Oksymoron: co to jest, funkcja, przykłady z literatury i nie tylko
Adobe Stock
Wychowanie

Oksymoron: czym jest, jaką rolę pełni, przykłady z literatury i nie tylko

Choć definicja oksymoronu może wydawać się nieco zawiła, w rzeczywistości każdy z nas spotkał się z oksymoronami. W końcu występują one nie tylko w literaturze. Sprawdź, czym jest oksymoron, jakie pełni funkcje w języku i poznaj najpopularniejsze oksymorony

Żywy trup, suchy ocean, jezioro ognia, „mechaniczna pomarańcza”… To przykłady oksymoronów, z którymi można spotkać się nie tylko na lekcjach języka polskiego. Przekonaj się, że odnalezienie oksymoronu w wierszu lub prozie jest łatwiejsze niż myślisz.

Spis treści:

Jak skutecznie uczyć dziecko? [Wideo]

Co to jest oksymoron?

Oksymoron to środek stylistyczny (rodzaj metafory i epitetu). Polega on na celowym zestawieniu wyrazów, które są ze sobą sprzeczne – tak by połączone utworzyły zupełnie nowe znaczenie. Synonimy oksymoronu to: antylogia oraz epitet sprzeczny.

Rzeczywiście, można pomyśleć, że antylogia jest bardzo trafnym określeniem oksymoronu – cóż bowiem jest logicznego w łączeniu słów mających zupełnie przeciwstawne znaczenie? Przecież – logicznie rzecz biorąc – nie istnieje, ani coś takiego jak „żywy trup”, ani „suchy przestwór oceanu”, ani „wymowne milczenie”.

Aby zrozumieć, co to jest oksymoron, warto uświadomić sobie, że w tym przypadku na pierwszym miejscu nie są utarte sensy a: gra wyobraźni i kunszt poetycki.

Do mistrzów tworzenia oksymoronów zalicza się twórców epoki baroku. To właśnie z literatury tych czasów pochodzą takie przykłady oksymoronów jak:

  • gorejący mróz
  • ogień lodowy
  • czarna biel


Oksymorony były również popularne w wierszach poetów doby romantyzmu, modernizmu i współczesnych, np.

  • suchy ocean,
  • bezdenny dzbanek
  • różane sady,
  • rozkosz cierpiąca. 

Funkcje oksymoronów

Do funkcji oksymoronów należy przede wszystkim ukazanie odbiorcy niezwykłości rzeczywistości. Jednocześnie też – jako że oksymoron jest rodzajem przenośni (metafory) – można powiedzieć, że tak jak ona pozwala:

  • ukazać odbiorcy, jaki stosunek ma nadawca do osób, rzeczy, wydarzeń;
  • wzbogacać wartość artystyczną utworu,
  •  świadczyć o nietuzinkowej wyobraźni i talencie twórcy.


Najogólniej rzecz biorąc – oksymoron w literaturze ma odbiorcę zaskoczyć, przykuć jego uwagę, podziałać na wyobraźnię.

Uwaga: Oksymoron to nie to samo co antyteza. Antyteza jest również środkiem stylistycznym opartym na przeciwieństwach, ale… Podczas gdy oksymoron składa się z dwóch lub trzech wyrazów (najczęściej: określanego i określającego), antyteza to bardziej rozbudowane zestawienie elementów przeciwstawnych, np. „jest czas rodzenia i czas umierania”, „Lepiej z mądrym zgubić, niż z głupim znaleźć”, „Lepszy wróbel w garści niż kanarek na dachu”).

Przykłady najpopularniejszych oksymoronów

Większość z nas zapewne spotkała lub spotka się z takimi przykładami oksymoronów w wierszach jak:
 

  • O! wy sprzeczności niepojęte dziwa!
    Szorstka miłości! nienawiści tkliwa!
    Coś narodzone z niczego! Pieszczoto
    Odpychająca
    ! Poważna pustoto!
    Szpetny chaosie wdzięków! Ciężki puchu!
    Jasna mgło! Zimny żarze! Martwy ruchu!

(W. Szekspir: Romeo i Julia)
 

  • „Bóg się rodzi, moc truchleje” (F. Karpiński: Pieśń o narodzeniu pańskim)

 

  • „Płaczesz – w ognistej tonie serce wodzie” (J. A. Morsztyn: Bierzmowanie)

 

  • „Wypłynąłem na suchego przestwór oceanu” (A. Mickiewicz: Stepy akermańskie)

 

  • „z czteroletnią powagą, w spódniczce po bose stópki” (L. Staff: Gęsiarka)

 
Prócz przykładów oksymoronów w wierszach, nie brakuje ich również w naszej codzienności:
 

  • Biały kruk
  • Wymowne milczenie
  • Stara maleńka lub dzidzia piernik
  • Słodka zemsta
  • Ciepłe lody
  • Wirtualna rzeczywistość
  • Niecelne trafienie
  • Pomroczność jasna
  • Zimne ognie
  • Ciepłe lody


Skoro już wiesz co to jest oksymoron, może w ramach ćwiczenia podasz lub ułożysz własny przykład oksymoronu?
 
