Nowa podstawa programowa w przedszkolach i szkołach: 10 zmian, na które warto się przygotować przed 1 września
Od 1 września w polskich przedszkolach i szkołach podstawowych (klasy I i IV) startuje jedna z największych reform edukacyjnych ostatnich lat. Znikają stare przedmioty, pojawiają się nowe, a nauka ma polegać w większym stopniu na doświadczaniu i działaniu niż na zapamiętywaniu materiału. Dla rodziców to sporo nowych informacji tuż przed pierwszym dzwonkiem — dlatego rozkładamy tę reformę na dziesięć konkretnych punktów.
Kogo dotyczy reforma
Zmiany wynikają z rządowego programu "Reforma26. Kompas Jutra" i wchodzą w życie stopniowo, a nie dla wszystkich uczniów naraz. Od września obejmą wszystkie przedszkola oraz klasy I i IV szkoły podstawowej — pozostałe roczniki (II, III oraz V-VIII) w roku szkolnym 2026/2027 uczą się jeszcze według dotychczasowych zasad. Kolejne klasy będą dołączać do reformy sukcesywnie w następnych latach. Podstawę prawną stanowią dwa rozporządzenia minister edukacji Barbary Nowackiej, podpisane w marcu 2026 roku.
Jeśli Twoje dziecko idzie do II, III, V, VI, VII czy VIII klasy — może odetchnąć: w tym roku nic się jeszcze formalnie nie zmienia. Jeśli natomiast idzie do przedszkola albo rozpoczyna klasę I lub IV, oto co warto wiedzieć.
1. Mniej ekranów w przedszkolu
Nowa podstawa programowa wprost ogranicza kontakt dzieci z urządzeniami ekranowymi — telefonami, tabletami, telewizorem. Nauczyciel będzie mógł z nich korzystać wyłącznie w celach dydaktycznych, w duchu tzw. higieny cyfrowej. W praktyce oznacza to powrót do zabawy ruchowej i wspólnych działań w grupie zamiast bajki puszczanej "na uspokojenie".
2. Więcej sprawczości i "doświadczeń edukacyjnych" u przedszkolaków
Centralnym pojęciem nowej podstawy jest sprawczość — tworzenie sytuacji, w których dziecko samo podejmuje inicjatywę, próbuje, myli się i poprawia, zamiast czekać na gotowe instrukcje. Mają temu służyć konkretne, wpisane wprost do podstawy doświadczenia edukacyjne: każde dziecko powinno choć raz w roku być odbiorcą sztuki, przynajmniej raz w trakcie edukacji przedszkolnej wspólnie z grupą zaplanować zakupy w sklepie, a także wysiewać i uprawiać rośliny.
3. Obowiązkowy czas na świeżym powietrzu
Dzieci w przedszkolu mają codziennie spędzać czas na dworze, a co najmniej raz w tygodniu — dłużej niż godzinę poza budynkiem placówki. To zapis, którego wcześniej w podstawie nie było w tak jednoznacznej formie.
4. Więcej godzin w klasach I-III
Tygodniowy wymiar obowiązkowych zajęć wzrośnie z 20 do 21 godzin. Dodatkowy czas ma być przeznaczony na kompetencje fundamentalne (językowe, matematyczne, cyfrowe, ruchowe) oraz przekrojowe — krytyczne myślenie, rozwiązywanie problemów i dbanie o dobrostan psychiczny dziecka. Edukacja wczesnoszkolna pozostaje zintegrowana, bez podziału na osobne przedmioty.
5. Nowy przedmiot: przyroda w klasach IV-VI
W miejsce dotychczasowego układu pojawi się przyroda w wymiarze trzech godzin tygodniowo, prowadzona w blokach po co najmniej dwie godziny. Jeśli w planie lekcji dziecka zobaczycie dwie godziny przyrody pod rząd — to nie pomyłka, tylko świadome wydłużenie czasu na doświadczenia i obserwacje.
6. Koniec techniki — zajęcia praktyczno-techniczne
Dotychczasową technikę zastąpią zajęcia praktyczno-techniczne — również dwie godziny tygodniowo, w dłuższych blokach, z naciskiem na konkretne projekty i prace manualne. Pojawią się w nich też nowe treści dotyczące bezpiecznego korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji i cyberbezpieczeństwa.
7. Dłuższe bloki lekcyjne zamiast pojedynczych 45 minut
To zmiana organizacyjna, która dotyczy zarówno przyrody, jak i zajęć praktyczno-technicznych — wybrane przedmioty będą realizowane w dłuższych, co najmniej dwugodzinnych blokach, żeby nie przerywać eksperymentu czy projektu w połowie.
8. Mniej materiału do wkucia na pamięć
Ministerstwo Edukacji ograniczyło szczegółowe treści programowe o około 20 procent, kładąc większy nacisk na pracę projektową i współpracę między uczniami zamiast nauki pamięciowej. Nauczyciele zyskali też więcej swobody w doborze części zagadnień — te opcjonalne treści nie będą obowiązywać na egzaminie ósmoklasisty.
9. Więcej godzin do dyspozycji dyrektora szkoły
Dyrektorzy będą mieli do dyspozycji 6 godzin zamiast dotychczasowych 4 — mogą je przeznaczyć m.in. na zajęcia wyrównawcze, rozwijające zainteresowania lub wsparcie psychologiczno-pedagogiczne. Warto zapytać na pierwszym zebraniu, jak konkretna szkoła planuje je wykorzystać.
10. Darmowe podręczniki — nie kupuj ich na własną rękę
Uczniowie klas I i IV będą pierwszym rocznikiem korzystającym z podręczników przygotowanych zgodnie z nową podstawą programową. Podręczniki zostaną sfinansowane z dotacji państwowej i przekazane przez szkołę — na start warto ograniczyć zakupy do zeszytów, piórnika i podstawowych przyborów.
Co jeszcze przed nami
Zapowiadany szeroko tydzień projektowy — czas przeznaczony na pracę nad praktycznymi problemami zamiast tradycyjnych lekcji — mimo licznych doniesień medialnych nie jest jeszcze obowiązkowy w tym roku. Stanie się nim dopiero od roku szkolnego 2027/2028, najpierw w klasach IV i V. W tym roku szkoły mogą organizować go dobrowolnie, testując rozwiązanie przed pełnym wdrożeniem.
Reforma będzie się rozwijać etapami przez kolejne lata — w 2027 roku obejmie pierwsze klasy szkół ponadpodstawowych, a w latach 2031-2032 po raz pierwszy w nowej formule zostaną przeprowadzone egzamin ósmoklasisty i matura. Jeśli w rodzinie jest więcej niż jedno dziecko w różnym wieku, warto liczyć się z tym, że przez najbliższych kilka lat starsze i młodsze rodzeństwo mogą uczyć się według dwóch różnych podstaw programowych jednocześnie.