Omega-3, czyli kwasy ALA, EPA i DHA

Pod hasłem „omega-3” kryje się cała rodzina kwasów tłuszczowych. W żywieniu dzieci najczęściej mówi się o trzech z nich.

  1. ALA, czyli kwas alfa-linolenowy, znajdziemy w olejach roślinnych, np. lnianym i rzepakowym, oraz w orzechach. 
  2. EPA, czyli kwas eikozapentaenowy, występuje głównie w tłustych rybach morskich i olejach rybich. 
  3. DHA, czyli kwas dokozaheksaenowy, pochodzi z ryb, owoców morza i alg, a niemowlę karmione piersią dostaje je z mlekiem mamy.

Chociaż organizm potrafi przekształcać ALA w kwasy tłuszczowe EPA i DHA, proces ten jest mało wydajny i przebiega z różną skutecznością u różnych osób. Według ekspertów ilość DHA wytwarzana w ten sposób prawdopodobnie nie pozwala na pokrycie potrzeb organizmu, dlatego zaleca się dostarczanie DHA w postaci gotowych preparatów.

Dlaczego w pierwszych latach życia najważniejsze jest DHA?

DHA to materiał budulcowy błon komórkowych, zwłaszcza w mózgu i siatkówce oka. Stanowi ponad 10% tłuszczów budujących mózg. Duże ilości DHA gromadzą się w mózgu dziecka jeszcze przed narodzinami i w ciągu pierwszych dwóch lat życia.

Właśnie dlatego w zaleceniach dla najmłodszych na pierwszym planie obok witaminy D3 jest DHA. DHA przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu oraz wspomaga prawidłowy rozwój wzroku u niemowląt do 12. miesiąca życia. W przypadku wzroku niemowląt korzystne działanie występuje przy spożyciu 100 mg DHA dziennie, a w przypadku funkcjonowania mózgu przy 100 mg dla dzieci do 2 roku życia i 250 mg dla dzieci powyżej 2 roku życia DHA dziennie.

Jakie kwasy omega warto suplementować? Stanowisko ekspertów

W 2023 roku grupa polskich ekspertów opublikowała stanowisko w sprawie suplementacji DHA i innych kwasów omega-3 u kobiet w ciąży, mam karmiących piersią, niemowląt, dzieci i młodzieży. Wśród autorów są konsultanci krajowi w dziedzinie pediatrii, neonatologii i gastroenterologii dziecięcej oraz prezesi towarzystw naukowych zajmujących się zdrowiem dzieci. Dokument aktualizuje zalecenia z 2010 roku. Autorzy uwzględnili też dane o polskiej diecie. Wynika z nich, że jemy stosunkowo mało ryb morskich, a więc i mało długołańcuchowych kwasów omega-3.

Niemowlęta: liczy się DHA, a jego źródło zależy od sposobu karmienia

U niemowląt urodzonych o czasie zalecenia w pierwszym roku życia dotyczą wyłącznie DHA. Skąd maluch je dostaje, zależy od tego, jak jest karmiony.

Niemowlę karmione piersią otrzymuje DHA z mlekiem mamy. Jeśli mama przyjmuje odpowiednią ilość DHA, dziecko według ekspertów nie potrzebuje dodatkowej suplementacji. Kobietom karmiącym zaleca się co najmniej 200 mg DHA dziennie ponad 250 mg DHA i EPA zalecane dla dorosłych. Na znaczenie DHA w czasie ciąży i karmienia zwraca uwagę również Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników.
W przypadku niemowląt karmionych mlekiem modyfikowanym źródłem DHA jest mleko początkowe, które zgodnie z wymogami unijnymi jest obowiązkowo wzbogacane w ten składnik.

Po 6. miesiącu życia dziecko powinno otrzymywać co najmniej 100 mg DHA dziennie, najlepiej z diety, np. z małych porcji ryb 1–2 razy w tygodniu. U niemowląt karmionych mlekiem modyfikowanym, którym mleko i posiłki nie dają tych 100 mg, eksperci wskazują, że dodatkowa suplementacja może być korzystna.

Niezależnie od DHA niemowlęta  powinny otrzymywać też witaminę D. Polskie wytyczne z 2023 roku  rekomendują jej suplementację od pierwszych dni życia,  niezależnie od sposobu karmienia.

Dzieci w 2. roku życia: nadal samo DHA

Do drugich urodzin dziecko powinno dostawać co najmniej 100 mg DHA dziennie. Podstawowym źródłem są ryby w małych porcjach, 1–2 razy w tygodniu. Jeśli maluch nie je ich regularnie, eksperci zalecają uwzględnić suplementację DHA.

Zalecenia wciąż mówią o samym DHA. Według autorów stanowiska to najlepiej udokumentowany kwas omega-3, jeśli chodzi o bezpieczeństwo i korzyści dla tak małych dzieci. Podobnie podchodzą do tego eksperci FAO i WHO.

