nich miejsca w gospodzie. W tej samej okolicy przebywali w polu pasterze i trzymali straż nocną nad swoją trzodą. Naraz stanął przy nich anioł Pański i chwała Pańska zewsząd ich oświeciła, tak że bardzo się przestraszyli. Lecz anioł rzekł do nich „Nie bójcie się! Oto zwiastuję wam radość wielką, która będzie udziałem całego narodu: dziś w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, którym jest Mesjasz Pan. A to będzie znakiem dla was: znajdziecie Niemowlę owinięte w pieluszki i leżące w żłobie”. l nagle przyłączyło się do anioła mnóstwo zastępów niebieskich, które wielbiły Boga słowami: „Chwała Bogu na wysokościach, a na ziemi pokój ludziom Jego upodobania”. W Wigilię można przeczytać również fragment Biblii przetłumaczonej dawno, dawno temu przez Jakuba Wujka. To wersja dla tych, którym bliski jest staropolski język: I stało się w one dni, wyszedł dekret od Cesarza Augusta, aby popisano wszystek świat. Ten popis pierwszy stał się od starosty Syryjskiego Cyryna. I szli wszyscy, aby się popisali, każdy do miasta swego. Szedł téż i Józeph od Galilei, z miasta Nazareth, do Żydowskiéj ziemie, do miasta Dawidowego, które zowią Bethlehem, przeto, iż był z domu i pokolenia Dawidowego, Aby był popisan z Maryą, poślubioną sobie małżonką brzemienną. I stało się, gdy tam byli, wypełniły się dni, aby porodziła. I porodziła syna swojego pierworodnego, a uwinęła go w pieluszki i położyła go w żłobie, iż miejsca im nie było w gospodzie. A byli pasterze w téjże krainie czujący i strzegący nocne straże nad trzodą swoją. A oto Aniół Pański stanął podle nich, a jasność Boża zewsząd je oświeciła, i zlękli się wielką bojaźnią. I rzekł im Aniół: Nie bójcie się; bo oto opowiadam wam wesele wielkie, które będzie wszystkiemu ludowi, Iż się wam dziś narodził Zbawiciel, który jest Chrystus Pan, w mieście Dawidowem. A ten wam znak: Znajdziecie niemowlątko uwinione w pieluszki i położone w żłobie A natychmiast było z Aniołem mnóstwo wojska niebieskiego, chwalących Boga i mówiących: Chwała na wysokości Bogu, a na ziemi pokój ludziom dobréj woléj. Nowy Testament został przetłumaczony na takie gwary jak: góralska, śląska i kaszubska. Dlatego część rodzin ze Śląska, Kaszub czy z terenów góralszczyzny, przywiązanych do swych korzeni – czyta w wigilię fragment pisma św. w swojej gwarze. Przykładowe tłumaczenia na śląską gwarę znajdują się na portalu tuudi.net. Źródła: T. Łepkowski: Słownik historii Polski. Warszawa 1973 W. Reymont: Chłopi. Zima. (wyd. dowolne) Modlitwa przy wigilijnym stole. niedziela.pl [dostęp: 04.11.2022] Biblia Jakuba Wujka. jezuici.pl [dostęp: 04.11.2022] Zobacz także: Kolędy – teksty polskich kolęd (także do druku) Ozdoby z makaronu na święta Bożego Narodzenia Szopka z papieru – trzy wersje szopki DIY do zrobienia z dzieckiem
Rogale świętomarcińskie: legenda pełna dobra
Rogale świętomarcińskie to tradycyjny przysmak z Poznania i okolic, jedzony 11 listopada od ponad stu lat. Ale smak słodkich półksiężyców z nadzieniem z białego maku znają nie tylko mieszkańcy Wielkopolski… O tym, dlaczego w listopadzie je się rogale marcińskie, mówi piękna legenda.
Tradycja rogali świętomarcińskich (zwanych również marcińskimi) ściśle wiąże się z postacią św. Marcina –patrona pokoju i miłosierdzia. Jego wspomnienie w Kościele katolickim przypada na dzień 11 listopada. Legenda o rogalach świętomarcińskich Poznańska tradycja zajadania się rogalami świętomarcińskimi sięga 1891 roku. Wtedy to piekarz Walenty dowiedział się, kim był św. Marcin, który patronował jednemu z poznańskich kościołów. W dzień odpustu, 11 listopada o św. Marcinie zawsze opowiadał proboszcz tej parafii. Święty Marcin zasłynął ze swego miłosierdzia, gdy pewnego zimowego dnia spotkał nagiego żebraka. Niewiele myśląc, odciął pół swego płaszcza i podzielił się ze zmarzniętym biedakiem. Postawa św. Marcina zainspirowała piekarza Walentego do tego, by zrobić coś równie dobrego. W wigilię odpustu, modląc się do św. Marcina, prosił go, by podpowiedział mu, co dobrego może zrobić. W pewnym momencie do uszu piekarza dobiegł odgłos końskich kopyt. Gdy wyszedł z domu, jego oczom ukazał się żołnierz na koniu. Uśmiech św. Marcina i… podkowa na śniegu Święty nie powiedział ani słowa. Uśmiechnął się do Walentego i odjechał. Kiedy zniknął, piekarz zobaczył, że na śniegu koń żołnierza zostawił podkowę. Piekarczykowi kształt podkowy od razu skojarzył się z kształtem rogalika. Natychmiast też wziął się do pracy – zagniótł ciasto, przygotował makowo-bakaliowe nadzienie, po czym formował rogale i piekł je całą noc. Być może nawet pokrył je białym jak śnieg lukrem... Na drugi dzień, po uroczystej mszy rozdał rogaliki ubogim. Od tamtej pory, każdej nocy poprzedzającej dzień św. Marcina, Walenty wypiekał swe coraz słynniejsze rogale. Wkrótce pod nazwą świętomarcińskich znali je wszyscy poznaniacy. Po śmierci piekarza Walentego tradycję pieczenia rogalików przejęli inni piekarze. Aktualnie rogale zwane świętomarcińskimi wolno piec jedynie zgodnie z jedną recepturą. W ten sposób rogaliki marcińskie wszędzie smakują tak samo jak na poznańskiej ul. Św. Marcin w dzień odpustu 11 listopada. Zobacz także: Jak zrobić kotylion na Święto Niepodległości –​ wzory na prosty kotylion DIY Jak uczcić Święto Niepodległości z dzieckiem? Ten film świetnie to pokazuje! [WIDEO] Pełny tekst hymnu Polski: słowa „Mazurka Dąbrowskiego” do druku
Pańska skórka: warszawski przysmak, który był lekarstwem
Pańska skórka to coś, co wielu warszawiakom od dziecka kojarzy się z dniem Wszystkich Świętych. A to dlatego, że można ją kupić tego dnia niemal przed każdym cmentarzem. Wyjaśniamy, czym dokładnie jest ten przysmak. Sprawdziliśmy, od jak dawna i gdzie sprzedaje się pańską skórkę oraz jak i z czego robiło się ją dawniej.
