niemowlę, płacz, emocje
Wychowanie

Emocje dziecka: jak zrozumieć i jak pomóc dziecku radzić sobie z emocjami?

Twoje dziecko potrafi w jednej chwili zamienić wielką radość w łzy. A zanim się zorientujesz, znów zaczyna się śmiać. Dziecięce emocje zaskakują nie tylko ciebie, ale też samego malucha. Jak zrozumieć dziecięce emocje? Jak pomóc dziecku radzić sobie ze złością, smutkiem, wstydem czy nieśmiałością?
Julita Wojciechowska - psycholog
dr Julita Wojciechowska
Konsultacja merytoryczna

Małe dziecko głęboko przeżywa każdą emocję, nie tylko psychicznie, ale fizycznie. Jeśli odczuwa radość, klaszcze w dłonie, potrząsa główką – masz wrażenie, że całe promienieje. W chwili smutku jego płacz staje się niezwykle przejmujący, oddech przyspiesza, a ciało zaczyna drżeć.

Z czasem przybywa sytuacji, w której dziecko przeżywa i okazuje rozmaite emocje. Jak je zrozumieć i jak pomóc maluchowi radzić sobie z tym, co czuje w najtrudniejszych momentach? 

Spis treści:

1. Emocje dziecka: jak je zrozumieć?

2. Zabawy, które pomagają poznawać emocje
3. Co robić, gdy emocje biorą górę?
4. Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci?

Histeria u dziecka – przyczyny, jak reagować?

Emocje dziecka: jak je zrozumieć?

Pierwszym objawem emocjonalnego zachowania u dziecka, z jakim już pewnie miałaś do czynienia, jest stan ogólnego podniecenia noworodka. Z czasem maluszek zaczyna okazywać zmieniające się w niezwykle szybkim tempie reakcje zadowolenie–niezadowolenie. Niemal natychmiast przechodzi z jednego stanu w drugi. Jego uczucia są skrajne, nie potrafi nad nimi zapanować. Nie rozumie, co się z nim dzieje. Równie silnie reaguje na błahe zdarzenia, jak na poważne sytuacje. Jego uwaga jest krótkotrwała i łatwo ją rozproszyć.

Każdy maluch przeżywa właściwe dla swojego wieku problemy, napięcia i stresy. Aby się ich pozbyć: krzyczy, płacze, rzuca zabawkami czy ssie palec. Przyjrzyj się opisanym przez nas sytuacjom i zobacz, jak reagować, kiedy dziecko nie radzi sobie z emocjami.

Smutek

Piotruś ma 18 miesięcy. Po południu staje się nagle smutny. Nie chce dłużej się bawić i reaguje krzykiem na próby wyjścia na spacer – opowiada Ania.

Małe dzieci są na ogół radośnie nastawione do życia. Jeśli popadają w smutek lub przygnębienie, mają swoje powody. Zastanów się, czy przyczyną nie jest wyczerpanie dziecka, może spędza dzień zbyt intensywnie: odwiedza za dużo miejsc albo brakuje mu poobiedniej drzemki. Staraj się popołudniami wyciszać je spokojną zabawą lub czytaniem książeczki.

Gniew

Ile razy nie pozwalam Monisi ruszyć pilota od samochodu, wpada w gniew. Myślałam, że dwulatek więcej już rozumie – stwierdza Ola.

Maluch przez całe dzieciństwo sprawdza, co mu wolno. Gdy nie może przekroczyć ustalonych zasad, wpada w gniew. Spokojnie i konsekwentnie za każdym razem trzeba mu tłumaczyć, co i dlaczego czuje, np. „gniewasz się, bo nie możesz wziąć do rączki pilota, trudno ci to zrozumieć i sobie z tym poradzić”. Przy zakazach i ograniczeniach warto pamiętać o zasadzie „coś w zamian” – „nie dam ci pilota, ale dostaniesz lalkę”.

Nieśmiałość

Często zabieram moją kilkumiesięczną córkę w gości, aby miała kontakt z ludźmi. Ale Zosia jest bardzo onieśmielona, boi się i płacze, gdy ktoś próbuje wziąć ją na ręce – pisze Małgosia.

Takie zachowanie jest objawem tzw. lęku przed rozłąką. To naturalny etap rozwoju emocjonalnego, dziecko uczy się wtedy odróżniać obcych od swoich. Kilkumiesięczny maluch najlepiej czuje się z mamą, niepotrzebne mu spotkania towarzyskie w licznym gronie. Ale możesz powoli oswajać go z nowymi sytuacjami. Zapewnij mu poczucie bezpieczeństwa: trzymaj na rękach, przytulaj i nie pozwalaj, aby zbliżali się do niego inni lub brali na ręce, jeśli on się tego boi.

