Okolicznik względu - definicja i przykłady

Okolicznik względu pomaga uchwycić, według jakiego kryterium oceniamy osobę, rzecz albo sytuację. Nie wskazuje miejsca, czasu ani przyczyny, lecz to, pod jakim kątem coś rozpatrujemy. Dlatego pojawia się w zdaniach, w których liczy się punkt odniesienia, na przykład bezpieczeństwo, wygląd, cena czy jakość.

W szkolnej praktyce łatwo go pomylić z innymi częściami zdania, zwłaszcza z okolicznikiem przyczyny. Pomocne okazują się tu właściwe pytania: „pod jakim względem?”, „ze względu na co?”, „z uwagi na co?”. Gdy w zdaniu chodzi właśnie o kryterium oceny lub decyzji, rozpoznanie staje się znacznie prostsze.

Czym jest okolicznik względu

Okolicznik względu to część zdania, która pokazuje, pod jakim kątem oceniamy, porównujemy albo dzielimy osobę, rzecz czy zjawisko. Nie mówi więc o tym, gdzie, kiedy albo dlaczego coś się stało, tylko wskazuje kryterium.

Najprościej ująć to tak: gdy w zdaniu bierzemy pod uwagę jakiś konkretny aspekt, właśnie wtedy pojawia się okolicznik względu.

W zdaniu:

To najlepszy film pod względem muzyki

wyrażenie pod względem muzyki wskazuje, według jakiego kryterium film został oceniony. Nie chodzi o przyczynę tej oceny, ale o to, co dokładnie porównujemy lub oceniamy.

Jakie pytania zadajemy do okolicznika względu

Żeby rozpoznać okolicznik względu, warto zadać pytania o kryterium oceny, podziału lub decyzji. Najczęściej są to:

pod jakim względem?
ze względu na co?
z uwagi na co?

To właśnie te pytania odróżniają ten typ okolicznika od innych. Jeśli odpowiedź dotyczy aspektu, który bierzemy pod uwagę, a nie miejsca, czasu czy sposobu, bardzo możliwe, że to okolicznik względu.

Przykład:

To najlepszy film pod względem muzyki.
Pytanie: pod jakim względem?
Odpowiedź: pod względem muzyki

Jak rozpoznać okolicznik względu w zdaniu

Najlepiej zacząć od sprawdzenia, czy zdanie mówi o jakimś kryterium. To może być kryterium oceny, porównania albo decyzji.

Pomocne są trzy kroki:

znajdź fragment zdania, który dopowiada coś o ocenie lub wyborze,
zadaj pytanie: pod jakim względem?, ze względu na co?, z uwagi na co?
sprawdź, czy odpowiedź wskazuje aspekt brany pod uwagę, a nie przyczynę, czas czy miejsce

W praktyce szkolnej ten temat bywa kłopotliwy, bo okolicznik względu nie zawsze jest omawiany osobno. Czasem bywa wrzucany do jednego worka z innymi rodzajami okoliczników, przez co łatwo o pomyłkę. Dlatego najważniejsze jest nie samo „wyczucie”, ale trafne pytanie do zdania.

Jakimi wyrażeniami najczęściej jest wyrażony okolicznik względu

Okolicznik względu najczęściej ma formę wyrażenia przyimkowego. W zdaniach zwykle pojawiają się takie konstrukcje jak:

pod względem
ze względu na
z uwagi na

To właśnie one najczęściej sygnalizują, że chodzi o kryterium oceny albo o wzgląd, który został wzięty pod uwagę.

Przykłady:

To najlepszy film pod względem muzyki.
Z uwagi na bezpieczeństwo odwołano zajęcia.
Ze względu na wiek dzieci wybrano krótszą trasę.

Nie każda konstrukcja z przyimkiem automatycznie będzie jednak oznaczać ten sam rodzaj okolicznika. Liczy się nie tylko forma, ale też funkcja w zdaniu.

Okolicznik względu a inne rodzaje okoliczników

To jeden z tych przypadków, w których łatwo się pomylić, bo wyrażenia wyglądają podobnie, ale odpowiadają na inne pytania.

Okolicznik względu różni się od innych tym, że nie informuje o miejscu, czasie, sposobie, celu ani przyczynie, tylko o kryterium, które bierzemy pod uwagę.

Szczególnie często mylony jest z okolicznikiem przyczyny. Różnica jest subtelna, ale ważna:

ze względu na deszcz – wskazuje wzgląd, który uwzględniono przy decyzji
z powodu deszczu – wskazuje przyczynę

To rozróżnienie najlepiej widać w praktyce. Jeśli mówimy o tym, co zostało wzięte pod uwagę, mamy okolicznik względu. Jeśli mówimy o tym, co coś spowodowało, chodzi raczej o okolicznik przyczyny.

Okolicznik względu – przykłady w zdaniach

Poniżej kilka prostych przykładów, które pokazują, jak działa okolicznik w zdaniu:

To najlepszy film pod względem muzyki.
Z uwagi na bezpieczeństwo odwołano zajęcia.
Ze względu na wiek dzieci wybrano krótszą trasę.
Ten model wypada najlepiej pod względem wygody.
Pod względem organizacji wydarzenie było bardzo dobrze przygotowane.

W każdym z tych zdań można wskazać aspekt, według którego coś oceniono albo który wzięto pod uwagę przy podejmowaniu decyzji.

Najczęstsze błędy przy rozpoznawaniu okolicznika względu

Najczęstsza trudność to mylenie okolicznika względu z okolicznikiem przyczyny. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy w zdaniu pojawiają się podobne konstrukcje.

Warto uważać na kilka typowych błędów:

utożsamianie „ze względu na” z przyczyną
Nie zawsze chodzi o to, co coś spowodowało. Często chodzi o to, co uwzględniono.
pomijanie pytania do zdania
Bez zadania pytania łatwo zgadywać na wyczucie, a to często prowadzi do błędu.
traktowanie każdego wyrażenia przyimkowego tak samo
Sama forma jeszcze nie wystarczy. Trzeba sprawdzić, jaką funkcję pełni dany fragment.
mieszanie okolicznika względu z innymi rodzajami okoliczników
Zwłaszcza wtedy, gdy w szkole nie jest on omawiany jako osobna kategoria.

Najbezpieczniej wrócić do prostego sprawdzenia: czy ten fragment mówi o kryterium oceny lub decyzji? Jeśli tak, to najpewniej masz do czynienia właśnie z okolicznikiem względu.