syndrom dziecka potrząsanego
Adobe Stock
Zdrowie

Zespół dziecka potrząsanego: objawy i skutki potrząsania dzieckiem

Zespół dziecka potrząsanego może być wywołany przez potrząsanie lub szarpanie dzieckiem. Zdarza się, że gdy dziecko płacze, zdenerwowany rodzic potrząsa nim, chcąc je uspokoić. Nigdy nie należy tego robić. Można w ten sposób skrzywdzić dziecko na całe życie. Zespół dziecka potrząsanego może pojawić się również w wyniku nieumiejętnej zabawy z niemowlęciem.

Zespół dziecka potrząsanego jest trudny w zdiagnozowaniu. Zdarza się, że krzyk niemowlęcia wyprowadza rodzica z równowagi. Zaczyna on potrząsać dzieckiem, chcąc przerwać płacz. To forma przemocy wobec dziecka. Można w ten sposób wyrządzić ogromną krzywdę – doprowadzić do urazów głowy, szyi i ośrodkowego układu nerwowego. Syndrom dziecka potrząsanego zwykle dotyka dzieci w pierwszym roku życia.

Spis treści: 

Symptomy przemocy wobec dziecka: czy zmiana zachowania to sygnał, że dziecko jest ofiarą przemocy? [WIDEO]

Zespół dziecka potrząsanego - co to jest?

Zespół dziecka potrząsanego (SBS – od ang. shaken baby syndrome) to skutek gwałtownego potrząsania lub szarpania dzieckiem. Na problem potrząsania dzieckiem zwrócono uwagę już w 1946 roku, jednak dopiero w latach 70. pojawiła się koncepcja zespołu dziecka potrząsanego. Specjaliści uważają, że choć najczęściej objawy SBS obserwowane są u dzieci do pierwszego roku życia, to można je zauważyć nawet u niektórych 5-latków.

Czym grozi zespół dziecka potrząsanego?

Główka niemowlęcia jest nieproporcjonalnie duża i ciężka w porównaniu do reszty ciała. Mięśnie szyi są słabe, nie potrafią utrzymać główki. Potrząsanie dzieckiem prowadzi do gwałtownych ruchów głowy do przodu i do tyłu. Mózg dziecka przemieszcza się wtedy w obrębie przestrzeni wewnątrzczaszkowej – „odbija się” o ściany czaszki.

Wskutek urazów odniesionych podczas potrząsania dzieckiem może dojść do obrzęku mózgu, krwawień lub krwiaków. Bardzo często pojawia się także krwawienie do siatkówki oka i inne jej uszkodzenia. Ale nie tylko mózg i narządy w obrębie głowy mogą ulec uszkodzeniu. Zdarzają się też urazy szyi i kręgosłupa.

Skutkiem SBS może być m.in. upośledzenie umysłowe i fizyczne dziecka, padaczka, utrata wzroku, zaburzenia słuchu, a nawet śmierć dziecka – szacuje się, że nawet 25 procent dzieci z zespołem dziecka potrząsanego umiera z jego powodu w ciągu kilku dni od odniesionych urazów.

Potrząsanie niemowlęciem – szkodliwe zabawy

W głowach wielu rodziców może pojawić się pytanie „jak wygląda potrząsanie dzieckiem” i czy podrzucanie dziecka też jest szkodliwe. Objawy neurologiczne, takie jak w zespole dziecka potrząsanego, mogą pojawić się też, gdy rodzice podrzucają dziecko, zbyt mocno je bujają, chcąc je np. uspokoić, uśpić. Potrząsanie dzieckiem w wózku, głową dziecka, a także całym ciałem – może być bardzo szkodliwe dla malucha. Chociaż często rodzice nie postępują tak z intencją zrobienia dziecku krzywdy, mogą też niechcący spowodować objawy zespołu dziecka potrząsanego.

Pamiętaj, żeby podczas zabawy:

  • zawsze stabilizować główkę i plecki niemowlęcia
  • nie podrzucać niemowlęcia
  • nie potrząsać wózkiem, gdy leży w nim dziecko.


Potrząsanie dzieckiem jest formą przemocy wobec dziecka i jako takie podlega karze, zgodnie z kodeksem karnym.

Objawy zespołu dziecka potrząsanego

Jak rozpoznać syndrom dziecka potrząsanego? Jest to trudne, jednak najczęstsze objawy to:

  • ospałość
  • apatia
  • zaburzenia oddychania
  • zaburzenia odruchu ssania i połykania
  • zmniejszenie apetytu
  • wymioty u dziecka
  • padaczka
  • śpiączka.