EPA pojawia się w zaleceniach dopiero od 3. roku życia. Do tego czasu eksperci mówią wyłącznie o DHA. Autorzy stanowiska wyjaśniają, że u niemowląt EPA konkuruje z kwasem arachidonowym (ARA) z rodziny omega-6, co może prowadzić do zaburzeń wzrastania. DHA takiego działania nie wykazuje.  Ponieważ eksperci zwracają uwagę przede wszystkim na rolę DHA w żywieniu niemowląt, warto sprawdzić, jakie kwasy omega-3 zawiera wybrany preparat.

Dzieci od 3. roku życia: DHA i EPA

Od drugich urodzin, czyli od początku 3. roku życia, zalecenia obejmują już oba kwasy. Dziecko powinno dostawać co najmniej 250 mg DHA i EPA dziennie. To zalecenie obowiązuje do ukończenia 18 lat.

Głównym źródłem nadal są ryby jedzone 1–2 razy w tygodniu. W 3. roku życia, gdy dziecko nie je ryb regularnie, eksperci zalecają rozważyć suplementację. Jeśli w diecie brakuje EPA i DHA, dopuszczają też podawanie samego DHA w dawce 250 mg dziennie.

Mleko, ryby czy algi? Skąd czerpać DHA?

Mleko mamy i mleko modyfikowane

Dla niemowlęcia karmionego piersią naturalnym źródłem DHA jest mleko mamy. Ile go w nim jest, zależy od tego, co je i jakie suplementy przyjmuje mama. Mleko początkowe jest wzbogacane w DHA zgodnie z przepisami unijnymi.

Ryby

Tłuste ryby morskie jedzone 1–2 razy w tygodniu pokrywają zalecaną ilość EPA i DHA. Eksperci radzą jednak, by w diecie przyszłych i karmiących mam oraz małych dzieci starannie dobierać gatunki ryb. Ryby morskie mogą zawierać zanieczyszczenia, m.in. metylortęć i dioksyny. Według Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników najwięcej rtęci mają duże ryby drapieżne.

Algi

Pierwotnym źródłem DHA są algi. Ryby gromadzą ten kwas, ponieważ odżywiają się algami lub organizmami, które się nimi żywią. Algi mogą być hodowane w kontrolowanych warunkach, poza zanieczyszczonymi zbiornikami morskimi.
Eksperci podkreślają, że źródło DHA powinno być wysokiej jakości i wolne od ryzyka zanieczyszczeń, takich jak metale ciężkie, dioksyny czy polichlorowane bifenyle. Ma to szczególne znaczenie w diecie przyszłych mam i najmłodszych. 

Suplementy diety Omegamed z DHA z alg

Wszystkie produkty Omegamed zawierają DHA z alg Schizochytrium sp., hodowanych w kontrolowanych warunkach poza zanieczyszczonymi zbiornikami morskimi. Stanowią one nowoczesną alternatywę dla tranu. Dla niemowląt przeznaczona jest linia Omegamed Baby (w trzech wariantach), a dla dzieci od 1. roku życia – linia Omegamed Odporność:

  • Omegamed Baby, suplement diety: 150 mg DHA z alg w kapsułce twist-off, bez innych dodatków. Od pierwszych dni życia.
  • Omegamed Baby+D 0+, suplement diety: 150 mg DHA z alg i 400 j.m. witaminy D. Od pierwszych dni życia.
  • Omegamed Baby+D 6m+, suplement diety: 150 mg DHA z alg i 600 j.m. witaminy D. Od 6. miesiąca życia.
  • Omegamed Odporność, suplementy diety z DHA z alg i witaminą D: syrop w butelce od 1. roku życia, pastylki żelowe do żucia od 3. roku życia i syrop w kapsułkach do żucia od 5. roku życia.

Dla niemowląt, u których suplementacja DHA jest wskazana, suplement diety Omegamed Baby+D łączy w jednej kapsułce DHA i witaminę D, więc może być stosowany zamiast preparatu z samą witaminą D. Suplementy diety z linii Omegamed Odporność mają pomarańczowy smak, podaje się je raz dziennie i nie trzeba trzymać ich w lodówce.

DHA przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu, a witamina D pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego i jest potrzebna do prawidłowego wzrostu i rozwoju kości u dzieci. Te suplementy uzupełniają więc dietę dziecka o kwasy omega-3, w tym DHA, oraz witaminę D. O wyborze suplementu dla dziecka warto porozmawiać z pediatrą. Suplementy diety nie mogą być stosowane jako substytut (zamiennik) zróżnicowanej diety. Należy pamiętać, że zrównoważony sposób żywienia i zdrowy tryb życia mają istotne znaczenie.

Podsumowanie: które kwasy omega i kiedy?

W skrócie: do drugich urodzin zalecenia dotyczą suplementacji samego DHA, a później DHA i EPA. Tak wyglądają zalecenia ekspertów dla poszczególnych grup wiekowych.

