lęk separacyjny u dzieci
fot. Adobe Stock

Lęk separacyjny u dzieci: objawy, sposoby na dziecięcy lęk przed rozstaniem

Lęk separacyjny jest zaburzeniem, podczas którego dziecko obawia się rozłąki ze swoimi bliskimi. Ten nieuzasadniony lęk pojawia się wtedy, kiedy ma dojść do rozłąki lub na samą myśl o niej. Lęk separacyjny występuje zarówno u niemowlaka, rocznego dziecka, jak i np. dwulatka. Niekiedy borykają się z nim również ludzie dorośli.
lęk separacyjny u dzieci
fot. Adobe Stock
Lęk separacyjny jest prawidłowym zjawiskiem u małych dzieci (do 3.-5. roku życia). Później stopniowo zanika. Polega on na wyolbrzymionych obawach rozstania z najbliższymi osobami. Dziecko może reagować wtedy płaczem, złością, rozdrażnieniem. Wraz z lękiem separacyjnym u dziecka mogą pojawiać się objawy fizyczne, takie jak np. ból brzucha, zaburzenia snu.

Spis treści

Lęk separacyjny – kiedy się pojawia

Lęk separacyjny u dzieci pojawia się w okresie od 9. do 11. miesiąca życia. U niemowlaka lęk separacyjny jest naturalnie występującym etapem rozwoju, czymś zupełnie prawidłowym. Dziecko reaguje wtedy płaczem lub złością w sytuacjach, gdy musi rozstać się z bliską osobą, zazwyczaj z mamą. Brak lęku separacyjnego u dziecka w tym okresie może być wczesną oznaką autyzmu. Dziecko sprawia wtedy wrażenie, jakby nie potrzebowało uwagi bliskich osób i nie reagowało na rozstanie z mamą.

Ile trwa lęk separacyjny i kiedy mija? Objawy lęku separacyjnego zazwyczaj ustępują między 3. a 5. rokiem życia. Kiedy dokładnie to się stanie, jest kwestią indywidualną. Oznacza to, że lęk separacyjny u dwulatka lub czterolatka również nie powinien budzić niepokoju. Lęk separacyjny epizodycznie może pojawiać się także w wieku przedszkolnym, gdy maluch dotkliwie doświadcza rozstania z rodzicami, rozpoczynając edukację przedszkolną, wracając do przedszkola po wakacjach lub po dłuższej chorobie.
 
Możliwe jest również, że objawy lęku separacyjnego pojawią się dopiero, gdy dziecko zacznie dorastać i wejdzie w wiek nastoletni. Dziecko, mimo tego, że jest coraz starsze, nadal doświadcza nieprzyjemnych objawów rozstania z najbliższymi. Jeżeli lęk separacyjny występuje u nastolatków – jest objawem patologicznym. W takim przypadku należy zgłosić się z nastolatkiem do psychologa w celu rozpoznania zaburzenia i rozpoczęcia terapii.

Lęk separacyjny u dziecka – objawy

Objawy lęku separacyjnego pojawiają się w sytuacji, gdy dziecko ma się rozstać z bliską osobą. Rozłące towarzyszą trudne emocje u dziecka:
  • drażliwość,
  • wybuchy złości,
  • płacz,
  • panika,
  • protest,
  • histeria,
  • utrata apetytu,
  • trudności z zasypianiem.

Mogą wystąpić także objawy somatyczne:
Lęk separacyjny u starszych dzieci może z kolei przejawiać się wszelkimi działaniami, które mają na celu pozostanie z rodzicem i niedopuszczenie do rozstania. Dziecko może np. skarżyć się na ból brzucha i inne dolegliwości, by nie pójść do szkoły. Lęk separacyjny może powodować problemy ze snem – w nocy maluch ma koszmary, które dotyczą rozstania z najbliższymi.

Lęk separacyjny: jak powinno wyglądać rozstanie?

Rozstania z mamą są łatwiejsze dla tego malucha, który regularnie od czasu do czasu zostawał pod opieką babci lub niani. Jeżeli jednak do tej pory dziecko całe dnie spędzało z mamą, pożegnanie może być głośne i łzawe. Wielu rodziców uważa, że najłatwiej w takiej sytuacji niepostrzeżenie wyjść z domu. Psychologowie mają jednak na ten temat odmienne zdanie. Według ekspertów dziecku, które cierpi na lęk separacyjny, zawsze trzeba powiedzieć, co je czeka, choćby ta wiadomość miała być dla niego przykra.

Jeśli mama „ucieka” z domu bez słowa wyjaśnienia, dziecko czuje się oszukane i zdezorientowane, kiedy orientuje się, że jej nie ma. Zaufanie, jakim dotychczas obdarzało matkę, zostanie zachwiane. Lepiej więc powiedzieć: „Mama wychodzi teraz po zakupy, a ty zostaniesz z nianią. Kiedy wrócę, będziemy się bawić w podróż samolotem” albo: „Wychodzę do pracy, wrócę, gdy będziesz po obiadku”.