Pańska skórka od 2008 roku znajduje się na liście Mazowieckich Produktów Tradycyjnych. W kategorii produkty piekarnicze i cukiernicze jest jedynym produktem cukierniczym. Wyjaśniamy, z jakich powodów pańska skórka jest dla wielu jedyna w swoim rodzaju. Spis treści: Pańska skórka: co to jest? Historia pańskiej skórki Pańska skórka: składniki i receptura ściśle tajne Pańska skórka: co to jest? Pańska skórka to prostokątny jasnoróżowy cukierek. To właśnie kolor zadecydował o nazwie tych słodyczy – jako że przypominał różany rumieniec na bladych policzkach panny. Dlatego też początkowo na cukierki te mówiono „panieńska skórka”. Pod właśnie taką nazwą widnieje ona w przedwojennym Słowniku warszawskim (czyli Słowniku Języka Polskiego pod red. J. Karłowicza, A. A. Kryńskiego i W. Niedźwieckiego wyd. w latach 1908 – 1927). Subtelna barwa pańskiej skórki może być myląca, jeśli chodzi o jej smak i twardość. Jest to bowiem bardzo słodki i bardzo twardy frykas. Do czego można porównać smak pańskiej skórki? Trudno powiedzieć. Według charakterystyki opracowanej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest on „bardzo słodki, mleczny, lekko migdałowo-karmelowy, intensywny”. Osoby, które nie mają powodu, by darzyć pańską skórkę jakimkolwiek sentymentem, jej smak często określają jako „słodki i chemiczny”. Gdzie jeszcze prócz przycmentarnych straganów można kupić pańską skórkę? Chociażby na warszawskiej Starówce lub innych miejscach, gdzie jesienią rozstawiane są stoiska z przysłowiowym „mydłem i powidłem”. Pańską skórkę często można dostać również na jesiennych odpustach i jarmarkach w podwarszawskich miejscowościach. Historia pańskiej skórki We wspomnianym wyżej Słowniku warszawskim znajdziemy informację, że pańska skórka najpierw sprzedawana była w… aptekach. W tabliczkach, jako lekarstwo mające pomagać na kaszel. Działanie łagodzące skutki kaszlu miał jeden ze składników pańskiej skórki – ślaz, czyli kwiat malwy. Na początku XX wieku, prócz ślazu, w skład pańskiej skórki wchodziły: guma arabska, cukier, piana z białek i olejek z kwiatu pomarańczy. Składniki łączono, po czym formowano z nich tabliczki i suszono „w cieple umiarkowanym”. Jeszcze przed wojną, pańska skórka zyskała ogromną popularność wśród dzieci i dorosłych jako słodki przysmak. Zaczęto też sprzedawać ją nie tylko w aptekach. Być może jednak to właśnie pierwotny, leczniczy charakter skórki pańskiej, sprawił, że jej sprzedaż uruchamiano zwłaszcza jesienią, gdy łatwo było o kaszel czy infekcję gardła? Pańska skórka: składniki i receptura ściśle tajne Współcześnie prawo do produkcji pańskiej skórki ma zaledwie kilka cukierniczych manufaktur. Jak łatwo się domyślić, receptura stanowi tajemnicę handlową. Można przypuszczać, że – jak w przypadku innych produktów spożywczych – proces produkcyjny różni się od przedwojennego. Według raportu „Niematerialna Warszawa” produkcja pańskiej skórki odbywa się w manufakturach, bez specjalistycznych urządzeń oraz... bez oficjalnych pozwoleń. Sprzedawcy pańskiej skórki docierają do jej producentów indywidualnie, kupują przysmak w blokach, które należy pociąć lub nabywają skórkę już pociętą i zawiniętą w pergamin. Pewni co do składników i kalorii możemy być jedynie, gdy sami przygotujemy pańską skórkę. Taka z cukru, octu, wody, soku malinowego i piany z białek, o wielkości zbliżonej do jednej sztuki „skórki” z przycmentarnego straganu – będzie miała ok. 100 kcal. W sieci jest wiele przepisów na pańską skórkę, ale chyba jeszcze więcej negatywnych komentarzy od tych, którym domowa pańska skóra zupełnie się nie udała — okazuje się, że nie lada sztuką jest uzyskanie odpowiedniej twardości smakołyku. Poza tym, według wielu najlepiej smakuje nie w domu, a przed wejściem na cmentarz lub już po wizycie na grobach. Czy pańską skórkę można podawać dziecku? To zależy od tego, jak bardzo ograniczamy cukier w diecie malucha. Rodzice, którzy nie podają swym dzieciom cukru pod żadną postacią – z pewnością nie zaproponują im bardzo słodkiej pańskiej skórki. Wiele też zależy od wieku dziecka – pańska skórka jest naprawdę twarda i trudno ją pogryźć. Zresztą podobnie jak szczypki (długie cukierki sprzedawane przy cmentarzach w województwie lubelskim) czy trupi miodek (zwany też tureckim miodkiem, kupowany chętnie na przełomie października i listopada w Krakowie i okolicach). Źródła: Pańska skórka, w: Słownik języka polskiego, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, t. 4, Warszawa 1900–1927, E. Klekot, H. Schreiber: Niematerialna Warszawa. Tradycje, zwyczaje, praktyki we współmieście. Warszawa 2020, K. Olchowy: Pańska skórka: obowiązkowy przysmak podczas Wszystkich Świętych, polki.pl [dostęp: 26.10.2022] Pańska skórka, opis produktu wpisanego na Listę Mazowieckich Produktów tradycyjny w witrynie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju wsi, www.gov.pl/rolnictwo/panskaskorka [dostęp: 26.10.2022], Zobacz także: Wszystkich Świętych a dzieci: jak przygotować dziecko na dzień Wszystkich Świętych? Czy 2 listopada jest wolny? Czy w Zaduszki idzie się do szkoły i pracy? Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci?