Po wykonaniu badań lekarze często wykrywają następujące obrażenia:

  • obrzęk mózgu
  • krwiak podtwardówkowy
  • krwotok w siatkówce
  • pogorszenie wzroku, a w niektórych przypadkach utrata wzroku, będąca konsekwencją krwotoku w obrębie siatkówki
  • pogorszenie słuchu
  • złamania żeber.


Rozpoznanie syndromu dziecka potrząsanego jest trudne, nawet dla doświadczonych lekarzy. Na skórze dziecka nie ma żadnych śladów, często nie ma też obrażeń wewnętrznych. Jak mogą wyglądać u dziecka objawy zespołu dziecka potrząsanego? 

Dr Wiesław Mikołajczyk z Kliniki Diabetologii Dziecięcej i Wad Wrodzonych II Katedry Pediatrii Akademii Medycznej w Warszawie wyróżnia dwie postaci zespołu dziecka potrząsanego – ze względu na mechanizm jego powstania (Nowa Pediatria, 2010): 

  1. Gdy osoba znęcająca się potrząsa gwałtownie za kończyny górne lub dolne. Przeważają wtedy zmiany dotyczące układu kostno-stawowego, jak naderwanie lub oderwanie przyczepów ścięgnistych, złamanie kości.
  2. Gdy dziecko jest potrząsane gwałtownie za tułów: dominują zmiany w obrębie układu nerwowego. Może to powodować krwawienie podoponowe, podtwardówkowe, jak również krwawienie do gałki ocznej i siatkówki.

Uszkodzenia i urazy mogą mieć różny stopień nasilenia, od niego zależy leczenie dziecka. W każdym przypadku lekarz indywidualnie dobiera metodę. Zazwyczaj najpierw leczy się objawy, np. złamania, pęknięcia czaszki. Przy syndromie dziecka potrząsanego czasami potrzebna jest fizjoterapia lub regularna rehabilitacja. Gdy urazy są bardzo poważne – wtedy konieczna jest ingerencja chirurgiczna.

Zobacz także:

dotyk
fotolia.com
Pielęgnacja
Dotykaj, pieść, tul, kołysz
Niemowlę powinno jak najmniej samo leżeć w łóżeczku – twierdzi Ewa Grzybowska, psycholog i terapeuta integracji sensorycznej. Dowiedz się, dlaczego dotyk jest dla maleństwa tak ważny.

Noszenie dziecka na rękach? Tak! Nic dziwnego, że dziecko nie lubi leżeć w spokoju. Gdy mieszkało w twoim brzuchu, wciąż kołysałaś je swoimi ruchami. Jeśli teraz nosisz je na rękach , w chuście, kołyszesz lub bujasz, przypominają mu się wcześniejsze doznania, które tak lubiło. Nawet najmłodsze niemowlę uwielbia być na rękach. Jest zadowolone, gdy kręcisz się z nim w kółko, unosisz je do góry i opuszczasz (nawet czasami dość szybko i gwałtownie!). Rodzi się bowiem z bardzo dobrze rozwiniętym zmysłem równowagi. Bezpośrednio po urodzeniu lekarz układa noworodka na brzuchu matki, aby nawiązały się pierwsze więzy dotykowe . Kontakt ten dostarcza dziecku pewności siebie, spokoju, a Ty przekazujesz mu swoje ciepło i czułość, tak bardzo potrzebne do prawidłowego rozwoju. Skóra do skóry Kontakt maleństwa ze światem zewnętrznym zaczyna się przez skórę – poprzez nią noworodek odczuwa temperaturę i odbiera bodźce dotykowe. Wszystkie naturalne czynności, jak pieszczoty, pocałunki, branie na ręce czy ciche mówienie są nieocenione w nawiązywaniu porozumienia i przekazywaniu emocji pomiędzy matką a dzieckiem. Dotykaj z miłością W ciągu dnia wiele razy bierzemy dziecko na ręce, aby mu zmienić pieluszkę, nakarmić czy uspokoić. Jeśli robimy to w sposób mechaniczny i w dużym pośpiechu, zaspokajamy jedynie biologiczne potrzeby dziecka. A ono potrzebuje dotyku miłości, który sprawi, że będzie czuło się kochane i bezpieczne. Dlatego podczas czynności pielęgnacyjnych postaraj się skupić tylko na maleństwie. Dotyk uspokaja i usypia Noworodki często noszone na rękach, pieszczone, kołysane i bujane mniej płaczą i szybciej zasypiają. Największe zdziwienie psychologów wzbudzało jednak to, że maluszki łatwiej się uspokajały, jeśli były kołysane ruchami pionowymi (czyli góra–dół) niż w poziomie! Psychologowie doszli do wniosku, że jest...

