zęby mleczne
fot. Adobe Stock

Zęby mleczne – od ich zdrowia zależy zdrowie zębów stałych

O zęby mleczne trzeba dbać, gdyż od ich zdrowia zależy zdrowie zębów stałych. Od ich stanu i prawidłowego rozwoju szczęk dziecka zależy w dużej mierze uroda uśmiechu nastolatka, a później dorosłego. Mleczaki służą dziecku mniej więcej do 9-12 roku życia.
Monika Karbarczyk
zęby mleczne
fot. Adobe Stock
Przez wiele lat pokutowało błędne przekonanie, że zęby mleczne są nieistotnym, przejściowym uzębieniem, którego głównym celem jest wypadnięcie na początku szkoły podstawowej. Dziś już wiadomo, że to nieprawda. Każda chwila poświęcona trosce o „mleczaki’’ to inwestycja w zdrowe zęby stałe i prawidłowy zgryz w przyszłości.

Zęby mleczne:

Ile zębów ma człowiek

W ciągu całego życia każdemu człowiekowi wyrastają 48-52 zęby. Zębów mlecznych jest 20, a stałych 28-32. To, ile zębów stałych ma dorosły człowiek, zależy od tego, czy wyrosną mu tzw. ósemki, czy nie. Zębów mlecznych każdy ma tyle samo – 10 w żuchwie i 10 w szczęce.
Redakcja poleca: Ile kalorii jeść w ciąży? [WIDEO]
W ciąży wzrasta zapotrzebowanie na składniki odżywcze oraz witaminy. Nieprawidłowe żywienie w trakcie ciąży polega na spożywaniu nadmiernej ilości pokarmu, a także niewłaściwym doborze produktów. W trakcie ciąży zapotrzebowanie kaloryczne zwiększa się o około 200-300 kcal na dobę.

Czym się różnią zęby mleczne od zębów stałych

Mleczne zęby są zbudowane podobnie, jak zęby stałe. Powyżej poziomu dziąsła znajduje się korona zęba, pokryta szkliwem - najtwardszą tkanką ludzkiego organizmu. Poniżej poziomu dziąsła mieści się korzeń zęba, pokryty cementem. Pomiędzy koroną a szyjką, na linii dziąsła dziecka, znajduje się szyjka zębowa. Pod szkliwem (w koronie) i pod cementem (w korzeniu) znajduje się zębina, tkanka wrażliwa na bodźce zewnętrzne (np. zimno), ochraniająca umiejscowioną centralnie, mocno ukrwioną i unerwioną miazgę.

Chociaż w ogólnym zarysie zęby mleczne bardzo przypominają zęby stałe, istnieją między nimi pewne różnice:
  • zęby mleczne mają cieńszą warstwę szkliwa (dwukrotnie) i zębiny,
  • szkliwo jest słabiej zmineralizowane,
  • „mleczaki’’ charakteryzują się relatywnie dużą ilością unerwionej miazgi,
  • korzenie mlecznych ząbków są cieńsze niż zębów stałych i stosunkowo długie,
  • korzenie mlecznych trzonowców są szerzej rozstawione niż trzonowców stałych,
  • w uzębieniu mlecznym nie występują zęby przedtrzonowe,
  • zęby mleczne mają kolor mleczno-biały, podczas gdy stałe są biało-żółtawe,
  • trzonowce mleczne mają kształt stożkowy, podczas gdy stałe – beczułkowaty,
  • na powierzchni zębów mlecznych (i pierwszym trzonowcu stałym) widoczna jest tzw. linia porodowa, stanowiąca granicę między szkliwem zmineralizowanym w okresie płodowym i szkliwem zmineralizowanym po porodzie.

Kiedy wychodzą zęby mleczne, a kiedy wypadają mleczaki i wychodzą zęby stałe

Pojawienie się pierwszych zębów mlecznych w bezzębnym dotychczas dziąsełku, a później ich wypadanie i wyrzynanie się zębów stałych, to wielkie wydarzenia, zarówno dla rodziców, jak i dla dziecka, które uświetnić może wizyta wróżki zębuszki. Wszystko to odbywa się w określonych ramach czasowych, co przedstawia poniższa tabela.
 
ząb wyrzynanie się „mleczaków’’ wypadanie zębów mlecznych wyrzynanie się zębów stałych
pierwsze siekacze 6-12 m.ż. 6-7 r.ż 7-8 r.ż.
drugie siekacze 9-16 m.ż. 7-8 r.ż. 8-9 r.ż.
kły 16-23 m.ż. 9-12 r.ż. 11-12 r.ż.
pierwsze przedtrzonowce  - - 10-11 r.ż.
drugie trzonowce - - 10-12 r.ż.
pierwsze trzonowce 13-18 m.ż. 9-11 r.ż. 6-7 r.ż.
drugie trzonowce 23-31 r.ż. 10-12 r.ż. 12-13 r.ż.
trzecie trzonowce - - 17-21 r.ż.

*Wyrzynanie (fachowe określenie erupcja), wypadanie (med. określane jako eksfoliacja), m.ż. – miesiąc życia, r.ż. – rok życia.

Dziecko ma pełen garnitur mlecznych ząbków przed ukończeniem 3 lat. Ząbki ułożone są ciasno, jeden przy drugim, stykają się powierzchniami bocznymi, i mają korzenie, pod którymi ukryte są już zalążki zębów stałych.

W wieku 4 lat pod wpływem nacisku ze strony zębów stałych zaczyna się powolna resorpcja korzeni zębów mlecznych (korzenie stopniowo zanikają, a w chwili eksfoliacji (wypadania) nie ma już ich w ogóle – stąd błędne przekonanie, że zęby mleczne nie mają korzeni).

