dziecko, literki, chłopiec, okulary
Psychologia

Nauka czytania - kiedy i jak to zrobić?

Można uczyć malca literek, jeszcze zanim pójdzie do szkoły. Ale są dwa warunki. Pierwszy: dziecko musi interesować czytanie. Drugi: domowe lekcje mają być waszą wspólną zabawą!

Gdy mój starszy synek Maciek miał dwa lata, znał już wszystkie literki. Jednak nauczył się czytać dopiero pod koniec zerówki. Bardziej niż przypinanymi przeze mnie na lodówce i drzwiach napisami interesował się klockami oraz samochodzikami.
Młodszy Marcin nauczył się czytać sam, mając trzy lata. Dzisiaj obydwaj lubią książki, ale... to ten, który nauczył się czytać później, wprost nie może bez nich żyć! Może więc nie warto uczyć dziecka wcześniej czytać, tylko wystarczy poczekać do zerówki? Biorąc pod uwagę to, jak wiele dzieci ma problemy z dysleksją i rozumieniem czytanego tekstu (co wychodzi na sprawdzianach po podstawówce), myślę, że jednak warto. Tylko trzeba znaleźć sposób, by malec przy tym dobrze się bawił.

Rozbijanie wyrazów na literki

Zwykle robimy tak: kupujemy dziecku magnesowe literki do przyczepiania na specjalnej tablicy lub lodówce albo klocki z literkami i mówimy: „Zobacz, to jest »a«, »b«, »c«”. Problem w tym, że dla przedszkolaka litera nic nie znaczy. On przecież nie wie, że „babcia” składa się z „b”, „a”, „b”, „c”, „i”, „a”. Do tego, by tak „porozkładać” wyraz na poszczególne literki, potrzebna jest umiejętność analizy i syntezy głoskowo-literowej, czyli głoskowanie. W dodatku smyk musi wiedzieć, że w „babci” mamy litery „c” oraz „i”, a nie „ć”. Do takiego rozbioru jest zwykle zdolny dopiero sześcio-, siedmiolatek. To właśnie dlatego młodszemu dziecku tak trudno jest nauczyć się czytać, mimo że doskonale zna już wszystkie pojedyncze litery.

Kiedy uczyć dziecko czytać?

Przedszkolak może jednak czytać, nie znając wcale liter! Wydaje ci się to niemożliwe? A jednak! Jako pierwszy na pomysł takiego uczenia wpadł amerykański lekarz-terapeuta Glenn Doman. Wypróbował go najpierw w stworzonym przez siebie Instytucie Osiągania Potencjału Ludzkich Możliwości w Filadelfii. Pomagał tam dzieciom z uszkodzeniami mózgu (m.in. uczył je czytać). Na podstawie swoich doświadczeń doszedł do wniosku, że najlepszym momentem na rozpoczęcie czytania jest wiek trzech lat, ale można zacząć, gdy malec ma ledwie rok. Obecnie podobną metodą są uczone nawet niemowlęta, praktykuje się ją też w niektórych przedszkolach. Jednak sam autor uważał, że najlepsze efekty przynosi wtedy, gdy stosuje ją w domu mama lub tata.

Czytanie a mózg dziecka

W pierwszych latach życia u dziecka lepiej pracuje prawa półkula mózgowa. To ona odpowiada m.in. za tzw. pamięć fotograficzną. Dzięki niej to, co malec widzi, może się zapisać w jego mózgu jak na kliszy filmowej. Jeżeli więc zobaczy wyraz lub zdanie, jego mózg to zapamięta.

  • Zaczynamy od słów, które są ważne dla dziecka, np. „mama”, „tata”, „lalka”, „miś”, „auto” – wyjaśnia Aneta Czerska, która od kilku lat prowadzi zajęcia wczesnej nauki czytania dla dzieci. – Piszemy je na dużych kartkach, wyraźnie, pismem drukowanym, takim jak w książce. Na jednej kartce – jedno słowo. Wystarczy, że dziecko na taką kartkę popatrzy przez moment. Sesja czytania trwa zaledwie kilka sekund, w czasie których malec ma zobaczyć pięć karteczek. Tyle wystarczy, żeby w jego mózgu powstało „zdjęcie”. Czytelnicze sesje organizuje się trzy, cztery razy dziennie. Te same kartki pokazujemy przez kilka dni, a potem wymieniamy na nowe. Zawsze powinny być to słowa ze świata bliskiego dziecku.

