inteligencja
Adobe Stock
Wychowanie

Inteligencja – czym jest, rodzaje inteligencji, od czego zależy

Inteligencja to dość wieloznaczne pojęcie i definiuje się ją na wiele sposobów. Potocznie inteligencją nazywa się zdolność do rozwiązywania praktycznych problemów, zdolności językowe i umiejętności społeczne.

Można być inteligentnym, ale nie odznaczać się mądrością. Można mieć ogromną wiedzę, ale być mało inteligentnym. Inteligencja nie gwarantuje sukcesu w życiu, choć naukowcy twierdzą, że była podstawową cechą, która zdecydowała o sukcesie naszego gatunku. Czym zatem jest inteligencja i czy jesteśmy jedynym inteligentnym gatunkiem na Ziemi?

Spis treści:

Warsztaty z Dorotą Zawadzką – kolejna edycja za nami! [AKCJA WIDZĘ, SŁYSZĘ, CZUJĘ, WIEM]

Czym jest inteligencja?

Jak dotąd powstało wiele definicji inteligencji. Na pewnym etapie nauki inteligencją określano zdolność do postrzegania, analizowania, uczenia się na własnych błędach i przystosowywania do zmian w otoczeniu. Niewątpliwie ludzie odznaczają się tymi cechami, ale tak pojmowanej inteligencji nie sposób odmówić też przynajmniej części zwierząt. A to z pewnością nie podobało się wielu ludziom, którzy inteligencję chcieli widzieć jako cechę tylko ludzką.

Dzisiaj już wiadomo, że zwierzęta w pewnym stopniu też odznaczają się inteligencją, a do najinteligentniejszych z nich zalicza się np. małpy człekoształtne, delfiny, ptaki krukowate, a nawet ośmiornice. 

Mimo tego, że jesteśmy gatunkiem inteligentnym, niektórym ludziom odmawia się inteligencji, a o innych mówi się, że są wyjątkowo inteligentni. Co zatem odróżnia jednych od drugich?

Definicja inteligencji w wymiarze ludzkim

Inteligencja to zdolność do myślenia, rozwiązywania problemów i angażowania do tego adekwatnych procesów poznawczych takich jak uczenie się, zapamiętywanie, szybkość przetwarzania danych (np. kojarzenie), uwaga. Osoba inteligentna nie popełnia dwa razy tych samych błędów i dąży do celu w zorganizowany sposób. Inteligencja pomaga wykryć problem, odkryć, na czym on polega oraz znaleźć jego rozwiązanie (o ile takowe istnieje), a na dodatek pozwala tworzyć i realizować plany.

Od czego zależy inteligencja?

Aby stać się osobą inteligentną, trzeba nie tylko urodzić się z predyspozycjami w tym kierunku. Dzisiaj już wiadomo, że u podstaw inteligencji leżą również zdobyte doświadczenia, np. wychowanie, ale też wiedza, wpływy społeczne i kulturowe, a nawet prawidłowe żywienie. Każdy człowiek rodzi się z mniejszym lub większym potencjałem inteligencji, ale to od środowiska zależy, czy ten potencjał w pełni się rozwinie czy nie.

Rodzaje inteligencji według Gardnera

Koncepcja różnych rodzajów inteligencji to owoc pracy amerykańskiego psychologa – Howarda Gardnera. W latach 80. XX wieku przedstawił on teorię inteligencji wielorakiej, która do dzisiaj ma wielu zwolenników. Zgodnie z nią, ocena inteligencji wyłącznie na podstawie testu IQ (o nim piszemy dalej), jest niedokładna, gdyż każdy człowiek ma inne predyspozycje psychiczne i w jednym obszarze będzie radził sobie lepiej, a w innym gorzej.

Według Gardnera inteligencja jest wielopłaszczyznowa, a na dodatek można ją w poszczególnych obszarach ćwiczyć i rozwijać. To oznacza, że nie tylko ludzi sprawnie posługujących się słowem czy sprawnie liczących można nazwać inteligentnymi.

