Przypadki: jakie są, pytania przypadków, co się przez nie odmienia (dużo przykładów)
Adobe Stock
Wychowanie

Przypadki: co to, jakie są przypadki, pytania, odmiana (dużo przykładów)

Co to jest przypadek? Jakie są przypadki w języku polskim? Na jakie pytania odpowiadają? Wyjaśniamy wszystkie sekrety siedmiu przypadków gramatycznych. Podajemy liczne przykłady i ćwiczenia. Sprawdź, dlaczego przypadki w gramatyce języka polskiego odgrywają tak dużą rolę. To nie jest dzieło przypadku.

Z nami uporządkujesz wiedzę na temat przypadków, poznasz teorię i wykonasz kilka ćwiczeń. Układając je, postaraliśmy się, by nie zabrakło rzeczowników, których odmiana jest dość trudna. W razie wątpliwości – zawsze możesz sięgnąć do klucza z prawidłowymi odpowiedziami.

Spis treści

Jak skutecznie uczyć dziecko? [Wideo]

Co to są przypadki w gramatyce?

Przypadki to kategoria gramatyczna, dzięki której wiemy, jaką funkcję w zdaniu pełnią:

  • rzeczowniki,
  • przymiotniki,
  • zaimki,
  • liczebniki,
  • imiesłowy odmienne.


Wymienione części mowy odmieniają się przez przypadki. Odmiana części mowy przez przypadki to deklinacja. Podczas odmiany przez przypadki poszczególne części mowy mają różne formy (przybierają różne końcówki).

Wystarczy zapamiętać, jakie przypadki występują w języku polskim i jakie odpowiadają im pytania, aby odmiana wyrazów przez przypadki stała się prosta. Pytania odpowiadające poszczególnym przypadkom łatwiej zapamiętać, dzięki słówkom pomocniczym, które podajemy niżej.

Jakie są przypadki w języku polskim?

W języku polskim mamy siedem przypadków:
 

  1. Mianownik (M.) – kto? co? (słówko pomocnicze: jest) – np. stół, krzesło, brama
  2. Dopełniacz (D) – kogo? czego? (nie ma) – np. stołu, krzesła, bramy
  3. Celownik (C) – komu? czemu? (się przyglądam) – np. stołowi, krzesłu, bramie
  4. Biernik (B) – kogo? co? (widzę) – np. stół, krzesło, bramę
  5. Narzędnik: (N) – z kim? z czym (idę) – np. stołem, krzesłem, bramą
  6. Miejscownik (Msc.) – o kim? o czym? (myślę) – np. stole, krześle, bramie
  7. Wołacz (W) – o! – np. stole, krzesło, bramo


Sprawdźmy teraz, czym charakteryzują się poszczególne przypadki gramatyczne.

Przypadki gramatyczne – charakterystyka, funkcje, przykłady

Mianownik

To pierwszy z 7 przypadków w języku polskim. To właśnie w mianowniku występują hasła w słownikach, w mianowniku również często występuje podmiot w zdaniu.

Mianownik odpowiada na pytania: kto? co? (kto jest? co jest?)

Przykłady części mowy w mianowniku: mama (rzeczownik w liczbie pojedynczej), domy (rzeczownik w liczbie mnogiej) piękna (przymiotnik), my (zaimek), jedenaście (liczebnik), mówiący (imiesłów przymiotnikowy czynny – odmienny).
 
Dopełniacz

Dopełniacz odpowiada na pytania: kogo? czego (kogo nie ma? czego nie ma?)

Dopełniacz to drugi przypadek w języku polskim. Często stosujemy go w zdaniach przeczących (np. Jacek nie kupił lodów czekoladowych) lub w zdaniach, w których występuje relacja przynależności (np. Szarlotka Żanety nie ma sobie równych).

Przykłady części mowy w dopełniaczu: kogo? czego? – mamy (w liczbie pojedynczej), mam (w liczbie mnogiej), pięknej, nas, jedenastu, mówiącego

Celownik

Celownik odpowiada na pytania: komu? czemu? (komu się przyglądam? czemu się przyglądam?)