Roraty: co to za msza? Kiedy są odprawiane i jak wyglądają?
Roraty to jeden z najważniejszych zwyczajów adwentowych w tradycji katolickiej. Sprawdziliśmy, od jak dawna odprawiane są w polskich kościołach, ak wyglądają i czy zawsze muszą rozpoczynać się przed wschodem słońca.
W 2022 roku adwent rozpoczyna się w niedzielę, 27 listopada. Oznacza to, że od poniedziałku, 28 listopada aż do soboty, 24 grudnia w kościołach odprawiane będą roraty. Adwentowe msze najczęściej odbywają się bardzo wcześnie rano, kiedy jest jeszcze ciemno (w niektórych parafiach — w godzinach wieczornych). Mrok nocny rozpraszać mają płonące świece i lampiony, które są nieodłącznym elementem roratów, które określane są również jako słoneczne msze. Spis treści: Co to są roraty? Kiedy odprawia się roraty i ile trwają? Historia mszy roratnich Co to są roraty? W kościele katolickim roraty to msza święta odprawiana rankiem w czasie adwentu. Nabożeństwo to otwiera pieśń, której słowa pochodzą z biblijnej Księgi Izajasza (45, 8). Roraty to msza maryjna, dlatego podczas jej odprawiania śpiewane są pieśni na cześć Matki Boskiej. Prócz wczesnej pory odprawiania, mszy msze roratnie różnią się od innych mszy również tym, że ich początek jest odprawiany niemal po ciemku. Światło w świątyni zostaje zapalone dopiero podczas śpiewania pieśni „Chwała na wysokości Bogu”. Do tego momentu nabożeństwo trwa wyłącznie przy świetle świec i specjalnych adwentowych lampionów, które przynoszą ze sobą wierni. Trzeba przyznać, że tworzy to wyjątkowy nastrój. I od razu wiadomo, że nazwa „złota msza” wzięła się od tego ciepłego, złotego blasku licznych płomyków. Po co chodzi się na roraty? Uczestnictwo w tym adwentowym nabożeństwie ma przygotowywać wiernych nie tylko do Bożego Narodzenia, ale również do powtórnego przyjścia Jezusa. Wstawanie bardzo wczesnym rankiem to nie tylko rodzaj wyrzeczenia, ale także znak tego, że katolicy chcą w sposób pobożny czuwać i być gotowi na spotkanie z Chrystusem. Uczestnictwo w roratach pozwala katolikom przeżyć adwent, tak, by czas oczekiwania na Boże Narodzenie nie kojarzył się jedynie z przedświąteczną gorączką zakupową. Roraty - kiedy? Czy są odprawiane codziennie? Roraty odbywają się wyłącznie w dni powszednie w czasie adwentu, czyli od poniedziałku do soboty włącznie. Jeśli wigilia nie wypada w niedzielę – msza roratnia odprawiana jest również 24 grudnia. W tym roku pierwsze roraty zostaną odprawione w poniedziałek 28 listopada. Zgodnie z tradycją, msze roratnie odprawiano przed wzejściem słońca, co symbolizowało oczekiwanie na Chrystusa będącego jak świt i światło dnia. W większości polskich parafii roraty odbywają się pomiędzy godziną 6. a 7. rano. Jednocześnie, można spotkać się z odprawianiem rorat w godzinach wieczornych – możliwość taką dopuścił specjalny dekret wydany przez prymasa Stefana Wyszyńskiego w 1969 roku. Roraty trwają tyle, ile inne msze – z reguły nie są krótsze niż pół godziny, a nie dłuższe niż jedna godzina. Historia rorat Najstarsza odkryta wzmianka na temat rorat pochodzi z XIII wieku, z mszału cystersów śląskich pochodzącego z około 1250 roku. Wiadomo, że do końca XIII stulecia znana była nie tylko na terenach dzisiejszego Śląska, ale Poznana i Krakowa. Wiadomo też, że w XVI wieku roraty odprawiano już na terenie całego kraju. Co ciekawe – nie tylko w czasie adwentu, ale przez cały rok liturgiczny. „W ciemne poranki adwentu, zanim nadejdzie świt, w kościele śpiewa się starą pieśń: Rorate coeli desuper (Spuśćcie rosę, niebiosa…)” – pisała Małgorzata Musierowicz w książce „Na Gwiazdkę”. To właśnie pierwszemu słowu tej pieśni, poranne adwentowe nabożeństwa zawdzięczają nazwę: roraty… Wszak rosa jest zjawiskiem, które pojawia się w naturze bardzo wcześnie rano. Warto dodać, że światło jako bardzo ważny symbol adwentu – obecne było podczas dawnych rorat w postaci dodatkowej, siódmej