prawa ucznia
Adobe Stock
Wychowanie

Prawa ucznia: jakie są najważniejsze prawa i obowiązki ucznia?

Najważniejsze prawa ucznia dotyczą prawa do wolności religii i przekonań, wolności wypowiedzi i wyrażania opinii, a także do ochrony prywatności oraz ochrony zdrowia. Społeczność szkolna może funkcjonować tylko wtedy, gdy ustalone są jasne zasady. Każdy uczeń powinien wiedzieć, jakie prawa mu przysługują, jednak tym samym musi być też świadomy swoich obowiązków.

Prawa ucznia są zapisane między innymi w statucie szkoły, do której uczeń chodzi, zaś samorząd szkolny jest przedstawicielem i obrońcą praw ucznia w pierwszej kolejności. Podstawowym prawem ucznia jest prawo do nauki, określa je artykuł 70 Konstytucji RP. Szkoła powinna zapewnić każdemu uczniowi warunki, które są niezbędne, by mógł się on rozwijać, a także przygotować go do wypełnienia obowiązków rodzinnych i obywatelskich na podstawie zasad solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości oraz wolności.

Spis treści: 

  1. Jakie są prawa i obowiązki ucznia?
  2. Prawa ucznia z dysleksją w szkole
  3. Prawo ucznia do poprawy oceny
  4. Prawa ucznia – sprawdziany
  5. Czy nauczyciel może obrażać ucznia i krzyczeć na niego?
  6. Czy nauczyciel ma prawo zabrać uczniowi telefon?
  7. Zawieszenie w prawach ucznia

Jakie są prawa i obowiązki ucznia?

Prawa ucznia to zbiór czynności, które może on wykonywać oraz uprawnień mu przysługujących. Prawa ucznia określają przepisy międzynarodowe, szkolne oraz państwowe, czyli: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, Konwencja o Prawach Dziecka, a także statut szkoły. W Polsce funkcjonują zapisy prawa oświatowego, ustawy o systemie oświaty oraz inne ustawy i rozporządzenia mówiące o prawach uczniów. Zadaniem każdej szkoły jest indywidualne określenie, co uczeń może robić, jakie ma prawa, ale także obowiązki w danej placówce.  

Prawa uczniowskie

Prawa ucznia to między innymi prawo do:
1) przejawiania własnej aktywności w zdobywaniu wiedzy i umiejętności przy wykorzystaniu wszystkich możliwości szkoły; wyrażania opinii i wątpliwości dotyczących treści nauczania oraz uzyskiwania na nie wyjaśnień i odpowiedzi;
2) przedstawiania wychowawcy klasy, dyrektorowi szkoły i innym nauczycielom swoich problemów oraz uzyskania od nich pomocy, odpowiedzi, wyjaśnień;
3) poszanowania godności własnej w sprawach osobistych, rodzinnych i koleżeńskich;
4) jawnego wyrażania opinii dotyczących życia szkoły; nie może to jednak uwłaczać niczyjej godności osobistej;
5) do inicjatywy społecznej i obywatelskiej; może należeć do wybranej przez siebie organizacji ideowo-wychowawczej lub społecznej; w przypadku organizacji działających poza szkołą – za wiedzą i zgodą dyrektora szkoły;
6) uczestniczenia w zajęciach pozalekcyjnych i pozaszkolnych;
7) reprezentowania szkoły w konkursach, przeglądach, zawodach i innych imprezach, zgodnie ze swoimi możliwościami i umiejętnościami;
8) do odpoczynku w przerwach międzylekcyjnych; 
9) do opieki socjalnej na zasadach określonych odrębnymi przepisami;
10) do jawnej, przeprowadzanej na bieżąco oceny swego stanu wiedzy i umiejętności; 
11) do powiadomienia z wyprzedzeniem o terminie i zakresie pisemnych sprawdzianów wiadomości; 
12) do dodatkowej pomocy nauczyciela zwłaszcza wtedy, gdy nie radzi sobie z opanowaniem materiału i powtórnego, w uzgodnionym terminie, sprawdzenia i oceny wiedzy lub umiejętności; ma też prawo do pomocy ze strony kolegów.