relacja mama – dziecko, miłość do dziecka
Fotolia
Noworodek
Jak okazać noworodkowi miłość?
Miłość do noworodka możesz okazywać na wiele sposobów. Dziecko powinno jak najmniej samo leżeć w łóżeczku, ważne by było jak najczęściej dotykane. Dlaczego? I jak jeszcze okazywać noworodkowi miłość? Wyjaśnia Ewa Grzybowska, psycholog i terapeuta integracji sensorycznej.

Noworodek lubi ruch Nic dziwnego, że dziecko nie lubi leżeć w spokoju. Gdy mieszkało w twoim brzuchu, wciąż kołysałaś je swoimi ruchami. Jeśli teraz nosisz noworodka na rękach, w chuście, kołyszesz lub bujasz, przypominają mu się wcześniejsze doznania, które tak lubił. Nawet najmłodsze niemowlę uwielbia być na rękach. Jest zadowolone, gdy kręcisz się z nim w kółko, unosisz je do góry i opuszczasz (nawet czasami dość szybko i gwałtownie!). Posiada bowiem bardzo dobrze rozwinięty zmysł równowagi . Bezpośrednio po urodzeniu lekarz układa noworodka na brzuchu matki, aby nawiązały się pierwsze więzy dotykowe. Kontakt ten dostarcza dziecku pewności siebie, spokoju, a ty przekazujesz mu swoje ciepło i czułość, tak bardzo potrzebne do prawidłowego rozwoju. Noworodek ma wrażliwą skórę Kontakt dziecka ze światem zewnętrznym zaczyna się przez skórę – poprzez nią noworodek odczuwa temperaturę i odbiera bodźce dotykowe. Wszystkie naturalne czynności, jak pieszczoty, pocałunki, branie na ręce czy ciche mówienie są nieocenione w nawiązywaniu porozumienia i przekazywaniu emocji pomiędzy matką a dzieckiem. Sprawdź, czego nie lubi skóra noworodka Dotykaj noworodka z miłością W ciągu dnia wiele razy bierzemy dziecko na ręce, aby mu zmienić pieluszkę, nakarmić czy uspokoić. Jeśli robimy to w sposób mechaniczny i w dużym pośpiechu, zaspokajamy jedynie biologiczne potrzeby dziecka. A ono potrzebuje dotyku miłości, który sprawi, że będzie czuło się kochane i bezpieczne. Dlatego podczas czynności pielęgnacyjnych postaraj się skupić tylko na dziecku. Sprawdź, co robić, gdy noworodek płacze Kołysz i bujaj noworodka Noworodki często noszone na rękach, pieszczone, kołysane i bujane mniej płaczą i szybciej zasypiają. Największe zdziwienie psychologów wzbudzało jednak to, że dzieci łatwiej się uspokajały, jeśli były kołysane ruchami...

bezpieczeństwo dziecka
Adobe Stock
Rozwój
Tego nie rób z dzieckiem – zakazane zabawy dla niemowląt (w tym podrzucanie)
Bawimy się z dziećmi, by być blisko nich i stymulować ich rozwój. Ale uwaga: odpowiedzialna zabawa nie może być ryzykowna! Sprawdź, jakie zabawy uwielbiane przez rodziców absolutnie nie są zalecane przez lekarzy. Czy podrzucanie dziecka jest bezpieczne?