Złość

Półtoraroczna Aldonka wpada w gwałtowną i niepohamowaną złość, kiedy inne dziecko nie chce dać jej na podwórku zabawki. Aldonka momentalnie wyrwa ją i krzyczy – martwi się Maria.

Złość jest u dziecka częstą reakcją na zakazy. Stanowczo, ale ze spokojem tłumacz maluchowi, którego poniosły emocje, że rozumiesz jego uczucia – to, że zabawka mu się podoba, że chce ją mieć. Ale podkreślaj, że mimo tego nie może jej zabierać, bo inne dziecko będzie smutne i zacznie płakać. Pozwól maluchowi wypłakać złość i okazać niezadowolenie. Pokaż, że wiesz, jak trudno powstrzymać się, i doceń, jeśli twój szkrab nawet jeszcze w niedoskonały sposób będzie próbował pohamować swe reakcje.

Wstyd

Gdy odwiedzają nas znajomi, nasz 2,5-letni synek, Michaś, zawstydzony chowa się w swoim pokoju i nie chce wyjść, aby nam towarzyszyć – skarży się Piotr.

Niektóre dzieci reagują w ten sposób na ludzi, którzy np. mówią tubalnym głosem albo śmieją się zbyt głośno. Takie zachowania budzą lęk w maluchu, który nie jest przyzwyczajony do silnych bodźców, ponieważ jego rodzice są bardzo spokojni. Nie zmuszaj dziecka, żeby uczestniczyło na siłę w podobnych spotkaniach. Podejdź do niego, kucnij obok i powiedz, że rozumiesz, że czuje się zawstydzone, że nie wie, jak się zachować. Gdy poczuje się pewniej, może do was dołączy.

Zazdrość

Gdy pomagam starszemu synkowi w lekcjach, młodszy, który ma dwa lata, od razu zaczyna płakać – martwi się Jola.

Młodsze dziecko czuje się pokrzywdzone, gdy nagle twoja uwaga nie skupia się na nim. Staje się wtedy zazdrosne o starsze rodzeństwo i płaczem próbuje zwrócić na siebie uwagę. Za każdym razem tłumacz maluszkowi, że teraz musisz pomóc jego braciszkowi. Próbuj jednocześnie angażować młodsze dziecko w jakieś ciekawe zajęcia, np. w rysowanie przy stole lub układanie prostych puzzli. Nie będzie czuło się wtedy opuszczone.

W miarę rozwoju dziecka jego reakcje będą stawały się łagodniejsze. Na razie staraj się nazywać emocje i ucz malucha je różnicować – teraz wyglądasz na smutnego, jesteś pewnie zawiedziony, albo – widzę, że jest ci teraz wesoło itd. Pamiętaj, że twoim zadaniem jest towarzyszenie dziecku w rozwoju, pomaganie w przywracaniu równowagi emocjonalnej, a nie chronienie przed trudnymi emocjami.

Zabawy, które pomagają poznawać emocje

Dziecko uczy się przez zabawę. Również tego jak rozpoznawać i rozumieć to, co dzieje się z nim dzieje w różnych sytuacjach. 

Prezentujemy listę zabaw, które mogą pomóc w poznawaniu emocji:

  • Klub minek – siądź naprzeciw dziecka i rób różne miny. Pytaj maluszka, co one oznaczają, np. uśmiech – jesteś wesoła, usta w podkówkę – smutna. Potem zamieniacie się rolami.
  • Buźki – narysuj na kartce buzie z minami, które oznaczają różne uczucia, i poproś, aby dziecko pokazało ci, jak wygląda buzia smutna, wesoła, itd.
  • Lusterko – daj dziecku lusterko i poproś, by zrobiło, np. radosną minę i obejrzało ją w lustrze, a potem inną.

Co robić gdy emocje biorą górę

Jak rozweselić dziecko?

Staraj się odwrócić jego uwagę od sytuacji, która go zmartwiła, zająć czymś innym i ciekawym, np. jeśli chciałby się bawić i nie jest zadowolony z tego, że musi iść spać, zapowiedz mu, że po kąpieli przeczytasz mu niezwykłą książeczkę.

Jak dowartościować dziecko, gdy np. odczuwa zazdrość?

Okaż mu zainteresowanie, pokaż dziecku, że je kochasz, przytul je, pocałuj, np. jeżeli starsze dziecko złości się, że przytulasz młodsze, obejmij je i zaproponuj, że gdy maluch zaśnie, ułożycie razem puzzle.

Jak ośmielić nieśmiałe dziecko?

