Głoski
AdobeStock
Rozwój dziecka

Co to są głoski? Czym różnią się od liter? Przykłady i ćwiczenia 

Pomagamy zrozumieć, czym są głoski i czym różnią się od liter? W zrozumieniu tematu pomogą proste przykłady i ćwiczenia.

Trening tzw. głoskowania, czyli dzielenia słowa na głoski, ma duże znaczenie dla nauki czytania. Głoskowanie polega bowiem na ćwiczeniu słuchu fonematycznego.

Spis treści:

Prof. Skarżyński: 60 proc. rodziców nie wie, że dziecko ma wadę słuchu [WIDEO]

Co to są głoski?

Głoski to najmniejsze, niepodzielne dźwięki mowy. Najprościej można powiedzieć, że głoska jest dźwiękiem, a litera zapisem graficznym. Głoska od litery różni się tym, że głoskę słyszymy i wymawiamy, a literę widzimy i zapisujemy.
Znaczna część głosek w języku polskim to spółgłoski, jest też 8 samogłosek: a, e, i, u, y, ą, ę (reszta to spółgłoski).

Przykłady głosek

Przykładowy podział na głoski warto zacząć od krótkich słów, np.
 

  • dom: d – o – m (3 głoski: d, o, m)
  • miś: m – i – ś (3 głoski: m, i, ś)
  • kot: k – o – t (3 głoski: k, o, t)
  • mama: m – a – m – a (4 głoski: m, a, m, a)
  • kotek: k – o – t – e – k (5 głosek: k, o, t, e, k)

 
Kiedy widzimy, że podział na głoski idzie dziecku coraz lepiej, można sięgać po coraz trudniejsze przykłady. Na przykład takie, w których liczba głosek wcale nie będzie równa liczbie liter. Zanim przejdziemy do omówienia tych trudniejszych przykładów, sprawdźmy czym różnią się od głoski od liter.
 
Podział głosek wynika z tego, jak podczas ich wymawiania układają się narządy mowy. Wyróżnia się:

  • głoski dźwięczne – to takie, przy których artykulacji czujemy drgania na wysokości krtani; głoski dźwięczne to wszystkie samogłoski oraz b, d, dz, dż, g, j, l, ł, m, n, ń, r, w/v, z, ż/rz, ź;
  • głoski bezdźwięczne – artykulacja ich nie wywołuje drgań (p, f, t, c, ć, s, ś, cz, sz, ś, k, ch/h);
  • głoski twarde – to takie, które podczas artykulacji nie wywołują unoszenia języka, pozostaje on na dnie jamy ustnej; znaczna większość polskich głosek jest twarda;
  • głoski miękkie – artykułując je, środkowa część języka unosi się w kierunku podniebienia twardego; głoski miękkie to: ć, dź, ś, ź, ń, oraz j;
  • głoski ustne – to takie, przy których wymawianiu języczek podniebienny jest podniesiony i umożliwia swobodny przepływ powietrza do jamy ustnej; większość głosek w języku polskim to głoski ustne;
  • głoski nosowe – przy ich wymawianiu języczek podniebienny jest opuszczony i tylko część  powietrza wpływa do jamy ustnej, a część do jamy nosowej; głoski nosowe to: ą, ę, m, mi, n oraz ni.

Głoski a litery

Najprościej można powiedzieć, że głoska jest dźwiękiem, a litera zapisem graficznym. Głoska od litery różni się tym, że głoskę słyszymy i wymawiamy, a literę widzimy i zapisujemy.

Bywa, że głoska odpowiada literze, np. w wyrazie „moneta” – jest 6 głosek i 6 liter. Czasami jednak jedna głoska zapisywana jest za pomocą dwóch liter, czyli jest tzw. dwuznakiem. Np. w wyrazie „deszcz” mamy 4 głoski („d”, „e”, „sz”, „cz”), ale liter jest 6. W tym wyrazie znajdują się dwie głoski, które są dwuznakami. Wszystkie dwuznaki w języku polskim to: „sz”, „rz”, „cz”, „dż”, „dź” oraz „ch”.
 
