Zespół policystycznych jajników
fot. AdobeStock

Zespół policystycznych jajników (PCOS) - jedna z najczęstszych przyczyn niepłodności kobiet

Jeżeli masz nieregularny okres i bez skutku starasz się o dziecko niewykluczone, że masz zespół policystycznych jajników. To jednak nie przekreśla twoich szans na zostanie mamą. Sprawdź, jak możesz leczyć PSOC!
Zespół policystycznych jajników
fot. AdobeStock
Prawie co 6. kobieta w wieku 25–45 lat cierpi na zespół policystycznych jajników, nazywany też w skrócie PCOS (od angielskiego terminu polycystic ovary syndrome). U niemal 40 procent z nich zespół policystycznych jajników jest powodem niepłodności. To zaburzenie hormonalne o podłożu genetycznym, związane z nadmierną aktywnością męskich hormonów płciowych – androgenów i zaburzające cykl miesiączkowy kobiety. Na szczęście wykrycie PSOC w odpowiednim momencie i wdrożenie leczenia daje ci sporą szansę na urodzenie dziecka. Przekonaj się!

Spis treści:
 

Co to jest zespół policystycznych jajników, czyli PCOS?

U zdrowych kobiet w jajnikach znajduje się cały arsenał komórek jajowych. Są ukryte w pęcherzykach Graafa, dojrzewając w nich. Gdy jajeczko jest gotowe do zapłodnienia, pęcherzyk pęka i uwalnia je, aby mogło powędrować jajowodem do macicy.

Przy zespole policystycznych jajników nieprawidłowe działanie hormonów uniemożliwia dojrzewanie komórki jajowej i pęknięcie pęcherzyka. Nie dochodzi do owulacji. Jajeczko zostaje w nim uwięzione. Nie może powstać ciałko żółte i nie wzrasta ilość progesteronu we krwi. Niedobór progesteronu odpowiada za nieregularne miesiączki. Kolejne pęcherzyki rosną i obumierają, nie uwalniając jajeczek. Gromadzące się w jajniku niedojrzałe pęcherzyki tworzą liczne małe torbiele jajnika, czyli cysty - stąd nazwa zespół policystycznych jajników lub zespół wielotorbielowatych jajników.
Redakcja poleca: Co jeść przy PCOS starając się o dziecko - porady dietetyka (film)
Jak powinna wyglądać dieta kobiety starającej się o dziecko z zespołem policystycznych jajników? - rady dietetyka z Centrum Wspierania Płodności.

Objawy policystycznych jajników

U większości kobiet z zespołem policystycznych jajników występują:
  • nieregularne, skąpe miesiączki - co 3-4 miesiące, czasem całkiem zanikają;
  • owulacja jest zakłócona, a nawet całkowicie zatrzymana;
  • problemy z zajściem w ciążę;
  • tycie w okolicach talii;
  • otyłość - wskaźnik BMI przekracza 30 kg/m2;
  • nadmierne przetłuszczanie się skóry i włosów;
  • trądzik - przede wszystkim na twarzy i plecach;
  • łysienie typu męskiego (na czubku głowy, w zakolach, ale też równomierne wypadanie włosów);
  • hirsutyzm, czyli nadmierne owłosienie - na brodzie, klatce piersiowej, nogach lub w okolicach intymnych;
  • mikrotorbiele w jajnikach widoczne podczas USG - co najmniej 12 pęcherzyków na jednym jajniku lub większa niż 10 cm sześciennych objętość jajników;
  • nadciśnienie;
  • podwyższony poziom cukru we krwi;
  • ból w okolicach miednicy niewiadomego pochodzenia – prawdopodobnie związany z powiększeniem jajników;
  • zespół napięcia przedmiesiączkowego dłuższy niż u innych kobiet.

