Środki stylistyczne: czym są, funkcje i przykłady
Adobe Stock
Wychowanie

Środki stylistyczne: czym są, funkcje i przykłady

Co to są środki stylistyczne i jakie pełnią funkcje? Sprawdź, jakie wyróżniamy rodzaje środków stylistycznych. Utrwal ich rozpoznawanie i rodzaje dzięki prostym definicjom i licznym przykładom.

Do podstawowych środków stylistycznych zaliczamy: metaforę (a wśród metafor: animizację i ożywienie), epitet, porównanie, wyraz dźwiękonaśladowczy. W rzeczywistości środków stylistycznych jest o wiele więcej, ale na początek wystarczy dobrze poznać sześć wymienionych środków wyrazu.

Znając znaczenie i funkcje środków stylistycznych z pewnością łatwiej będzie docenić kunszt autorów, którzy nie mieli sobie równych w tworzeniu wymyślnych metafor, epitetów czy porównań a także onomatopei i innych środków wyrazu.

Jak skutecznie uczyć dziecko? [Wideo]

Co to są środki stylistyczne?

Środki stylistyczne określa się również jako:

  • Środki poetyckie,
  • Środki wyrazu,
  • Środki językowe,
  • Figury retoryczne
  • Chwyty poetyckie.


Już na podstawie wyżej wymienionych różnych określeń środków stylistycznych możemy stwierdzić, do czego służą. Widzimy, że są związane z poezją (literaturą), wyrażaniem i językiem. Zanim jednak wymienimy ich funkcje, warto wyjaśnić, że środki stylistyczne to takie elementy języka, dzięki którym autor może wywołać u odbiorcy dzieła pożądany efekt.

Funkcje środków stylistycznych

To, że środki stylistyczne mają określone funkcje wynika już z ich definicji.

Do zadań środków poetyckich należy:

  • Wyrażanie emocji nadawcy,
  • Rozbudzanie emocji u odbiorcy,
  • Działanie na wyobraźnię odbiorcy
  • Budowanie nastroju w dziele (utworze, wypowiedzi),
  • Tworzenie świata ukazywanego (przedstawianego) w dziele (utworze, wypowiedzi).


Znajomość środków stylistycznych i sprawne operowanie nimi pozwala twórcom literatury i mówcom sprawiać, że ich dzieła (lub wypowiedzi) są czytane i słuchane z zainteresowaniem. Mistrzowskie użycie figur retorycznych to prawdziwa sztuka.

Rodzaje środków stylistycznych

Wśród środków stylistycznych wyróżniamy:
 

  • Fonetyczne – związane z brzmieniem wyrazu, np. wyrazy dźwiękonaśladowcze (pi-pi-pi, szast-prast, bum!),
  • Słowotwórcze – związane z powstawaniem nowych słów, np. zdrobnienie (rączusia, pieseczek, wilczątko) lub zgrubienie (grabsko, psisko, wilczurzysko),
  • Leksykalne – związane z istniejącymi już słowami, np. epitet (rączy rumak), przenośnia (tęcza to barwny most) czy porównanie (tęcza jest jak barwny most).
  • Składniowe – związane z budową zdania, np. powtórzenie (o szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny) lub wykrzyknienie (ach!)
  • Semantyczne – związane z nowym znaczeniem, np. metafora czy epitet.


Podział ten z pewnością pomoże uporządkować wiedzę na temat poszczególnych środków stylistycznych. Zwróćmy jednak uwagę, że np. metafory czy epitety należą zarówno do środków leksykalnych jak i semantycznych.

Podstawowe środki stylistyczne – definicje i przykłady

Metafora

Metafora (inna nazwa: przenośnia) to zestawienie słów, które osobno znaczą coś zupełnie innego, lecz połączone – tworzą nowe znaczenie.

Przykłady metofor:

  • zjeść z kimś beczkę soli – czyli znać kogoś bardzo dobrze, przeżyć z kimś sporo sytuacji (uwaga, metafor nie należy rozumieć w ich dosłownym znaczeniu, liczy się bowiem znaczenie… metaforyczne),
  • czuć skrzydła u ramion,
  • brać się za bary z życiem

Rodzaje metafor 

Ożywienie (animizacja) to środek stylistyczny, polegający na nadaniu zjawiskom lub przedmiotom cech istot żywych, przykłady:

  • dom zaczął drżeć w posadach
  • chmura goni chmurę
  • interes kwitnie


Uosobienie (personifikacja) to środek stylistyczny, który polega na nadaniu zjawiskom, roślinom, zwierzętom lub przedmiotom cech ludzkich, przykłady:

  • jabłka zarumieniły się w sadzie,
  • cały dom posmutniał
  • świerszcz cicho grał na skrzypkach 

Epitet

Epitet to określenie rzeczownika, często bardziej poetyckie i wyszukane niż zwykły przymiotnik, np.