Przykłady wyrazów, w których liczba głosek jest inna niż liczba sylab:
 

  • dach: d – a – ch (3 głoski: d, a, ch; 4 litery: d, a, c, h)
  • szum: sz – u – m (3 głoski: sz, u, m; 4 litery: s, z, u, m)
  • rzeczka: rz – e – cz – k – a (5 głosek: rz, e, cz, k, a; 7 liter: r, z, e, c, z, k, a)
  • czapeczka: cz – a – p – e – cz – k – a (7 głosek: cz, a, p, e, cz, k, a; 9 liter: c, z, a, p, e, c, z, k, a)

 
Kłopot z podziałem na głoski mogą sprawiać wyrazy, które zawierają głoskę „i”. Zależy bowiem kiedy występuje „i” oraz jaką funkcję pełni w danym wyrazie.
Jeśli „i” występuje pomiędzy spółgłoskami i zmiękcza poprzedzającą ją spółgłoskę ale słychać ją wyraźnie – traktujemy ją jako spółgłoskę. W poniższych przykładach w’, b’, p’ – oznaczają zmiękczone głoski):
 

  • wigwam: w’ – i – g – w – a – m (6 głosek: w’, i, g, w, a, m; 6 liter: w, i, g, w, a, m)
  • bilet: b’ – i – l – e – t (5 głosek: b, i, l, e, t; 6 liter: b, i, l, e, t)
  • wizyta: w’ – i – z – y – t – a (6 głosek: w, i, z, y, t, a; 6 liter: w, i, z, y, t, a)
  • pingwin: p’ – i – n – g – w – i – n (7 głosek: p, i, n, g, w, i, n; 7 liter: p, i, n, g, w, i, n)

 
Może być jednak tak, że „i” nie jest samodzielną głoską, ponieważ występuje między spółgłoska a samogłoską i jej rola polega na zmiękczaniu spółgłoski, np.
 

  • biega: b’ – e – g – a (4 głoski: b’, e, g, a; 5 liter: b, i, e, g, a)
  • sięga: s’ – ę – g – a (4 głoski: s’, ę, g, a; 5 liter: s, i, ę, g, a)
  • tysiąc: t – y – s’ – ą – c (5 głosek: t, y, s’, ą, c; 6 liter: t, y, s, i, ą, c)
  • miesiąc: m’ – e – s’ – ą – c (5 głosek: m’, e, s’, ą, c’; 7 liter: m, i, e, s, i, ą, c)

 
Bodaj najtrudniejsze przykłady wyrazów do podziału na głoski to takie, wśród których występują zarówno dwuznaki, jak i „i” niebędącę samodzielną głoską, np.:
 

  • dźwięk: dź – w’ – ę – k (4 głoski: dź, w’, ę, k; 6 liter: d, ź, w, i, ę, k)
  • wierzgać: w’ – e – rz – g – a – ć (6 głosek: w’, e, rz, g, a, ć; 8 liter: w, i, e, r, z , g, a, ć)
  • dźganie: dź – g – a – n’ – e (5 głosek: dź, g, a n’, e; 7 liter: d, ź, g, a, n, i, e)
  • pieczenie: p’ – e – cz – e – n’ – e (6 głosek: p’, e, cz, e, n’, e; 9 liter: p, i, e, c, z, e, n, i, e) 

Głoski: przykłady ćwiczeń

Im więcej czasu poświęcimy na trening utrwalenia tego, co to są głoski – tym mniej problemów sprawiać będzie podział na głoski i litery.

By ćwiczyć słuch fonematyczny dziecka – warto jak najczęściej bawić się w dzielenie wyrazów nie tylko na głoski i litery, ale też na sylaby. Wbrew pozorom – dobrze, gdy dzielenie na sylaby utrwalają sobie nie tylko dzieci w wieku przedszkolnym, ale i starsi uczniowie.
 
Ćwiczenie 1. Podziel na sylaby wyrazy:

  • dom, kot, brat, płot, grzmot, świst
  • mama, lalka, domek, ciastko, sernik
  • mamusia, laleczka, ciasteczko, gałązka

 
Ćwiczenie 2. Przeliteruj dziecku wybrane słowo i niech maluch zgadnie co to za wyraz, np.:
 

  • M – a – m – a (mama)
  • P – i – e – s – e – k (piesek)
  • Sz – a – r – l – o – t – k – a (szarlotka)

 
Ćwiczenie 3. Podziel słowo na głoski a dziecko niech zgadnie co to za wyraz
 

  • Cz – a – s (czas)
  • M’ – a – s – t – o (miasto)
  • P’ – e – r – n – i – cz – e – k (pierniczek)

 
Ćwiczenie 4. Podaj 3 wyrazy jednosylabowe i sprawdź ile mają głosek a ile liter, np.
 

  • most: m – o – s – t (4 głoski i 4 litery: m, o, s, t)
  • płot: p – ł – o – t (4 głoski i 4 litery: p, ł, o, t)
  • koń: k – o – ń (3 głoski i 3 litery: k, o, ń)
  • kosz: k – o – sz (3 głoski i 4 litery: k, o, s, z)
  • szok: sz – o – k (3 głoski i 4 litery: s, z, o, k)
  • szczur: sz – cz – u – r (4 głoski i 6 liter: s, z, c, z, u, r)

 
Ćwiczenie 5. Podaj 3 wyrazy 2-sylabowe i sprawdź ile mają głosek a ile liter, np.
 