świecy. Tzw. roratka była przystrojona i stała w centrum ołtarza. Siedem świec oznaczało siedem stanów społecznych takich jak: król, prymas, senatorowie, szlachta, mieszczaństwo i stan kmiecy (chłopi). W codziennym mszach roratnich uczestniczyli tacy władcy Polski jak: Zygmunt Stary, królowa Bona, Zygmunt August czy żona króla Sobieskiego, Marysieńka. Źródła: G. Bereszyński: „Przyjdź, Panie, nie zwlekaj”. Liturgia i pobożność ludowa podczas adwentu. „Warszawskie Studia Teologiczne 2010, nr 23., M. Musierowicz: Na Gwiazdkę. Łódź 2007 Zobacz także: Lampion adwentowy obowiązkowy na roraty. Jak go zrobić w domu? Wianek adwentowy – zobacz, jak zrobisz go łatwo z dzieckiem Świąteczne ozdoby z makaronu – zrób je z dzieckiem
Dzieci w Danii śpią w wózkach pozostawionych na ulicy. Rodzice z innych krajów nie pojmują, że to norma kulturowa
Drzemka niemowląt na świeżym powietrzu (bez względu na pogodę)? To bardzo popularny zwyczaj wśród duńskich mam. Codziennie wystawiają wózek z dzieckiem przed dom (lub kawiarnię, gdzie właśnie piją kawę) i… zupełnie nie martwią się o to, że ktoś mógłby zrobić maleństwu krzywdę?
Zjawisko pozostawiania wózków na ulicach w Danii i innych krajach skandynawskich to codzienność. Kwestię tę poruszyła na TikToku użytkowniczka @annieineventyrland. Swą publikacją wywołała mnóstwo komentarzy rodziców z całego świata. Drzemka na świeżym powietrzu: w Danii to norma kulturowa „Duńska praktyka spania na zewnątrz w wózku jest nie tylko normą kulturową, ale jest nawet zalecana przez położne i pielęgniarki dziecięce. Mówi się, że świeże powietrze utrzymuje dzieci w zdrowiu i pomaga im lepiej spać, drzemka dziecka w wózku na zewnątrz odbywa się przy każdej pogodzie” – wyjaśnia autorka filmiku. Na opublikowanych przez nią zdjęciach widać wózki (z przeciwdeszczowymi pokrowcami lub bez), w których śpią niemowlęta. Wózki stoją wprost na ulicy, podczas gdy ich mamy robią zakupy w pobliskim sklepie lub piją kawę w kawiarni. Owszem, mamy nie są daleko, a w niemal każdym wózku jest niania elektroniczna, ale… w wielu innych krajach taki zwyczaj jest nie do pomyślenia! Dlaczego w Danii nikt nie boi się porwań? Jak to jest, że w Danii nikt nie boi się pozostawiać wózka z dzieckiem przed sklepem czy restauracją. Duńczycy od lat utrzymują się w czołówce najszczęśliwszych narodów świata. Według licznych raportów wiąże się to z poczuciem autonomii i wzajemnym zaufaniem. Nie bez znaczenia jest też, że w Danii oraz innych krajach skandynawskich statystyki dotyczące przestępczości są dość niskie… Może wszystko to sprawia, że rodzice nie boją się o swoje dzieci? Internauci zachwyceni, ale… Internautom z całego świata bardzo się podoba zwyczaj duńskich rodziców. Niestety, bardzo często podkreślają, że w ich krajach pozostawianie wózków bez opieki jest nie do pomyślenia lub stanowi przejaw nieodpowiedzialności: „Luksusy społeczeństwa wysokiego zaufania...”; „Ja nie mogę nawet zostawić obiadu w lodówce w pracy!”; „Jako Amerykanin nie mogę nawet wyobrazić sobie tak bezpiecznego kraju… i to jest smutne”; „Kocham to, co się dzieje w Danii. Ale Włosi w takiej sytuacji dostaliby ataku serca”; „W Australii to się nazywa nieodpowiedzialność”. View oEmbed on the source website źródło: Tik Tok/@annieineventyrland Piszemy też o: Lekarze radzili matce przerwać ciążę: jej córka miała nie mówić, nie chodzić, nie jeść. Tak teraz wygląda „Powiedziano mi, że piekący ból to zatkany przewód mleczny – teraz walczę o życie”, wyznaje mama dwójki dzieci Nastolatek dał obcej dziewczynie sweter, kiedy zauważył, że dostała miesiączki
Poczet sztandarowy – znaczenie, zachowanie, komendy
Poczet sztandarowy jest w każdej szkole i bierze udział we wszystkich ważnych szkolnych uroczystościach. Tworzące go osoby muszą podczas pełnienia obowiązków odpowiednio się ubierać, nosić insygnia pocztu oraz zachowywać się w ściśle określony sposób.