  • wiek męski, wiek klęski
  • koralowe usta
  • bursztynowy świerzop

Porównanie

Porównanie poznamy po tym, że występuje w nich zawsze słowo jak (niby, jakby,) , ponieważ – jak sama nazwa wskazuje – chodzi tu o porównywanie, zestawienie przynajmniej dwóch zjawisk, np.

  • gryka jak śnieg biała
  • Płyną liście w powietrzu jesieni niby zielona łódka
  • Biegł jakby ktoś go gonił.

Wyrazy dźwiękonaśladowcze

Wyrazy dźwiękonaśladowcze (onomatopeje) to wyrazy, których brzmienie przypomina dźwięk różnych zjawisk lub rzeczy, przykłady:

  • Stoi i sapie, dyszy i dmucha,
    Żar z rozgrzanego jej brzucha bucha:
    Uch - jak gorąco!
    Puff - jak gorąco!
    Uff - jak gorąco! (J. Tuwim: Lokomotywa)

 

  • "Halo! O, halo lo lo lo lo!
    Tu tu tu tu tu tu tu
    Radio, radijo, dijo, ijo, ijo,
    Tijo, trijo, tru lu lu lu lu
    Pio pio pijo lo lo lo lo lo
    Plo plo plo plo plo
    halo! (J. Tuwim: Ptasie radio)

 

  • Ćwir ćwir świrk!
    Świr świr ćwirk! (J. Tuwim: Ptasie radio)

Zdrobnienie

Zdrobnienie to słowo utworzone za pomocą odpowiedniego przyrostka, oznaczające coś lub kogoś mniejszego, drobniejszego przykłady:
 

  • pieseczek (czyli mniejszy pies)
  • perełka (czyli mniejsza perła)
  • piłeczka (czyli mniejsza piłka)

Zgrubienie

Zgrubienie to słowo utworzono za pomocą odpowiedniego przyrostka, oznaczającego coś lub kogoś większego, przykłady:
 

  • grucha (duża gruszka)
  • ptaszysko (duży ptak)
  • Martucha („duża” Marta)

 
Aby utrwalić wiedzę na temat środków stylistycznych i przekonać się, że używanie ich to prawdziwa sztuka – można podjąć próbę wymyślenia własnej metafory, epitetu, porównania, wyrazu dźwiękonaśladowczego, zdrobnienia czy zgrubienia…

Zobacz także: 

Życzenia na roczek
AdobeStock
Rozwój dziecka
Życzenia na roczek: dla chłopca i dziewczynki. 23 wierszyki od rodziców, dziadków i chrzestnych
Życzenia urodzinowe na roczek, które wypisujemy na kartce z okazji pierwszych urodzin dziecka, są zwykle cenną pamiątką przechowywaną przez lata. Przedstawiamy 23 wierszyki i życzenia na roczek dla dziewczynki lub chłopca. Te krótsze można wysłać nawet SMS-em.

