Encyklopedia zdrowia dziecka

Zgryz

Jak dochodzi do powstania wad zgryzu i czy można im zapobiegać, wyjaśnia lekarz stomatolog Katarzyna Wiśniewska, specjalista ortodonta.

Ważna profilaktyka
Ortodoncja jest dziedziną stomatologii zajmującą się zapobieganiem i leczeniem nieprawidłowego ustawienia zębów, zaburzeń rozwoju szczęk i czynności mięśni biorących udział w żuciu, połykaniu i mówieniu. Wady ortodontyczne dzieli się na wrodzone i te, które powstały po narodzeniu dziecka. Profilaktyka wrodzonych wad zgryzu ogranicza się w zasadzie do opieki zdrowotnej nad przyszłą mamą. Inaczej jest z wadami nabytymi. Znając przyczyny powstawania, możemy starać się ich uniknąć lub przynajmniej zmniejszyć szkodliwe działanie.

Jak układać dziecko do snu?
Układanie niemowlęcia do snu ma ogromne znaczenie w profilaktyce wad zgryzu. Dziecko śpiące na plecach powinno mieć głowę ułożoną na małej poduszce lub klinie podłożonym pod materac, tak aby podczas snu jego usta były zamknięte. Zbyt wysokie lub zbyt niskie ułożenie głowy powoduje opadanie dolnej szczęki, gdyż podczas snu mięśnie twarzy nie są napięte. W efekcie może dojść do powstania bardzo niekorzystnego i trudnego do zwalczenia nawykowego oddychania przez usta.
Uwaga: kiedy będziesz ustalać wysokość ułożenia główki, niemowlę musi być zdrowe. Dziecko śpiące na brzuszku układamy tylko na płaskim materacu.

Czy ważny jest sposób karmienia?
U każdego zdrowego noworodka dolna szczęka jest wyraźnie mniejsza od górnej. Jest to wynik zupełnie prawidłowego rozwoju części twarzowej czaszki w okresie płodowym. Ta dysproporcja zostaje szybko wyrównana, jeśli dziecko jest prawidłowo karmione. Najlepsze dla dziecka jest oczywiście ssanie piersi. Podczas karmienia należy je ułożyć w pozycji półpionowej, przodem do matki. Dłoń matki powinna trzymać pierś tak, aby brodawka wraz z otoczką znajdowała się w ustach dziecka, zaś nos i bródka malca nie były uciskane.
Niestety, z różnych przyczyn, niektóre dzieci muszą być karmione sztucznie. Wtedy należy stosować tak zwany smoczek anatomiczny, który swoim kształtem przypomina sutek piersi. Smoczek taki powinien być zrobiony z niezbyt miękkiej, sprężystej gumy, musi mieć kilka małych otworów, przez które wypływa kroplami pokarm. Podczas karmienia butelką musimy pamiętać o tym, aby nie uciskać bródki dziecka.
Począwszy od 5.-7. miesiąca życia, w miarę pojawiania się kolejnych zębów mlecznych, zaczyna się zmieniać rodzaj pożywienia dziecka. Podawanie pokarmu łyżeczką sprawia, że dziecko uczy się przeżuwać, a gryzienie i żucie twardszych pokarmów dostarcza szczękom malca fizjologicznych bodźców do wzrostu.
Między 1. a 2. rokiem życia dziecka odruch ssania zanika. Sztuczne podtrzymywanie go przez karmienie butelką bądź stosowanie smoczka-gryzaczka może doprowadzić do zaburzeń czynności mięśni i deformacji kości szczęk.

Czy pozwolić dziecku ssać palec?
Ssanie palca, obgryzanie paznokci lub ołówków to złe nawyki, które prowadzą do powstania wad zgryzu. W wielu przypadkach jest to także powód powstania schorzeń laryngologicznych i problemów logopedycznych. Jeśli więc niemowlę ssie palec, wyjmij go z buzi dziecka, zwróć uwagę malca w innym kierunku, utul go wieczorem do snu. Oduczenie dziecka ssania palca czy gryzienia paznokci to trudne zadanie. Dobrze jest więc skontaktować się z lekarzem ortodontą, który pomoże wybrać indywidualną terapię dla Twojego dziecka.

Higiena jamy ustnej
Niezwykle ważna jest higiena jamy ustnej zwłaszcza, gdy dziecko ma jeszcze zęby mleczne. „Trzymają” one bowiem miejsce dla zębów stałych, a prawidłowe odgryzanie i żucie pokarmów wpływa na rozwój szczęk. Jeżeli rozwinie się próchnica i konieczne będzie usunięcie zęba mlecznego, sąsiednie mleczaki przemieszczą się, zajmując miejsce zęba stałego. Niedobór miejsca oznacza, że w przyszłości zęby stałe będą krzywo ustawione.

Co zrobić, jeżeli dziecko straciło ząb?
Trzeba zgłosić się do ortodonty, który prawdopodobnie zaleci wykonanie specjalnej dziecięcej protezki. Taki aparat będzie umożliwiał normalne jedzenie i pobudzał szczękę do wzrostu.

Jak się leczy urazy zębów?
W zależności od tego, czy zęby były wbite, przemieszczone, czy wybite i jak rozległy był uraz, w jakim wieku jest pacjent, zaleca się różne sposoby leczenia. Ważne, aby zwrócić się niezwłocznie do specjalisty ortodonty, jeżeli zauważymy, że bródka dziecka, które uległo wypadkowi, przemieszcza się w jedną stronę, gdy malec otwiera usta. Może się to zdarzyć w kilka miesięcy po urazie. W takich przypadkach leczenie trzeba rozpocząć szybko, bo może to świadczyć o niesymetrycznym rozwoju dolnej szczęki.

Zobacz także:
Zęby
Urazy zębów
Próchnica
Higiena jamy ustnej
Ząbkowanie
Stomatolog

Konsultacja: lekarz medycyny Lucyna Michalska, pediatra