zatrudnienie niani
fot. Adobe Stock

Zatrudnienie niani: jak napisać umowę i nie płacić składek?

Aby zarejestrować zatrudnienie opiekunki zgodnie z prawem, trzeba podpisać umowę uaktywniającą i opłacać składki. Ale czasem to nie rodzice, a budżet państwa opłaca składki na ubezpieczenie zdrowotne, emerytalne i wypadkowe za nianię.
Aneta Grinberg
zatrudnienie niani
fot. Adobe Stock

Zatrudnienie niani warto przypieczętować odpowiednią umową uaktywniającą, która określi m.in. czas pracy, obowiązki i wynagrodzenie niani. Rodzice będą wówczas opłacać za nianię składki, ale tylko wtedy, gdy − w zależności od daty zawarcia umowy uaktywniającej − jej pensja przekroczy całą kwotę lub połowę kwoty minimalnego wynagrodzenia. Aby zatrudnienie niani było w pełni legalne, trzeba też pamiętać o złożeniu w ZUS właściwych formularzy i deklaracji.

Spis treści:

Co to jest umowa uaktywniająca z opiekunką? 

Rodzice (także opiekunowie prawni oraz inne osoby, którym sąd powierzył sprawowanie opieki nad dzieckiem) mają obowiązek zawrzeć z nianią tzw. umowę uaktywniającą, do której co do zasady stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia.

W umowie uaktywniającej trzeba określić:

  • strony umowy;
  • cel i przedmiot umowy;
  • czas i miejsce sprawowania opieki;
  • liczbę dzieci powierzonych opiece;
  • obowiązki niani;
  • wysokość wynagrodzenia oraz sposób i termin jego wypłaty;
  • czas, na jaki umowa została zawarta;
  • warunki i sposób zmiany, a także rozwiązania umowy.
Od maja 2020 możesz też zatrudnić nianię do opieki nad dzieckiem online. Profesjonalne opiekunki zajmą się twoim dzieckiem przez internet, korzystając z bezpiecznych i prostych narzędzi. Zorganizują kreatywne zajęcia albo pomogą w nauce, podczas gdy ty w spokoju skupisz się na pracy. Oferty niań możesz przeglądać na niania.pl/online
Redakcja poleca: Jak ustalić wynagrodzenie niani - film
Zatrudniając nianię zastanawiasz się ile powinnaś płacić za opiekę nad dzieckiem. Zobacz co powinnaś wziąć pod uwagę ustalając stawkę.

Jakie składki płacą za nianię rodzice, a jakie ZUS?

Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za nianię oraz na ubezpieczenie zdrowotne niani opłaca:

  • Zakład Ubezpieczeń Społecznych – od podstawy stanowiącej kwotę nie wyższą niż wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2020 roku to 2600 zł brutto) lub od podstawy nie wyższej niż 50% minimalnego wynagrodzenia, jeśli umowa została zawarta po 1 stycznia 2018 roku
  • rodzic lub opiekun prawny dziecka (płatnik składek) – od podstawy stanowiącej kwotę nadwyżki nad kwotą minimalnego wynagrodzenia (lub nad kwotą 50% minimalnego wynagrodzenia w przypadku umów zawartych po 1 stycznia 2018 roku) na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Kiedy ZUS zapłaci składki na opiekunkę?

ZUS będzie opłacał składki za nianię od kwoty wynagrodzenia nie wyższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę (lub nie wyższej niż 50% minimalnego wynagrodzenia) w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

  • niania została zgłoszona przez rodzica do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego;
  • rodzice albo rodzic samotnie wychowujący dziecko są zatrudnieni, świadczą usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej stanowiącej tytuł do ubezpieczeń społecznych, prowadzą pozarolniczą działalność lub działalność rolniczą;
  • dziecko nie jest umieszczone w żłobku, klubie dziecięcym ani nie zostało objęte opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna oraz ma więcej niż 20 tygodni


ZUS opłaca składki za nianię maksymalnie do końca roku szkolnego (31 sierpnia), w którym dziecko skończy 3 lata.