Obowiązki ucznia

Uczeń ma z kolei obowiązek:
1) zachowania się w każdej sytuacji w sposób godny młodego Polaka;
2) wykorzystywania w pełni czasu przeznaczonego na naukę, rzetelnej pracy nad poszerzaniem swej wiedzy i umiejętności, systematycznego przygotowywania się do zajęć szkolnych, uczestniczenia w wybranych przez siebie zajęciach pozaszkolnych lub wyrównawczych;
3) postępowania zgodnego z dobrem szkolnej społeczności;
4) godnego, kulturalnego zachowania się w szkole i poza nią;
5) okazywania szacunku nauczycielom oraz innym pracownikom szkoły, podporządkowania się zaleceniom i zarządzeniom dyrektora szkoły, rady pedagogicznej, nauczycieli oraz ustaleniom rady samorządu klasowego lub szkolnego;
6) przestrzegania zasad współżycia społecznego, a szczególnie:
– okazywania szacunku dorosłym i kolegom,
– przeciwstawiania się przejawom brutalności i wulgarności,
– szanowania poglądów i przekonań innych ludzi,
– poszanowania wolności i godności osobistej drugiego człowieka, zachowywania w tajemnicy korespondencji i dyskusji w sprawach osobistych powierzonych w zaufaniu, chyba że szkodziłoby to ogółowi lub życiu i zdrowiu powierzającego,
– naprawienia wyrządzonej przez siebie szkody;
7) dbania o bezpieczeństwo i zdrowie własne oraz swoich kolegów; 
8) troszczenia się o mienie szkoły i jej estetyczny wygląd, starania się o utrzymanie czystości i porządku na terenie szkoły.

Prawa ucznia z dysleksją w szkole

Prawa ucznia z dysleksją powinny być odpowiednio respektowane przez nauczyciela. Jest on zobligowany do tego, żeby dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb ucznia, który ma stwierdzone specyficzne trudności w nauce. Tacy uczniowie powinni mieć też możliwość uczestniczenia w różnego rodzaju formach terapii pedagogicznej, np. zajęciach korekcyjno-kompensacyjnych. Na egzaminach końcowych w szkołach uczniowie z dysleksją mają prawo, by korzystać ze specjalnych warunków pisania takiego egzaminu: oddzielnej sali, dłuższego czasu pracy. Odpowiedzi otwarte również ocenia się, biorąc pod uwagę dysleksję ucznia – łagodniej ocenia się ortografię oraz poziom graficzny pracy.

Prawo ucznia do poprawy oceny

W przepisach oświatowych nie jest określone, którą ocenę, w jaki sposób i w jakim terminie uczeń może poprawić – ustala to rada pedagogiczna w wewnątrzszkolnym systemie oceniania. Zazwyczaj uczeń ma jednorazowe prawo do poprawy oceny w terminie uzgodnionym z nauczycielem. Możliwość poprawy oceny określa statut szkoły. Warto jednak wiedzieć o tym, że uczeń ma prawo do jawnej oraz umotywowanej oceny swoich postępów w nauce.

Prawa ucznia – sprawdziany

Osiągnięcia uczniów można oceniać w różny sposób, w tym za pomocą testów, sprawdzianów i prac pisemnych. Uczeń ma prawo do tego, by nauczyciel powiadomił go z wyprzedzeniem o terminie, a także zakresie pisemnych sprawdzianów wiadomości. W ciągu dnia może się odbyć tylko jeden sprawdzian, natomiast w ciągu tygodnia sprawdzianów nie może odbyć się więcej niż trzy. Prawa ucznia obejmują również możliwość zobaczenia sprawdzianu po otrzymaniu oceny. Nauczyciel powinien także uzasadnić uczniowi wystawioną ocenę.

Czy nauczyciel może obrażać ucznia i krzyczeć na niego?

Każdy uczeń ma prawo do poszanowania jego godności – nauczyciel nie może zatem krzyczeć na dziecko. Nauczyciel nie ma również prawa poniżać ucznia ani jego bliskich. Prawa ucznia łamie także stosowanie odpowiedzialności zbiorowej, publiczne karanie, bicie, a także każda inna forma złego traktowania ucznia. Nauczyciel nie powinien upokarzać ucznia, ani go obrażać.

W sytuacji, gdy nauczyciel obraża ucznia, warto spotkać się z pedagogiem szkolnym – będzie on obiektywny i spróbuje znaleźć odpowiednie wyjście z sytuacji. Jeśli to nie pomoże – sprawę należy zgłosić dyrektorowi. On powinien zareagować w odpowiedni sposób, przeprowadzając rozmowę z takim nauczycielem. Gdy to również nie przyniesie zamierzonego efektu i przykra sytuacja będzie się powtarzać – można zgłosić to do Rzecznika Praw Ucznia.

Czy nauczyciel ma prawo zabrać uczniowi telefon?