Celownik to trzeci przypadek w języku polskim. Bardzo często możemy go spotkać w towarzystwie takich czasowników jak:

  • obiecywać (komu? np. siostrze, czemu? np. maskotce – że już więcej się jej nie zgubi),
  • dziękować (komu?, bratu; czemu? opatrzności),
  • sprzedawać (komu? np. klientom; czemu? polityce, np. sprzedał się polityce),
  • oddawać (komu? sąsiadom; czemu? miastu, np. zasługi),
  • pomagać (komu? ojcu; czemu: instytucji), mówić (komu? dziecku, czemu: górom, np. Mówiłem górom, że je kocham).


Forma celownika często łączy się też z przyimkami:

  • dzięki (komu? – dzięki tobie; czemu? – dzięki szkole),
  • przeciw (komu? – przeciw Tomkowi, czemu? – przeciw niesprawiedliwości),
  • wbrew (komu? – wbrew koledze; czemu? –wbrew sumieniu)


Przykłady części mowy w celowniku: (komu? czemu? się przyglądam) mamie (w liczbie pojedynczej), mamom (w liczbie mnogiej), pięknej, nam, jedenastu, mówiącemu

Biernik

Biernik odpowiada na pytania: kogo? co? (kogo widzę? co widzę?)

To czwarty przypadek gramatyczny w języku polskim. Rzeczowniki i zaimki osobowe (ja, ty, on) występujące w bierniku (a więc: mnie, ciebie, jego) – pełnią w zdaniach funkcję dopełnienia (bliższego), natomiast przymiotniki w bierniku – funkcję przydawki.

Przykłady części mowy w bierniku: (kogo? co? widzę) mamę (w liczbie pojedynczej), mamy (w liczbie mnogiej), piękną, nas, jedenasty, mówiącego

Narzędnik

Narzędnik odpowiada na pytania: (z) kim? (z) czym? (z kim idę? z czym idę)

Narzędnik to piąty przypadek w języku polskim. Służy do określania:

  • narzędzia – np. posługuję się (kim? czym?): sztućcami, wiertarką, komputerem,
  • środka lokomocji – np. jadę (kim? czym?): pociągiem, rowerem, kajakiem,
  • wskazywania zainteresowań – np. interesuję się (kim? czym?): literaturą, modelarstwem, grami.


Narzędnik lubi towarzystwo przyimków, np. z, pod, nad.

Miejscownik

Miejscownik odpowiada na pytania: o kim? o czym? (o kim myślę? o czym myślę?)

To szósty przypadek w języku polskim. Miejscownik opisuje miejsce (w związku z tym  wymaga użycia przyimka, np. „o”, „w”).

Przykłady części mowy w bierniku: (o) mamie, (o) pięknej, (o) nas, (o) jedenastym, (o) mówiącym

Wołacz

Wołacz nie odpowiada na żadne pytania.

To ostatni przypadek w języku polskim. Rzeczowniki w formie wołacza pełnią funkcję apelu (zawołania) kierowanego do osób lub rzeczy. We współczesnej polszczyźnie potocznej coraz częściej zamiast wołacza używamy mianownika (np. (o) Marcin, zamiast (o) Marcinie.

Przykłady części mowy w wołaczu: (o) mamo! (o) piękna!, (o) my!, (o) jedenasty!, (o) mówiący! 

Odmiana przez przypadki: ćwiczenia

Ćwiczenie 1.
Odmień przez przypadki (w liczbie mnogiej i pojedynczej) rzeczowniki z przymiotnikami: tutejszy ksiądz, mały książę, urocza księżniczka. Odpowiedzi znajdziesz na końcu.

Ćwiczenie 2.
Jak będzie wyglądała odmiana przez przypadki rzeczowników połączonych z liczebnikami? Odmień w liczbie mnogiej: dwóch sędziów, pięciu wegetarian i pięćdziesiąt kilogramów.

Ćwiczenie 3.
Dopisz do rzeczowników odpowiednie formy przypadków.

Podaj:

  • Dopełniacz liczby pojedynczej rzeczownika kiwi:...
  • Celownik liczby pojedynczej rzeczownika Amerykanin:...
  • Biernik liczby pojedynczej rzeczownika poeta:...
  • Narzędnik liczby mnogiej rzeczownika wiosna:...
  • Miejscownik liczby mnogiej rzeczownika radio:...
  • Wołacz liczby mnogiej rzeczownika uczniowie:...