Skoro rozłąka jest konieczna, należy potraktować ją jako trudne, ale naturalne doświadczenie, przez które dziecko musi przejść. Bywa, że to właśnie mamie trudno rozstać się z maluchem. Jeśli jednak pogodzi się z faktem, że ból rozłąki jest czymś naturalnym, a płacz podczas pożegnania za kilka lub kilkanaście dni minie, łatwiej przetrzyma trudny okres. Warto pilnować, aby pożegnania z dzieckiem zbytnio nie przedłużać. Najlepiej ucałować je, zapewnić o rychłym powrocie i wyjść.

Grymaszenie, gdy pojawia się mama

Dość typowym zachowaniem w przebiegu leku separacyjnego jest płacz i grymaszenie dziecka po powrocie mamy, choć wcześniej pod opieką niani dziecko ładnie się bawiło. Znany amerykański pediatra i psychoanalityk, Thomas Berry Brazelton, zaobserwował podczas badań w żłobku, że pozostające tam dzieci były spokojne, bawiły się, ale nie tak żywiołowo jak z rodzicami. Jadły i nie pozwalały sobie na żadne grymasy. Wydawać by się mogło, że magazynują energię na powrót rodziców oraz że gromadzą uczucia dla kogoś, komu ufają najbardziej. Gdy tylko pojawiała się mama (ta reakcja nie jest tak widoczna, gdy zjawia się tata), ich zachowanie całkowicie się zmieniało. Dzieci zaczynały marudzić, nie chciały się ubierać, a często nawet wyjść ze żłobka. Gdy rodzice próbowali zostawić je tam na dłużej, wpadały w jeszcze większą histerię. Psychoanalitycy sądzą, że dziecko, zachowując się w ten sposób, „karze” swoją mamę za jej nieobecność.

Jak przygotować dziecko do rozłąki?

Lęk separacyjny zarówno u niemowlaka, jak i starszego dziecka (np. przedszkolaka, który nie chce rozstać się z mamą w szatki przedszkolnej), jest trudnym przeżyciem dla rodzica. Możesz odczuwać poczucie winy, zmęczenie, a nawet złość. Jeśli wiesz, że musisz wyjść z domu, już zawczasu przygotuj dziecko do rozstania:
  • Zanim wyjdziesz, postaraj się, by godziny spędzone z dzieckiem przebiegały tak jak każdego dnia.
  • Wcześniej przygotuj się do wyjścia. Czas z maluchem powinien przebiegać spokojnie. Nie biegaj zdenerwowana tuż przed rozstaniem, bo takie zachowanie wywołuje u każdego dziecka niepokój.
  • Spokojnie pobaw się z dzieckiem. Jeśli masz czas, zbudujcie z klocków wieżę, układajcie układankę albo przeczytaj mu książkę, najlepiej rymowaną. Powtarzające się sekwencje uspokajają dziecko.
  • Zaproponuj maluchowi coś atrakcyjnego. A także osobie, która z nim zostanie. Wyrabianie ciasta, mycie zabawek, huśtanie na huśtawce umili dziecku czas twojej nieobecności.
  • Zadbaj o odpowiednie pożegnanie z dzieckiem i spraw, by było ono wesołe, na przykład: „Pa, pa, całusów sto dwa”. Pozwól dziecku, by z nianią lub babcią pomachało ci z okna na pożegnanie.

Kiedy iść do psychologa z powodu lęku separacyjnego?

Lęk separacyjny u niemowląt i małych dzieci uważany jest za normalny etap rozwoju. Jeśli jednak przed separacją z rodzicem nie mija, jest wyjątkowo nasilony, powoduje trudności w funkcjonowaniu dziecka (np. niemożność chodzenia do przedszkola, paniczny strach przed obcymi itd.), warto iść z dzieckiem do psychologa dziecięcego. Specjalista na podstawie rozmowy z rodzicami i obserwacji dziecka będzie mógł stwierdzić, czy dziecko doświadcza lęku wykraczającego poza normę. Wtedy zaleci terapię. To ważne, ponieważ nieleczony patologiczny lęk separacyjny w dzieciństwie może w przyszłości przerodzić się m.in. w zaburzenia lękowe

Zobacz także:
Redakcja poleca: Jak reagować na histerię dziecka [WIDEO]
Wielu rodziców, których dziecko robi sceny w miejscach publicznych, zastanawia się, jak reagować na histerię dziecka. W takiej sytuacji nie warto zwracać uwagi na reakcję i krytyczne uwagi otoczenia. Najważniejsze jest zapewnienie maluchowi bezpieczeństwa. Na rozmowę przyjdzie czas, gdy dziecko się uspokoi.
Oceń artykuł

Ocena 5 na 1 głos

Zobacz także

Popularne tematy