GRY
 
 

Tajemnice mlecznych ząbków

Zdrowe mleczne zęby to zdrowe stałe zęby. Czym się różnią mleczne zęby od stałych? Dlaczego trzeba dbać o mleczaki i jak leczyć próchnicę? 

zęby mleczne, mleczaki, dziewczynka
fot. Fotolia
Przez wiele lat pokutowało błędne przekonanie, że zęby mleczne są nieistotnym, przejściowym uzębieniem, którego głównym celem jest wypadnięcie w okolicach pierwszych klas szkoły podstawowej. Dziś już wiadomo, że to nieprawda. Że każda chwila poświęcona trosce o "mleczaki" to inwestycja w zdrowe zęby stałe i prawidłowy zgryz w przyszłości.

Budowa mlecznych ząbków

Mleczne zęby są zbudowane podobnie, jak zęby stałe. Powyżej poziomu dziąsła znajduje się korona zęba, pokryta szkliwem - najtwardszą tkanką ludzkiego organizmu. Poniżej poziomu dziąsła mieści się korzeń zęba, pokryty cementem. Pomiędzy koroną a szyjką, na linii dziąsła, znajduje się szyjka zębowa. Pod szkliwem (w koronie) i pod cementem (w korzeniu) znajduje się zębina, tkanka wrażliwa na bodźce zewnętrzne (np. zimno), ochraniająca umiejscowioną centralnie, mocno ukrwioną i unerwioną miazgę.
Chociaż w ogólnym zarysie "mleczaki" bardzo przypominają zęby stałe, istnieją między nimi pewne różnice:
  • zęby mleczne mają cieńszą warstwę szkliwa (dwukrotnie) i zębiny,
  • szkliwo jest słabiej zmineralizowane,
  • "mleczaki" charakteryzują się relatywnie dużą ilością unerwionej miazgi,
  • korzenie mlecznych ząbków są cieńsze, niż zębów stałych i stosunkowo długie,
  • korzenie mlecznych trzonowców są szerzej rozstawione, niż trzonowców stałych,
  • w uzębieniu mlecznym nie występują zęby przedtrzonowe,
  • zęby mleczne mają kolor mleczno-biały, podczas gdy stałe są biało-żółtawe,
  • trzonowce mleczne mają kształt stożkowy, podczas gdy stałe - beczułkowaty,
  • na powierzchni zębów mlecznych (i pierwszym trzonowcu stałym) widoczna jest tzw. linia porodowa, stanowiąca granicę między szkliwem zmineralizowanym w okresie płodowym i szkliwem zmineralizowanym po porodzie.
Redakcja poleca: Jak zapobiegać próchnicy u dzieci?
Zobacz jak należy postępować, żeby nie wywołać próchnicy u dzieci.

Ząbkowe kamienie milowe

Pojawienie się pierwszych, bialutkich perełek w bezzębnym dotychczas dziąsełku, a później ich wypadanie i wyrzynanie się zębów stałych, to wielkie wydarzenia, zarówno dla rodziców, jak i dla dziecka. Wszystko to odbywa się w określonych ramach czasowych, co przedstawia poniższa tabela.
ząb erupcja "mleczaków" eksfoliacja "mleczaków" erupcja zębów stałych
pierwsze siekacze 6-12 m.ż. 6-7 r.ż 7-8 r.ż.
drugie siekacze 9-16 m.ż. 7-8 r.ż. 8-9 r.ż.
kły 16-23 m.ż. 9-12 r.ż. 11-12 r.ż.
pierwsze przedtrzonowce  - - 10-11 r.ż.
drugie trzonowce - - 10-12 r.ż.
pierwsze trzonowce 13-18 m.ż. 9-11 r.ż. 6-7 r.ż.
drugie trzonowce 23-31 r.ż. 10-12 r.ż. 12-13 r.ż.
trzecie trzonowce - - 17-21 r.ż.
*Erupcja - wyrzynanie, Eksfoliacja - wypadanie, m.ż. - miesiąc życia, r.ż. - rok życia.

Maluch ma pełen garnitur mlecznych ząbków przed ukończeniem 3 lat. Ząbki ułożone są ciasno, jeden przy drugim, stykają się powierzchniami bocznymi, i mają eleganckie korzenie, pod którymi ukryte są już zalążki zębów stałych. W wieku 4 lat  pod wpływem nacisku ze strony zębów stałych zaczyna się powolna resorpcja korzeni w "mleczakach" (korzenie stopniowo zanikają, a w chwili eksfoliacji nie ma już ich w ogóle - stąd błędne przekonanie, że zęby mleczne nie mają korzeni). Około 5.-6. roku życia odległości między ząbkami zaczynają się powiększać - ma to związek z rosnącą szczęką i żuchwą, które przygotowują się na przyjęcie stałych zębów. Następuje stopniowy i długotrwały proces wymiany uzębienia mlecznego na stałe. Jak wynika z tabeli, trwa on nawet 6 lat, a w tym czasie dziecko "nosi" uzębienie mieszane, składające się zarówno z zębów mlecznych, jak i stałych (diphydontia).