Podrzucanie dziecka to nie to samo co kołysanie w ramionach czy lekkie bujanie w wózku, które jest przyjemne i rozwijające. Minimalne zmiany ułożenia ciała malucha stymulują jego ośrodek równowagi w mózgu. Uważaj jednak, aby nie przesadzić. Niemowlę ma słaby kark i plecy – nie podrzucaj dziecka Dopóki dziecko nie skończy 4 miesięcy, jego mięśnie karku są jeszcze za słabe, aby stabilizować głowę. Jeżeli nie będziesz jej podtrzymywać przy noszeniu, będzie chwiała się na boki albo do tyłu, a to grozi naciągnięciem mięśni i naderwaniem ścięgien (nasze babcie nazywały to „przełamaniem” dziecka). To bardzo bolesny uraz, który w dodatku niesie pewne ryzyko trwałych uszkodzeń. Dopiero po 4. miesiącu życia kark wzmacnia się na tyle, że ciągłe podtrzymywanie główki nie jest już konieczne. Wciąż jednak niemowlak nie jest gotowy na cyrkowe akrobacje. Podczas zbyt gwałtownych zabaw, np. podrzucania, zbyt mocnego tarmoszenia czy turlania, istnieje niebezpieczeństwo, że uszkodzi sobie mięśnie, kręgosłup albo ścięgna. Spa - „Akademia Młodych Rodziców” Niemowlę ma niedojrzały mózg – nie potrząsaj dziecka Podczas nieodpowiedniej zabawy może dojść też do poważnych uszkodzeń mózgu, znanych pod nazwą syndrom dziecka potrząsanego. Mózg niemowlęcia jest bardzo podatny na urazy. Kiedy głowa gwałtownie się chwieje, wewnątrz czaszki może dojść do przemieszczenia się mózgu, przerwania naczyń krwionośnych oraz do małych i większych wylewów krwi. To może stać się przyczyną kłopotów ze wzrokiem lub słuchem, a nawet zgonu dziecka. Na syndrom dziecka potrząsanego najbardziej narażone są dzieci w 1. roku życia, ale objawy potrząsania mogą objawić się też nawet kilka lat później. Dziecko może np. rozwijać się wolniej niż rówieśnicy i mieć kłopoty z koncentracją albo pamięcią. Pediatra...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Partner
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Partner
Polecamy
Porady
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
ukraińskie imiona
Imiona
Ukraińskie imiona: męskie i żeńskie + tłumaczenie imion ukraińskich
Joanna Biegaj
cytaty na urodziny
Cytaty i przysłowia
Mądre i piękne cytaty na urodziny –​ 22 sentencje urodzinowe
Joanna Biegaj
Ile dać na Chrzest?
Święta i uroczystości
Ile wypada dać na chrzciny w 2022 roku? – kwoty dla rodziny, chrzestnych i gości
Luiza Słuszniak
gdzie nad morze z dzieckiem
new badge ranking small
Niemowlę
Gdzie nad morze z dzieckiem? TOP 10 sprawdzonych miejsc dla rodzin z maluchami
Hanna Szczesiak
ospa u dziecka a wychodzenie na dwór
Zdrowie
Ospa u dziecka a wychodzenie na dwór: jak długo będziecie w domu? Czy podczas ospy można wychodzić?
Milena Oszczepalińska
5 dni opieki na dziecko
Prawo i finanse
5 dni opieki (urlop na dziecko) – wszystko, co trzeba wiedzieć o nowym urlopie
Joanna Biegaj
pesel po 2000
Prawo i finanse
PESEL po 2000 - zasady jego ustalania
Agnieszka Majchrzak
hiszpańskie imiona
Imiona
Najczęściej nadawane hiszpańskie imiona - ich znaczenie oraz polskie odpowiedniki
Joanna Biegaj
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Urlop ojcowski
Prawo i finanse
Urlop ojcowski 2022: ile dni, ile płatny, wniosek, dokumenty
Magdalena Drab
przedmioty w 4 klasie
Aktualności
Jakie są przedmioty w 4 klasie szkoły podstawowej w roku szkolnym 2022/2023? [LISTA]
Ewa Janczak-Cwil
300 plus
Prawo i finanse
300 plus 2022 – dla kogo, kiedy składać wniosek?
Małgorzata Wódz
na komary dla niemowląt
Zdrowie
Co na komary dla niemowląt: co wolno stosować, czego unikać?
Ewa Janczak-Cwil
urwany kleszcz
Zdrowie
Urwany kleszcz: czy usuwać główkę kleszcza, gdy dojdzie do jej oderwania?
Ewa Janczak-Cwil
Bon turystyczn atrakcje dla dzieci
Czas wolny
Bon turystyczny – atrakcje dla dzieci, za które można płacić bonem
Ewa Janczak-Cwil
300 plus dla zerówki 2021
Aktualności
300 plus dla zerówki w 2022 roku – czy Dobry Start obejmuje sześciolatki?
Joanna Biegaj
rekrutacja do liceum
Wychowanie
Jak wygląda rekrutacja do liceum 2022/2023? Jak dostać się do dobrego liceum?
Joanna Biegaj