Prawa dziecka
fot. Adobe Stock

Prawa dziecka - takie warunki życia powinno mieć każde dziecko

Prawa dziecka są bardzo ważne i powinny być respektowane przez dorosłych. Dziecko ma takie same prawa jak każdy inny człowiek. Ale nie zawsze potrafimy je przestrzegać. Dlatego trzeba głośno o nich mówić!
Agnieszka Majchrzak
Prawa dziecka
fot. Adobe Stock
Prawa dziecka powinny być tak samo respektowane, jak te osób dorosłych. Reguluje je prawo, m.in. Konwencja oraz Deklaracja Praw Dziecka, przepisy prawa cywilnego, rodzinnego, karnego, a także konstytucja. Nad przestrzeganiem praw dziecka czuwa rzecznik oraz Komitet Praw Dziecka. Przepisy i ustawy regulują m.in. prawa polityczne, socjalne, ekonomiczne i osobiste dzieci. Za ich łamanie grozi kara przewidziana w kodeksie karnym.

Spis treści: 
  1. Prawa dziecka w Polsce
  2. Jakie są prawa dziecka - kategorie
  3. Prawa dziecka - przykłady
  4. Narodziny praw dziecka 
  5. Konwencja Praw Dziecka 
  6. Deklaracja Praw Dziecka
  7. Rzecznik Praw Dziecka - jaka jest jego rola?
  8. Komitet Praw Dziecka
  9. Łamanie praw dziecka 

Prawa dziecka w Polsce

W Polsce najważniejszymi aktami prawnymi, gwarantującymi prawa dziecka są:
  • Konstytucja RP,
  • Konwencja o Prawach Dziecka,
  • Ustawa o Rzeczniku Praw Dziecka,
  • przepisy prawa cywilnego, rodzinnego i karnego.
W świetle polskich przepisów dzieci do 13. roku życia nie mają zdolności do czynności prawnych. W praktyce oznacza to, że do 13. roku życia dzieci nie powinny bez zgody opiekunów np. robić drogich zakupów i nie mogą samodzielnie podejmować decyzji dotyczących swojego zdrowia.

Jakie są prawa dziecka - kategorie

Jakie są prawa dziecka? Wyróżniamy kilka kategorii praw dziecka, wśród nich:
  • osobiste,
  • polityczne lub publiczne,
  • socjalne,
  • ekonomiczne.

Prawa dziecka - przykłady

Przedstawiamy najważniejsze prawa dziecka w kilku kategoriach:
Redakcja poleca: Grzeczne dzieci 1 - Kampania GADKI Fundacji Dzieci Niczyje
Wystartowała kampania edukacyjna GADKI przeciw wykorzystywaniu seksualnemu dzieci. Zobacz pierwszy z pięciu filmów promujących tę kampanię.

Prawa osobiste dziecka

Prawa osobiste umożliwiają rozwój dziecka, jest to prawo do:
  • życia i zdrowia,
  • tożsamości (nazwiska, imienia, obywatelstwa, wiedzy o własnym pochodzeniu),
  • wychowania w rodzinie i do kontaktów z nią w przypadku rozłąki,
  • adopcji,
  • wyrażania własnych poglądów,
  • rozwoju,
  • informacji, oświaty, nauki,
  • dostępu do kultury i rozrywki,
  • własnego zdania,
  • prywatności i zachowania tajemnicy,
  • ochrony przed poniżającym traktowaniem,
  • do wolności od przemocy fizycznej lub psychicznej, wyzysku, nadużyć seksualnych i wszelkiego okrucieństwa,
  • znajomości swoich praw.

Prawa polityczne dziecka

Prawa polityczne lub publiczne pozwalają dziecku wyrażać swoje poglądy i uczestniczyć w życiu swojej grupy, społeczności, państwa. Są to prawa do:
  • posiadania obywatelstwa,
  • wyrażania własnych poglądów,
  • swobody wyznania,
  • uczestniczenia w stowarzyszeniach.