Poczet sztandarowy uświetnia wszystkie najważniejsze uroczystości szkolne. Dodaje im powagi i przywołuje polskie tradycje patriotyczne. Osoby wchodzące w skład pocztu pełnią funkcje reprezentacyjne, dlatego są wybierane nieprzypadkowo. Kadencja pocztu sztandarowego trwa 1-2 lata. Spis treści: Poczet sztandarowy – czym jest? Poczet sztandarowy – strój i insygnia Zachowanie pocztu sztandarowego Poczet sztandarowy – komendy Najczęstsze błędy pocztów sztandarowych Poczet sztandarowy – czym jest? Szkolny poczet sztandarowy zwykle tworzą trzy osoby. Są to: sztandarowy (chorąży) – niesie sztandar szkoły, osoby asystujące (asysta) – dwie osoby ustawiające się po bokach sztandarowego. Do pocztu sztandarowego wybierani są wyróżniający się stopniami, oceną z zachowania i postawą patriotyczną uczniowie. W szkołach koedukacyjnych najczęściej rolę sztandarowego pełni chłopiec, a rolę asystujących – dziewczynki. Często też do pocztu trafiają osoby o wysokim wzroście. Bycie członkiem pocztu sztandarowego uznawane jest za wyróżnienie. Zadaniem pocztu sztandarowego jest uświetnienie takich uroczystości jak: rozpoczęcie i zakończenie roku szkolnego, ślubowanie klas pierwszych, Święto Patrona Szkoły, uroczystości rocznicowe i państwowe: Konstytucja 3 Maja, Święto Niepodległości, inne uroczystości wymagające obecności pocztu. Poczet sztandarowy – strój i insygnia Obsada pocztu sztandarowego występuje w stroju galowym: uczeń (chorąży): ciemne spodnie, biała koszula, czarne obuwie uczennice (asysta): białe bluzki z rękawem, ciemne spódnice, czarne obuwie na niskim obcasie z zakrytymi palcami, rajstopy w jasnym kolorze. Insygniami pocztu są: biało-czerwone szarfy, założone przez prawe ramię, zwrócone kolorem białym w stronę kołnierza, spięte na lewym biodrze; białe rękawiczki na dłoniach. Zachowanie pocztu sztandarowego Jeżeli uroczystość odbywa się w sali, pierwszy wchodzi poczet sztandarowy szkoły, w odległości 3 kroków za nim pozostałe poczty sztandarowe uczestniczące w uroczystości. Poczet przez całą uroczystość stoi, zachowując godną postawę. Poczet sztandarowy szkoły staje po prawej stronie sceny, patrząc od strony zebranych na sali. Podczas uroczystego ślubowania uczniów klas – pierwszych poczet staje na środku. Podczas składania wiązanek kwiatów i wieńców przy miejscach pamięci narodowej – poczet sztandarowy szkoły zajmuje miejsce po prawej stronie (patrząc w kierunku miejsca pamięci), blisko miejsca pamięci. Poczet sztandarowy marsz rozpoczyna zawsze lewą nogą, na komendę: „poczet - marsz". Komenda ta może być poprzedzona podaniem kierunku, np.: „kierunek na wprost", albo „kierunek w tył na lewo", albo „kierunek w prawo w skos" - zależnie od sytuacji. Zwroty w miejscu wykonuje się na komendę: „w lewo (w prawo, w tył) - zwrot!". Komenda ta poprzedzana jest komendą "baczność", ale jeśli jej nie wydano, to na zapowiedź "w lewo (w prawo, w tył”) przyjmuje się postawę "baczność", a zwrot wykonuje się, gdy padnie hasło komendy. Zwroty robi się na dwa tempa, z których pierwszym jest obrót na pięcie, a drugim dostawienie pozostałej nogi. "W lewo zwrot" wykonuje się na pięcie lewej nogi, przy lekko uniesionych palcach. W tym samym czasie prawa noga spoczywa na palcach, a pięta jest lekko uniesiona. Po obróceniu się na lewej pięcie w lewo dostawia się prawą stopę. Zwrot w prawo robi się na prawej pięcie. „W tył zwrot", czyli obrót o 180 stopni, wykonuje się zawsze na lewej pięcie, przez lewe ramię. Poczet sztandarowy – komendy i postawy Komendy synchronizacji wydaje prowadzący ceremonię szkolną lub chorąży pocztu. Postawa „zasadnicza” – wykonuje się na komendę „baczność. Sztandar położony na trzewiku drzewca przy prawej nodze na wysokości czubka buta. Drzewce przytrzymywane prawą ręką powyżej pasa, łokieć prawej ręki lekko przyciśnięty do ciała. Lewa ręka jest w pozycji „zasadniczej”. Postawa „spocznij” – wykonywana na komendę „spocznij”, sztandar trzymany przy prawej nodze jak w postawie „zasadniczej”. Chorąży i asysta w postawie swobodnej. Postawa „na ramię” – chorąży kładzie drzewce prawą ręką (pomaga lewą) na prawe ramię i trzyma je pod kątem 45 stopni. Materiał sztandaru musi być oddalony od barku przynajmniej na szerokość dłoni. Postawa „prezentuj” – na komedę „przezentuj sztandar”, z postawy „zasadniczej” chorąży podnosi prawą ręką sztandar do położenia pionowego przy prawym ramieniu (dłoń prawej ręki na wysokości barku), następnie lewą ręką chwyta drzewce tuż pod prawą (lewa dłoń prostopadła do klatki piersiowej poniżej prawego barku), po czym opuszcza w dół prawe ramie wzdłuż drzewca sztandaru i dłonią obejmuje jego dolną część. Drugi wariant: drzewce oparte o czubek prawego buta Chorążego. Sztandar pochylony do przodu prawą dłonią wyprostowaną w łokciu na wysokości barku. Lewa ręka w pozycji na „baczność”. Postawa „salutowanie sztandarem w miejscu” – wykonuje się z postawy „prezentuj”, chorąży robi zwrot w prawo skos z równoczesnym wysunięciem lewej nogi w przód na odległość jednej stopy i pochyla Sztandar w przód do 45 