Można być inteligentnym, ale nie odznaczać się mądrością. Można mieć ogromną wiedzę, ale być mało inteligentnym. Inteligencja nie gwarantuje sukcesu w życiu, choć naukowcy twierdzą, że była podstawową cechą, która zdecydowała o sukcesie naszego gatunku. Czym zatem jest inteligencja i czy jesteśmy jedynym inteligentnym gatunkiem na Ziemi?
WIDEO…
Czym jest inteligencja?
Jak dotąd powstało wiele definicji inteligencji. Na pewnym etapie nauki inteligencją określano zdolność do postrzegania, analizowania, uczenia się na własnych błędach i przystosowywania do zmian w otoczeniu. Niewątpliwie ludzie odznaczają się tymi cechami, ale tak pojmowanej inteligencji nie sposób odmówić też przynajmniej części zwierząt. A to z pewnością nie podobało się wielu ludziom, którzy inteligencję chcieli widzieć jako cechę tylko ludzką.
Dzisiaj już wiadomo, że zwierzęta w pewnym stopniu też odznaczają się inteligencją, a do najinteligentniejszych z nich zalicza się np. małpy człekoształtne, delfiny, ptaki krukowate, a nawet ośmiornice.
Mimo tego, że jesteśmy gatunkiem inteligentnym, niektórym ludziom odmawia się inteligencji, a o innych mówi się, że są wyjątkowo inteligentni. Co zatem odróżnia jednych od drugich?
Definicja inteligencji w wymiarze ludzkim
Inteligencja to zdolność do myślenia, rozwiązywania problemów i angażowania do tego adekwatnych procesów poznawczych takich jak uczenie się, zapamiętywanie, szybkość przetwarzania danych (np. kojarzenie), uwaga. Osoba inteligentna nie popełnia dwa razy tych samych błędów i dąży do celu w zorganizowany sposób. Inteligencja pomaga wykryć problem, odkryć, na czym on polega oraz znaleźć jego rozwiązanie (o ile takowe istnieje), a na dodatek pozwala tworzyć i realizować plany.
Od czego zależy inteligencja?
Aby stać się osobą inteligentną, trzeba nie tylko urodzić się z predyspozycjami w tym kierunku. Dzisiaj już wiadomo, że u podstaw inteligencji leżą również zdobyte doświadczenia, np. wychowanie, ale też wiedza, wpływy społeczne i kulturowe, a nawet prawidłowe żywienie. Każdy człowiek rodzi się z mniejszym lub większym potencjałem inteligencji, ale to od środowiska zależy, czy ten potencjał w pełni się rozwinie czy nie.
Rodzaje inteligencji według Gardnera
Koncepcja różnych rodzajów inteligencji to owoc pracy amerykańskiego psychologa – Howarda Gardnera. W latach 80. XX wieku przedstawił on teorię inteligencji wielorakiej, która do dzisiaj ma wielu zwolenników. Zgodnie z nią, ocena inteligencji wyłącznie na podstawie testu IQ (o nim piszemy dalej), jest niedokładna, gdyż każdy człowiek ma inne predyspozycje psychiczne i w jednym obszarze będzie radził sobie lepiej, a w innym gorzej.
Według Gardnera inteligencja jest wielopłaszczyznowa, a na dodatek można ją w poszczególnych obszarach ćwiczyć i rozwijać. To oznacza, że nie tylko ludzi sprawnie posługujących się słowem czy sprawnie liczących można nazwać inteligentnymi.
8 rodzajów inteligencji wg Gardnera:
- inteligencja językowa – pozwala sprawnie posługiwać się słowem mówionym i pisanym, uczyć się języków obcych, żartować
- inteligencja logiczno-matematyczna – daje możliwość posługiwania się logiką, liczbami i schematami
- inteligencja wizualno-przestrzenna – pozwala myśleć obrazowo, używać wyobraźni, korzystać z map i wykresów
- inteligencja ruchowa – zapewnia sprawność fizyczną, posługiwanie się gestami i mimiką
- inteligencja muzyczna – zapewnia uzdolnienia muzyczne – doskonały słuch, poczucie rytmu
- inteligencja interpersonalna – pozwala odczytywać intencje i emocje innych oraz współpracować w grupie
- inteligencja intrapersonalna – pozwala analizować własne przeżycia i problemy
- inteligencja przyrodnicza – zapewnia dobre samopoczucie w otoczeniu przyrody, pozwala docenić wagę ekologii.
Aby zorientować się, jaki typ inteligencji dominuje u twojego dziecka, zobacz: Który typ inteligencji ma twoje dziecko? Test.
Miara inteligencji – test IQ
Najbardziej popularnym miernikiem inteligencji są testy IQ (tzw. iloraz inteligencji). Należą one do testów badających inteligencję językową, logiczno-matematyczną i wizualno-przestrzenną, ale pomijają inne wyodrębnione przez Gardnera obszary inteligencji. Testy IQ składają się z zadań o rosnącym stopniu trudności. Do każdego z nich podane są zwykle 4 odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde zadanie jest punktowane.
Wynik testu IQ podaje się w liczbach, które interpretuje się następująco (zgodnie z krzywą Gausssa):
- wynik IQ poniżej 70 – poziom inteligencji niezmiernie niski, wskazuje na problemy z pracą umysłową
- wynik IQ 71-80 – poziom bardzo niski
- wynik IQ 81-90 – poziom niski
- wynik IQ 91-100 – poziom średni
- wynik IQ 101-110 – poziom wysoki średni
- wynik IQ 111-120 – inteligencja ponadprzeciętna
- wynik IQ 121-130 – poziom wysoko ponadprzeciętny
- wynik IQ 131-140 – poziom wyjątkowo wysoki
- wynik IQ powyżej 140 – poziom ekstremalnie wysoki, takie IQ ma tylko 0,2 proc. ludzi.
Do badania inteligencji w różnych obszarach służą inne testy. W ocenianiu inteligencji dzieci w wieku szkolnym często nadal stosowane są testy IQ, ale nie są badane uzdolnienia w pozostałych obszarach. To może być krzywdzące dla wielu z nich i może utrudniać wybór kierunku dalszego kształcenia i ścieżki kariery zawodowej.
Inteligencja a mądrość
Te dwa pojęcia nie są synonimami. Choć są ze sobą związane, każde z nich oznacza coś innego. Można być inteligentnym, ale nie być mądrym, z kolei mądry człowiek z reguły jest inteligentny. Nie można nie być inteligentnym, ale być mądrym. Czym więc jest mądrość?
Mądrość to inteligencja połączona z wiedzą i doświadczeniem oraz zdolnością do panowania nad własnymi emocjami i popędami. Za mądrość uważa się umiejętność podejmowania trafnych decyzji w trudnych warunkach i z uwzględnieniem wielu czynników oraz umiejętność przewidywania ich skutków. Nie ma więc mądrości bez inteligencji i wiedzy, choć wiedza i inteligencja mogą istnieć bez mądrości.
Zobacz też:
