Słuch fonematyczny: dlaczego trzeba go rozwijać?
AdobeStock
Zdrowie

Słuch fonematyczny: co to jest i jak go rozwijać? Jakie są objawy zaburzeń słuchu fonemowego?

Słuch fonematyczny pozwala na rozróżnianie fonemów, czyli najmniejszych elementów mowy. Gdy jest źle rozwinięty, może powodować zaburzenia, takie jak wady wymowy i trudności w czytaniu. Jak go ćwiczyć?

Słuch fonematyczny (słuch fonemowy) to jeden z trzech rodzajów słuchu, jakie posiadamy (oprócz słuchu fizjologicznego i muzycznego). Dzięki niemu możemy rozróżniać fonemy, czyli najmniejsze elementy mowy.

Jeśli dziecko ma zaburzenia w zakresie słuchu fonematycznego, może nie odróżniać np. głoski „d” od „t” czy „s” od „sz”. To z kolei może przyczynić się do powstania problemów z pisaniem i czytaniem. Słuch fonemowy można ćwiczyć i warto to robić, by zapobiec podobnym kłopotom u dziecka.

Spis treści:

Słuch fonematyczny – co to jest?

Słuch fonematyczny – zwany również słuchem fonemowym – pozwala nam odróżniać poszczególne dźwięki mowy, np. „e” oraz „i”, „w” oraz „r”, głoski dźwięczne i bezdźwięczne, np. „z” oraz „s”, „g” oraz „k”. Dzięki niemu słyszymy też, jak prawidłowo dzielić słowa na sylaby i głoski. Rozwija się on u dzieci w wieku od 1-2 lat do 6-7 lat, kiedy to kończy się proces kształtowania mowy.

Prof. Skarżyński: 60 proc. rodziców nie wie, że dziecko ma wadę słuchu [WIDEO]

Zaburzenia słuchu fonematycznego: przyczyny i objawy

Przyczyny zaburzeń słuchu fonematycznego nie są do końca znane. Podłoże tych zaburzeń może mieć zatem bardzo szerokie spektrum. Według specjalistów, źródła zaburzeń słuchu fonematycznego stanowić mogą:

  • Nieprawidłowe funkcjonowanie układu słuchowego,
  • Nieprawidłowości w zakresie funkcjonowania układu nerwowego,
  • Czynniki genetyczne
  • Czynniki środowiskowe.


Okazuje się też, że niemożliwe jest stwierdzenie dokładnej skali zaburzeń słuchu fonematycznego. Często stopień zaburzeń określa się w oparciu o objawy, które towarzyszą zaburzeniom.

Do objawów zaburzeń słuchu fonematycznego zalicza się:

  • nieprawidłowa wymowa niektórych głosek,
  • opóźniona mowa,
  • wady wymowy,
  • mały zasób słownictwa,
  • problemy z nauką pisania i czytania,
  • trudności w trakcie budowania wypowiedzi ustnych,
  • nierozróżnianie głosek dźwięcznych/bezdźwięcznych, ustnych/nosowych, miękkich/twardych,
  • trudności z przyswajaniem języka obcego.

Ćwiczenia rozwijające słuch fonematyczny

Są to wszelkiego rodzaju zabawy z dźwiękami, dzięki którym dziecko staje się bardziej wrażliwe na dźwięki. Mogą to być:

  • rozpoznawanie odgłosów zwierząt, pojazdów,
  • zabawy instrumentami, zgadywanie, który instrument wydaje dany dźwięk,
  • klaskanie w rytm,
  • wydawanie dźwięku/przestawanie,
  • zwiększanie/zmniejszanie natężenia dźwięku przez przybliżanie i oddalanie instrumentu,
  • zabawy z głoskami, np., wymyślanie wyrazów na tę samą głoskę,
  • dopasowywanie obrazków do głosek, na które się zaczynają przedstawione na nich rzeczy,
  • układanie wyrazów z rozsypanek sylabowych, literowych.

Badanie słuchu fonematycznego

Poziom słuchu fonematycznego można zbadać za pomocą specjalnych testów, np. takich, jakie opracowała logopeda i neuropsycholog, prof. dr hab. Elżbietę Szeląg. Czasami może się okazać, że dziecko nie ma żadnej wady słuchu, a jedynie źle rozwinięty słuch fonemowy. Jeśli jednak widać u malca opóźnienie w rozwoju mowy, warto udać się do laryngologa na badanie słuchu. Obecnie wszystkie noworodki przechodzą badania przesiewowe w szpitalu, ale czasami konieczne jest powtórzenie badania w późniejszym wieku dziecięcym.  
 
Zobacz też:

Rozmowa z trzylatkiem
RF
Psychologia
Czy twój trzylatek nie mówi za mało? Sprawdź!
Trzyletnie dziecko wie już, jak powinny brzmieć wyrazy, choć samo nie potrafi ich jeszcze właściwie wymówić. Właśnie dlatego może poprawiać innych, mówiąc: „Nie mówi się lowel tylko lowel. Sprawdź, czy mowa twojego trzylatka dobrze się rozwija.