Zobacz także:

Odmiana przez przypadki
Aktualności
Odmiana przez przypadki? Deklinacja może być prosta!
Odmiana przez przypadki – to brzmi groźnie. Ale w rzeczywistości deklinacja jest całkiem prosta. Wystarczy znać przypadki i ich pytania oraz zerknąć na kilka przykładów wyrazów odmienionych przez siedem przypadków.

Jeśli uważasz, że siedem przypadków to  zdecydowanie za dużo – pomyśl, że w uczniowie na Węgrzech muszą opanować ich aż 20. W tej sytuacji naprawdę nie ma na co narzekać, prawda? Odmiana przez przypadki, nazywana również deklinacją, wcale nie jest taka trudna. Oswajamy się z nią od dziecka. Po co stosuje się odmianę przez przypadki? Zanim przejdziemy do odczarowania odmiany przez przypadki, kilka słów o tym, po co się ją stosuje. Zacznijmy od tego, że większość tajników deklinacji opanowujemy, jeszcze zanim zaczniemy naukę w szkole. Odmianę przez przypadki stosują już dzieci w wieku przedszkolnym. Robią to za każdym razem, kiedy mówią, że mają ochotę na pizzę, szarlotkę, pączka, itd. (a nie, że mają ochotę na: pizza, szarlotka, pączek, itd.). Nawet młodsze dzieci, kiedy zamiast „mama”, zaczynają mówić „mamo” – stosują już deklinację (używając formy wołacza). Dzięki deklinacji język polski jest bogatszy. A opanowanie zasad odmiany przez przypadki sprawia, że nie brzmimy jak obcokrajowcy, którzy dopiero uczą się mówić po polsku. I jeszcze jedno – znajomość deklinacji pomaga odróżnić od siebie części zdania (np. dopełnienie od przydawki). Przypadki i ich pytania (plus przykłady) W języku polskim stosujemy odmianę przez 7 przypadków: To: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik i wołacz. Każdy z przypadków odpowiada na określone pytania. Przypadki w języku polskim i pytania na które odpowiadają – liczba pojedyncza :   Mianownik – kto? co? – gruszka Dopełniacz: – kogo? czego? (kogo/czego nie ma?) –   gruszki Celownik – komu? czemu? (np. komu/czemu się przyglądam?) – gruszce Biernik – kogo? co? (kogo/co widzę?) – gruszkę Narzędnik – (z) kim?...

Wszystkie części mowy jak na dłoni [pytania i przykłady części mowy]
Aktualności
Części mowy – odmienne i nieodmienne, pytania, przykłady
Jakie są części mowy? Które są odmienne, a które nieodmienne? Dzięki prostym definicjom i licznym przykładom, naprawdę szybko można się nauczyć się, czym jest rzeczownik, czasownik i przymiotnik oraz uporządkować wiedzę o pozostałych częściach mowy przed sprawdzianem z języka polskiego.

Z częściami mowy mamy do czynienia w wielu sytuacjach, kiedy mówimy, gdy piszemy (np. wypracowanie, post na Instagramie czy SMS-a), gdy słuchamy (np. tego, co mówią lub śpiewają inni ludzie) lub kiedy czytamy (np. książki, wiadomości, a nawet napisy na murach). Sprawdź, jakie wyróżniamy części mowy i co warto wiedzieć o każdej z nich. Przy okazji przekonasz się, że nie są ci tak zupełnie obce. Spis treści: Części mowy – co to takiego? Części mowy: charakterystyka (pytania, przykłady ) Odmienne i nieodmienne części mowy   Jak jeszcze dzielimy części mowy?  Części mowy: co to w ogóle jest? Części mowy to nic innego jak wyrazy, których używamy na co dzień. W języku polskim mamy 10 części mowy, to: rzeczownik czasownik przymiotnik liczebnik zaimek przysłówek przyimek spójnik wykrzyknik partykuła. Części mowy dzieli się na odmienne i odmienne. To jest najważniejszy podział dotyczący części mowy. Na wszystkich 10 części mowy: 5 jest odmiennych, 5 nieodmiennych.  Odmienne części mowy to: rzeczownik czasownik przymiotnik liczebnik zaimek. Nieodmienne części mowy: przysłówek przyimek spójnik wykrzyknik partykuła. Więcej o odmiennych i nieodmiennych częściach mowy piszemy w dalszej części tekstu. Części mowy: charakterystyka (pytania plus przykłady) Oto wszystkie części mowy, które występują w języku polskim: Rzeczownik odpowiada na pytania: kto? co? oznacza: osoby, przedmioty, rośliny, zwierzęta, cechy, czynności lub pojęcia przykłady rzeczowników: dom, mama, Gdańsk, uspokojenie, szczerość, solidarność rodzaje rzeczowników: pospolite (kot, szkoła, talerz), własne (Maria, Bambi, Wawel), żywotne (źrebię), nieżywotne (zabawka) funkcje rzeczownika w zdaniu: jako...

