Encyklopedia zdrowia dziecka

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego to stan zapalny obejmujący błonę śluzową i struktury ucha środkowego. Może dotknąć każdego, jednak najczęściej chorują na nie małe dzieci –  większość z nich cierpi na nie choć raz w życiu, a 30 proc. choruje więcej niż 3 razy.  
Zapalenia ucha środkowego nie wolno lekceważyć.  Jego ostra postać jest bardzo bolesna, natomiast przewlekłe zapalenie ucha może prowadzić do powikłań.

Przeczytaj także: Gdy boli ucho 

Przyczyny zapalenia ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego jest najczęściej powikłaniem infekcji górnych dróg oddechowych. Fakt, że  przypadku dzieci każda infekcja gardła czy  nawet zwykły katar  może błyskawicznie objąć także ucho środkowe,  wynika z anatomii: u dzieci trąbka słuchowa (czyli przestrzeń  łącząca ucho z nosem i gardłem) jest krótka, szeroka i usytuowana niemal poziomo.
Diagnozę stawia się po zbadaniu dziecka przy pomocy otoskopu (wziernika laryngologicznego).

Najczęstsze objawy zapalenia ucha środkowego

U niemowląt:
  • rozdrażnienie
  • gorączka
  • problemy ze ssaniem
Objawy zapalenia ucha u niemowląt mogą być mało charakterystyczne i mylące. Dziecko jest  rozdrażnienie, płacze, ma gorączkę dochodzącą nawet do 40 stopni. Zdarza się, że  chore niemowlę  ma kłopoty ze ssaniem -  przerywa jedzenie i płacze z bólu.

U dzieci 1-6:
  • ból ucha
  • gorączka
Dziecko skarży się na  silny, pulsujący, nasilający się nocą ból ucha. Może mieć gorączkę. 

Możliwe objawy

  • biegunka
  • nudności
  • wymioty
  • wyciek z ucha
  • pogorszenie słuchu
Niemowlę może mieć biegunkę,  nudności i wymiotować. Może także ciągnąć się  za małżowinę lub pocierać uchem o poduszkę.
Dziecko może gorzej słyszeć lub słyszeć szumy.
Niezależnie od wieku dziecka o ropnym  stanie zapalnym świadczy  wyciek z ucha - żółtawa wydzielina, która w dużej ilości wydostaje się na zewnątrz i oblepia małżowinę.

Uwaga!
Niektóre postaci zapalenia ucha (np. wysiękowe zapalenie ucha) mogą przebiegać bezobjawowo. Niepokój rodziców wzbudza dopiero pogorszenie się słuchu.

Kiedy do lekarza?

Jeśli podejrzewasz, że dziecko ma zapalenie ucha, koniecznie idź z nim do lekarza.
Zapalenia ucha nie można leczyć domowymi sposobami, bo nie tylko nie pomogą,  ale mogą też doprowadzić do powikłań. Rozgrzewające kompresy przynoszą co prawda  chwilową ulgę, ale równocześnie powodują zaostrzenie się stanu zapalnego: zwykły nieżyt przeobraża się wówczas w poważną, ropną infekcję. Z kolei włożony do ucha listek geranium rozpada się na drobne kawałeczki i gnije, sprawiając, że bakterie mają idealne warunki do rozwoju. Także dostępne bez recepty krople mogą być niebezpieczne, gdy stosuje się je na własną rękę, np. wlane do ucha przy ropnym stanie zapalnym mogą dostać się do ucha środkowego, co jeszcze bardziej skomplikuje sytuację.
Do lekarza idź także wówczas, gdy podejrzewasz, że dziecko słabiej słyszy (nawet jeśli nie skarży się na ból ucha).

Leczenie i pielęgnacja dziecka z zapaleniem ucha środkowego

Zapalenie ucha leczy się antybiotykami.

Przeczytaj  także: Pytania o antybiotyk

Lekarz może także przepisać krople do nosa (udrażniają ujście trąbki słuchowej, którą odprowadzane są z ucha wszelkie wydzieliny,  leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, mukolityczne (rozrzedzające wydzieliny, a więc ułatwiające ich odpływanie) i przeciwhistaminowe (zapalenia uszu często mają tło alergiczne).  
O zakończeniu leczenia powinien decydować lekarz. 
Zdarza się, że infekcje nawracają. W takiej sytuacji dziecko powinno trafić pod opiekę laryngologa, który ustali, co się za tym kryje. Najpowszechniejszą przyczyną nawrotów jest przerost trzeciego migdałka, czasem także migdałków bocznych. Niebezpieczne są także nawracające anginy i katary ropne.

Uwaga!
Zdarza się np., że chore dziecko nagle przestaje płakać z bólu a z ucha zaczyna wyciekać płyn. Taki objaw nie świadczy o tym, że choroba minęła, przeciwnie:  może wskazywać na pęknięcie błony bębenkowej.
W takiej sytuacji trzeba natychmiast przerwać stosowanie kropli do ucha (przez ubytek mogłyby się dostać do ucha środkowego) i skontaktować się z laryngologiem. Jeśli dziecko jest odpowiednio leczone,  błona bębenkowa goi się, a pęknięcie nie doprowadza do uszkodzenia słuchu. Uszy dziecka, który miało taki problem, trzeba do czasu wygojenia się błony chronić przed wodą. Dziecko nie powinno chodzić na basen, a podczas kąpieli trzeba mu zatykać uszy watą nasączoną parafiną.

Powikłania

Ostre zapalenie ucha środkowego najczęściej nie daje powikłań.
Powtarzające się infekcje ucha mogą jednak doprowadzić do wysiękowego zapalenia ucha, a wówczas zbierająca się w uchu  środkowym wydzielina  oblepia kosteczki słuchowe. Z czasem gęstnieje coraz bardziej upośledzając ich funkcjonowanie.

Zapobieganie

Zapalenie ucha środkowego jest zwykle powikłaniem po infekcji górnych dróg oddechowych, dlatego  nie wolno lekceważyć przeziębień i kataru.

Przeczytaj także:  Pneumokoki a zapalenie ucha

Tekst: Beata Turska