Jak psują się ząbki mleczne?

Zęby mleczne psują się przede wszystkim dużo szybciej, niż zęby stałe. W przypadku zębów stałych może minąć wiele miesięcy czy nawet lat, nim z niewielkiej plamki wykluje się paskudny, czarny ubytek. W mleczakach zmiany takie postępują z tygodnia na tydzień. Czekając na umówioną wizytę u stomatologa można wyjść ze skóry widząc, że dziura z każdym dniem robi się coraz większa i większa.
Próchnica w ząbkach mlecznych pojawia się także znacznie łatwiej, ze względu na słabszą ich mineralizację i cieńszą warstwę szkliwa. Podczas, gdy uzębienie rodzica dzielnie stawia czoła fundowanym mu naleśnikom z dżemem, słodzonym serkom i sokom popijanym przez cały dzień, mleczne ząbki malucha mogą nie dać sobie rady z taką dietą. Nie mówiąc nawet o słodyczach.
Niepokojącym objawem mogą być niewinnie wyglądające białe plamki na zębach, sugerujące odwapnienie (demineralizację) szkliwa. Wszelkie zauważone zmiany jakościowe szkliwa trzeba konsultować z pedodontą (stomatologiem dziecięcym). Nie opłaca się czekać.
Próchnica w zębach mlecznych pojawia się najczęściej w miejscach typowych, takich jak bruzdy, powierzchnie styczne, obszary przyszyjkowe. Specyficzne dla mlecznego uzębienia są 2 rodzaje próchnicy:
  • próchnica wczesna - pojawiająca się krótko po wyrznięciu się mlecznych ząbków. Początkowo obejmuje górne siekacze, i zajmuje stopniowo kolejne wyrzynające się "mleczaki". Charakteryzuje się niezwykle szybkim tempem rozwoju, zniszczenie zębów przebiega błyskawicznie, zaś sam proces jest trudny do zahamowania. Próchnica tego typu pojawia się szczególnie często u dzieci wcześnie ząbkujących, u których proces mineralizacji był krótki. Czynnikami dodatkowymi jest niewłaściwe odżywianie/ intensywne wymioty u ciężarnej, stres, wcześniactwo, pochodzenie z ciąży wieloraczej, choroby przebywane przez dziecko w pierwszych miesiącach życia (szczególnie te wiążące się z podawaniem antybiotyków), a także wpływ cukru z pożywienia.
  • próchnica okrężna - atakuje głównie siekacze i kły w szczęce i umiejscawia się w okolicy szyjki zęba. Początkowo ma postać plamy próchniczej, która przekształca się w ubytek opasający dookoła szyjkę zęba. Pojawia się szczególnie często u dzieci wcześnie ząbkujących, zaś przyczyn specyficznego umiejscowienia się próchnicy upatruje się w położonej w rejonie przyszyjkowym linii porodowej.

O "mleczaki" trzeba dbać!

Zęby mleczne z próchnicą to problem nie tylko estetyczny. Trudno wśród zepsutych "mleczaków" utrzymać zdrowe zęby stałe (a trzeba pamiętać, że od wyrznięcia pierwszego zęba stałego do wypadnięcia ostatniego mleczaka może minąć nawet 6 lat).
Ząbki mleczne, nim wypadną, mają także do spełnienia bardzo istotne zadanie: trzymają miejsce dla zębów stałych oraz stanowią dla nich swego rodzaju drogowskaz i punkt odniesienia. Przedwczesną utratę zębów mlecznych uznaje się za podstawową przyczynę powstawania wad zgryzu. Zahamowany zostaje wzrost szczęki i żuchwy, mogą pojawić się stłoczenia, tyłozgryz, zgryz otwarty, zgryz krzyżowy, zatrzymanie zęba stałego w kości i wiele innych wad, wymagających nierzadko skomplikowanego leczenia ortodontycznego.
Zepsuty, ropiejący "mleczak" stanowi szczególne zagrożenie, ponieważ bakterie próchnicowe (głównie paciorkowce) są w stanie przeniknąć do krwioobiegu i mogą zaatakować nerki, serce, płuca czy stawy. Uszkodzeniu mogą ulec zalążki zębów stałych, które znajdują się w bezpośredniej okolicy korzeni objętego stanem zapalnym zęba. Konieczne może okazać się usunięcie zainfekowanego "mleczaka", co trudno zaliczyć do przyjemności (szczególnie, gdy resorpcja korzenia jest jeszcze w powijakach).
Współczesna pedodoncja stwarza ogromne możliwości. Ząbki mleczne się leczy (także kanałowo), fluoryzuje, lakieruje, lakuje, dostępne są protezki dziecięce (zastępujące przedwcześnie utracone zęby mleczne). Stomatolodzy stają na głowie, by nie zrazić malucha do wizyt u dentysty: zaprzyjaźniają się z nim, ze zrozumieniem odnoszą się do niskiego progu bólu i strachu, starają się uatrakcyjnić wizytę na wszelkie możliwe sposoby. Małe dziecko w końcu stało się pełnoprawnym pacjentem gabinetów stomatologicznych.
Doładuj
Przeładuj