8 rodzajów inteligencji wg Gardnera:

  • inteligencja językowa – pozwala sprawnie posługiwać się słowem mówionym i pisanym, uczyć się języków obcych, żartować
  • inteligencja logiczno-matematyczna – daje możliwość posługiwania się logiką, liczbami i schematami
  • inteligencja wizualno-przestrzenna – pozwala myśleć obrazowo, używać wyobraźni, korzystać z map i wykresów
  • inteligencja ruchowa – zapewnia sprawność fizyczną, posługiwanie się gestami i mimiką
  • inteligencja muzyczna – zapewnia uzdolnienia muzyczne – doskonały słuch, poczucie rytmu
  • inteligencja interpersonalna – pozwala odczytywać intencje i emocje innych oraz współpracować w grupie
  • inteligencja intrapersonalna – pozwala analizować własne przeżycia i problemy
  • inteligencja przyrodnicza – zapewnia dobre samopoczucie w otoczeniu przyrody, pozwala docenić wagę ekologii.


Aby zorientować się, jaki typ inteligencji dominuje u twojego dziecka, zobacz: Który typ inteligencji ma twoje dziecko? Test.

Miara inteligencji – test IQ

Najbardziej popularnym miernikiem inteligencji są testy IQ (tzw. iloraz inteligencji). Należą one do testów badających inteligencję językową, logiczno-matematyczną i wizualno-przestrzenną, ale pomijają inne wyodrębnione przez Gardnera obszary inteligencji. Testy IQ składają się z zadań o rosnącym stopniu trudności. Do każdego z nich podane są zwykle 4 odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde zadanie jest punktowane.

Wynik testu IQ podaje się w liczbach, które interpretuje się następująco (zgodnie z krzywą Gausssa):

  • wynik IQ poniżej 70 – poziom inteligencji niezmiernie niski, wskazuje na problemy z pracą umysłową
  • wynik IQ 71-80 – poziom bardzo niski
  • wynik IQ 81-90 – poziom niski
  • wynik IQ 91-100 – poziom średni
  • wynik IQ 101-110 – poziom wysoki średni
  • wynik IQ 111-120 – inteligencja ponadprzeciętna
  • wynik IQ 121-130 – poziom wysoko ponadprzeciętny
  • wynik IQ 131-140 – poziom wyjątkowo wysoki
  • wynik IQ powyżej 140 – poziom ekstremalnie wysoki, takie IQ ma tylko 0,2 proc. ludzi.


Do badania inteligencji w różnych obszarach służą inne testy. W ocenianiu inteligencji dzieci w wieku szkolnym często nadal stosowane są testy IQ, ale nie są badane uzdolnienia w pozostałych obszarach. To może być krzywdzące dla wielu z nich i może utrudniać wybór kierunku dalszego kształcenia i ścieżki kariery zawodowej.

Inteligencja a mądrość

Te dwa pojęcia nie są synonimami. Choć są ze sobą związane, każde z nich oznacza coś innego. Można być inteligentnym, ale nie być mądrym, z kolei mądry człowiek z reguły jest inteligentny. Nie można nie być inteligentnym, ale być mądrym. Czym więc jest mądrość?

Mądrość to inteligencja połączona z wiedzą i doświadczeniem oraz zdolnością do panowania nad własnymi emocjami i popędami. Za mądrość uważa się umiejętność podejmowania trafnych decyzji w trudnych warunkach i z uwzględnieniem wielu czynników oraz umiejętność przewidywania ich skutków. Nie ma więc mądrości bez inteligencji i wiedzy, choć wiedza i inteligencja mogą istnieć bez mądrości.

Zobacz też:

Inteligencja dziecka
AdobeStock
Aktualności
Jak poprawić IQ dziecka? To nie jest wcale takie trudne!
Choć na inteligencję wpływ ma genetyka, rodzice mogą również podjąć szereg działań wpływających korzystnie na jej rozwój. Naukowcy właśnie odkryli kolejny. I okazuje się,że to prostsze niż mogłoby się wydawać!