Spróbuj na początek zrobić coś razem z nim, np. jeżeli wstydzi się podejść do dzieci, podprowadzić go i zacząć wspólnie zabawę, a potem się powoli oddalić.

Jak przegonić strach?

Ustal przyczynę lęków dziecka i przepędzaj strachy z maluchem, np. jeśli boi się ciemności, wejdź z nim do nieoświetlonego pokoju, jednym ze sposobów na lęki nocne u dziecka, jest pozostawianie na noc światła w przedpokoju.

Czytaj też: Dziecko boi się wojny atomowej

Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci?

Jedną z najtrudniejszych sytuacji, nie tylko w życiu dziecka, ale i dorosłego jest śmierć bliskiej osoby. Jak pomóc dziecku zrozumieć uczucia towarzyszące stracie? O to jak rozmawiać z dzieckiem na temat śmierci zapytaliśmy naszą ekspertkę, dr. Julitę Wojciechowską.

- Jak powiedzieć dziecku o śmierci bliskiej mu osoby?

Przed trzecim rokiem życia dziecko nie wie, czym jest śmierć – liczy się dla niego tylko brak obecności i związana z tym frustracja. Można mu pomóc przez uspokajanie, nazywanie emocji, akceptowanie ich i pocieszanie.

Jeśli dziecko nie umie jeszcze mówić, pozostaje tylko rozpoznawanie jego emocji. Trzeba dostrzec smutek, zrozumieć nagłe zmiany nastroju, które wynikają z odczuwania braku osoby, z którą dziecko było związane i z którą łączyły je określone zachowania i rytuały (np. popołudniowy spacerek z babcią, maluch zauważa teraz jedynie jego brak). Czasem dziecko próbuje radzić sobie z odejściem bliskiej osoby poprzez złość. I trzeba to zaakceptować.

- Czy wracać do tematu i wspominać?

Jeśli maluch odczuwa taką potrzebę, to tak. Ale nie należy go bombardować wspomnieniami. Czasem jest to zbyt bolesne albo dziecko jest złe na zmarłego i nie ma na to ochoty. Warto być gotowym, pielęgnować rodzinne albumy. Ważne jest, by dziecku uświadomić, że zwrot ku przeszłości (bez związku ze śmiercią, np. wspominanie zimą wakacji na plaży) daje poczucie ciągłości, buduje tożsamość, ukazuje postęp – jaki kiedyś byłeś mały – uczy, że wspomnienia rodzinne mogą pocieszyć, dać radość. W chwili trudnej dziecko będzie ich używać jako narzędzia radzenia sobie ze śmiercią.

- Kiedy można zabrać dziecko na cmentarz?

Gdy maluch chce i nie boi się. To miejsce jest częścią naszej rzeczywistości. Na oswojenie z nim dziecka powinniśmy pracować jeszcze przed spotkaniem ze śmiercią w rodzinie – wtedy maluch dowiaduje się, po co pielęgnuje się groby. Pójście na cmentarz z płaczącą mamą, w towarzystwie przygnębionych krewnych, może wzbudzić lęk i niechęć do tego miejsca.

Zobacz także:

Jak wspierać dziecko w trudnych momentach?
Fotolia
Wychowanie
Trudne emocje u dziecka: skąd się biorą i jak mu pomóc?
Silnie emocjonalne zachowania u dziecka nie są niczym niezwykłym. Ważne jest jednak, aby pomóc dziecku radzić sobie z trudnymi emocjami, nazywać je i wiedzieć, co je wywołuje. Jak mądrze wspierać dziecko w chwilach złości, smutku czy lęku?