  
Odpowiedzi:

Ćwiczenie 1 – odpowiedzi
Liczba pojedyncza:
M. tutejszy ksiądz,  mały książę, urocza księżniczka
D. tutejszego księdza, małego księcia, uroczej księżniczki
C. tutejszemu księdzu, małemu księciu, uroczej księżniczce
B. tutejszego księdza, małego księcia, uroczą księżniczkę
N. tutejszym księdzem, małym księciem, uroczą księżniczką
Ms. tutejszym księdzu, małym księciu, uroczej księżniczce
W. tutejszy księże! mały książę! urocza księżniczko!
 
Liczba mnoga:
M. tutejsi księża, mali książęta, urocze księżniczki
D. tutejszych księży, małych książąt, uroczych księżniczek
C. tutejszym księżom, małym książętom, uroczym księżniczkom
B. tutejszych księży, małych książąt, urocze księżniczki
N. tutejszymi księżmi, małymi książętami, uroczymi księżniczkami
Ms. tutejszych księżach, małych książętach, uroczych księżniczkach
W. tutejsi księża! mali książęta! urocze księżniczki!
 
Ćwiczenie 2 – odpowiedzi
M. dwóch sędziów, pięciu wegetarian, pięćdziesiąt kilogramów
D. dwóch sędziów, pięciu wegetarian, pięćdziesięciu kilogramów
C. dwóm sędziom, pięciu wegetarianom, pięćdziesięciu kilogramom
B. dwóch sędziów, pięciu wegetarian, pięćdziesiąt kilogramów
N. dwoma sędziami, pięcioma wegetarianami, pięćdziesięcioma kilogramami
Ms. dwóch sędziach, pięciu wegetarianach, pięćdziesięciu kilogramach
W. dwóch sędziów! pięciu wegetarian! pięćdziesiąt kilogramów!
 
Ćwiczenie 3 – odpowiedzi
D. l. poj. kiwi: kiwi
C. l. poj. Amerykanin: Amerykaninowi
B. l. poj. poeta: poetę
N. l. mn. wiosna: wiosnami
Ms. l. mn. radio: radiach
W. lm. uczniowie: uczniowie!

Zobacz także: 

Wszystkie części mowy jak na dłoni [pytania i przykłady części mowy]
Aktualności
Części mowy – odmienne i nieodmienne, pytania, przykłady
Jakie są części mowy? Które są odmienne, a które nieodmienne? Dzięki prostym definicjom i licznym przykładom, naprawdę szybko można się nauczyć się, czym jest rzeczownik, czasownik i przymiotnik oraz uporządkować wiedzę o pozostałych częściach mowy przed sprawdzianem z języka polskiego.

Z częściami mowy mamy do czynienia w wielu sytuacjach, kiedy mówimy, gdy piszemy (np. wypracowanie, post na Instagramie czy SMS-a), gdy słuchamy (np. tego, co mówią lub śpiewają inni ludzie) lub kiedy czytamy (np. książki, wiadomości, a nawet napisy na murach). Sprawdź, jakie wyróżniamy części mowy i co warto wiedzieć o każdej z nich. Przy okazji przekonasz się, że nie są ci tak zupełnie obce. Spis treści: Części mowy – co to takiego? Części mowy: charakterystyka (pytania, przykłady ) Odmienne i nieodmienne części mowy   Jak jeszcze dzielimy części mowy?  Części mowy: co to w ogóle jest? Części mowy to nic innego jak wyrazy, których używamy na co dzień. W języku polskim mamy 10 części mowy, to: rzeczownik czasownik przymiotnik liczebnik zaimek przysłówek przyimek spójnik wykrzyknik partykuła. Części mowy dzieli się na odmienne i odmienne. To jest najważniejszy podział dotyczący części mowy. Na wszystkich 10 części mowy: 5 jest odmiennych, 5 nieodmiennych.  Odmienne części mowy to: rzeczownik czasownik przymiotnik liczebnik zaimek. Nieodmienne części mowy: przysłówek przyimek spójnik wykrzyknik partykuła. Więcej o odmiennych i nieodmiennych częściach mowy piszemy w dalszej części tekstu. Części mowy: charakterystyka (pytania plus przykłady) Oto wszystkie części mowy, które występują w języku polskim: Rzeczownik odpowiada na pytania: kto? co? oznacza: osoby, przedmioty, rośliny, zwierzęta, cechy, czynności lub pojęcia przykłady rzeczowników: dom, mama, Gdańsk, uspokojenie, szczerość, solidarność rodzaje rzeczowników: pospolite (kot, szkoła, talerz), własne (Maria, Bambi, Wawel), żywotne (źrebię), nieżywotne (zabawka) funkcje rzeczownika w zdaniu: jako...