stopni. Po czasie „salutowania” przenosi Sztandar do postawy „prezentuj”. Postawa „salutowanie sztandarem w marszu” – z położenia „na ramię” w taki sposób jak przy „salutowaniu w miejscu”. Komendy: „na prawo patrz” – chorąży pochyla sztandar; „baczność” – chorąży bierze Sztandar na ramię. Pozostałe komendy: „poczet - marsz”, „w lewo (w prawo, w tył) - zwrot!" Najczęstsze błędy pocztów sztandarowych Czasami podczas uroczystości szkolnych widuje się pewne błędy w ubiorze, noszeniu insygniów lub zachowaniu pocztu sztandarowego. Są to: szarfy założone na lewe ramię, pochylenie sztandaru przy jego wprowadzaniu więcej niż 45 stopni, przypadkowy ubiór, np. białe buty sportowe do galowego stroju szkolnego, pocztet sztandarowy siada na uroczystościach religijnych i szkolnych, klękanie (przekazywanie znaku pokoju) przez członków pocztów sztandarowych podczas mszy świętej, „zagubienie się” osoby z pocztu i podbieganie do idącego już pocztu w szyku, rozmawianie osób z pocztu ze spotkanymi znajomymi. Przeczytaj też: Kalendarz roku szkolnego 2022/2023 Podziękowania dla dyrektora szkoły Pożegnanie klasy 8 przez klasę 7
Lajkonik – krakowski symbol. Co oznacza?
Lajkonik krakowski, zwany także konikiem zwierzynieckim albo „tatarzynem”, jest symbolem Krakowa. Postać lajkonika pojawia się na ulicach dawnej stolicy Polski w pierwszy czwartek po Bożym Ciele. Jego przemarsz to wielowiekowa tradycja.
Lajkonik pojawia się w Krakowie każdego roku tylko raz – w pierwszy czwartek po Bożym Ciele. Odbywa się wtedy tzw. pochód lajkonika lub harce lajkonika. Początkowo obchody, jako zabawę cechową, organizowali zwierzynieccy flisacy, którzy zajmowali się między innymi spławianiem drewna dla kopalni w Bochni i Wieliczce. Spis treści: Lajkonik – co to za postać? Lajkonik – jak wygląda? Lajkonik – z jaką legendą jest związany? Gdzie można spotkać lajkonika? Lajkonik – co to za postać? Lajkonik to postać z legendy (opisujemy ją niżej), która jest jedną z krakowskich atrakcji. Przedstawia postać Tatarzyna na koniu. Lajkonik jest symbolem zwycięstwa nad Tatarami. Jak dotąd nie udało się jednoznacznie ustalić początków tradycji pochodu lajkonika. Obecnie bierze się pod uwagę trzy koncepcje: obrona Ołomuńca w XIII wieku przed Tatarami lub napady tatarskie na Kraków w XIII wieku, obrzędy pogańskie – podobny jest do pochodu lajkonika jest obrzęd koniarza (urządzano go w Krakowie w Niedzielę Palmową), średniowieczne misteria i zabawy cechowe. Lajkonik – jak wygląda? Lajkonika nie sposób pomylić z żadną inną postacią. Jest to brodaty mężczyzna w orientalnym, barwnym stroju i szpiczastej wysokiej czapie, często z półksiężycem na czubku, który porusza się na koniu. Koń jest jedynie figurą przytwierdzoną do pasa mężczyzny, który porusza się na własnych nogach. Lajkonik dzierży w dłoni buławę, którą z ochotą rozdaje gapiom razy. grafika: dannywilde/Adobe Stock Lajkonik – z jaką legendą jest związany? Legenda o lajkoniku podobno opowiada o zdarzeniach z XIII wieku. Wtedy to pod Kraków zakradły się wojska tatarskie, które postanowiły rozbić obóz na noc w okolicy wsi Zwierzyniec. Rano miał nastąpić atak na miasto. Tatarów zauważyli jednak flisacy, dawniej zwani też włóczkami, którzy napadli na wojsko i w ten sposób uchronili miasto przed najeźdźcą. Po walce flisacy przebrali się w tatarskie stroje, wsiedli na tatarskie konie i wjechali do Krakowa, budząc początkowo popłoch, a później wielką radość krakowian. Na pamiątkę tego wydarzenia burmistrz Krakowa zarządził, aby raz do roku do miasta wjeżdżał przebrany za Tatarzyna flisak i maszerował przez miasto w otoczeniu krakowskich włóczków. Gdzie można spotkać lajkonika? Lajkonika można spotkać na trasie pochodu. Pochód lajkonika idzie: ul. Senatorską do klasztoru sióstr norbertanek, gdzie odbywa się pierwszy obrzędowy taniec lajkonika. Następnie pochód wędruje ulicami Kościuszki i Zwierzyniecką w kierunku krakowskiego Rynku. Pod siedzibą krakowskiej filharmonii (skrzyżowanie ulic Zwierzynieckiej i Straszewskiego) odbywa się drugi taniec lajkonika. Następnie pochód wędruje ulicą Franciszkańską i Grodzką, i wchodzi na Rynek Główny. Tu wykonuje trzeci rytualny taniec ze sztandarem zwany urbem salutare – pokłon miastu. Następnie orszak udaje się do restauracji Wierzynek. Godzinę później ponownie ukazuje się na Rynku i okrąża sukiennice. Podczas przemarszu lajkonika śpiewa się piosenkę: Ten lajkonik, nasz lajkonik po Krakowie zawsze goni Lajkoniku laj laj poprzez cały kraj! Lajkonik przy akompaniamencie starodawnych melodii harcuje, odwiedza sklepy i restauracje oraz rozdaje gapiom buławą razy, zbierając datki do koszyczka. Około godziny 19 dociera na krakowski Rynek Główny. Tam burmistrz wypija z lajkonikiem toast za pomyślność mieszkańców Krakowa. Całość obchodów kończy się uroczystą kolacją w restauracji „Hawełka”. Przeczytaj też: Bon turystyczny w Krakowie – za co zapłacisz bonem? Dni wolne od szkoły w 2022 roku Najciekawsze atrakcje dla dzieci w Małopolsce
Marzanna: jak wygląda, co symbolizuje topienie marzanny?