Wystarczy, że pójdziesz na spacer na plac zabaw albo do centrum handlowego, a z całą pewnością spotkasz tam rodziców mierzących się z trudnymi emocjami swoich dzieci. Złość, rozpacz, agresywne zachowania – to wszystko jest częścią dzieciństwa i to od nas, dorosłych, zależy, czy mądrze przeprowadzimy nasze dzieci przez burzliwe wody emocji. Skąd biorą się te silne emocje i jak pomóc dziecku je okiełznać? Rodzic w obliczu trudnych emocji dziecka Rozejrzyj się wokół, przyjrzyj się rodzicom, którzy próbują przywrócić spokój dziecka . Co czują? Czy są zawstydzeni, rozgniewani czy spokojni? Co robią i co mówią do dziecka? Zobaczysz dorosłych, którzy krzyczą na dziecko w histerii i grożą klapsami, tych, którzy każą dziecku natychmiast się uspokoić, grożąc rozmaitymi konsekwencjami, a także takich, którzy w bezpiecznej odległości pozwalają dziecku przeżyć swoje silne emocje. Zobaczysz rodziców, którzy przytulają swoje płaczące dzieci oraz dorosłych, którzy są obok, oferując wsparcie i różne sposoby odzyskania równowagi. Co czujesz i myślisz, obserwując te sceny? Czy oceniasz rodziców jako niekompetentnych, czy oceniasz dzieci jako niegrzeczne i rozwydrzone? A może współodczuwasz i czujesz coś w rodzaju ulgi i wspólnoty, widząc, że wszyscy rodzice doświadczają tej samej niszczycielskiej siły, którą wyzwalają intensywne przeżycia dziecka? Czy podziwiasz tych spokojnych rodziców, czy może jesteś zdania, że wskazana byłaby zdecydowana i ostra reakcja na wybuch histerii? Otwórz się na dziecko Silne emocje naszych dzieci są dla nas trudne, bo trudno nam je zrozumieć, uważamy je za przesadzone, stąd pokusa, by je bagatelizować, kazać dziecku natychmiast się uspokoić, przestać płakać, krzyczeć itd. To błąd. Zamiast tego, musimy dostroić się do stanu dziecka , otworzyć na jego przeżycia i zadać sobie kilka ważnych pytań: dlaczego...

jak sobie radzić z napadami złości u dziecka
Wychowanie
Jak radzić sobie z napadami złości u dziecka? Przeczytaj i odnieś sukces!
Twoje dziecko często i gwałtownie się złości? Poznaj sprawdzone i skuteczne sposoby na wybuchy złości u dziecka.

Złość jest dobrym uczuciem. Różnica między złością u dziecka i złością u dorosłego polega na tym, że my, dorośli, mieliśmy już dużo czasu, żeby nauczyć się radzić sobie ze złością w akceptowalny sposób, a nasze dzieci są dopiero na początku drogi. Złość u dziecka a złość u dorosłego Wybuch złości u dorosłego jest krótszy i mniej intensywny niż u dziecka – wynika to z budowy naszych mózgów – nasza kora mózgowa jest dojrzała i powoduje, że działamy racjonalniej, u dziecka to ciało migdałowate przejmuje kontrolę w momencie wzburzenia i wybuch złości jest intensywny, trwa dłużej. Po złości pojawia się smutek – to moment, kiedy ważne jest, żebyśmy byli przy dziecku, gotowi do pocieszenia i niesienia otuchy. Jak pomóc uspokoić się dziecku już wcześniej, w momencie wybuchu złości? Oto 7 sposobów na dziecięcą złość: Policz do 10, zamiast uderzać poduszkę Kiedy d z i e c k o jest złe, często słyszy: uderz mocno poduszkę, zbij misia itd. - ma mu to pomóc w rozładowaniu złości. Czy to jednak dobra metoda? Okazuje się, że nie! Jak wynika z badań, uderzanie poduszki czy tupanie nie uspokaja, tylko powoduje dalszy wzrost poziomu adrenaliny, powodujący jeszcze większą złość. Zamiast tego lepiej policzyć do 10 – lub 100, jeśli trzeba. Możesz liczyć razem z dzieckiem, to pomoże mu się uspokoić. Nazywaj emocje dziecka Kiedy dziecko się złości, może pojawić się też strach: takie intensywne emocje są przerażające . Pomóż mu nazwać to, czego właśnie doświadcza, mówiąc: "Jesteś zły/rozgniewany". Nazywanie uczuć pomoże mu rozpoznawać złość i inne emocje. Miejsce wyciszenia Zamiast zmuszać siłą rozgniewane dziecko do odbywania kary w kącie czy na innym "karnym jeżyku", spróbuj stworzyć takie miejsce wyciszenia, gdzie dziecko będzie czuło się...

rodzic - trener inteligencji emocjonalnej
Fotolia.com/redakcja
Wychowanie
Zanim zaczniesz uczyć inteligencji emocjonalnej dziecko, sama poćwicz!
Jeśli mamy być dla dzieci dobrymi trenerami emocji, sami powinniśmy sobie w tym obszarze radzić. Dobrze też, byśmy znali podstawy inteligencji emocjonalnej.

