Kobieta w ciąży
fot. Fotolia

Dlaczego zakrzepica żył częściej pojawia się u kobiet w ciąży?

Dlaczego u kobiety w ciąży rośnie ryzyko pojawienia się zakrzepicy żył głębokich? Jakie są objawy tej choroby i jak jej przeciwdziałać? Opowiada prof. dr hab. Witold Tomkowski, prezes Polskiej Fundacji do Walki z Zakrzepicą Thrombosis oraz kierownik oddziału Intensywnej Terapii Pneumonologiczno-Kardiologicznej.
Monika Karbarczyk
Kobieta w ciąży
fot. Fotolia

Jak zdefiniować pojęcie "żylna choroba zakrzepowo-zatorowa"?

prof. dr hab. Witold Tomkowski: Pod pojęciem żylna choroba zakrzepowo-zatorowa kryją się dwie jednostki chorobowe:
  • zakrzepica żył głębokich,
  • zator tętnicy płucnej.
Choroba polega na powstaniu w żyłach głębokich skrzepów, których oderwane fragmenty mogą powędrować z prądem krwi do tętnicy płucnej i spowodować natychmiastową śmierć człowieka. Zakrzepy najczęściej tworzą się w kończynach dolnych – łydkach i udach, ale również w żyłach miednicy.

Jakie ryzyko niesie ze sobą ta choroba?

prof. dr hab. W. Tomkowski: Na pierwsze objawy trzeba reagować szybko, bo zator tętnicy płucnej zabija w kilka sekund i zbiera spore żniwo (rocznie w Polsce z powodu zatoru płucnego umiera około 40 tys. osób). Im później zgłosimy się do lekarza i im później zostanie postawiona diagnoza, tym większe ryzyko dla naszego życia. Kawałek skrzepliny, który odrywa się od zakrzepu, np. w łydce pacjenta, płynie z prądem krwi do serca, następnie do płuc i może doprowadzić do zatkania światła tętnicy, przez co płuco ma upośledzone ukrwienie i pojawiają się trudności z oddychaniem, czasem tak poważne, że dochodzi do śmierci. 

Jakie są pierwsze objawy zakrzepicy żył głębokich? 

prof. dr hab. W. Tomkowski: Zakrzepica nie zawsze daje objawy lub nie są one jednoznaczne, bo mogą również występować w innych chorobach. Ważne jest to, że w momencie pojawienia się niepokojących objawów należy jak najszybciej pójść do lekarza. Wykona on USG żył głębokich i postawi właściwą diagnozę. Niestety większość osób lekceważy te objawy i stosuje domowe sposoby (masaże, zimne okłady itp.), które są nieskuteczne. 
Do najczęściej występujących objawów, pojawiających się w ciągu kilku dni od rozwoju zakrzepu, należą:
  • obrzęk – widoczny początkowo wokół kostki, stopy czy łydki lub całej nogi (jednej),
  • ból nogi, który nasila się podczas chodzenia, ale mija przy unieruchomieniu. 
  • tkliwość i bolesność nogi podczas dotyku,
  • podwyższona ciepłota nogi,
  • zaczerwieniona skóra na jednej nodze. 

Do jakiego lekarza pójść z obrzękami nóg? Do lekarza pierwszego kontaktu?

prof. dr hab. W. Tomkowski: Tak, choć lekarz pierwszego kontaktu niestety nie może zlecić wykonania USG żył głębokich bezpłatnie w ramach NFZ. Może on jednak oznaczyć prawdopodobieństwo kliniczne wystąpienie zakrzepicy, stosując np. skalę Wellsa. Chorych z wysokim prawdopodobieństwem klinicznym należy wysłać na pilny test diagnostyczny. U chorych z niskim lub umiarkowanym prawdopodobieństwem klinicznym należy oznaczyć stężenie D-dimeru. Wynik dodatni przesądza o konieczności wykonania testu diagnostycznego. 

Jakie badania są niezbędne do postawienia diagnozy?

prof. dr hab. W. Tomkowski: Aby jednoznacznie potwierdzić obecność skrzeplin w organizmie, niezbędne jest wykonanie badań obrazowych, czyli badanie USG. Nie jest ono bolesne i nie wymaga specjalnego przygotowania. Polega na uciskaniu żył głowicą, żeby sprawdzić czy w ich świetle znajdują się skrzepliny. Skierowanie na badanie USG żył powinno być w gestii każdego lekarza, w tym lekarza pierwszego kontaktu. W Polsce jednak w ramach NFZ, na takie badanie może wydać skierowanie tylko lekarz z odpowiednią specjalizacją. Ten anachronizm powinien być natychmiast zmieniony. Rozwiązaniem może być udanie się na izbę przyjęć do szpitala lub wykonanie badania USG żył prywatnie.
Średni koszt badania USG w prywatnym gabinecie to ok. 150 zł.