Nauczyciel ma prawo nakazać uczniowi wyłączenie telefonu lub położenie go w widocznym miejscu podczas trwania zajęć lekcyjnych. Nie ma on jednak prawa zabrać dziecku telefonu – dotyczy to zarekwirowania każdego przedmiotu, który należy do ucznia. Jeśli uczeń skończył 18 lat, ma prawo w każdej chwili zażądać zwrotu przedmiotu, który do niego należy. Jeśli nie jest jeszcze pełnoletni – po przetrzymywaną przez nauczyciela rzecz powinni zgłosić się rodzice.

Zawieszenie w prawach ucznia

W przepisach prawa oświatowego nie ma pojęcia „zawieszenia w prawach ucznia”. Uczeń ma prawo do nauki, które gwarantuje mu konstytucja. Poza tym spoczywa na nim obowiązek uczenia się, nie można więc zabronić uczniowi realizowania go, nawet w przypadku, gdy jego zachowanie jest niewłaściwe. W statucie szkoły nie może więc znaleźć się zapis o zawieszeniu ucznia w jego prawach. Karanie dziecka nie może polegać na tym, że uczeń ma zakaz uczęszczania do szkoły, a jedynie na utracie przez niego przywilejów, np. w formie nałożenia na niego zakazu uczestniczenia w imprezach szkolnych.

Zobacz także: 

Redakcja poleca

REKLAMA
Nasze akcje
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Współpraca reklamowa
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Współpraca reklamowa
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Współpraca reklamowa
Polecamy
Porady
ferie kiedy
Aktualności
Ferie zimowe 2024 – terminy ferii w poszczególnych województwach
Luiza Słuszniak
Przysłowia o nauce
Cytaty i przysłowia
Mądre przysłowia o nauce i wiedzy – 40 motywujących sentencji
Joanna Lechowicz
życzenia urodzinowe dla córki
Święta i uroczystości
Życzenia urodzinowe dla córki: piękne, wzruszające, mądre, od mamy i od taty
Joanna Biegaj
dekoracje świąteczne, śnieżynka
Święta i uroczystości
Śnieżynki z papieru – 7 wzorów do wycinania
Agnieszka Szumigaj
ospa u dziecka a wychodzenie na dwór
Zdrowie
Ospa u dziecka a wychodzenie na dwór: jak długo będziecie w domu? Czy podczas ospy można wychodzić?
Milena Oszczepalińska
chłopiec, dziecko, krzyk, złość
Wychowanie
Agresywne dziecko w przedszkolu: co robić, gdzie zgłosić?
Magdalena Drab
Cytaty na chrzest
Cytaty i przysłowia
Cytaty na chrzest: piękne sentencje i złote myśli z okazji chrzcin
Milena Oszczepalińska
Szkoła w Chmurze: kto może z niej skorzystać?
Edukacja
Szkoła w Chmurze: na czym polega, czy jest legalna i kto może z niej skorzystać?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
800 plus: od kiedy i czy trzeba składać wniosek
Prawo i finanse
800 plus: od kiedy na kontach i czy trzeba składać wniosek?
Luiza Słuszniak
dziecko ciągle choruje
Zdrowie
Dziecko ciągle choruje: nawracające zapalenie oskrzeli i infekcje gardła [CO ROBIĆ?]
Magdalena Drab
Pełne szpitale RSV
Aktualności
Lekarz mówi wprost: dziecko z RSV i z dusznością umrze, jeśli nie trafi do szpitala
Ewa Janczak-Cwil
wpływ telewizji na rozwój dziecka
Wychowanie
Wpływ telewizji na rozwój dziecka – negatywne i pozytywne skutki oglądania telewizji
Aneta Grinberg
Alimenty z funduszu
Prawo i finanse
Alimenty z funduszu: co trzeba zrobić, żeby otrzymać pieniądze? Nowe przepisy
Agnieszka Majchrzak
Przedszkolaki powinny się bawić, a nie ciągle uczyć
Edukacja
Przedszkolaki coraz częściej potrafią czytać i pisać, ale mają zaburzenia sensoryczne. Gdzie tkwi błąd?
Milena Oszczepalińska
gęsty katar u dziecka
Zdrowie
Gęsty katar u dziecka – jak szybko się go pozbyć?
Ewa Janczak-Cwil
morfologia u dzieci
Zdrowie
Morfologia u dzieci – jak czytać wyniki krwi [NORMY]
Ewa Janczak-Cwil
jak odpieluchować dziecko
Pielęgnacja
Odpieluchowanie dziecka: kiedy i jak to zrobić? Sprawdzone sposoby
Małgorzata Wódz
znieczulenie podpajęczynówkowe
Poród naturalny
Znieczulenie podpajęczynówkowe najczęściej stosowane podczas cesarskiego cięcia [zalety i wady]
Agnieszka Majchrzak

Strefa okazji i inspiracji

REKLAMA