Jeśli nie jesteś pewna, mamo (albo pewien, tato), że dobrze radzisz sobie z okazywaniem własnych emocji czy odczytywaniem ich u innych ludzi, nie martw się. Przygotowane przeze mnie ćwiczenia będą nauką nie tylko dla twojego dziecka, ale i dla ciebie .   Tego nigdy nie rób, rodzicu! Zanim przystąpisz do ćwiczeń z dzieckiem i dowiesz się, co robić, sprawdź, czego robić się nie powinno. Oto przykłady niewłaściwych rodzicielskich zachowań . Nie próbujcie tego ze swoimi dziećmi! Całkowite lekceważenie uczuć dziecka Rodzice traktują negatywne emocje dziecka jako zło. Często uważają je jako rzecz błahą, nieistotną. Uznają je za niepotrzebne zawracanie głowy, a co za tym idzie, oczekują aż same miną. Przeczekują, nie reagując i nie dając dziecku choćby sygnału: Widzę, że coś z tobą jest nie tak. Nie umieją wykorzystać intensywnych emocjonalnie sytuacji jako okazji zbliżenia się do dziecka, dowiedzenia się, co je trapi, czego się boi… W związku z tym pozbawiają siebie możliwości udzielenia mu praktycznej lekcji umiejętności emocjonalnych . Okazywanie nadmiernego pobłażania To lepsza niby sytuacja, rodzice dostrzegają, co przeżywa i czuje dziecko, ale jednocześnie uznają, że każdy sposób samodzielnego radzenia sobie przez nie z tymi emocjami i uczuciami jest dobry. Tłumaczą się sami przed sobą, że uczą dziecko dbania o własne sprawy. Nie pokazują mu, co może w danej sytuacji zrobić, jak radzić sobie z emocjami, jak zidentyfikować i zlikwidować przyczynę danej sytuacji . Zamiast tego starają się łagodzić zdenerwowanie czy przygnębienie dziecka, wykorzystując w tym celu dobra materialne, przekupując różnymi obietnicami i prezentami. „Leczą” objawy zamiast przyczyny choroby. Pogarda i brak szacunku dla uczuć dziecka To też się, niestety, zdarza. Czasem z powodu bagatelizowania dziecięcych spraw, a...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Partner
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Partner
Polecamy
Porady
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
ukraińskie imiona
Imiona
Ukraińskie imiona: męskie i żeńskie + tłumaczenie imion ukraińskich
Joanna Biegaj
cytaty na urodziny
Cytaty i przysłowia
Mądre i piękne cytaty na urodziny –​ 22 sentencje urodzinowe
Joanna Biegaj
Ile dać na Chrzest?
Święta i uroczystości
Ile wypada dać na chrzciny w 2022 roku? – kwoty dla rodziny, chrzestnych i gości
Luiza Słuszniak
gdzie nad morze z dzieckiem
new badge ranking small
Niemowlę
Gdzie nad morze z dzieckiem? TOP 10 sprawdzonych miejsc dla rodzin z maluchami
Hanna Szczesiak
ospa u dziecka a wychodzenie na dwór
Zdrowie
Ospa u dziecka a wychodzenie na dwór: jak długo będziecie w domu? Czy podczas ospy można wychodzić?
Milena Oszczepalińska
5 dni opieki na dziecko
Prawo i finanse
5 dni opieki (urlop na dziecko) – wszystko, co trzeba wiedzieć o nowym urlopie
Joanna Biegaj
pesel po 2000
Prawo i finanse
PESEL po 2000 - zasady jego ustalania
Agnieszka Majchrzak
hiszpańskie imiona
Imiona
Najczęściej nadawane hiszpańskie imiona - ich znaczenie oraz polskie odpowiedniki
Joanna Biegaj
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Urlop ojcowski
Prawo i finanse
Urlop ojcowski 2022: ile dni, ile płatny, wniosek, dokumenty
Magdalena Drab
przedmioty w 4 klasie
Aktualności
Jakie są przedmioty w 4 klasie szkoły podstawowej w roku szkolnym 2022/2023? [LISTA]
Ewa Janczak-Cwil
300 plus
Prawo i finanse
300 plus 2022 – dla kogo, kiedy składać wniosek?
Małgorzata Wódz
na komary dla niemowląt
Zdrowie
Co na komary dla niemowląt: co wolno stosować, czego unikać?
Ewa Janczak-Cwil
urwany kleszcz
Zdrowie
Urwany kleszcz: czy usuwać główkę kleszcza, gdy dojdzie do jej oderwania?
Ewa Janczak-Cwil
Bon turystyczn atrakcje dla dzieci
Czas wolny
Bon turystyczny – atrakcje dla dzieci, za które można płacić bonem
Ewa Janczak-Cwil
300 plus dla zerówki 2021
Aktualności
300 plus dla zerówki w 2022 roku – czy Dobry Start obejmuje sześciolatki?
Joanna Biegaj
rekrutacja do liceum
Wychowanie
Jak wygląda rekrutacja do liceum 2022/2023? Jak dostać się do dobrego liceum?
Joanna Biegaj