Prawa socjalne dziecka

Są obowiązkami państwa i dorosłych do stworzenia odpowiednich warunków do rozwoju umysłowego i fizycznego dziecka. Chodzi o prawo do:
  • godnych warunków życia,
  • odpowiedniego poziomu życia,
  • opieki zdrowotnej,
  • odpoczynku i czasu wolnego.

Prawa ekonomiczne dziecka

Umożliwiają dziecku przygotowywanie się do niezależności materialnej od innych. Najważniejsze z nich to prawo do:
  • nauki,
  • ochrony prawa pracy podejmowanej, czy to w ramach obowiązku nauki, czy wakacyjnego zarobku.

Prawa dziecka a rozwód rodziców i przemoc fizyczna

Psycholodzy i pedagodzy wymieniają kilka praw dziecka szczególnie ważnych dla jego rozwoju. Jest to przede wszystkim prawo dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców w sytuacji rozwodu.

Wciąganie dzieci w konflikt okołorozwodowy rodziców to niezwykle bolesny i częsty problem rozpadających się rodzin. Dochodzi do sytuacji, w której rodzice najchętniej rozwiedliby dziecko z byłym partnerem. Czyni to ogromne spustoszenie w psychice dziecka, gdyż kocha ono ich obydwoje, niezależnie od tego, czy żyją razem, czy osobno. Stąd tak wyraźne zapisanie w przepisach prawa dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców.

Prawo do nietykalności cielesnej mówi jasno, że dziecka bić nie wolno. Zakazuje tego polskie prawo. Dotyczy to także tak zwanych „klapsów”. To również jest uderzenie, przemoc, bicie, a więc jest zakazane prawem naszego kraju.

Prawo dziecka do wyrażania własnych poglądów i bycia wysłuchanym są często lekceważone przez dorosłych. Nadal popularne jest powiedzenie „Dzieci i ryby głosu nie mają”, chociaż dawno powinno odejść do lamusa. Dziecko tak jak każdy inny człowiek ma prawo powiedzieć co myśli i czuje, a już zwłaszcza w sprawach bezpośrednio go dotyczących. Rolą dorosłych jest wysłuchać go z szacunkiem i albo uznać jego argumenty, albo wytłumaczyć, dlaczego się z nim nie zgadza.

Prawa dziecka w szkole

Są one zapisane w statucie szkoły, do której uczęszcza dziecko, a na straży ich przestrzegania stoi samorząd uczniowski. W szkole dziecko-uczeń ma prawo do m.in.:
  • zapoznania się z programem nauczania poszczególnych przedmiotów,
  • poznania systemu ocen,
  • otrzymania opieki wychowawczej,
  • zapewnienia warunków bezpieczeństwa,
  • życzliwego, podmiotowego traktowania,
  • rozwijania swoich zainteresowań, zdolności i talentów,
  • uzyskania pomocy w sytuacji kłopotów z nauką,
  • korzystania z pomocy psychologa i pedagoga.

Prawa dziecka w szpitalu

Prawa dziecka-pacjenta są spisane w Karcie Praw Dziecka - Pacjenta. Jej treść rozesłano do wszystkich szpitali w Polsce prowadzących oddziały dziecięce oraz placówek medycznych. Powinna wisieć w szpitalach w widocznym miejscu dzięki temu każde dziecko będące w szpitalu oraz jego rodzic będą mogli się na nią powoływać.

Zapisano w niej, że każde dziecko ma prawo m.in. do:
  • stałego kontaktu z najbliższymi, którzy mogą być przy nim w szpitalu,
  • wiedzy o stanie zdrowia,
  • sposobie leczenia i jego efektach,
  • uczestniczenia w podejmowaniu decyzji dotyczącej leczenia,
  • dyskrecji i tajemnicy lekarskiej,
  • wyrażenia swojego zdania we wszystkich sprawach, które go dotyczą,
  • nauki, zabawy i odpoczynku.