Zobacz także: Krwawienie z nosa w ciąży – jakie mogą być przyczyny?
  [content:0_6320,8_981,0_21988,0_4361:CMNews]  

Jakie są przyczyny powstania zakrzepu?

prof. dr hab. W. Tomkowski: Przyczyn powstania zakrzepicy jest bardzo wiele: genetyczne, farmakologiczne, styl życia. Istnieje też ścisły związek pomiędzy poważnymi zabiegami chirurgicznymi i ciężkimi chorobami leczonymi zachowawczo, a żylną chorobą zakrzepowo-zatorową. Zakrzepica może zaatakować w każdym wieku, choć ryzyko rośnie po 40. roku życia. 

Jakie są czynniki ryzyka pojawienia się zakrzepów?

prof. dr hab. W. Tomkowski: Ważnym czynnikiem ryzyka jest unieruchomienie, np. z powodu obłożnej choroby wymagającej leżenia w łóżku, a także długa podróż (powyżej 4 godzin). Innymi czynnikiem ryzyka są:
  • okres ciąży i połogu,
  • hormonalna antykoncepcja,
  • hormonalna terapia zastępcza,
  • przebyte operacje chirurgiczne,
  • otyłość,
  • niektóre choroby, np. choroba nowotworowa, trombofilia,
  • różnego rodzaju urazy.

Dlaczego u kobiet w ciąży i połogu ryzyko wystąpienia zakrzepicy jest wyższe?

prof. dr hab. W. Tomkowski: To ryzyko jest wyższe zwłaszcza u kobiet, u których w rodzinie ktoś chorował na zakrzepicę. W takim przypadku należy o tym koniecznie powiedzieć lekarzowi prowadzącemu ciążę i wykonać testy genetyczne
 
Jeżeli kobieta ciężarna nie jest obciążona genetycznie, to sama ciąża i połóg również stanowią czynnik ryzyka. "Burza hormonów" w organizmie zwiększa lepkość krwi i sprzyja pojawieniu się zakrzepu. Ponadto ucisk powiększonej macicy na naczynia żylne utrudnia odpływ krwi z nóg, co także predysponuje do tworzenia się skrzeplin. Szczególnie wyczulone powinny być panie w ostatnich miesiącach ciąży i w połogu, kiedy zwykle dochodzi do obrzmienia nóg. Łatwo wówczas zbagatelizować objawy choroby, zakładając że pojawienie się obrzęków jest zjawiskiem fizjologicznym w tym okresie.

Jak wygląda profilaktyka przeciwzakrzepowa u ciężarnych?

prof. dr hab. W. Tomkowski: Zaleca się profilaktyczne stosowanie wyrobów o stopniowanym ucisku (pończoch lub rajstop), które wspomagają krążenie krwi i przeciwdziałają powstaniu zakrzepów. U kobiet, które mają zwiększone ryzyko zachorowania na zakrzepicę lub już na nią chorowały w przeszłości, niezbędne jest wdrożenie farmakologicznej profilaktyki przeciwzakrzepowej w postaci iniekcji podskórnych z heparyny drobnocząsteczkowej.

Zobacz też: Sprawdź opinie o ampułko-strzykawkach do iniekcji

Jak się ustrzec przed zakrzepicą?

prof. dr hab. W. Tomkowski: Odpowiednia profilaktyka przeciwzakrzepowa jest najlepszym sposobem przeciwdziałania pojawieniu się zakrzepicy. U osób powyżej 40. roku życia oraz przebywających w długiej podróży czy długo siedzących przy komputerze najbardziej niebezpieczny jest brak ruchu. Nie ma potrzeby wykonywania skomplikowanych ćwiczeń. Wystarczy pamiętać, aby w trakcie podróży co godzinę "rozprostować kości". Na siedząco można wykonać kilkanaście okrążeń stopą wokół kostki w każdej nodze, napiąć możliwie wszystkie mięśnie nóg po kilka razy. Na co dzień należy:
  • unikać długiego siedzenia przed telewizorem czy komputerem,
  • pamiętać o regularnych spacerach zmuszających mięśnie do pracy,
  • utrzymywać prawidłową wagę,
  • regularnie nawadniać organizm.  
Ważne! Osoby, które są po zabiegach chirurgicznych lub cierpią na choroby, które mogą powodować zakrzepicę, powinny być objęte profilaktyką farmakologiczną prowadzoną przez lekarza.

 

Prof. dr hab. Witold Tomkowski jest prezesem Polskiej Fundacji do Walki z Zakrzepicą THROMBOSIS oraz kierownikiem oddziału Intensywnej Terapii Pneumonologiczno-Kardiologicznej, przewodniczącym Rady Naukowej Instytutu Gruźlicy, kierownikiem przychodni TS Klinika. Jest też partnerem merytorycznym kampanii "Jak nie być jedną nogą w grobie". 

Zobacz też:
 
Redakcja poleca: Pielęgnacja skóry twarzy w ciąży: lato
Wiosną i latem skóra twarzy przyszłej mamy może sprawiać problemy. Hormony sprawiają, że lubi się przetłuszczać, więc powstają zaskórniki i niedoskonałości, a słońce może powodować przebarwienia, czyli ostudę. Jak pielęgnować skórę twarzy latem, podpowiada Izabela Czernuszczyk, kosmetyczka z warszawskiego salonu Studio Style.
Oceń artykuł

Ocena 5 na 8 głosy

Zobacz także

Popularne tematy