Pierwsze książki

Po kilkunastu takich sesjach przedszkolak już wie, co jest na kartkach. Wtedy przychodzi czas na czytanie książeczek. Najlepiej, jeśli zrobią je... sami rodzice – a będą w nich słowa, które dziecko już zna. Na jednej stronie powinien być tylko jeden napis, np. „Kot biegnie”. Na drugiej – zdjęcie lub rysunek biegnącego kota. Książeczki początkowo czyta rodzic, potem – już samo dziecko, które szybko zapamiętuje, co po czym następuje. Z czasem książeczki mogą być coraz bardziej skomplikowane. Dopiero gdy malec nauczy się tak czytać całe wyrazy i zdania, można je rozkładać na pojedyncze litery. Wtedy jest to proste!

Zacznij od imienia

Nieco inną metodę uczenia przedszkolaków opracowała dr Irena Majchrzak. Stwierdziła, że malca trzeba wprowadzać w świat pisma tak, jakbyśmy odkrywali przed nim tajemnicę. Najlepiej zacząć od jego imienia. Kiedy maluch przy tobie usiądzie, weź kartkę i napisz je wyraźnie. Wyjaśniaj: „To jest »A«, pierwsza litera twojego imienia. Zobacz, jaka duża, bo pierwsza! To »n«, druga litera, podobna do płotka. To »i«, zobacz, jaką ma wesołą kropkę. A na końcu znów »a«, tylko że małe. Zobacz: Anna – to całe twoje imię!”.

Podkreślaj, że litery imienia dziecka są jego własne. W ten sposób nadasz im wyjątkowe znaczenie. Potem napisz na drugiej kartce swoje imię. Powiedz: „Zobacz, tu jest napisane: Dominika. To moje imię. O, mamy wspólne litery!”. Następnie pisz na kartkach imiona innych członków rodziny. Niech smyk wyszukuje literki wspólne i te, które ma tylko on. Można się nimi wymieniać i bawić na różne sposoby!

Gdy malec już wie, jak wyglądają imiona wszystkich członków rodziny, wypisuj wyrazy, które są dla niego ważne, np. „miś”, „pies”. Proś, by zanosił kartki tam, gdzie są jego zabawki. Potem przyjdzie czas na dłuższe zwroty i wyrażenia, np. „duże auto”, „Lala siedzi na stole”. Tak dziecko szybko nauczy się czytać całe wyrazy i zdania.

Czy jest coś złego w tradycyjnym pokazywaniu dziecku literek i składania z nich wyrazów?

Oczywiście, że nie, rób to jednak zawsze w formie zabawy. Z magnesowych literek układaj imiona, graj z malcem w literkowego Piotrusia, pozwalaj mu pisać na klawiaturze komputera. Gdy jesteście na dworze, zwracaj uwagę na sklepowe szyldy, napisy na plakatach. A co najważniejsze, czytaj malcowi dużo książeczek. Jeśli go nimi zainteresujesz, będzie chciał je też czytać sam. I nauczy się, nawet nie zauważysz kiedy! Zobaczysz!

Zobacz też: Czytaj z dzieckiem - wierszyk do druku

115 rzeczy do zrobienia w wakacje 2022: szalone i kreatywne pomysły

mama, maluch, czytanie, książka, lato
Wychowanie
Dlaczego to dorosły (a nie dziecko) powinien czytać na głos?
Kiedy dziecko powoli zaczyna czytać samodzielnie, kusi cię, by to już zawsze ono czytało na głos książeczki, a nie ty. Błąd! Jak dowodzą badania, lepiej byś to ty czytała dziecku na głos. Dlaczego? Sprawdź!