Co oznacza topienie marzanny? Czy kukła, którą od czasów średniowiecza topi się wraz z końcem zimy, to symbol zimy, chorób i śmierci? Czy może marzanna to znak bogini czczonej w czasach pogańskich?
Od kiedy sprawowany jest obrzęd topienia marzanny? Jak może wyglądać w XXI wieku? Czy można topić marzannę, nie obawiając się, że straż miejska wlepi nam mandat za zanieczyszczanie środowiska? I czym właściwie ta marzanna jest? Spis treści: Czym jest marzanna, skąd się wzięła i co symbolizuje? Jak wygląda marzanna? Kiedy topi się marzannę i jak robiono to dawniej? Jak wygląda topienie marzanny dzisiaj? Czym jest marzanna, skąd się wzięła i co symbolizuje? Marzanna to słomiana kukła, którą zwykło się uznawać za symbol zimy, chorób i śmierci. Dawniej zima dawała się we znaki nawet najbogatszym, nie mówiąc o najuboższych warstwach społecznych, dla których zimowe miesiące często oznaczały głód, zarazy i śmierć. Zwyczaj topienia marzanny miał symbolizować przeganianie niosącej tyle zła zimy. I podchodzono do niego bardzo serio. Nazwa „marzanna” pochodzi o imienia słowiańskiej bogini zimy, śmierci i odrodzenia – Marzanny. W różnych częściach Europy występowała ona również jako: Marzana, Mora, Morena, Morana, Marena, Morzyca, Morowa Panna, Śmiercicha, Śmiertka lub Śmierć. Słowiańska bogini Marzanna jest odpowiednikiem rzymskiej bogini Ceres (greckiej Demeter), czczonej jako patronka zaświatów, ale także urodzaju i odradzania się natury. Bogini Ceres po czasie spędzonym w krainie umarłych wraca na ziemię, błogosławiąc polom, łąkom, rolnikom i pasterzom. Tradycja topienia marzanny na ziemiach polskich sięga czasów wczesnego średniowiecza. O tym obrzędzie wspominał już dawny kronikarz, Jan Długosz, ubolewając, że pogański lud wciąż czci boginie: Dianę (Dziewannę) i Ceres (Marzannę). Przez całe wieki Kościół wydał wiele zakazów związanych z wiarą w oba bóstwa, dotyczyły również topienia marzanny. Mimo to tradycja przetrwała do dziś. Jak wygląda marzanna? Marzanna od początku miała wygląd słomianej kukły, którą nadziewano na długą tykę i niesiono do najbliższej rzeki lub jeziora. Nie była zbyt piękna. Ubierano ją w sukienkę lub białe prześcieradło przewiązane w pasie, tak by nikt nie miał wątpliwości, że to postać kobieca. Zakładano jej także wianek, korale, wstążki. W zależności od regionu, marzanna nosiła również welon panny, która jako ostatnia ze wsi wyszła za mąż lub koszulę osoby, która ostatnio zmarła. Przed utopieniem marzanny zwykle zdzierano z niej „szaty” i dekoracje. Prócz wianka, kobiecego ubrania i ozdób, w dawnych pieśniach towarzyszących obrzędom topienia marzanny zachowały się wzmianki o takich jej atrybutach jak złoty klucz (lub pęk kluczy) i jabłko. Topienie marzanny – kiedy i jak robiono to dawniej? Topienie marzanny odbywa się co roku 21 marca, w pierwszy dzień wiosny. Ale nie zawsze zwyczaj ten praktykowano w tym samym terminie. Do początków XX wieku obrzędu topienia marzanny dokonywano w czwartą niedzielę wielkiego postu, tzw. niedzielę czarną, niedzielę białą, niedzielę śmiertną lub laetare, czyli niedzielę radosną. Marzannę należało najpierw oprowadzić po każdym z domostw, po czym wynieść poza granice wsi i rzucić do wody lub podpalić. Albo – najpierw podpalić, a następnie utopić. Wszystko po to, by przepadła na dobre, a wraz z nią nielubiana i dająca się we znaki ludziom zima. Jak wygląda topienie marzanny dzisiaj? Topienie marzanny dzisiaj nie ma już tak poważnego charakteru jak dawniej, traktuje się je jak zabawę. W dodatku, coraz częściej – jako zabawę w duchu ekologicznym. Ekologiczna marzanna (ekomarzanna) na miarę XXI wieku to kukła, którą robi się z odpadków, np. makulatury lub wyłącznie naturalnych tworzyw (słomy, gałązek, siana, trocin, makaronu). Często też nie wrzuca się jej do wody ani nie pali, tylko niesie na konkurs piękności, w którym biorą udział inne ekomarzanny. Czy dzisiaj można topić marzannę? Okazuje się, że tak, pod warunkiem, że po jej „utopieniu” wszystko posprzątamy. Inaczej straż miejska może ukarać nas mandatem za zanieczyszczanie środowiska. Bibliografia: J. G. Frazer: Złota gałąź, 1965 W. Kopaliński: Marzanna w: Słownik mitów i tradycji kultury, t. II, Warszawa 2007 M. Łuczyński: Semantyka obrzędów wiosennych związanych z Marzanną i Jaryłą (próba rekonstrukcji „Prasłowiańskiego tekstu”), Respectus Philologicus, 2006, nr 10 Zobacz także: Pierwszy dzień wiosny 2022 – kiedy wypada, jak się obchodzi? (tradycje i zwyczaje) Wierszyki o wiośnie – piękne wiersze i krótkie rymowanki Przysłowia o wiośnie dla dzieci
Gromnica a świeca do chrztu: jak wyglądają, znaczenie i symbolika
Czy świeca do chrztu to to samo co gromnica? To pytanie zadaje sobie wielu z nas, zarówno z okazji zbliżającego się chrztu dziecka, jak i w okolicach święta Matki Boskiej Gromnicznej. Jeśli tak, to czy planując chrzest, należy koniecznie poświęcić świecę 2 lutego? A jeśli nie, to jaką nazwę nosi świeca do chrztu? I czy trzeba przechowywać ją aż do sakramentu namaszczenia chorych?