Części zdania: jakie są i na jakie pytania odpowiadają? [najważniejsze informacje + przykłady]
Adobe Stock
Aktualności
Części zdania: pytania, przykłady, definicje [NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE]
Jakie są części zdania? Jaką rolę pełnią? Na jakie pytania odpowiadają? Dzięki prostym wyjaśnieniom i licznym przykładom, łatwo utrwalisz najważniejsze wiadomości o częściach zdania.

Części zdania w języku polskim jest o połowę mniej niż części mowy. Sprawdź, jakie są części zdania, które z nich są główne i dlaczego tak je nazywamy. Dowiedz się, jaką rolę pełnią oraz jak zapamiętać pytania, na jakie odpowiadają poszczególne części zdania. Spis treści:  Części zdania –  jakie są ? Części zdania – charakterystyka Główne części zdania: podmiot i orzeczenie Inne ważne części zdania: przydawka, orzeczenie, dopełnienie Części zdania: jakie są? Części zdania to elementy, z których składa się zdanie. Części zdania mogą być wyrażone jednym wyrazem lub związkiem wyrazowym.   Wyróżniamy 5 części zdania: podmiot – ściśle wiąże się z orzeczeniem orzeczenie – określa podmiot przydawka – określa podmiot i części zdania wyrażone rzeczownikiem dopełnienie – określa orzeczenie okolicznik – określa orzeczenie   Części zdania: charakterystyka Podmiot Określa wykonawcę czynności w zdaniu, podmiotem może być osoba, zwierzę, przedmiot lub zjawisko abstrakcyjne (podmiot, tak jak rzeczownik, odpowiada na pytania: kto? co?)  Przykład:  Kasia często pije po południu słodką herbatę z cytryną. kto? Kasia  Orzeczenie Informuje, co robi podmiot w zdaniu, odpowiada na pytania czasownika: co robi? co się z nim dzieje?, czyli podobnie jak czasownik – określa czynność lub stan) Przykład:  Kasia często  pije po południu słodką herbatę z cytryną. co robi? pije Przydawka Określa rzeczownik, odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje? ile? z czego?) Przykład:  Kasia często pije po południu słodką herbatę z cytryną . jaką (herbatę)? słodką, jaką (herbatę)? z cytryną Dopełnienie...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach

Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19

Partner
Miasteczko Zmysłów 2
Małe dziecko

Odwiedź Miasteczko Zmysłów i poznaj jego atrakcje!

Partner
KINDER Niespodzianka WSCW
Rozwój dziecka

Poznaj świat emocji dziecka! Ruszyła akcja Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem

Partner
Polecamy
Porady
ile dać na komunię
Święta i uroczystości

Ile dać na komunię w 2022: ile do koperty od gościa, dziadków, chrzestnej i chrzestnego

Maria Nielsen
Podróż kleszczowy
Poród naturalny

Poród kleszczowy: wskazania, powikłania, skutki dla matki i dziecka

Ewa Janczak-Cwil
co kupić na chrzest
Święta i uroczystości

Co kupić na chrzest? Prezenty praktyczne i pamiątkowe [GALERIA]

Joanna Biegaj
zapłodnienie
Starania o dziecko

Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia

Magdalena Drab
400 plus na żłobek
Aktualności

400 plus dla dziecka na żłobek: zasady, warunki, wniosek

Ewa Janczak-Cwil
Pierwsza komunia święta
Święta i uroczystości

Prezent na komunię: pomysły na prezenty modne i tradycyjne (lista)

Magdalena Drab
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży

Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem

Ewa Janczak-Cwil
Pieniądze na dziecko
Prawo i finanse

Świadczenia na dziecko: co przysługuje po urodzeniu dziecka 2022? [ZASIŁKI, ULGI]

Małgorzata Wódz
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu

Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?

Joanna Biegaj
plan porodu
Lekcja 2

Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku

Małgorzata Wódz
wyprawka dla noworodka wiosna
Noworodek

Wyprawka dla noworodka: wiosną to obowiązkowa lista! (ubranka i rzeczy do wózka)

Małgorzata Wódz
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży

Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?

Ewa Cwil
pozytywny test ciążowy
Ciąża

Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?

Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży

Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?

Małgorzata Wódz
jak ubrać dziecko na spacer
Pielęgnacja

Jak ubrać niemowlę i starsze dziecko na spacer, by nie było mu za zimno ani za gorąco?

Małgorzata Wódz
Pozycje wertyklane do porodu
Poród naturalny

Pozycje wertykalne do porodu: dlaczego warto rodzić w pozycji wertykalnej?

Dominika Bielas
wody płodowe
Przygotowania do porodu

Jak wyglądają wody płodowe? Jak je rozpoznać?

Beata Turska
9 miesięcy w 4 minuty: tak powstaje życie
Przebieg ciąży

Rozwój płodu tydzień po tygodniu – ten film wzruszy każdego!

Joanna Biegaj