  • tut – aj: t – u – t – a – j (5 głosek, 5 liter)
  • pie – sek: p’ – e – s – e – k (5 głosek, 6 liter)
  • śnie – żek: ś – n’ – e – ż – e – k (6 głosek, 7 liter)
  • pier – nik: p’ – e – r – n – i – k (6 głosek, 7 liter)
  • gwiazdka: g – w’ – a – z – d – k – a (7 głosek, 8 liter)

 
Ćwiczenie 6. Wymyśl po jednym wyrazie jedno-, dwu- i trzysylabowym, a następnie podziel je na głoski i litery, np.
 
Dom: d – o – m (3 głoski, 3 litery: d, o, m)
Do – mek: d – o – m – e – k (5 głosek, 5 liter: d, o, m, e, k)
Do – me – czek: d – o – m – e – cz – e – k (7 głosek, 8 liter: d, o, m, e, c, z, e, k)
 
Ćwiczenie 7. Podzielcie na sylaby, głoski i litery imiona osób z waszej rodziny lub z grona przyjaciół. 
 
Po serii tego typu ćwiczeń szukajcie własnych przykładów słów, których liczby sylab, liter i głosek różnią się od siebie.

Zobacz także:

ćwiczenia grafomotoryczne
Adobe Stock
Gry i zabawy
Ćwiczenia grafomotoryczne dla dzieci: szlaczki, labirynty, litery i inne ćwiczenia na grafomotorykę
Ćwiczenia grafomotoryczne warto zacząć w wieku przedszkolnym. Ich celem jest ułatwienie nauki pisania poprzez kształtowanie precyzji ruchu i koordynacji oko-ręka.

Ćwiczenia grfaomotoryczne stanowią element edukacji przedszkolnej. Można je także wykonywać z dzieckiem w domu. Nie muszą być żmudne i nudne. Wiele z nich ma postać atrakcyjnej dla dziecka zabawy. Jednak ćwiczenia grafomotoryczne to nie tylko rysowanie szlaczków, o czym nie każdy rodzic wie. Ćwiczenia grafomotoryczne: czym jest grafomotoryka cel ćwiczeń rodzaje przykłady (do druku) Definicja grafomotoryki Grafomotoryka, nazywana też lokomocją małą, jest sprawnością manualną, czyli sprawnością rąk , która objawia się precyzją ruchów dłoni i palców, a także odpowiednim tempem wykonywania precyzyjnych czynności. Umiejętność ta niezbędna jest do podjęcia nauki pisania. Co to są ćwiczenia grafomotoryczne Przede wszystkim ćwiczenia grafomotoryczne mają przygotować dziecko do nauki pisania . Aby przebiegała bezproblemowo, u dziecka trzeba ukształtować: małą motorykę , koordynację oko-ręka, umiejętność posługiwania się narzędziami do pisania. Poza tymi celami, zadaniem ćwiczeń grafomotorycznych jest też: korygowanie nieprawidłowych nawyków ruchowych, nauczenie dziecka rysowania zgodnie z wytycznymi, stymulowanie rozwoju ogólnego , kształtowanie motywacji i zainteresowań dziecka , wykształcenie prawidłowej orientacji przestrzennej i schematu własnego ciała. Rodzaje ćwiczeń grafomotorycznych Wbrew pierwszemu skojarzeniu wielu osób ćwiczenia grafomotoryczne to nie tylko rysowanie szlaczków, czy zabawa kolorowankami. Wiele ćwiczeń, których celem jest poprawa grafomotoryki, angażuje całe ciało dziecka . Wiele zabaw ruchowych dla dzieci ma wpływ na kształtowanie umiejętności grafomotorycznych przedszkolaków. Kształtowanie motoryki dużej Każde wyjście dziecka na dwór, zabawa na placu zabaw, jazda na rowerze , bieganie, wspinanie się, samodzielne ubieranie i wiązanie butów to...

dziecko czyta
fotolia.com
Psychologia
Wczesna nauka czytania od litery do sylaby
Naukę czytania warto zacząć z dzieckiem tuż przed 3. urodzinami. Eksperci twierdzą, że im wcześniej zaczniecie naukę czytania, tym lepiej! Zobacz, na czym polega znana symultaniczno-sekwencyjna metoda nauki czytania prof. Jagody Cieszyńskiej.