Okazuje się, że świeca do chrztu nie jest świecą, zwaną gromnicą. I nie należy ich ze sobą mylić. Sprawdźmy zatem, czym są obie świece i jak je rozpoznać. Gromnica – co to jest, jak wygląda i jakie ma znaczenie? Gromnica wygląda po prostu jak duża świeca. Sklepy z dewocjonaliami oferują całą gamę wielkości i grubości gromnic (w tym tzw. gromnice torebkowe, które mieszczą się w damskiej torebce). Z reguły gromnica jest jednak zdecydowanie większa niż tzw. świeca paschalik lub sakramentka (są cieńsze i krótsze, a wykorzystuje się je np. przy nabożeństwach fatimskich czy w lichtarzach domowych). Wśród gromnic są świece w różnych kolorach wosku lub parafiny, również z naklejkami, np. z wizerunkiem Matki Boskiej Gromnicznej. Od wieków 2 lutego w dzień Matki Boskiej Gromnicznej (zwany również na pamiątkę ofiarowania Jezusa w świątyni Ofiarowaniem Pańskim) w kościołach święcono świece. Poświęcona gromnica miała chronić domy przed uderzeniem pioruna (inaczej gromu, stąd nazwa świecy). Podczas szalejących burz zapalano ją i stawiano w oknie, by groźne grzmoty omijały z daleka całe obejście. Pamiętajmy, że pożary dawniej wybuchały dużo częściej i dużo trudniej było powstrzymać ogień. Łatwopalne materiały budowlane (drewno, strzechy kryte słomą) i brak piorunochronów oraz straży pożarnej (a także odpowiedniego sprzętu przeciwpożarowego) sprawiały, że podczas burz ludzie naprawdę drżeli o swoje życie i dobytek. Początek lutego często wyznaczał również czas po tzw. „wilczej pełni”. Oznaczało to, że wygłodniałe przez zimowe miesiące wilki nie cofną się przed niczym, by napełnić brzuchy. Dlatego gromnice miały chronić też obejścia przed atakiem wilczych watah. W XXI wieku katolicy wierzą, że gromnica chroni ich przed dużo bardziej współczesnymi zagrożeniami niż burze z piorunami czy stada wilków. Są tacy, którzy po prostu zapalają poświęconą gromnicę i modlą się, kiedy obawiają się czegoś lub mają jakieś zmartwienie. Świeca do chrztu Czy wiedząc, jak wygląda świeca gromniczna, można pomylić ją z świecą do chrztu? Raczej nie, ponieważ o ile nie jest ozdobiona okolicznościową naklejką z MB Gromniczną – gruba, długa świeca sprawdzi się podczas ceremonii chrztu. Prócz tego, świece do chrztu odznaczają się jasną kolorystyką oraz dekoracjami nawiązującymi do tego sakramentu (koronki, kwiaty, aniołki, grawer z imieniem dziecka i datą ceremonii). Dawniej gromnica i świeca chrzcielna różniły się zdecydowanie w mniejszym stopniu. Być może właśnie dlatego, znaczenia obu tych świec „zbiegły” się w jedno. A może również dlatego, że świeca do chrztu nie ma określonej nazwy. O ile gromnice święci się co roku 2 lutego, to świece chrzcielne często towarzyszą nowym członkom Kościoła od dnia chrztu przez całe życie. Używane są z okazji sakramentu komunii świętej i ślubu, a także w czasie śmierci (zwyczaj ten panował częściej, gdy ludzie umierali w domach). To tradycja, zgodnie z którą człowiek od narodzin do śmierci niósł płomień swej wiary, którą otrzymał na chrzcie świętym. Brak świecy od chrztu nie oznacza jednak, że nie można przystąpić do sakramentów takich jak komunia czy ślub. W sklepach z dewocjonaliami łatwo kupimy świecę odpowiednią na daną okazję. Bibliografia: Ks. Florian: Gromnica – świeca nieco zapomniana, witryna internetowa niedziela.pl M. Lubowicki: Gromnica i świeca chrzcielna: w każdym katolickim domu i na całe życie? Witryna internetowa aleteia.pl Zobacz także: Jaką świecę wybrać dla dziecka, które przyjmuje sakrament chrztu świętego? Jak zorganizować chrzciny dziecka Życzenia na chrzest