Życzenia urodzinowe na roczek, które składamy jubilatowi na urodzinowej kartce, to cenna pamiątka. Nic dziwnego, w końcu wraz z pierwszymi urodzinami maluszek przestaje być niemowlęciem.  Wybrałyśmy życzenia i wierszyki na pierwsze urodziny, które można wpisać na kartce urodzinowej albo wysłać SMS-em. Dodatkowo możecie także skorzystać z naszych propozycji życzeń podzielonych ze względu na płeć. Mamy osobne życzenia dla małego chłopca i życzenia na roczek dla dziewczynki. Takie, które wspaniale sprawdzą się jako życzenia na roczek od chrzestnej i/lub chrzestnego, jak i od babci czy dziadka. Będą też idealne jako życzenia urodzinowe dla syna lub życzenia urodzinowe dla córki .  Jeśli planujecie pojawić się na przyjęciu z okazji pierwszych urodzin osobiście, najlepiej, jeżeli wypiszecie życzenia urodzinowe na roczek na pięknej kartce. Dobrym pomysłem jest napisanie ich w formie wierszyka. Małe dziecko i tak samo nie będzie umiało ich przeczytać, a o wiele milej będzie mu się ich słuchało, gdy mama lub tata odczytają mu wesołą rymowankę zamiast zwyczajnych życzeń zdrowia, szczęścia i powodzenia w życiu. Spis treści: Życzenia na roczek - mądre, krótkie do wysłania SMS-em Życzenia na roczek dla dziewczynki Życzenia na roczek dla chłopca Życzenia urodzinowe na roczek od rodziców Życzenia na roczek od dziadków Życzenia na roczek od chrzestnej Religijne życzenia na roczek Życzenia na roczek - mądre, krótkie do wysłania SMS-em Jeżeli z jakichś względów nie możecie być na przyjęciu urodzinowym  dziecka albo jest ono organizowane w późniejszym terminie, w dniu urodzin możecie wysłać SMS-a, aby rodzice maluszka wiedzieli, że o nim pamiętacie i ciepło myślicie. Takie życzenia urodzinowe powinny być oczywiście stosunkowo krótkie. Mamy...

Odmiana przez przypadki
Aktualności
Odmiana przez przypadki? Deklinacja może być prosta!
Odmiana przez przypadki – to brzmi groźnie. Ale w rzeczywistości deklinacja jest całkiem prosta. Wystarczy znać przypadki i ich pytania oraz zerknąć na kilka przykładów wyrazów odmienionych przez siedem przypadków.

Jeśli uważasz, że siedem przypadków to  zdecydowanie za dużo – pomyśl, że w uczniowie na Węgrzech muszą opanować ich aż 20. W tej sytuacji naprawdę nie ma na co narzekać, prawda? Odmiana przez przypadki, nazywana również deklinacją, wcale nie jest taka trudna. Oswajamy się z nią od dziecka. Po co stosuje się odmianę przez przypadki? Zanim przejdziemy do odczarowania odmiany przez przypadki, kilka słów o tym, po co się ją stosuje. Zacznijmy od tego, że większość tajników deklinacji opanowujemy, jeszcze zanim zaczniemy naukę w szkole. Odmianę przez przypadki stosują już dzieci w wieku przedszkolnym. Robią to za każdym razem, kiedy mówią, że mają ochotę na pizzę, szarlotkę, pączka, itd. (a nie, że mają ochotę na: pizza, szarlotka, pączek, itd.). Nawet młodsze dzieci, kiedy zamiast „mama”, zaczynają mówić „mamo” – stosują już deklinację (używając formy wołacza). Dzięki deklinacji język polski jest bogatszy. A opanowanie zasad odmiany przez przypadki sprawia, że nie brzmimy jak obcokrajowcy, którzy dopiero uczą się mówić po polsku. I jeszcze jedno – znajomość deklinacji pomaga odróżnić od siebie części zdania (np. dopełnienie od przydawki). Przypadki i ich pytania (plus przykłady) W języku polskim stosujemy odmianę przez 7 przypadków: To: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik i wołacz. Każdy z przypadków odpowiada na określone pytania. Przypadki w języku polskim i pytania na które odpowiadają – liczba pojedyncza :   Mianownik – kto? co? – gruszka Dopełniacz: – kogo? czego? (kogo/czego nie ma?) –   gruszki Celownik – komu? czemu? (np. komu/czemu się przyglądam?) – gruszce Biernik – kogo? co? (kogo/co widzę?) – gruszkę Narzędnik – (z) kim?...

Tabliczka mnożenia zadania  i ćwiczenia
Adobe Stock
Wychowanie
Tabliczka mnożenia: zadania i ćwiczenia do druku
Nauka tabliczki mnożenia nie musi być trudna! Mamy dla waszych dzieci zadania i ćwiczenia do wydruku, dzięki którym utrwalanie tabliczki mnożenia będzie przyjemnością. Wykonajcie razem zadania z mnożenia do 30 i do 100.