Nie od dziś wiadomo, że do maluszka warto mówić, nawet jeśli jeszcze znajduje się w łonie mamy. Specjaliści zapewniają, że nawet jeśli malec nie do końca rozumie, co się do niego mówi, to ma to olbrzymi wpływ choćby na więź z rodzicem, czy wzbogacanie jego słownictwa. Okazuje się, że jest jeszcze jeden plus takich rozmów. Naukowcy właśnie odkryli, że częste rozmowy mają bardzo korzystny wpływ na IQ dziecka . Idealna pożywka dla mózgu Specjaliści z Kanady i USA w 2006 roku przyjrzeli się 146 dzieciom w wieku od 4 miesięcy do 2 lat, a także zwyczajom panującym w ich domach. W ramach badania naukowcy poprosili rodziców o umieszczenie mikrofonu na kamizelce, którą nosiło obserwowane dziecko. Narzędzie rejestrujące nagrywało po 12 godzin raz w miesiącu przez pół roku. Oprogramowanie automatycznie rejestrowało to, co słyszało dziecko, a także dźwięki wydawane malucha. W ten sposób naukowcy zmierzyli częstotliwość  interakcji między dzieckiem a rodzicem. Chodziło o sytuacje, gdy rodzic coś mówił, a dziecko odpowiadało w ciągu 5 sekund słowem, bełkotaniem lub gaworzeniem, a następnie rodzic w ciągu 5 sekund odpowiadał dziecku. W sumie badacze przeanalizowali ponad 9 tysięcy godzin nagrań. Kontynuacją badań, było wykonanie po latach testów sprawdzających umiejętności językowe , zdolności poznawcze i możliwości pamięciowe tych dzieci. Miały od 9 do 14 lat. Okazało się dzieci, które często rozmawiały z rodzicami jako maluszki, 10 lat później uzyskały  średnio o 14 do 27 procent wyższe wyniki w testach IQ.  Osiągnęły także lepsze wyniki w   rozumieniu werbalnym, receptywności i ekspresji słownictwa, w porównaniu do dzieci, z którymi nie rozmawiano. - Gdybyś wiedziała, że dziecko dzięki specjalnej diecie ma za 10 lat być zdrowsze, na pewno byś się nie wahał, by ją stosować. - tłumaczy Jill Gilkerson, autorka badania...

inteligencje wielorakie u dziecka
Adobe Stock
Edukacja
Porzuć testy IQ! Dziecko jest inteligentne na 8 sposobów
Opieranie się na testach IQ mierzących jedynie inteligencję racjonalną to przeżytek. Zobacz, czym są inteligencje wielorakie i jak ta wiedza może pomóc twojemu dziecku.

Według Howarda Gardnera — autora słynnej książki „Zredefiniowana Inteligencja – Inteligencja Wieloraka” — należy zapomnieć o jednowymiarowym postrzeganiu inteligencji. Grzechem byłoby postrzeganie ich możliwości jedynie w zakresie języka i umiejętności racjonalnego myślenia (matematycznych), do czego sprowadzają się popularne „akademickie" testy mierzące inteligencję. Biorąc pod uwagę stan dzisiejszej wiedzy, stosowanie narzędzi jeszcze z początku XX wieku (wtedy powstały pierwsze testy mierzące tradycyjnie rozumianą „generalną" inteligencję), jest nie tylko przedawnione, ale też ze szkodą dla dzieci.  Inteligencje wielorakie Według innej teorii, oprócz inteligencji racjonalnej, mamy też inteligencję emocjonalną , także bardzo ważną z punktu widzenia poruszania się w świecie i szeroko pojmowanego życiowego "sukcesu".    Gardner idzie jeszcze dalej. Podział na 2 inteligencje rozszerza do... 8 rodzajów. Jego zdaniem każde dziecko ma własny, unikalny potencjał, na który składają się w różnych proporcjach:  1.    Inteligencja lingwistyczna 2.    Inteligencja logiczno-matematyczna 3.    Inteligencja muzyczna 4.    Inteligencja przestrzenna 5.    Inteligencja kinestetyczna 6.    Inteligencja interpersonalna 7.    Inteligencja intrapersonalna 8.    Inteligencja naturalistyczna 1.    Inteligencja lingwistyczna  Odpowiada za zdolności językowe i łatwość uczenia się języków obcych. To zdolność analizy informacji i tworzenia wypowiedzi pisanych bądź mówionych. Będą to np. przemowy, książki, opowieści. To także wrażliwość na brzmienie języka, rytm, znaczenie słów.  2.    Inteligencja logiczno-matematyczna...

Chemia gospodarcza może wpływać na obniżenie IQ u dzieci
AdobeStock
Aktualności
Używasz chemii do sprzątania? Twoje dziecko może mieć niższe IQ!
Badania naukowe są jednoznaczne. Chemiczne środki czystości mogą zawierać toksyny, które negatywnie wpływają na inteligencję dzieci. To kolejny argument za tym, by z nich zrezygnować.