Jeśli będziesz wiedzieć, jak przebiega rozwój mowy trzyletniego dziecka, pomożesz mu ładnie mówić i nie przeoczysz niepokojących sygnałów, świadczących o możliwych zaburzeniach. Jak rozwija się mowa trzylatka, wyjaśnia logopeda Małgorzata Stanoch.   Jak mówi trzyletnie dziecko? Jakie błędy może popełniać trzylatek? Co powinno cię zaniepokoić? Jak pomóc dziecku?   Zobacz też: Śmieszne zabawy logopedyczne dla trzylatka   Jak mówi trzyletnie dziecko? Dziecko w wieku trzech lat uwielbia komunikować się z otoczeniem. Mówi dużo i chętnie. Opowiada o tym, co aktualnie widzi. Powinno już prawidłowo wymawiać dźwięki (a, o, e, i, y, ą, ę, p, m), a także zmiękczenia: pi, mi. W jego mowie pojawiają się też trudniejsze dźwięki: f, t, d, n, ń, l ( li), ś, ć, dż, k, g( ki, gi), ch, j. Nie martw się, jeśli usłyszysz, że dziecko przestawia głoski w trudnych wyrazach, np. głudopiś zamiast długopis – jeszcze spokojnie wolno mu to robić. Głoski: s, z, c, dz zaczynają być już wymawiane prawidłowo, chociaż mogą być jeszcze spieszczane, np. śmok zamiast smok. Głoska „r” pojawia się wymawiana prawidłowo lub zamieniana jest na „l”. Możesz, więc usłyszeć lobocik zamiast robocik. Czy znasz prawdy i mity o nauce mówienia ? Jakie błędy może popełniać trzylatek? Trzyletnie dziecko ma już dobrze rozwinięty słuch fonematyczny (czyli potrafi różnicować dźwięki mowy). Słyszy i potrafi zróżnicować wymowę prawidłową. Dowodem na to są uwagi, jakie często kieruje do naśladującej je osoby: nie mówi się lowelek tylko lowelek. W mowie trzylatka można również usłyszeć „zlewanie” się wyrazów w jeden , np. zapiosenkować zamiast zaśpiewać piosenkę. Te twory językowe są typowe dla twojego dziecka i pewnie nie raz mile cię zaskoczą. Zrób test i sprawdź:...

rozwój mowy dziecka
Fotolia
Rozwój
Rozwój mowy dziecka
Już od pierwszych dni życia powinnaś zadbać o prawidłowy rozwój mowy twojego malucha.

Jak rozwija się mowa dziecka Maleństwo już w łonie matki odbiera wypowiadane przez rodziców słowa. Gdy się rodzi, wyłącznie słucha, ale gdy ma już kilka tygodni, zaczyna wydawać pierwsze dźwięki. A potem szybciutko pojawiają się całe słowa, zdania.... Rozwój mowy dziecka w szóstym i siódmym tygodniu życia Jako pierwsze pojawiają się samogłoski – a, e, u, o . Dziecko powtarza je wielokrotnie w ciągu dnia, czasami w tej samej kolejności, a innym razem -zmieniając kolejność. Słuchając kilkutygodniowego malca, nie potrafimy powiedzieć z jakiego kraju pochodzi, w jakim języku mówią jego rodzice, starszy brat czy siostra. Na początku wszyscy „mówią” podobnie. Rozwój mowy dziecka w ósmym tygodniu życia Pojawiają się głośne, wybuchowe dźwięki. Najczęściej są to: b, d, g . Nie jest to jeszcze mowa, ale tzw. gruchanie. Malec ćwiczy w ten sposób narządy artykulacyjne. Dziecko wyrzuca z siebie te dźwięki z dużą siłą i jeśli przy tym w skupieniu patrzy na mamę lub tatę, wydaje im się, że z nimi rozmawia. Gdy jednak przenosi wzrok na lampę czy motyla zawieszonego nad łóżeczkiem, nie ma już wątpliwości, że to jeszcze nie jest rozmowa. Rozwój mowy dziecka w trzecim i czwartym miesiącu życia Malec łączy samogłoski ze spółgłoskami w sylaby. Najczęściej pojawiają się połączenia głosek – ba-ba, da-da, ga-ga . Teraz babci może się wydawać, że jej ukochany wnusio mówi „baba”, tymczasem to połączenie sylab jest całkowicie przypadkowe i na słowo „baba” niestety babcia musi jeszcze poczekać. Rozwój mowy dziecka w szóstym miesiącu życia Dźwięki wydawane przez półroczne niemowlę przypominają już słowa. To powtarzanie jest teraz zamierzone (nie, jak poprzednio, przypadkowe). Malec powtarza: la-la-la , da-da-da, ba-ba-ba . Jest to gaworzenie. Z sylab powstają długie łańcuchy. Czasem dziecko...

logopedia, ćwiczenia logopedyczne, gry logopedyczne, wady wymowy, rozwój mowy
mimowa.pl
Psychologia
Dzyń, dzyń - zabawa logopedyczna
Poznaj prosty sposób na zabawę dla większej grupy dzieci. Świetnie sprawdzi się w przedszkolu lub na przyjęciu urodzinowym energicznego malucha. A przy okazji przemycimy szczyptę „przyprawy” logopedycznej.

