dziewczynka z zaburzeniami integracji sensorycznej
fot. Fotolia

Zaburzenia integracji sensorycznej – wyjaśnia Dorota Zawadzka

Zaburzenia integracji sensorycznej to nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu nerwowego dziecka – maluch reaguje nieadekwatnie do sytuacji, w jakiej się znajduje.
dziewczynka z zaburzeniami integracji sensorycznej
fot. Fotolia
Integracja sensoryczna odpowiada za współpracę wszystkich systemów zmysłowych człowieka. Oprócz znanych 5 zmysłów (wzrok, słuch, smak, węch, dotyk) mamy także tzw. zmysły ukryte, czyli czucie głębokie i zmysł równowagi.  Zaczynają one funkcjonować już w życiu płodowym człowieka, ale czasami bywa, że po drodze… trochę się gubią. System nerwowy dziecka nie nadąża wtedy z przetwarzaniem informacji płynących z otoczenia i jego własnego ciała. Takie dzieci wydają się dziwne lub niegrzeczne. Tymczasem są to dzieciaki, które działają automatycznie (a więc niecelowo i niezłośliwie), choć czasami nieodpowiednio do sytuacji.
 

Czym jest integracja sensoryczna?

Integracja sensoryczna to proces, w którym mózg, otrzymując informacje od receptorów zmysłów, dokonuje ich uporządkowania, rozpoznania, interpretacji i połączenia z wcześniejszymi doświadczeniami, a następnie adekwatnie i efektywnie reaguje. Może to być zarówno odpowiedź ruchowa, jak i myślowa.
Kształtowanie tego procesu rozpoczyna się już w okresie płodowym i trwa do około 6. – 7. roku życia. Tak więc dla jej rozwinięcia najważniejsze są pierwsze lata życia.
Redakcja poleca: Zaburzenia integracji sensorycznej – kto jest w grupie ryzyka?
Kiedy zmysły dziecka nie współpracują prawidłowo ze sobą, rozwój przebiega trudniej. Jakie dzieci znajdują się w grupie ryzyka zaburzeniami integracji sensorycznej?

Jakie objawy świadczą o zaburzeniach integracji sensorycznej?

Jeśli zauważysz, że twoje dziecko ma problemy, które teoretycznie nie powinny byś problemami (na przykład twierdzi, że jakiś kolor boli, że obcinanie włosów jest bolesne, lub ma nadwrażliwość dotykową), wówczas koniecznie udaj się z nim do psychologa. Ten zdiagnozuje problem i, w razie potrzeby, zaproponuje rozpoczęcie terapii.
  • słaba równowaga 
  • słaba koordynacja
  • opóźniony rozwój mowy
  • nietolerancja dotyku pewnych faktur czy ubrań
  • problemy z utrzymaniem uwagi, pozostawanie w ciągłym ruchu
  • nadwrażliwość na niektóre bodźce (np. dźwięk zegara, szum klimatyzacji)
  • mała wrażliwość na niektóre bodźce (np. na zimno)
  • nietolerancja pewnych pokarmów
  • niechęć do mycia twarzy, obcinania paznokci
  • trudności z naśladowaniem ruchów, naukę jazdy na rowerze
  • nienaturalny strach przed upadkiem, wysokością.

Zaburzenia integracji sensorycznej

Zaburzenia integracji sensorycznej mogą skutkować problemami funkcjonalnymi, tzn. problemami z wykonywaniem codziennych czynności, czyli takimi, które zwracają uwagę rodziców. Jeżeli mózg dokona niewłaściwej selekcji informacji lub niewłaściwie je połączy, reakcja dziecka też będzie niewłaściwa. 

Integracja wrażeń zmysłowych jest procesem ciągłym. Dlatego dopiero, gdy dziecko opanuje umiejętności z jednego poziomu, może przejść do uczenia się kolejnych. Zaburzenia integracji sensorycznej powodują, że braki na podstawowym poziomie (np. odpowiedni stan napięcia mięśniowego umożliwiający fiksację wzroku na twarzy rozmówcy i gotowość aparatu mowy do artykulacji) negatywnie odbijają się na wyższych poziomach (komunikacja z dziećmi w przedszkolu).  

Istnieją 3 zasadnicze kategorie zaburzeń integracji sensorycznej. Każda z nich ma swoje podtypy. 