Około 5-6. roku życia odległości między ząbkami zaczynają się powiększać – ma to związek z rosnącą szczęką i żuchwą, które przygotowują się na przyjęcie stałych zębów. Następuje stopniowy i długotrwały proces wymiany uzębienia mlecznego na stałe. Jak wynika z tabeli, trwa on nawet 6 lat, a w tym czasie dziecko „nosi’’ uzębienie mieszane, składające się zarówno z zębów mlecznych, jak i stałych (diphydontia).

Zęby mleczne szybciej ulegają próchnicy

Zęby mleczne psują się dużo szybciej, niż zęby stałe. W przypadku zębów stałych może minąć wiele miesięcy czy nawet lat, nim z niewielkiej plamki wykluje się paskudny, czarny ubytek. W mleczakach zmiany takie postępują z tygodnia na tydzień. To dlatego próchnica zębów mlecznych jest dla nich groźna.

Próchnica w ząbkach mlecznych pojawia się także znacznie łatwiej, ze względu na słabszą ich mineralizację i cieńszą warstwę szkliwa. Podczas gdy uzębienie rodzica dzielnie stawia czoła fundowanym mu naleśnikom z dżemem, słodzonym serkom i sokom popijanym przez cały dzień, mleczne ząbki malucha mogą nie dać sobie rady z taką dietą. Nie mówiąc już o słodyczach.

Niepokojącym objawem mogą być niewinnie wyglądające białe plamki na zębach, sugerujące odwapnienie (demineralizację) szkliwa. Wszelkie zauważone zmiany jakościowe szkliwa trzeba konsultować z pedodontą (stomatologiem dziecięcym). Nie opłaca się czekać.

Próchnica w zębach mlecznych pojawia się najczęściej w miejscach typowych, takich jak bruzdy, powierzchnie styczne, obszary przyszyjkowe. Specyficzne dla mlecznego uzębienia są 2 rodzaje próchnicy:

Próchnica wczesna zębów mlecznych

Pojawia się krótko po wyrznięciu się mlecznych ząbków. Początkowo obejmuje górne siekacze, i zajmuje stopniowo kolejne wyrzynające się „mleczaki’’. Charakteryzuje się niezwykle szybkim tempem rozwoju, zniszczenie zębów przebiega błyskawicznie, zaś sam proces jest trudny do zahamowania.

Próchnica tego typu pojawia się szczególnie często u dzieci wcześnie ząbkujących, u których proces mineralizacji był krótki. Czynnikami dodatkowymi jest:

Próchnica okrężna zębów mlecznych

Atakuje głównie siekacze i kły w szczęce i umiejscawia się w okolicy szyjki zęba. Początkowo ma postać plamy próchniczej, która przekształca się w ubytek opasający dookoła szyjkę zęba. Pojawia się szczególnie często u dzieci wcześnie ząbkujących, zaś przyczyn specyficznego umiejscowienia się próchnicy upatruje się w położonej w rejonie przyszyjkowym linii porodowej.

Zęby mleczne – czy warto je leczyć

Zęby mleczne z próchnicą to problem nie tylko estetyczny. Trudno wśród zepsutych „mleczaków’’ utrzymać zdrowe zęby stałe, a trzeba pamiętać, że od pojawienia się pierwszego zęba stałego do wypadnięcia ostatniego mleczaka może minąć nawet 6 lat.

Ząbki mleczne, nim wypadną, mają także do spełnienia bardzo istotne zadanie: trzymają miejsce dla zębów stałych oraz stanowią dla nich swego rodzaju drogowskaz i punkt odniesienia. Przedwczesną utratę zębów mlecznych uznaje się za podstawową przyczynę powstawania wad zgryzu. Zahamowany zostaje wzrost szczęki i żuchwy, mogą pojawić się stłoczenia, tyłozgryz, zgryz otwarty, zgryz krzyżowy, zatrzymanie zęba stałego w kości i wiele innych wad, wymagających nierzadko skomplikowanego leczenia ortodontycznego.

Zepsuty, ropiejący „mleczak’’ stanowi szczególne zagrożenie, ponieważ bakterie próchnicowe (głównie paciorkowce) są w stanie przeniknąć do krwioobiegu i mogą zaatakować nerki, serce, płuca czy stawy. Uszkodzeniu mogą ulec zalążki zębów stałych, które znajdują się w bezpośredniej okolicy korzeni objętego stanem zapalnym zęba. Konieczne może okazać się usunięcie zainfekowanego „mleczaka’’, co trudno zaliczyć do przyjemności (szczególnie, gdy resorpcja korzenia jest jeszcze w powijakach).

Współczesna pedodoncja stwarza ogromne możliwości. Zęby mleczne się leczy (także kanałowo), fluoryzuje lub lakieruje albo lakuje, dostępne są protezki dziecięce (zastępujące przedwcześnie utracone zęby mleczne). Stomatolodzy stają na głowie, by nie zrazić malucha do wizyt u dentysty: zaprzyjaźniają się z nim, ze zrozumieniem odnoszą się do niskiego progu bólu i strachu, starają się uatrakcyjnić wizytę na wszelkie możliwe sposoby. Małe dziecko w końcu stało się pełnoprawnym pacjentem gabinetów stomatologicznych.

Więcej o higienie jamy ustnej dziecka:
Oceń artykuł

Ocena 6 na 3 głosy

Zobacz także

Popularne tematy