Najnowsze badania naukowe pokazują, że środki zmniejszające palność oraz pestycydy mogą negatywnie wpływać na inteligencję dzieci. Używanie do sprzątania chemii gospodarczej może powodować, że IQ dziecka zacznie się obniżać. Czy jest na to rada? Coraz mniej ołowiu, coraz więcej pestycydów W poprzednich latach zagrożeniem dla zdrowia dzieci były takie substancje, jak ołów czy rtęć, które przedostając się do organizmu, powodowały różne dolegliwości lub nawet choroby. Naukowcy z Grossman School of Medicine na Uniwersytecie Nowojorskim sprawdzili, że tych środków jest już zdecydowanie mniej i ich wpływ na zdrowie dzieci nie jest już tak widoczny. To skutek rygorystycznych przepisów, jakie wprowadzono w Stanach jakiś czas temu. Niestety obecnie coraz częściej stosuje się trujące środki zmniejszające palność oraz pestycydy. Badania naukowe pokazują, że mogą one negatywnie wpływać na pracę mózgu dzieci i przyczyniać się do obniżania ich inteligencji. Z analiz badaczy wynika, że w ciągu 15 lat, między 2001 a 2016 tylko z powodu kontaktu ze środkami zmniejszającymi palność 738 tysięcy dzieci straciło 162 milionów punktów IQ . W Polsce te substancje również są powszechnie stosowane. Badanie opublikowane w czasopiśmie Molecular and Cellular Endocrinology pokazało, że w ciągu tych 15 lat wpływ środków zmniejszających palność i pestycydów na obniżenie  IQ dziecka wzrósł z 67 procent do 81 procent. To oznacza, że substancje te są używane coraz bardziej powszechnie. Dlaczego środki zmniejszające palność i pestycydy są tak niebezpieczne? Badacze przekonują, że te substancje toksyczne mogą zaburzać funkcjonowanie mózgu i nerek, a także negatywnie wpływać na pracę tarczycy, z której wydzielane są hormony rozwijające się w mózgu. Kontakt z takimi toksynami w wieku dziecięcym może przyczyniać się do powstawania różnych zaburzeń...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach

Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19

Partner
Miasteczko Zmysłów 2
Małe dziecko

Odwiedź Miasteczko Zmysłów i poznaj jego atrakcje!

Partner
KINDER Niespodzianka WSCW
Rozwój dziecka

Poznaj świat emocji dziecka! Ruszyła akcja Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem

Partner
Polecamy
Porady
ile dać na komunię
Święta i uroczystości

Ile dać na komunię w 2022: ile do koperty od gościa, dziadków, chrzestnej i chrzestnego

Maria Nielsen
Podróż kleszczowy
Poród naturalny

Poród kleszczowy: wskazania, powikłania, skutki dla matki i dziecka

Ewa Janczak-Cwil
co kupić na chrzest
Święta i uroczystości

Co kupić na chrzest? Prezenty praktyczne i pamiątkowe [GALERIA]

Joanna Biegaj
zapłodnienie
Starania o dziecko

Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia

Magdalena Drab
400 plus na żłobek
Aktualności

400 plus dla dziecka na żłobek: zasady, warunki, wniosek

Ewa Janczak-Cwil
Pierwsza komunia święta
Święta i uroczystości

Prezent na komunię: pomysły na prezenty modne i tradycyjne (lista)

Magdalena Drab
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży

Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem

Ewa Janczak-Cwil
Pieniądze na dziecko
Prawo i finanse

Świadczenia na dziecko: co przysługuje po urodzeniu dziecka 2022? [ZASIŁKI, ULGI]

Małgorzata Wódz
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu

Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?

Joanna Biegaj
plan porodu
Lekcja 2

Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku

Małgorzata Wódz
wyprawka dla noworodka wiosna
Noworodek

Wyprawka dla noworodka: wiosną to obowiązkowa lista! (ubranka i rzeczy do wózka)

Małgorzata Wódz
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży

Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?

Ewa Cwil
pozytywny test ciążowy
Ciąża

Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?

Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży

Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?

Małgorzata Wódz
jak ubrać dziecko na spacer
Pielęgnacja

Jak ubrać niemowlę i starsze dziecko na spacer, by nie było mu za zimno ani za gorąco?

Małgorzata Wódz
Pozycje wertyklane do porodu
Poród naturalny

Pozycje wertykalne do porodu: dlaczego warto rodzić w pozycji wertykalnej?

Dominika Bielas
wody płodowe
Przygotowania do porodu

Jak wyglądają wody płodowe? Jak je rozpoznać?

Beata Turska
9 miesięcy w 4 minuty: tak powstaje życie
Przebieg ciąży

Rozwój płodu tydzień po tygodniu – ten film wzruszy każdego!

Joanna Biegaj