Części zdania: jakie są i na jakie pytania odpowiadają? [najważniejsze informacje + przykłady]
Adobe Stock
Aktualności
Części zdania: pytania, przykłady, definicje [NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE]
Jakie są części zdania? Jaką rolę pełnią? Na jakie pytania odpowiadają? Dzięki prostym wyjaśnieniom i licznym przykładom, łatwo utrwalisz najważniejsze wiadomości o częściach zdania.

Części zdania w języku polskim jest o połowę mniej niż części mowy. Sprawdź, jakie są części zdania, które z nich są główne i dlaczego tak je nazywamy. Dowiedz się, jaką rolę pełnią oraz jak zapamiętać pytania, na jakie odpowiadają poszczególne części zdania. Spis treści:  Części zdania –  jakie są ? Części zdania – charakterystyka Główne części zdania: podmiot i orzeczenie Inne ważne części zdania: przydawka, orzeczenie, dopełnienie Części zdania: jakie są? Części zdania to elementy, z których składa się zdanie. Części zdania mogą być wyrażone jednym wyrazem lub związkiem wyrazowym.   Wyróżniamy 5 części zdania: podmiot – ściśle wiąże się z orzeczeniem orzeczenie – określa podmiot przydawka – określa podmiot i części zdania wyrażone rzeczownikiem dopełnienie – określa orzeczenie okolicznik – określa orzeczenie   Części zdania: charakterystyka Podmiot Określa wykonawcę czynności w zdaniu, podmiotem może być osoba, zwierzę, przedmiot lub zjawisko abstrakcyjne (podmiot, tak jak rzeczownik, odpowiada na pytania: kto? co?)  Przykład:  Kasia często pije po południu słodką herbatę z cytryną. kto? Kasia  Orzeczenie Informuje, co robi podmiot w zdaniu, odpowiada na pytania czasownika: co robi? co się z nim dzieje?, czyli podobnie jak czasownik – określa czynność lub stan) Przykład:  Kasia często  pije po południu słodką herbatę z cytryną. co robi? pije Przydawka Określa rzeczownik, odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje? ile? z czego?) Przykład:  Kasia często pije po południu słodką herbatę z cytryną . jaką (herbatę)? słodką, jaką (herbatę)? z cytryną Dopełnienie...

Liczebniki w języku polskim: co to, pytania, podział, odmiana (dużo informacji z przykładami liczebników)
Adobe Stock
Aktualności
Liczebnik w języku polskim: najważniejsze informacje z przykładami liczebników
Co to za część mowy ten liczebnik? Jakie ma znaczenie w języku polskim? Jak dzielimy i odmieniamy liczebniki? Przekonaj się, że o tym wszystkim można opowiedzieć w naprawdę przystępny sposób.