Narodziny praw dziecka

Dziecko to człowiek. A to oznacza, że należy mu się szacunek taki sam jak wobec każdego dorosłego. Jednak aż do czasów nowożytnych uznawano dziecko za własność dorosłych, bez prawa do decydowania o ważnych dla swojego życia sprawach. Dopiero epoka Oświecenia spojrzała na dziecko w innym świetle. Dostrzeżono, jak ważną rolę w rozwoju człowieka odgrywa dzieciństwo i jak wiele spraw od niego zależy. Podjęto działania na rzecz ochrony najmłodszych. Przykładem tego może być brytyjski Children Act z 1908 roku, zabraniający zatrudniania małych dzieci w kopalniach, fabrykach i rolnictwie.

Konwencja Praw Dziecka

Konwencja o prawach dziecka to najważniejszy dokument dotyczący praw dziecka. Została ona uchwalona przez Organizację Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 roku. Jest to ważny dokument dla naszego kraju, ponieważ to właśnie Polska przedłożyła jej pierwszy projekt. Konwencję Praw Dziecka, czyli dokument z zakresu praw człowieka, przyjęła rekordowa liczba państw – aż 196 krajów. 

Deklaracja Praw Dziecka

W 1924 roku Zgromadzenie Ligi Narodów przyjęło Deklarację Praw Dziecka, zwaną Genewską. Napisano w niej: „Ludzkość powinna dać dziecku to, co ma najlepszego”. I w tym kierunku poszły dalsze prace nad opracowaniem praw dziecka. W 1989 roku powstała Konwencja o Prawach Dziecka. To najważniejszy dokument dotyczący praw dzieci na świecie - zapisano w nim wszystkie prawa przysługujące dzieciom - cywilne, polityczne, ekonomiczne, socjalne i kulturalne.

Rzecznik Praw Dziecka – jaka jest jego rola?

Rzecznik Praw Dziecka jest jednoosobowym organem, stojącym na straży praw dziecka. Każdy może zwrócić się do niego z wnioskiem o pomoc. Jego rolą jest zapewnienie dziecku pełnego oraz harmonijnego rozwoju, uwzględniając jego godność i podmiotowość. Rzecznik Praw Dziecka kieruje się przede wszystkim dobrem najmłodszych. Rzecznikiem Praw Dziecka w Polsce aktualnie jest Mikołaj Pawlak (stan na 01.12. 2020 r.).  

Komitet Praw Dziecka

Komitet Praw Dziecka składa się z 18 niezależnych ekspertów, którzy monitorują wykonywanie Konwencji o Prawach Dziecka przez różne państwa, które ją przyjęły. Jego zadaniem jest kontrolowanie przestrzegania praw dziecka w kwestii angażowania dzieci w konflikty zbrojne, a także handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii. Wszystkie państwa muszą regularnie wysyłać sprawozdania na ten temat. Komitet rozpatruje także indywidualne skargi związane z naruszeniem praw dziecka. 

Łamanie praw dziecka 

Łamanie praw dziecka, niestety, występuje często na świecie. Przykładem tego jest między innymi częsty brak dostępu do edukacji, wykorzystywanie seksualne dzieci, zmuszanie ich do ciężkiej pracy. Prawa dziecka są łamane także poprzez zmuszanie dzieci, by wstępowały do wojsk i brały udział w wojnach i mordowaniu ludzi. Dzieci padają także ofiarą handlu ludźmi, przemocy, wykorzystywania, praktyce obrzezania dziewczynek. Często dzieje się to z dala od nas – ludzi cywilizowanej Europy, poza zasięgiem naszego wzroku, w krajach Trzeciego Świata. W Somalii, Bangladeszu, Syrii i wielu innych państwach łamane są prawa dziecka. Pamiętajmy jednak, że mimo tysięcy kilometrów odległości - żyją tam dzieci z takimi samymi potrzebami, prawami, uczuciami. 

Pisząc tekst, korzystałam z książki Doroty Zawadzkiej "Dziecko swoje prawa ma. Prawa dziecka dla rodziców", wydanej w serii Biblioteczka Mamo To Ja, Wydawnictwa Edipresse Polska.

Zobacz też:
Oceń artykuł

Ocena 5 na 1 głos

Zobacz także

Popularne tematy