Encyklopedia zdrowia dziecka

Wirusy w ciąży

Czy można uniknąć niebezpiecznych zarazków w ciąży? Wyjaśnia dr Bożena Kowalska, ginekolog położnik z Instytutu Matki i Dziecka.

Niebezpieczne wirusy
Gdy jesteś w ciąży, zakażenia wirusowe są dla Ciebie szczególnie niebezpieczne, ponieważ mogą stać się przyczyną poważnych wad wrodzonych u rozwijającego się w Twoim łonie dziecka. Dotyczy to zwłaszcza pierwszego trymestru ciąży, bo właśnie wtedy powstają wszystkie narządy. Na co powinnaś teraz szczególnie uważać?

Różyczka
Przyszła mama może się zarazić np. od zaprzyjaźnionego przedszkolaka – drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt ze śliną czy wydzieliną z nosa.
Objawy: Dopiero po dwóch-trzech tygodniach od zakażenia pojawia się złe samopoczucie, bóle głowy, mięśni, stawów i zapalenie spojówek. Potem, po kolejnych dwóch-pięciu dniach, drobnoplamista wysypka (za uszami, a następnie na tułowiu i kończynach). Towarzyszy temu m.in. powiększenie węzłów chłonnych karku, potylicy i szyi.
Jeśli miałaś kontakt z osobą chorą na różyczkę, jak najszybciej zgłoś się do lekarza. Niestety, nie ma skutecznych leków przeciw wirusowi różyczki, ale stosuje się wówczas tzw. profilaktykę bierną. Przy braku przeciwciał otrzymasz swoistą immunoglobulinę, choć, niestety, nie daje to pełnej ochrony przed zakażeniem u płodu. Powinnaś także wykonać badania potwierdzające obecność wirusa we krwi (najlepiej między trzecim dniem a czwartym tygodniem od pierwszych objawów choroby).
Czy to groźne dla dziecka: Niestety tak. Do zakażenia płodu może dojść na każdym etapie ciąży, ale ryzyko jest największe do 17. tygodnia (po tym okresie znacznie ono spada). Zakażenie różyczką jest niebezpieczne, bo wirus pokonuje barierę łożyska, przedostaje się do dziecka i uszkadza jego narządy.
Bądź spokojna o maleństwo, jeśli przechorowałaś różyczkę w dzieciństwie lub jesteś zaszczepiona (to jedyna metoda zapobiegania tej chorobie). W Polsce takie szczepienia są zalecane w 15. miesiącu życia (szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce), dziewczynkom w 13.-14. roku życia oraz kobietom, które nie mają przeciwciał odpornościowych. Jeśli chcesz zostać mamą, a nie byłaś szczepiona i nie masz we krwi przeciwciał, zaszczep się przynajmniej na trzy miesiące przed planowaną ciążą.

Opryszczka
Tę groźną chorobę wywołują dwa typy wirusa Herpes simplex (HSV 1 odpowiedzialny za infekcje skóry i błon śluzowych górnej części ciała oraz HSV 2 atakujący narządy płciowe).
Objawy: Zazwyczaj to pęcherzyki, które szybko zasychają i tworzą strupki na wargach. Ale opryszczka może się też umiejscowić na skrzydełkach nosa, spojówkach i rogówce (wywołując ich zapalenie), na narządach płciowych.
Gdybyś zaraziła się opryszczką w czasie ciąży, koniecznie skontaktuj się z lekarzem – prawdopodobnie skieruje Cię na leczenie w szpitalu. Odwiedź także gabinet specjalisty, gdyby podczas ciąży doszło do nawrotu infekcji.
Czy to groźne dla dziecka: Niestety tak. Zakażenie u przyszłej mamy może być nawet przyczyną poronienia lub przedwczesnego porodu. Największe ryzyko istnieje, gdy kobieta ma pierwszy rzut opryszczki narządów płciowych na krótko przed rozwiązaniem. W tej sytuacji lekarze proponują zwykle cesarskie cięcie.
Nie planuj ciąży w okresie zaostrzenia jakiejkolwiek infekcji, bo nawroty opryszczki występują zazwyczaj, gdy spada odporność oraz w trakcie innych chorób, głównie bakteryjnych. Po porodzie bardzo dbaj o higienę, nie dotykaj strupków i często myj ręce. Jeśli masz opryszczkę na ustach, nie całuj dziecka. Możesz je jednak karmić piersią.

Ospa wietrzna
Wirus ospy należy do tej samej grupy co wirusy opryszczki i cytomegalii. Zazwyczaj na ospę zapadają kilkuletnie dzieci. Dla nich wirus jest zwykle niegroźny, ale infekcja u nienarodzonego malca może być przyczyną poważnych wad rozwojowych.
Objawy: Ospa zaczyna się ogólnym zmęczeniem i gorączką, potem na tułowiu, twarzy, kończynach, błonie śluzowej jamy ustnej i gardła pojawia się swędząca wysypka. Jednocześnie na skórze widać wszystkie jej stadia: plamy, grudki, pęcherzyki, krostki i strupy.
Czy to groźne dla dziecka: Tak, jeśli do zakażenia ospą doszłoby w pierwszej połowie ciąży – u malucha mogą wtedy wystąpić wady wrodzone. W drugiej połowie ciąży ryzyko znacznie spada, ale ponownie wzrasta tuż przed porodem (na pięć dni) i tuż po narodzinach dziecka (dwa dni).
Jeżeli miałaś kontakt z chorym na ospę, skontaktuj się z lekarzem. Osobom, które przebyły ospę, nie grozi zarażenie (w razie wątpliwości wystarczy zbadać krew na obecność przeciwciał). Gdyby w Twoim przypadku okazało się, że nie masz odporności, otrzymasz immunoglobulinę Zoster, by zmniejszyć ryzyko przedostania się wirusa przez łożysko (najlepiej przyjąć ją do czwartej doby po kontakcie z chorym). Jeśli u ciężarnej dochodzi do zakażenia, lekarz monitoruje rozwój dziecka, wykonując badania ultrasonograficzne.
Nie przechodziłaś ospy? Jeśli dopiero planujesz ciążę, warto się zaszczepić (zrób to przynajmniej trzy miesiące przed poczęciem).

Cytomegalia
Wirus przenosi się przez ślinę, krew, kontakt seksualny. Infekcja może mieć poważne skutki, jeśli wirusem zarazi się nienarodzone dziecko.
Objawy: Choroba może przebiegać bezobjawowo lub powodować przedłużającą się, „skaczącą” gorączkę, ból głowy i gardła, kaszel oraz powiększenie węzłów chłonnych szyi.
Wirus CMV jest powszechny, ale na szczęście zakażenie w okresie ciąży zdarza się rzadko. Mimo to skontaktuj się z lekarzem, jeśli wiesz, że miałaś kontakt z chorym. Można zbadać krew i sprawdzić, czy masz przeciwciała, ale ich obecność nie chroni dziecka przed infekcją – dlatego takich badań nie wykonuje się rutynowo.
W czasie ciąży często myj ręce. Unikaj kontaktu z moczem i śliną małych dzieci.

Konsultacja: lekarz medycyny Lucyna Michalska, pediatra

Zajrzyj do działu: Zdrowie w ciąży