Choroby towarzyszące PCOS

Jeżeli występują u ciebie któreś z wymienionych wcześniej objawów, powiedz o tym swojemu ginekologowi. Zespół policystycznych jajników można leczyć. Dzięki kuracji wielu kobietom udaje się nawet zajść w ciążę, a przy okazji rozwiązać inne towarzyszące PCOS problemy, którymi są:
  • insulinooporność – występuje u ok. 50 proc. chorych, zwłaszcza osób z dużą nadwagą i otyłych; powoduje słabą reakcję komórek na działanie insuliny, hormonu niezbędnego do przenoszenia i wykorzystywania glukozy; zbyt wysoki poziom tego cukru we krwi prowadzi do rozwoju cukrzycy;
  • bezdech senny – przerwy w oddychaniu podczas snu; cierpiąca na nie osoba chrapie (nierównomiernie, z przerwami w momentach bezdechu), budzi się niewyspana i zmęczona; problem dotyczy głównie otyłych osób.

Jak diagnozuje się zespół policystycznych jajników?

Aby zdiagnozować zespół policystycznych jajników, trzeba wykluczyć inne nieprawidłowości, np. nadmierne wydzielanie hormonów przez korę nadnerczy (wytwarza androgeny) lub przysadkę mózgową (produkuje prolaktynę, której nadmiar może hamować owulację). Lekarz ustali też, czy występują co najmniej 2 z 3 wymienionych niżej kryteriów:
  • nieregularny okres lub jego brak – dlatego ważne jest, abyś prowadziła kalendarzyk swoich cyklów miesiączkowych;
  • wiele torbieli na jajnikach – aby je wykryć, lekarz skieruje cię na USG dopochwowe pozwalające zobaczyć pęcherzyki w różnych fazach dojrzewania; w przypadku PCOS widoczne są liczne małe torbiele; czasem jest ich tak dużo, że przypominają skupiony wewnątrz jajnika sznur koralików;
  • objawy nadmiernego poziomu androgenów – stwierdza się je nie tylko na podstawie objawów zewnętrznych (np. nadmierne owłosienie), ale przede wszystkim przez zbadanie stężenia hormonów we krwi: testosteronu i androstendionu.

Badania w kierunku policystycznych jajników

Aby ostatecznie upewnić się, że chodzi o zespół policystycznych jajników, a także dobrać jak najlepszą terapię, lekarz może zlecić dodatkowo badanie krwi, na podstawie którego ustali poziom:
  • hormonów związanych z cyklem owulacyjnym (LH i FSH, E2, PRG);
  • prolaktyny;
  • DHEA - hormonu produkowanego przez korę nadnerczy, stymuluje produkcję testosteronu i estrogenów;
  • SHBG - białka wiążącego hormony płciowe;
  • cholesterolu;
  • insuliny.

Nowością w Polsce jest badanie AMH – hormonu antymullerowskiego. Badanie pozwala ustalić stopień nasilenia zespołu i ilość niedojrzałych pęcherzyków. Dzięki niemu można oszacować szanse na zajście w ciążę.

Leczenie PSOC

Terapia zależy od nasilenia objawów i tego, co chcemy osiągnąć. U młodych kobiet, które nie zdecydowały się jeszcze na ciążę, stosuje się leki hormonalne, najczęściej antykoncepcyjne, dwuskładnikowe. Powodują one:
  • "uśpienie" jajników - dzięki zablokowaniu naturalnego cyklu miesiączkowego pęcherzyki w jajnikach wchłaniają się i nie pojawiają się nowe zmiany;
  • przywrócenie regularności występowania miesiączek;
  • zmniejszenie objawów związanych z nadmiernym działaniem hormonów męskich - trądziku i nadmiernego owłosienia.

U kobiet pragnących zajść w ciążę:
  • podejmuje się leczenie tabletkami antykoncepcyjnymi, aby "wyciszyć" jajniki i przywrócić owulację;
  • u chorych z insulinoopornością konieczne jest także stosowanie diety regulującej poziom cukru oraz leków zwiększających tolerancję organizmu na insulinę.

Zespół policystycznych jajników - leczenie chirurgiczne

Jeżeli metody farmakologiczne nie usuną PSOC, potrzebne jest leczenie chirurgiczne. Polega ono na usunięcie zalegających w jajnikach pęcherzyków - najczęściej poprzez nakłucie jajników. Stosuje się:
  • zabiegi laparoskopowe - elektrokauteryzację i laserowy drilling;
  • resekcję klinową jajników - coraz rzadziej stosowana.

