Encyklopedia zdrowia dziecka

Zakażenie układu moczowego

Zakażenie dróg moczowych może przytrafić się zarówno niemowlęciu, jak i starszemu dziecku. Zwykle częściej chorują na nie dziewczynki.

Objawy zakażenia układu moczowego (ZUM)

Objawów ZUM jest dużo, ale kłopot z tym, że żaden nie jest typowy. Zakażenie można podejrzewać, jeżeli u dziecka wystąpi:
  • Nawracająca gorączka nieznanego pochodzenia,
  • Brak apetytu 
  • Ból albo pieczenie podczas siusiania  (dziecko może nagle zacząć płakać)
  • Zmiana koloru i zapachu moczu (staje się ciemniejszy i nieprzyjemnie pachnie).
Jednak bywa też, że ani jeden z tych symptomów nie wystąpi – zdarza się, że zakażenie układu moczowego przebiega bezobjawowo.

Przyczyny zakażenia układu moczowego

Przyczyną zakażenia zawsze są bakterie, które do jałowego zwykle układu moczowego mogły przedostać się albo z krwi (rzadziej) albo z okolicy krocza (tak dzieje się częściej). Właśnie aby zmniejszyć ryzyko zakażenia zawsze, oczyszczając chusteczką pupę dziecka lub myjąc ją np. wacikiem, rób to w kierunku od krocza do pupy.

Uwaga: przyczyną ZUM u małych dziewczynek może być sklejenie warg sromowych – czytaj więcej.

Kiedy do lekarza?

Zakażenie układu moczowego nie przejdzie samo:  trzeba je leczyć. Pediatra na początku skieruje dziecka na badanie ogólne moczu. O infekcji będzie świadczyła podwyższona liczba leukocytów (białych krwinek) w moczu, a także obecność w nim białka lub erytrocytów. Chore dziecko zostanie skierowane także na posiew moczu, aby sprawdzić, jaki szczep bakterii zaatakował organizm dziecka.

Sprawdź: Wyniki badań moczu - podajemy normy!

Leczenie zakażenia układu moczowego

Jednocześnie lekarz przepisze dziecku antybiotyki – kuracja potrwa około 2 tygodni. Nie odstawiaj leków zbyt wcześnie, bo niewyleczone do końca zakażenie może doprowadzić nawet do uszkodzenia nerek, a także ich niewydolności. Po skończeniu leczenia pediatra skieruje dziecko na powtórny posiew moczu, aby upewnić się, że w układzie moczowym nie ma już zarazków.

Pielęgnacja dziecka z ZUM

Oprócz podawania leków, ważne będzie też pojenie dziecka – im więcej siusia i w efekcie wypłukuje zarazki. Najlepsza do picia jest woda albo mleko mamy. Dzieciom, które skończyły już rok, lekarze zalecają picie soku z żurawin, który zakwasza mocz, a to sprawia, że bakterie mają gorsze warunki do rozwoju.

Możliwe powikłania ZUM

Każde dziecko poniżej 5. roku życia, które choć raz w życiu miało infekcję układu moczowego, powinno przejść USG brzucha i nerek. Dziecko, u którego zakażenie układu moczowego nawraca albo USG wykazało zmiany w układzie moczowym, lekarz skieruje także na cystografię mikcyjną, czyli zdjęcie rentgenowskie pęcherza, wykonywane w trakcie, gdy dziecko oddaje mocz. Dzięki takim badaniom układu moczowego można wykryć groźne choroby. Jakie są najczęstsze?
  • Refluks (odpływ) pęcherzowo-moczowodowy
To wada, która często jest przyczyną infekcji dróg moczowych. Podczas siusiania, mocz, zamiast spływać w dół, cofa się  z pęcherza moczowego do moczowodów. Jeśli refluks nie jest zbyt duży (I albo II stopnia), mocz cofa się niewysoko. W takich wypadkach zwykle lekarze czekają, aż z czasem układ moczowy dziecka dojrzeje i choroba zniknie sama. Jeśli jednak dojdzie do zaawansowanej postaci refluksu, mocz może powracać aż do nerek, a wtedy konieczna może być operacja.
  • Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek
To częsta postać zakażenia układu moczowego, w której zajęty chorobą jest miąższ nerek. Typowymi objawami ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek są: gorączka, ból pleców i rzadsze oddawanie moczu (pieluszki mogą pozostawać suche nawet 3–4 godziny). Chore dziecko powinno dużo leżeć i dużo pić. Lekarz przepisze mu także antybiotyki, aby wytępić bakterie, które doprowadziły do infekcji. Po zakończonym leczeniu dziecko będzie jeszcze przez mniej więcej rok pod stałą kontrolą lekarza. Przez pierwsze pół roku wizyty kontrolne będą wypadać mniej więcej co miesiąc, potem co 3 miesiące.


Jak pobrać mocz na posiew?

Jeśli lekarz zlecił pobranie moczu na badanie ogólne, wystarczy, że przykleisz dzeicku woreczek do krocza. Inaczej jest, gdy trzeba wykonać posiew. Przede wszystkim potrzebujesz sterylnego pojemniczka (dostaniesz w przychodni albo kupisz w aptece). Mocz na posiew pobiera się zwykle rano, powinno być to pierwsze siusiu po nocnej przerwie.
1. Umyj krocze dziecka ciepłą wodą z mydłem. Połóż go na wyprasowanej pieluszce tetrowej.
2. Podaj dziecku picie. I od razu przygotuj się na akcję: dzieci często lubią siusiać podczas picia.
3. Chwilkę odczekaj. Pierwszy strumień moczu może zawierać bakterie z ujścia cewki moczowej, pozwól mu więc wsiąknąć w pieluszkę. Spróbuj złapać środkowy strumień moczu. Tuż po pobraniu zakręć pojemniczek i jak najszybciej (w przeciągu godziny, najdalej dwóch) zawieź do laboratorium.

Tekst: Sylwia Niemczyk
Konsultacja: Dr n. med. Małgorzata Pańczyk-Tomaszewska, pediatra, nefrolog, pracuje w Klinice Pediatrii i Nefrologii w Szpitalu Dziecięcym przy ul. Litewskiej w Warszawie