Wystarczy zaopatrzyć się w dzwoneczek i dowolnego rodzaju opaski na oczy (chustki, szaliki itp.). No i niezbędna jest dość duża, bezpieczna dla dzieci przestrzeń – trawnik przed domem, placyk z dala od ruchu ulicznego, ewentualnie spory pokój. W miejscu zabawy nie powinny przeszkadzać smykom żadne przeszkody, przez które mogłyby się przewrócić, ostre krawędzie lub rzeczy kruche, łatwe do strącenia. Rzecz w tym, że wszystkie dzieciaki, oprócz jednego wybrańca, będą poruszać się po omacku z zasłoniętymi opaską oczami. Lepiej więc zabezpieczyć teren manewrów. Widzący szczęśliwiec trzyma dzwoneczek i porusza się tak, by nie złapali go pozostali uczestnicy gry. Ten kto schwyta „dzwonkowego”, zamienia się z nim miejscami. To taka trochę zmodyfikowana zabawa w „Ciuciubabkę”. Oprócz walorów rozrywkowych gra zapewnia też dzieciom porcję zdrowej aktywności fizycznej, a przede wszystkim pomaga im wyrobić sobie umiejętność słuchania. W końcu chodzi w niej o to, by rozpoznać, skąd dobiega dźwięk dzwonka. Słuch jest zaś niezbędny, by poprawnie rozwinęła się mowa (a w konsekwencji również czytanie i pisanie ze słuchu). Tylko w ten sposób język może właściwie pełnić swoją najważniejszą funkcję – komunikatywną. Ciut teorii… W logopedii wyróżniamy trzy rodzaje słuchu: Słuch fizyczny – zdolność słyszenia przez człowieka fal dźwiękowych o częstotliwości 16-20 000 Hz. Słuch muzyczny – zdolność różnicowania i powtarzania podstawowych cech dźwięku: wysokości, barwy i głośności. Słuch mowny – składa się nań słuch fonemowy i słuch fonetyczny. a. Słuch fonemowy (fonologiczny, fonematyczny) to umiejętność rozróżniania najmniejszych elementów składowych wyrazów, czyli fonemów (np. „b” od „p”). b. Słuch fonetyczny to zdolność odróżniania głosek oraz spostrzegania...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach

Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19

Partner
Miasteczko Zmysłów 2
Małe dziecko

Odwiedź Miasteczko Zmysłów i poznaj jego atrakcje!

Partner
KINDER Niespodzianka WSCW
Rozwój dziecka

Poznaj świat emocji dziecka! Ruszyła akcja Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem

Partner
Polecamy
Porady
ile dać na komunię
Święta i uroczystości

Ile dać na komunię w 2022: ile do koperty od gościa, dziadków, chrzestnej i chrzestnego

Maria Nielsen
Podróż kleszczowy
Poród naturalny

Poród kleszczowy: wskazania, powikłania, skutki dla matki i dziecka

Ewa Janczak-Cwil
co kupić na chrzest
Święta i uroczystości

Co kupić na chrzest? Prezenty praktyczne i pamiątkowe [GALERIA]

Joanna Biegaj
zapłodnienie
Starania o dziecko

Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia

Magdalena Drab
400 plus na żłobek
Aktualności

400 plus dla dziecka na żłobek: zasady, warunki, wniosek

Ewa Janczak-Cwil
Pierwsza komunia święta
Święta i uroczystości

Prezent na komunię: pomysły na prezenty modne i tradycyjne (lista)

Magdalena Drab
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży

Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem

Ewa Janczak-Cwil
Pieniądze na dziecko
Prawo i finanse

Świadczenia na dziecko: co przysługuje po urodzeniu dziecka 2022? [ZASIŁKI, ULGI]

Małgorzata Wódz
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu

Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?

Joanna Biegaj
plan porodu
Lekcja 2

Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku

Małgorzata Wódz
wyprawka dla noworodka wiosna
Noworodek

Wyprawka dla noworodka: wiosną to obowiązkowa lista! (ubranka i rzeczy do wózka)

Małgorzata Wódz
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży

Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?

Ewa Cwil
pozytywny test ciążowy
Ciąża

Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?

Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży

Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?

Małgorzata Wódz
jak ubrać dziecko na spacer
Pielęgnacja

Jak ubrać niemowlę i starsze dziecko na spacer, by nie było mu za zimno ani za gorąco?

Małgorzata Wódz
Pozycje wertyklane do porodu
Poród naturalny

Pozycje wertykalne do porodu: dlaczego warto rodzić w pozycji wertykalnej?

Dominika Bielas
wody płodowe
Przygotowania do porodu

Jak wyglądają wody płodowe? Jak je rozpoznać?

Beata Turska
9 miesięcy w 4 minuty: tak powstaje życie
Przebieg ciąży

Rozwój płodu tydzień po tygodniu – ten film wzruszy każdego!

Joanna Biegaj