Symultaniczno-sekwencyjna metoda nauki czytania opiera się na czytaniu sylabami. Jest ona przeznaczona dla dzieci w wieku przedszkolnym -  zdaniem wielu autorytetów to dobry moment na rozpoczęcie nauki czytania.  W zasadzie najbardziej optymalny czas na rozpoczęcie nauki czytania jest przed 3. urodzinami – przekonuje prof. Jagoda Cieszyńska , autorytet w dziedzinie nauki czytania dzieci, autorka symultaniczno-sekwencyjnej metody, znanej także jako wczesna nauka czytania. Dla małego dziecka to bardziej naturalny sposób nauki niż szkolna metoda (analityczno-synetyczna), ponieważ uczy czytania sylab, a nie pojedynczych, wyizolowanych dźwięków.  Zalety metody wczesnej nauki czytania To metoda przyjazna dzieciom, bo jest oparta na zabawie i rodzicom, bo nie wymaga skomplikowanych, drogich pomocy dydaktycznych. Żeby ją realizować, można kupić książeczki z serii "Kocham czytać" albo wykonać pomoce samodzielnie.  Ucząc się czytać tą metodą, dzieci poznają sylaby, które są potem wzorem do odczytywania kolejnych wyrazów. Nauka składa się z 5 etapów i przebiega wg reguły:  powtarzanie - rodzic odczytuje, a dziecko powtarza,  rozumienie - rodzic odczytuje głoskę lub sylabę, a dziecko ją wskazuje lub odwrotnie – rodzic wskazuje, a dziecko odczytuje,  nazywanie - rodzic i dziecko zamieniają się rolami – dziecko odczytuje sylaby lub nazywa sytuacje na ilustracjach, a rodzic je wskazuje.  Wczesna nauka czytania: od samogłosek prymarnych do sylaby otwartej   Pierwszy etap nauki to poznanie samogłosek prymarnych: A, U, I, a następnie kolejnych: E,Y, O.  Żeby pomóc dziecku je zapamiętać, pokazuje się mu wydrukowane duże litery. Wizualizację wspomaga się pokazywaniem, np. litera Y to uniesione ukośnie ręce, literka i to dotknięcie nosa (kropka nad i) itd.    Najpierw dziecko uczy się...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach

Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19

Partner
Miasteczko Zmysłów 2
Małe dziecko

Odwiedź Miasteczko Zmysłów i poznaj jego atrakcje!

Partner
KINDER Niespodzianka WSCW
Rozwój dziecka

Poznaj świat emocji dziecka! Ruszyła akcja Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem

Partner
Polecamy
Porady
ile dać na komunię
Święta i uroczystości

Ile dać na komunię w 2022: ile do koperty od gościa, dziadków, chrzestnej i chrzestnego

Maria Nielsen
Podróż kleszczowy
Poród naturalny

Poród kleszczowy: wskazania, powikłania, skutki dla matki i dziecka

Ewa Janczak-Cwil
co kupić na chrzest
Święta i uroczystości

Co kupić na chrzest? Prezenty praktyczne i pamiątkowe [GALERIA]

Joanna Biegaj
zapłodnienie
Starania o dziecko

Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia

Magdalena Drab
400 plus na żłobek
Aktualności

400 plus dla dziecka na żłobek: zasady, warunki, wniosek

Ewa Janczak-Cwil
Pierwsza komunia święta
Święta i uroczystości

Prezent na komunię: pomysły na prezenty modne i tradycyjne (lista)

Magdalena Drab
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży

Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem

Ewa Janczak-Cwil
Pieniądze na dziecko
Prawo i finanse

Świadczenia na dziecko: co przysługuje po urodzeniu dziecka 2022? [ZASIŁKI, ULGI]

Małgorzata Wódz
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu

Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?

Joanna Biegaj
plan porodu
Lekcja 2

Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku

Małgorzata Wódz
wyprawka dla noworodka wiosna
Noworodek

Wyprawka dla noworodka: wiosną to obowiązkowa lista! (ubranka i rzeczy do wózka)

Małgorzata Wódz
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży

Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?

Ewa Cwil
pozytywny test ciążowy
Ciąża

Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?

Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży

Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?

Małgorzata Wódz
jak ubrać dziecko na spacer
Pielęgnacja

Jak ubrać niemowlę i starsze dziecko na spacer, by nie było mu za zimno ani za gorąco?

Małgorzata Wódz
Pozycje wertyklane do porodu
Poród naturalny

Pozycje wertykalne do porodu: dlaczego warto rodzić w pozycji wertykalnej?

Dominika Bielas
wody płodowe
Przygotowania do porodu

Jak wyglądają wody płodowe? Jak je rozpoznać?

Beata Turska
9 miesięcy w 4 minuty: tak powstaje życie
Przebieg ciąży

Rozwój płodu tydzień po tygodniu – ten film wzruszy każdego!

Joanna Biegaj