W przypadku utraty zatrudnienia przez rodziców albo rodzica samotnie wychowującego dziecko, zaprzestania świadczenia ww. usług lub działalności gospodarczej ZUS opłaca składki jeszcze przez okres 3 miesięcy od dnia zaistnienia tych przyczyn.

Jak zgłosić zatrudnienie niani i zacząć płacić składki?  

Rodzice lub opiekunowie powinni najpierw zgłosić siebie jako płatnika składek na ubezpieczenie społeczne na formularzu ZUS ZFA. Następnie mają obowiązek zgłosić nianię zatrudnioną na mocy umowy uaktywniającej do ubezpieczeń społecznych na formularzu ZUS ZUA (tu trzeba też zdecydować, czy zgłaszamy nianię do ubezpieczenia chorobowego). Na złożenie do ZUS tego druku jest 7 dni od podpisania umowy. Zgłoszenia niani do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego dokonuje się na druku ZUS ZZA – tu także jest 7-dniowy termin.

W każdym miesiącu obowiązywania umowy trzeba rozliczyć z ZUS składki na ubezpieczenie społeczne niani na druku ZUS DRA. Deklarację ZUS DRA trzeba złożyć do ZUS do 15. dnia następnego miesiąca za poprzedni miesiąc i w tym samym terminie trzeba zapłacić składki.

Ponadto trzeba złożyć następujące druki:
  • ZUS RCA – jeżeli jesteśmy jedynym pracodawcą niani,
  • ZUS RZA – jeżeli niania ma opłacane składki na ubezpieczenie społeczne z innego źródła, a my płacimy jedynie składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Do 28 lutego następnego roku trzeba przekazać niani zestawienie zapłaconych przez nas (rodziców lub opiekunów) składek na ubezpieczenie społeczne na druku ZUS IMIR.

Niania może przystąpić także (dobrowolnie na swój wniosek) do ubezpieczenia chorobowego. Wtedy składki na to ubezpieczenie opłacać musi rodzic albo opiekun prawny dziecka na zasadach określonych dla zleceniobiorców w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Rodzic (płatnik składek) zobowiązany jest także do niezwłocznego informowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o każdej zmianie mającej wpływ na opłacanie składek, w szczególności o rozwiązaniu lub wygaśnięciu umowy uaktywniającej.

Kiedy ZUS odmówi opłacania składek z tytułu zatrudnienia niani?

ZUS nie będzie za rodzica opłacał składek z tytułu zatrudnienia niani, gdy:
  • umowa uaktywniająca została zawarta między nianią a osobami pełniącymi funkcję rodziny zastępczej zawodowej
  • rodzic dziecka podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli z tytułu przebywania na urlopach wychowawczych lub pobierania zasiłku macierzyńskiego albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego
  • niania jest osobą niepełnoletnią
  • niania jest rodzicem dziecka
Uwaga! W roli niani można zatrudnić inną osobę spokrewnioną z dzieckiem, np. babcię.

Czy za nianię trzeba płacić podatek?  

Rodzice ani opiekunowie dziecka nie są płatnikami podatku dochodowego z tytułu zawartej z nianią umowy uaktywniającej, a zatem nie mają żadnych obowiązków z tym związanych.

Dochody niani są określane w umowie o PIT jako przychody z tzw. innych źródeł - podlegają one zasadniczo opodatkowaniu dopiero w zeznaniu rocznym (PIT-36). Niania może jednak podjąć decyzję o odprowadzaniu miesięcznych zaliczek na podatek dochodowy w ciągu roku podatkowego. W takiej sytuacji musi wpłacać zaliczki na rachunek urzędu skarbowego właściwego według jej miejsca zamieszkania w terminie do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskała dochód, a za grudzień w terminie złożenia zeznania podatkowego (czyli do końca kwietnia następnego roku). Po zakończeniu roku podatkowego niania ma obowiązek złożyć do urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o wysokości uzyskanych dochodów na druku PIT-36.

Zobacz też:
Oceń artykuł

Ocena 4 na 4 głosy

Zobacz także

Popularne tematy