Dziecku, które nie umie jeszcze płynnie czytać na głos, powinnaś czytać ty. Dlaczego? 1. Głośne czytanie jest dla dziecka stresem Kilkulatek czytający na głos, próbuje łączyć literki i sylaby w słowa, a ponieważ mu to nie wychodzi, zaczyna się denerwować. Takie czytanie może zniechęcić go do dalszych prób. Może też zachwiać jego poczuciem własnej wartości . Zobacz też: O poczuciu własnej wartości, czyli jak wychować szczęśliwe dziecko 2. Dziecko czyta na głos bez zrozumienia Kilkulatek skupia się na płynnym łączeniu liter w wyrazy i wyrazów w zdania, nie jest więc w stanie skoncentrować się na treści czytanego tekstu. To wykształca nawyk czytania bez zrozumienia , który może doprowadzić do wtórnego analfabetyzmu. Nie dotyczy to oczywiście czytania pojedynczych wyrazów i sytuacji, w których dziecko samo chce się pochwalić znajomością literek. Zobacz też: Znam wszystkie literki 3. Dziecko czytające na głos ma problem z koncentracją Czytając głośno, dziecko uczy się czytania powolnego , bo wykształca w sobie „wewnętrznego lektora”, czyli osobę, która głośno czyta tekst w głowie. Ludzie bez takiego nawyku lepiej się koncentrują na treści i mogą czytać nawet 1000 słów na minutę, podczas gdy czytanie z lektorem ogranicza tempo do ok. 250 słów na minutę. Jeśli zatem dziecko prosi, by poczytać mu na dobranoc ulubioną książkę, nie odmawiaj. Pamiętaj, że to jeszcze jedna okazja do tego, by spędzić razem czas. Zobacz też: Najciekawsze książki dla przedszkolaka – typy redakcji Na podstawie książki Natalii i Krzysztofa Minge „Jak kreatywnie wspierać rozwój dziecka?”  

nauka szybkiego czytania
Adobe Stock
Edukacja
Nauka szybkiego czytania? Tak, byle nie za wcześnie!
Chcesz, aby twoje dziecko potrafiło szybko czytać? Słyszałaś o kursach nauki szybkiego czytania i zastanawiasz się, czy wysłać na jeden z nich swoją pociechę? Poczekaj! Podpowiemy ci, kiedy to zrobić i jak pomóc dziecku nabrać nawyków potrzebnych do szybkiego czytania.

Masz w domu przedszkolaka, który niebawem pójdzie do szkoły? Chcesz, by nauczył się szybko czytać? Spokojnie! Nie tak prędko! Żeby szybko czytać, najpierw trzeba... umieć czytać. I tego twoja pociecha nauczy się w szkole, o ile jeszcze nie zaczęła interesować się samodzielnym czytaniem. Jednak już teraz, przy pierwszych próbach rozpoznawania liter i napisanych wyrazów, warto zadbać o dobre nawyki . To od nich zależy, czy twoje dziecko w przyszłości nauczy się dobrze czytać! Kiedy rozpocząć naukę szybkiego czytania? Wtedy, gdy dziecko umie sprawnie czytać w sposób tradycyjny. Zwykle następuje to około 12 roku życia. Jeśli chodzi o górną granicę wiekową, to taka nie istnieje – barierą może być jedynie sprawność intelektualna. Na czym polega szybkie czytanie? Na sprawnym rozpoznawaniu znaków graficznych i odczytywaniu zawartych w tekście informacji. Osoba szybko czytająca rozpoznaje całe wyrazy, a nawet grupy wyrazów – nie czyta litera po literze i wyraz po wyrazie. Jej oczy poruszają się skokowo, obejmując za każdym razem ok. 20 znaków tekstu. To oznacza, że linijkę tekstu jest w stanie przeczytać na rzuty oka. Co zrobić, by szybko czytać? Służy temu zdobycie kilku umiejętności. Należą do nich: Zwiększenie pola widzenia – tak, aby umieć zrozumieć cały tekst widoczny w tym polu. Przeciętny człowiek skupia się tylko na środku tego obszaru. Nauka czytania całymi wyrazami . Dzieci początkowo czytają literka po literce, a następnie sylabizują. Do szybkiego czytania niezbędne jest początkowo czytanie całymi wyrazami, a następnie grupami wyrazów. Nawyki do wyeliminowania Nabywamy je samoistnie, a część wykształca się podczas nauki w szkole. To, co ma początkowo służyć nauce czytania, później staje się przeszkodą w szybkim czytaniu: Regresja – to odruch powrotu wzrokiem do przeczytanego wcześniej wyrazu,...

dziewczynki w bibliotece
fotolia.com
Psychologia
Nauka czytania metodą ślizgania: najlepszy wstęp do płynnego czytania!
Nauka czytania proponowana w przedszkolach i szkołach to tylko jedno z możliwych podejść. Metoda ślizgania to propozycja dla dzieci, które dobrze znają litery i potrafią połączyć je z głoską. Polega ona na wydłużaniu wybranych głosek, co daje dziecku czas na rozpoznanie kolejnej litery w wyrazie.