Choć trudno w to uwierzyć, na świecie jest język, w którym występują tylko dwa liczebniki: mało (hoi) i dużo (baagiso). W języku polskim istnieje nieco więcej liczebników liczebników niż w języku Indian Piraha z amazońskiej dżungli – i całe szczęście. Spis treści: 1.  Co to jest liczebnik? 2.  Podział liczebników 3.  Odmiana liczebników Odmiana liczebników zbiorowych Odmiana liczebników porządkowych Odmiana liczebników ułamkowych 4.  Liczebnik porządkowy a interpunkcja w języku polskim Co to jest liczebnik? Liczebnik to część mowy, dzięki której możemy określać takie cechy jak: liczby, liczebność, ilość, wielokrotność oraz kolejność. Liczebnik odpowiada na pytania: ile? który (z kolei)? Przykłady liczebników:   Siódemka to jego szczęśliwa liczba. Asia ma cztery lata i sto cztery centymetry wzrostu. Spóźnił się już piąty raz w tym tygodniu. Rehabilitacja trwała wiele miesięcy, ale Michał czuje się już dobrze. Adam Małysz czterokrotnie zdobył Puchar Świata w skokach narciarskich. Wsyp trzy czwarte szklanki mąki.   Jedno jest pewne: z liczebnikami spotykamy się dużo częściej niż na lekcjach języka polskiego i matematyki. Podział liczebników Jeśli chodzi o podział liczebników wyróżniamy: Liczebniki główne , np. osiemnaście, tysiąc, milion Liczebniki porządkowe , np. pierwszy, tysięczny, milionowy Liczebniki zbiorowe , np. troje, pięcioro, osiemnaścioro Liczebniki ułamkowe , np. trzy czwarte, jedna czwarta Liczebniki nieokreślone , np. dużo, mało, kilka Liczebniki mnożne , np. potrójny, poczwórny, Liczebniki wielorakie np. dwojako, czworaki Wbrew pozorom, rozmaitość liczebników wcale nie utrudnia, a ułatwia nam życie. Tylko spróbujmy sobie wyobrazić, że w języku polskim występują wyłącznie...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach

Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19

Partner
Miasteczko Zmysłów 2
Małe dziecko

Odwiedź Miasteczko Zmysłów i poznaj jego atrakcje!

Partner
KINDER Niespodzianka WSCW
Rozwój dziecka

Poznaj świat emocji dziecka! Ruszyła akcja Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem

Partner
Polecamy
Porady
ile dać na komunię
Święta i uroczystości

Ile dać na komunię w 2022: ile do koperty od gościa, dziadków, chrzestnej i chrzestnego

Maria Nielsen
Podróż kleszczowy
Poród naturalny

Poród kleszczowy: wskazania, powikłania, skutki dla matki i dziecka

Ewa Janczak-Cwil
co kupić na chrzest
Święta i uroczystości

Co kupić na chrzest? Prezenty praktyczne i pamiątkowe [GALERIA]

Joanna Biegaj
zapłodnienie
Starania o dziecko

Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia

Magdalena Drab
400 plus na żłobek
Aktualności

400 plus dla dziecka na żłobek: zasady, warunki, wniosek

Ewa Janczak-Cwil
Pierwsza komunia święta
Święta i uroczystości

Prezent na komunię: pomysły na prezenty modne i tradycyjne (lista)

Magdalena Drab
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży

Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem

Ewa Janczak-Cwil
Pieniądze na dziecko
Prawo i finanse

Świadczenia na dziecko: co przysługuje po urodzeniu dziecka 2022? [ZASIŁKI, ULGI]

Małgorzata Wódz
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu

Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?

Joanna Biegaj
plan porodu
Lekcja 2

Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku

Małgorzata Wódz
wyprawka dla noworodka wiosna
Noworodek

Wyprawka dla noworodka: wiosną to obowiązkowa lista! (ubranka i rzeczy do wózka)

Małgorzata Wódz
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży

Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?

Ewa Cwil
pozytywny test ciążowy
Ciąża

Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?

Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży

Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?

Małgorzata Wódz
jak ubrać dziecko na spacer
Pielęgnacja

Jak ubrać niemowlę i starsze dziecko na spacer, by nie było mu za zimno ani za gorąco?

Małgorzata Wódz
Pozycje wertyklane do porodu
Poród naturalny

Pozycje wertykalne do porodu: dlaczego warto rodzić w pozycji wertykalnej?

Dominika Bielas
wody płodowe
Przygotowania do porodu

Jak wyglądają wody płodowe? Jak je rozpoznać?

Beata Turska
9 miesięcy w 4 minuty: tak powstaje życie
Przebieg ciąży

Rozwój płodu tydzień po tygodniu – ten film wzruszy każdego!

Joanna Biegaj