Czy leczenie policystycznych jajników jest konieczne?

Leczeniu warto się poddać nawet wtedy, gdy nie planujesz powiększenia rodziny. Zespół policystycznych jajników zwiększa ryzyko wystąpienia:
  • cukrzycy typu I;
  • nadciśnienia;
  • miażdżycy;
  • raka endometrium (błony śluzowej wyściełającej macicę).

Jeżeli nie uporasz się z nadmierną aktywnością męskich hormonów, będą nasilały się takie objawy jak:
  • nadmierne owłosienie typu męskiego;
  • kłopoty z cerą;
  • nadmierne tycie.

Sprawdź 12 badań, które musisz zrobić przed ciążą.

Dieta przy zespole policystycznych jajników

Jedną z podstawowych strategii leczenia zespołu policystycznych jajników jest wdrożenie zasad zdrowego stylu życia, obejmujące prawidłowe odżywianie i regularną aktywność fizyczną. Podstawą terapii jest stosowanie diety niskowęglowodanowej.

Jeżeli przy PCOS występuje insulinooporność lub nadwaga, wskazana jest dieta oparta na produktach, których zjedzenie nie spowoduje gwałtownego wzrostu glukozy we krwi (np. białego pieczywa, słodyczy). Oto ściągawka, która ułatwi ci komponowanie menu. Postaraj się tak rozplanować posiłki, abyś zjadła 4–5 małych porcji dziennie.

Jedz grzyby - na surowo, marynowane, duszone, wybierając:
  • pieczarki;
  • inne gatunki grzybów;
  • unikaj grzybów panierowanych w bułce tartej i białej mące.

Z warzyw spożywaj:
  • sałatę;
  • pomidory;
  • ogórki;
  • paprykę;
  • cebulę;
  • kiełki;
  • fasolę;
  • surową marchewkę;
  • kapustę (także kiszoną).

Unikaj:
  • gotowanej marchwi;
  • ziemniaków;
  • fasolki szparagowej.

Wybieraj pieczywo i zboża:
  • chleb razowy;
  • graham;
  • pumpernikiel;
  • brązowy ryż;
  • kaszę gryczaną.

Unikaj:
  • białego pieczywa;
  • pszennego;
  • płatków błyskawicznych;
  • białego ryżu.

Z owoców spożywaj:
  • jabłka;
  • grejpfruty;
  • truskawki;
  • wiśnie;
  • maliny;
  • jeżyny;
  • morele.

Unikaj:
  • arbuza;
  • bananów;
  • rodzynek;
  • owoców z puszki;
  • słodzonych soków.

Spożywaj nabiał:
  • maślankę;
  • chudy jogurt bez cukru;
  • chudy twaróg;
  • otłuszczone mleko.

Pamiętaj o regularnej aktywności fizycznej. Pomoże ona nie tylko pozbyć się dodatkowych kilogramów, ale także uregulować miesiączkę i owulację, może także zmniejszyć trądzik.

Czy można zajść w ciążę przy PCOS?

Ciąża przy zespole policystycznych jajników jest możliwa, ale aby do niej doszło, trzeba najpierw doprowadzić do wyrównania poziomu hormonów na tyle, aby zachodziła owulacja. Bez tego zapłodnienie nie jest możliwe. Dlatego im szybciej kobieta będzie miała zdiagnozowany PCOS i rozpocznie leczenie, tym szybciej będzie mogła liczyć na pojawienie się dwóch kresek na teście ciążowym.
Objawy zespołu policystycznych jajników nasilają się z wiekiem, dlatego, jeżeli kobieta w młodym wieku wie, że cierpi na tę dolegliwość, powinna starać się planować ciążę przed ukończeniem 25. roku życia. Wówczas szanse na szybkie poczęcie są największe.

Konsultacja: ginekolog-położnik, lek. med. Ewa Paszkiewicz, Klinika Zdrowia Kobiety i Leczenia Niepłodności INVICTA
   
Doładuj
Przeładuj