Zaburzenie modulacji sensorycznej

Typ 1. Nadwrażliwość sensoryczna – odpowiedź na bodziec jest szybsza, intensywniejsza i dłuższa, niż normalnie. Może dotyczyć tylko jednego lub wielu zmysłów. Dzieci nadwrażliwe zmysłowo reagują „nielogicznie” zwłaszcza na nowe lub trudne sytuacje. Są postrzegane jako agresywne, impulsywne, nadaktywne, a czasami przeciwnie – wycofane, unikające doznań. Łatwo się irytują, mają zmienne nastroje, zachowują się wg zasady „walcz, uciekaj, bój się, zastygnij”. 

Typ 2. Podwrażliwość sensoryczna – dzieci zachowują się tak, jakby nie rejestrowały napływających bodźców zmysłowych. Typowe są dla nich brak reakcji na ból (uderzenia, upadki, skaleczenia) i skrajne temperatury (gorące i zimne). Postrzegane są jako apatyczne, nieuważne, niezaangażowane, pochłonięte sobą. Tymczasem te dzieci zazwyczaj nie zauważają możliwości podjęcia jakiejś akcji. 

Typ 3. Poszukiwanie sensoryczne – dzieci te potrzebują niezwykłej ilości i intensywności wrażeń. Są bardzo energiczne, kochają wyraziste smaki, dźwięki, kręcenie się np. na karuzeli. Są postrzegane jako impulsywne, nieostrożne, nadaktywne, poszukujące uwagi. Zazwyczaj przekłada się to na dużą ruchliwość i bywa mylone z ADHD.  

Zaburzenie dyskryminacji sensorycznej

To inaczej dyskryminacja bodźców – zwykle wzrokowych, słuchowych lub dotykowych, chociaż może dotyczyć każdego innego zmysłu. Dziecko z tym rodzajem zaburzenia nie dostrzega różnic ani podobieństw między bodźcami. Dostrzega bodziec, ale nie wie, jakiego jest rodzaju ani skąd płynie, dlatego nie potrafi dobrze na niego zareagować. 

Rodzic może obserwować trudności w uczeniu się lub mowie (zaburzenia w systemie wzrokowym lub słuchowym), niezgrabność ruchów (zaburzenia systemów dotykowego, prioceptywnego i przedsionkowego). Takie dziecko może też wolniej działać, być niepewne siebie, miewać napady złości.

Zaburzenia motoryczne 

Typ 1. Zaburzenia posturalne
Dziecko z trudem stabilizuje ciało podczas ruchu lub odpoczynku. Ma nieprawidłowe napięcie mięśniowe, słabą równowagę, trudności w „odnalezieniu” ciała po zmianie pozycji. Czasami dzieci z zaburzeniami posturalnymi unikają ruchu. 

Typ 2. Dyspraksja
Jest to słaba umiejętność planowania czynności. Rodzice mogą obserwować np. jak dziecko nie radzi sobie z zapinaniem guzików, jest niezdarne, wpada na meble, nie umie ocenić odległości własnego ciała od ludzi czy obiektów. Dzieci z dyspraksją często mają problemy z wyobrażeniem sobie działania, dlatego kurczowo trzymają się tych, które już znają. Często wybierają aktywności siedzące. Są postrzegane jako niezorganizowane i niechlujne, chociaż część z nich może być bardzo kreatywna i elokwentna. Niektóre kompensują sobie braki nadmierną gadatliwością. 

Jak wspomagać integrację sensoryczną?

Terapia integracji sensorycznej (SI) określana jest mianem "naukowej zabawy". Przez przyjemną i interesującą dla dziecka aktywność dokonuje się integracja bodźców zmysłowych oraz doświadczeń płynących do ośrodkowego układu nerwowego, co pozwala na lepszą organizację działań.

Terapia SI nie jest uczeniem konkretnych umiejętności, lecz usprawnianiem pracy systemów sensorycznych i procesów układu nerwowego. Nie zastępuje rzeczywistej edukacji, może jednak zwiększyć łatwość uczenia się.

W przypadku małych dzieci stosuj się do tych zasad:
  • przytulaj, głaszcz, masuj
  • noś na rękach, kołysz, bujaj, kręć się z dzieckiem
  • dawaj dziecku różne zabawki, przedmioty i pomóż mu je poznawać
  • wprowadź dziecko w świat dźwięków
  • pozwalaj na swobodny ruch
  • pobudzaj zmysły
  • zapewnij poczucie bezpieczeństwa
  • bawcie się razem
  • pamiętaj, że "dzieci dzielą się na te brudne i te nieszczęśliwe"

Część tekstu pochodzi z najnowszej książki Doroty Zawadzkiej pt. „Misja: Szkoła”, którą można kupić w najlepszych salonach prasowych i na Hitsalonik.pl.



Czytaj też: 
  •  

Ocena (3 oceny)

5.7
Doładuj
Przeładuj