Encyklopedia zdrowia dziecka

Wcześniak

Blisko 10 proc. dzieci urodzonych w Polsce to wcześniaki urodzone przed 37. tygodniem ciąży. Jednak dzięki współczesnej medycynie mają szansę nie tylko przeżyć, ale również prawidłowo się rozwijać.

Maleństwo można uratować!
W ostatnich latach, dzięki ogromnemu postępowi w medycynie, udaje się uratować wcześniaki, które jeszcze niedawno nie miały szans na przeżycie. Wiodące polskie ośrodki neonatologiczne dorównują pod tym względem krajom zachodnioeuropejskim – udaje się statystycznie uratować około 50% dzieci z wagą poniżej 1000 g. W Centrum Zdrowia Dziecka mogą się poszczycić uratowaniem życia maleństwu urodzonemu z wagą 450 g!

Przyczyny
W 95 proc. przyczyną porodów przedwczesnych są w Polsce nie leczone lub źle leczone zakażenia dróg rodnych i moczowych matki. Dziecko wówczas rodzi się już zakażone. Duże znaczenia maja także choroby matki takie jak np. cukrzyca, zaburzenia pracy tarczycy, wątroby, nerek, nadciśnienie tętnicze, niedokrwistość, niedożywienie, niewydolność łożyska (również w wyniku palenia papierosów), jego nieprawidłowe ułożenie (łożysko przodujące) oraz niewydolność szyjki macicy. Wpływ może mieć również niehigieniczny tryb życia matki podczas ciąży a wreszcie pogarszający się stan środowiska naturalnego. Nieprzypadkowo najwięcej porodów przedwczesnych zdarza się w regionach najbardziej skażonych ekologicznie: łódzkim i śląskim. Nie bez znaczenia jest także wiek matki – poniżej 18 lat i powyżej 40 lat.

Najczęstsze przypadłości wcześniaków
Wcześniaki urodzone przed 34. tygodniem nie potrafią ssać. Często nie umieją także oddychać (robi to za nie respirator) i utrzymywać stałej temperatury ciała. Problemem jest też ich mała odporność na zarazki. Problem tych najmniejszych wcześniaków to nie tylko utrzymanie ich przy życiu, ale także kwestia dalszej jakości ich życia. U takich dzieci może się bowiem pojawić szereg problemów.
– Zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego spowodowane wcześniactwem i ciężkim niedotlenieniem mózgu. W konsekwencji może dojść do zaburzenia rozwoju psychoruchowego, mózgowego porażenia dziecięcego lub też innego schorzenia neurologicznego. Dlatego każdy wcześniak musi być poddany rehabilitacji.
– Zaburzenia narządu wzroku. U wcześniaków pewien obszar siatkówki jest nieunaczyniony. Powstające patologiczne zmiany mogą doprowadzić nawet do utraty wzroku (retinopatia). Konieczne są częste badania okulistyczne w 4., 8. i 12. tygodniu życia.
– Zespół zaburzeń oddychania. Płuca wcześniaków nie są przystosowane do samodzielnego oddychania. Aby zmniejszyć częstość występowania ciężkich zaburzeń oddychania, w sytuacji zagrożenia porodem przedwczesnym matce podaje się hormony sterydowe, przyspieszające dojrzewanie płuc. W najcięższych przypadkach dziecko w oddychaniu wspomaga respirator, wdmuchujący powietrze do płuc.
– Dysplazja oskrzelowo-płucna. Jest to przewlekła choroba płucna spowodowana niedojrzałością płuc, respiratoroterapią oraz długotrwałym podawaniem wysokich stężeń tlenu. W efekcie tego dziecko może cierpieć na przewlekłe duszności oraz częste infekcje dróg oddechowych.
– Uszkodzenia narządów słuchu spowodowane zazwyczaj zakażeniem, koniecznością przebywania w inkubatorze lub też powikłaniem w trakcie leczenia.
– Konieczność odżywiania pozajelitowego. Jeśli przewód pokarmowy jest dostatecznie rozwinięty, maleństwo może być karmione przez sondę lub drogą dożylną (kroplówka).
Bezdech wcześniaczy, często połączony ze zwolnioną akcją serca. Musi być monitorowany nawet przez kilka miesięcy życia maluszka.
– Częste infekcje. Odporność u wcześniaków jest jeszcze niewykształcona, maleństwo nie posiada przeciwciał otrzymywanych od matki pod koniec ciąży.
Niedokrwistość – zapasy żelaza noworodek gromadzi pod koniec ciąży.

Jak pomóc dziecku?
U zdrowych wcześniaków, zdolnych do samodzielnego oddychania, o wadze co najmniej 1500 g, warto wykorzystać metodę kangura. Nagie maleństwo umieszcza się na nagim brzuchu mamy. Główka dziecka spoczywa między piersiami mamy, dzięki czemu może ono próbować samodzielnie ssać. Układanie zaczyna się od kilkunastu minut, a dochodzi do kilku godzin dziennie. Bezpośredni kontakt z mamą daje maleństwu poczucie bliskości, zapewnia ciepło. Oddech matki pobudza pracę płuc dziecka. Samo przytulenie działa kojąco, pomaga w wyrównaniu oddechu, pulsu i akcji serca. Zauważono, że wcześniaki wychowywane metodą kangura dwa razy szybciej rosną i przybierają na wadze. W konsekwencji mogą szybciej opuścić szpital.

Jakie rokowania?
Na szczęście lekarze są w stanie nie tylko uratować życie większości maleństw, ale też zapewnić im normalny rozwój. O ile w pierwszych tygodniach i miesiącach życia u wcześniaków zauważa się pewne opóźnienie w osiąganiu różnych umiejętności, to w miarę upływu czasu różnice te się zacierają. Oczywiście, bardzo ważne jest stymulowanie rozwoju psychoruchowego malca oraz rehabilitacja prowadzona pod okiem doświadczonego neurologa, jakiej powinno być poddane każde dziecko urodzone przedwcześnie. Ważne jest zaangażowanie mamy, która większość zalecanych ćwiczeń musi wykonywać w domu.

Jak zapobiegać przedwczesnemu porodowi?
Jeśli planujesz ciążę, skontaktuj się z ginekologiem, który powinien zalecić ci przeprowadzenie odpowiednich badań. Przed planowaną ciążą wszystkie infekcje powinny być wyleczone. Sprawdź, czy chorowałaś na różyczkę, czy masz przeciwciała przeciw toksoplazmozie, cytomegalii. Szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży wystrzegaj się kontaktów z osobami chorymi na choroby zakaźne. Nie zapominaj o comiesięcznych kontrolach u ginekologa podczas ciąży.
Jeśli pracujesz, poproś o przeniesienie na stanowisko chronione, unikaj pracy w nocy. W ciągu dnia znajdź czas na odpoczynek, spacer i relaks.

Zobacz także:
Wrodzone choroby oka
Słuch
Śmierć łóżeczkowa
Napiecie mięśniowe
Porażenie mózgowe
Bezdech
Toksoplazmoza
Różyczka

Konsultacja: lekarz medycyny Lucyna Michalska, pediatra