Znajomość tabliczki mnożenia jest niezbędna w nauce matematyki w starszych klasach. Pamiętaj jednak – twoje dziecko nie musi wkuwać równań na siłę! Aby dziecko nabrało wprawy w tabliczce mnożenia, warto zastosować naukę przez zabawę: oto ćwiczenia, zadania i kolorowanki, które możesz wydrukować, a następnie rozwiązać razem z dzieckiem. Spis treści: Tabliczka mnożenia: zadania do druku Tabliczka mnożenia: ćwiczenia dla dzieci Tabliczka mnożenia zadania do 30 Kolorowanki z tabliczką mnożenia do 100 Tabliczka mnożenia: zadania do druku Zamiast rozpisywać równania na kartce, pomóż dziecku w nauce tabliczki mnożenia, rozwiązując zadania w formie obrazków. Dla dziecka będzie to znacznie przyjemniejsza forma nauki i nawet nie zauważy, że licząc żółwie czy rybki, tak naprawdę ćwiczy mnożenie. Kliknij w obrazek, by wydrukować zadania. Zadanie 1: Poproś dziecko, by pomnożyło liczbę umieszczoną w heksagonie z lewej strony przez liczbę zwierzątek na rysunku. Wynik niech w pisze w heksagonie po prawej stronie. Zadanie 2:  Poproś dziecko, by pomnożyło liczbę umieszczoną w heksagonie z lewej strony przez liczbę zwierzątek na rysunku. Wynik niech w pisze w heksagonie po prawej stronie. Zadanie 3: Poproś dziecko, by wycięło elementy z dolnego diagramu. Następnie niech wykona działania umieszczone w górnym diagramie. Prawidłowy wynik odnajdzie na wyciętych obrazkach, które następnie należy przykleić we właściwym miejscu. Tabliczka mnożenia: ćwiczenia dla dzieci Fajnym pomysłem jest połączenie treningu tabliczki mnożenia z podstawami kodowania. Dzieci uwielbiają kolorowanie pikseli, dzięki, którym powstaje jakiś rysunek. To nie tylko trening tabliczki mnożenia, ale i logicznego myślenia. Na poniższych kartach dziecko potrenuje także angielski. Gwarantujemy, że będzie zachwycone! Zadanie 1: W dolnej...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach

Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19

Partner
Miasteczko Zmysłów 2
Małe dziecko

Odwiedź Miasteczko Zmysłów i poznaj jego atrakcje!

Partner
KINDER Niespodzianka WSCW
Rozwój dziecka

Poznaj świat emocji dziecka! Ruszyła akcja Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem

Partner
Polecamy
Porady
ile dać na komunię
Święta i uroczystości

Ile dać na komunię w 2022: ile do koperty od gościa, dziadków, chrzestnej i chrzestnego

Maria Nielsen
Podróż kleszczowy
Poród naturalny

Poród kleszczowy: wskazania, powikłania, skutki dla matki i dziecka

Ewa Janczak-Cwil
co kupić na chrzest
Święta i uroczystości

Co kupić na chrzest? Prezenty praktyczne i pamiątkowe [GALERIA]

Joanna Biegaj
zapłodnienie
Starania o dziecko

Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia

Magdalena Drab
400 plus na żłobek
Aktualności

400 plus dla dziecka na żłobek: zasady, warunki, wniosek

Ewa Janczak-Cwil
Pierwsza komunia święta
Święta i uroczystości

Prezent na komunię: pomysły na prezenty modne i tradycyjne (lista)

Magdalena Drab
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży

Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem

Ewa Janczak-Cwil
Pieniądze na dziecko
Prawo i finanse

Świadczenia na dziecko: co przysługuje po urodzeniu dziecka 2022? [ZASIŁKI, ULGI]

Małgorzata Wódz
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu

Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?

Joanna Biegaj
plan porodu
Lekcja 2

Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku

Małgorzata Wódz
wyprawka dla noworodka wiosna
Noworodek

Wyprawka dla noworodka: wiosną to obowiązkowa lista! (ubranka i rzeczy do wózka)

Małgorzata Wódz
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży

Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?

Ewa Cwil
pozytywny test ciążowy
Ciąża

Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?

Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży

Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?

Małgorzata Wódz
jak ubrać dziecko na spacer
Pielęgnacja

Jak ubrać niemowlę i starsze dziecko na spacer, by nie było mu za zimno ani za gorąco?

Małgorzata Wódz
Pozycje wertyklane do porodu
Poród naturalny

Pozycje wertykalne do porodu: dlaczego warto rodzić w pozycji wertykalnej?

Dominika Bielas
wody płodowe
Przygotowania do porodu

Jak wyglądają wody płodowe? Jak je rozpoznać?

Beata Turska
9 miesięcy w 4 minuty: tak powstaje życie
Przebieg ciąży

Rozwój płodu tydzień po tygodniu – ten film wzruszy każdego!

Joanna Biegaj