Grupa wiekowa Zalecenia ekspertów Podstawowe źródło
Niemowlęta karmione piersią nie wymagają suplementacji DHA, gdy mama dostarcza DHA z dietą lub suplementem: min. 200 mg DHA dziennie ponad zalecane dla osób dorosłych 250 mg DHA i EPA mleko mamy
Niemowlęta karmione mlekiem modyfikowanym DHA w mieszance mleko początkowe
Niemowlęta po 6. miesiącu życia min. 100 mg DHA dziennie dieta, w tym ryby; przy mleku modyfikowanym suplementacja, gdy DHA jest za mało
Dzieci w 2. roku życia min. 100 mg DHA dziennie ryby 1–2 razy w tygodniu; suplementacja DHA, gdy dziecko nie je ryb regularnie
Dzieci w 3. roku życia min. 250 mg DHA i EPA dziennie ryby 1–2 razy w tygodniu; gdy dziecko nie je ich regularnie, rozważenie suplementacji, możliwe samo DHA w dawce 250 mg
Dzieci powyżej 3. roku życia i młodzież min. 250 mg DHA i EPA dziennie ryby 1–2 razy w tygodniu; gdy w diecie brakuje EPA i DHA, możliwe samo DHA w dawce 250 mg

Przy wyborze źródła DHA eksperci zwracają uwagę na jego czystość. DHA z alg hodowanych w kontrolowanych warunkach wskazują jako odpowiednie dla kobiet w ciąży, niemowląt i dzieci.

Najczęściej zadawane pytania

Czy niemowlę karmione piersią potrzebuje suplementacji DHA?

Według ekspertów nie, jeśli odpowiednią ilość DHA przyjmuje mama. Kobietom karmiącym zaleca się co najmniej 200 mg DHA dziennie ponad 250 mg DHA i EPA zalecane dla dorosłych. Po 6. miesiącu życia dziecko powinno otrzymywać co najmniej 100 mg DHA dziennie.

Od kiedy w zaleceniach pojawia się EPA?

Do drugich urodzin zalecenia dotyczą samego DHA. Od 3. roku życia eksperci mówią o co najmniej 250 mg DHA i EPA dziennie, ale dopuszczają też samo DHA w tej samej dawce.

Czy olej lniany może zastąpić DHA?

Olej lniany to dobre źródło ALA, ale organizm zamienia ALA w DHA w niewielkim stopniu. Dlatego eksperci zalecają dostarczać DHA w gotowej postaci. Oleje roślinne warto mieć w diecie dziecka, tylko nie zastąpią one źródeł DHA.

Skąd pochodzi DHA z alg?

Algi są pierwotnym źródłem DHA w morskim łańcuchu pokarmowym. Do suplementów diety pozyskuje się je z upraw prowadzonych w kontrolowanych warunkach, poza zanieczyszczonymi zbiornikami morskimi. Eksperci wskazują takie DHA jako odpowiednie dla kobiet w ciąży, niemowląt i dzieci.

Czy dziecko, które je ryby, potrzebuje suplementu z omega-3?

Ryby są podstawowym źródłem DHA i EPA w diecie dziecka. U dzieci w 2. i 3. roku życia, które nie jedzą ryb regularnie, czyli 1–2 razy w tygodniu, eksperci zalecają uwzględnić suplementację. W razie wątpliwości warto porozmawiać z pediatrą.

Bibliografia

  1. Czerwionka-Szaflarska M., Socha P., Mojska H., Szajewska H., Peregud-Pogorzelski J., Jackowska T., Helwich E., Lauterbach R., Lebensztejn D., Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie suplementacji kwasu dokozaheksaenowego (DHA) i innych kwasów tłuszczowych omega-3 w populacji kobiet ciężarnych, karmiących piersią, niemowląt oraz dzieci i młodzieży, „Standardy Medyczne/Pediatria” 2023, t. 20, s. 505–517. Wśród autorów, według funkcji pełnionych w chwili publikacji: prof. dr hab. Jarosław Peregud-Pogorzelski, konsultant krajowy w dziedzinie pediatrii; prof. dr hab. Ewa Helwich, konsultant krajowa w dziedzinie neonatologii; prof. dr hab. Mieczysława Czerwionka-Szaflarska, konsultant krajowa w dziedzinie gastroenterologii dziecięcej; prof. dr hab. Teresa Jackowska, prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego; prof. dr hab. Ryszard Lauterbach, prezes Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego; prof. dr hab. Dariusz Lebensztejn, prezes Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci.
  2. Zimmer M., Sieroszewski P., Oszukowski P., Huras H., Fuchs T., Pawłosek A., Polish Society of Gynecologists and Obstetricians recommendations on supplementation in pregnancy, „Ginekologia Polska” 2020, 91(10), s. 644–653, doi: 10.5603/GP.2020.0159. Polskie tłumaczenie: Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych, „Ginekologia i Perinatologia Praktyczna” 2020, t. 5, nr 4, s. 170–181.
  3. Płudowski P., Kos-Kudła B., Walczak M. i wsp., Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland, „Nutrients” 2023, 15(3), 695, doi: 10.3390/nu15030695.

Suplement diety. Zawiera składniki, które wspomagają funkcje organizmu poprzez uzupełnienie normalnej diety. Nie ma właściwości leczniczych.


Materiał promocyjny marki Omegamed