Nauka czytania metodą ślizgania jest odpowiednia dla dzieci od 3. roku życia. Jednak nie nadaje się na sam początek, jak np. metoda wczesnej nauki czytania. To etap w nauce czytania, który możliwie szybko powinien rozwinąć się w czytanie płynne.  Czytanie metodą ślizgania można rozpocząć, gdy dziecko: dobrze rozpoznaje litery, sprawnie łączy literę z głoską, opanowało analizę i syntezę fonemową. Na czym polega metoda ślizgania w nauce czytania "Ślizganie się" z litery na literę w trakcie nauki czytania polega na wydłużaniu tych głosek, które nie zmieniają swojego brzmienia. Są to: samogłoski: a, o, u, e, i, y  spółgłoski: r, m., n, f, w, s, z, ś, ź, sz, ż, ch. Pozostałych głosek (j, ł, ł, n, c, dz, ć, dź, cz, dż, p, b, t, d, k, g) nie wolno wydłużać, ponieważ są one nietrwałe i zmieniają swoje brzmienie, a celem nauki jest zapoznanie dzieci z prawidłowym brzmieniem słów.  Wydłużając głoski, dajemy dziecku czas na rozpoznanie kolejnej litery w wyrazie. Ułatwicie sobie zadanie zapisując je na kartce, tablicy lub układając wyrazy z klocków LOGO.  Nauka czytania metodą ślizgania krok po kroku Najpierw naucz dziecko długiego wymawiania głosek trwałych. Możesz potraktować to jako zabawę (dzieci chętnie uczą się w ten sposób) i np. urządzić zawody kto dłużej utrzyma dźwięk. Potem naucz dziecko wymawiania sylab i krótkich wyrazów w taki sposób, żeby między głoskami nie pojawiła się przerwa ani "y", np. mmmmuuuuurrrrrr. Teraz pokaż dziecku, na czym polega zadanie. Odczytaj wybrany wyraz, łącząc litery tak, jakbyś ślizgała się po dźwiękach – wolno i wyraźnie. Dźwięki powinny przepływać jeden w drugi, z zachowaniem prawidłowego brzmienia głosek. Ułatwieniem będą plansze do początkowej nauki czytania . Poproś, żeby dziecko powtórzyło po tobie. Z czasem, gdy...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
mata na piknik
Pielęgnacja
Jedziecie na piknik? Oto 6 wskazówek, dzięki którym się uda
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Podróże z Marko BeSafe
Rozwój
Oto sposób na przewożenie dziecka 5 razy bezpieczniej niż dotąd!
Partner
Polecamy
Porady
jak ubierać noworodka latem
Noworodek
Jak ubierać noworodka latem, żeby go nie przegrzać?
Małgorzata Wódz
Nowe urlopy dla rodziców
Prawo i finanse
Nowe urlopy dla rodziców w 2022 roku: od kiedy więcej dni wolnych?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Rabarbar w ciąży
Dieta w ciąży
Czy w ciąży można jeść rabarbar? Tak, ale trzeba pamiętać o jednej rzeczy
Luiza Słuszniak
imiona unisex
Imiona
Imiona unisex – jak nazwać dziecko bez wskazywania na płeć? 168 propozycji!
Ewa Janczak-Cwil
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży
Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem
Ewa Janczak-Cwil
bon turystyczny do kiedy
Aktualności
Bon turystyczny 2022 – ważność bonu. Do kiedy można wykorzystać?
Małgorzata Wódz
zapłodnienie
Starania o dziecko
Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia
Magdalena Drab
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu
Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?
Joanna Biegaj
wyprawka noworodka
Niemowlę
Wyprawka dla noworodka na lato: ubranka i rzeczy do szpitala [LISTA ZAKUPÓW]
Małgorzata Wódz
uczulenie na jad pszczeli / uczulenie na jad osy
Zdrowie
Uczulenie na jad pszczeli i jad osy: objawy, co robić i jak przebiega leczenie
Katarzyna Pinkosz
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania
Dieta w ciąży
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania 
Luiza Słuszniak
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
domowe sposoby na komary
Aktualności
Domowe sposoby na komary: co robić, żeby komary nie gryzły?
Joanna Biegaj
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży
Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?
Ewa Cwil
plan porodu
Lekcja 2
Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku
Małgorzata Wódz
pozytywny test ciążowy
Ciąża
Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?
Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży
Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?
Małgorzata Wódz