Prawa dziecka
Adobe Stock
Prawo i finanse

Prawa dziecka: czym są? Jakie są najważniejsze prawa dziecka?

Prawa dziecka są tak samo ważne jak prawa każdego innego człowieka i powinny być respektowane przez dorosłych. Wyjaśniamy, czym są prawa dziecka i jakie są ich najważniejsze źródła, a także jakie organizacje stoją na straży przestrzegania praw dziecka.

Prawa dziecka powinny być tak samo respektowane, jak prawa osób dorosłych. Ich źródła to m.in. Konwencja oraz Deklaracja Praw Dziecka, przepisy prawa cywilnego, rodzinnego, karnego, a także konstytucja. Ustawy określają prawa polityczne, socjalne, ekonomiczne i osobiste dzieci. Nad przestrzeganiem praw dziecka czuwa rzecznik oraz Komitet Praw Dziecka. Za ich łamanie grozi kara przewidziana w kodeksie karnym.

Spis treści: 

  1. Deklaracja Praw Dziecka
  2. Konwencja Praw Dziecka 

Symptomy przemocy wobec dziecka: czy zmiana zachowania to sygnał, że dziecko jest ofiarą przemocy? [WIDEO]

Jakie są prawa dziecka?

Prawa dziecka dzieli się na kategorie. Wśród nich są prawa:

  • osobiste,
  • polityczne lub publiczne,
  • socjalne,
  • ekonomiczne.

Najważniejsze prawa dziecka: przykłady

Przedstawiamy najważniejsze prawa dziecka w kilku kategoriach:

Prawa osobiste dziecka

Prawa osobiste umożliwiają rozwój dziecka – jest to prawo do:

  • życia i zdrowia,
  • tożsamości (nazwiska, imienia, obywatelstwa, wiedzy o własnym pochodzeniu),
  • wychowania w rodzinie i do kontaktów z nią w przypadku rozłąki,
  • adopcji,
  • wyrażania własnych poglądów,
  • rozwoju,
  • informacji, oświaty, nauki,
  • dostępu do kultury i rozrywki,
  • własnego zdania,
  • prywatności i zachowania tajemnicy,
  • ochrony przed poniżającym traktowaniem,
  • do wolności od przemocy fizycznej lub psychicznej, wyzysku, nadużyć seksualnych i wszelkiego okrucieństwa,
  • znajomości swoich praw.

Prawa polityczne dziecka

Prawa polityczne lub publiczne pozwalają dziecku wyrażać swoje poglądy i uczestniczyć w życiu swojej grupy, społeczności, państwa. Są to prawa do:

  • posiadania obywatelstwa,
  • wyrażania własnych poglądów,
  • swobody wyznania,
  • uczestniczenia w stowarzyszeniach.

Prawa socjalne dziecka

To obowiązki państwa i dorosłych do stworzenia odpowiednich warunków do rozwoju umysłowego i fizycznego dziecka. Chodzi o prawo do:

  • godnych warunków życia,
  • odpowiedniego poziomu życia,
  • opieki zdrowotnej,
  • odpoczynku i czasu wolnego.

Prawa ekonomiczne dziecka

Umożliwiają dziecku przygotowywanie się do niezależności materialnej od innych. Najważniejsze z nich to prawo do:

  • nauki,
  • ochrony prawa pracy podejmowanej w ramach obowiązku nauki lub wakacyjnego zarobku.

Prawa dziecka a rozwód rodziców i przemoc fizyczna

Psycholodzy i pedagodzy wymieniają kilka praw dziecka szczególnie ważnych dla jego rozwoju. Jest to przede wszystkim prawo dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców w sytuacji rozwodu.

Wciąganie dzieci w konflikt okołorozwodowy rodziców to niezwykle bolesny i częsty problem rozpadających się rodzin. Dochodzi do sytuacji, w której rodzice najchętniej rozwiedliby dziecko z byłym partnerem. Czyni to ogromne spustoszenie w psychice dziecka, gdyż kocha ono ich obydwoje, niezależnie od tego, czy żyją razem, czy osobno. Stąd tak wyraźne zapisanie w przepisach prawa dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców.

Prawo do nietykalności cielesnej mówi jasno, że dziecka bić nie wolno. Zakazuje tego polskie prawo. Dotyczy to także tak zwanych „klapsów”. Klaps to również uderzenie, przemoc, bicie, a więc jest zakazane prawem naszego kraju.

Prawo dziecka do wyrażania własnych poglądów i bycia wysłuchanym jest często lekceważone przez dorosłych. Nadal popularne jest powiedzenie „Dzieci i ryby głosu nie mają”, chociaż dawno powinno ono odejść do lamusa. Dziecko, tak jak każdy inny człowiek, ma prawo powiedzieć, co myśli i czuje, zwłaszcza w sprawach bezpośrednio go dotyczących. Rolą dorosłych jest wysłuchać go z szacunkiem i albo uznać jego argumenty, albo wytłumaczyć, dlaczego się z nim nie zgadzają.

Prawa dziecka w szkole

Prawa ucznia są zapisane w statucie szkoły, do której uczęszcza dziecko, a na straży ich przestrzegania stoi samorząd uczniowski. W szkole dziecko-uczeń ma prawo m.in. do:

  • zapoznania się z programem nauczania poszczególnych przedmiotów,
  • poznania systemu ocen,
  • otrzymania opieki wychowawczej,
  • zapewnienia warunków bezpieczeństwa,
  • życzliwego, podmiotowego traktowania,
  • rozwijania swoich zainteresowań, zdolności i talentów,
  • uzyskania pomocy w sytuacji kłopotów z nauką,
  • korzystania z pomocy psychologa i pedagoga.

Prawa dziecka w szpitalu

Prawa dziecka-pacjenta są spisane w Karcie Praw Dziecka Pacjenta. Jej treść rozesłano do wszystkich szpitali w Polsce prowadzących oddziały dziecięce oraz do placówek medycznych. Karta powinna wisieć w szpitalach w widocznym miejscu, bo dzięki temu każde dziecko będące w szpitalu oraz jego rodzice będą mogli się na nią powoływać.

Zapisano w niej, że każde dziecko ma prawo m.in. do:

  • stałego kontaktu z najbliższymi, którzy mogą być przy nim w szpitalu,
  • wiedzy o stanie zdrowia,
  • sposobie leczenia i jego efektach,
  • uczestniczenia w podejmowaniu decyzji dotyczącej leczenia,
  • dyskrecji i tajemnicy lekarskiej,
  • wyrażenia swojego zdania we wszystkich sprawach, które go dotyczą,
  • nauki, zabawy i odpoczynku.

Gdzie są zapisane prawa dziecka?

Dziecko to człowiek. A to oznacza, że należy mu się szacunek taki sam jak każdemu dorosłemu. Jednak aż do czasów nowożytnych uznawano dziecko za własność dorosłych, bez prawa do decydowania o ważnych dla swojego życia sprawach. Dopiero epoka oświecenia spojrzała na dziecko w innym świetle. Dostrzeżono, jak ważną rolę w rozwoju człowieka odgrywa dzieciństwo i jak wiele spraw od niego zależy. Podjęto działania na rzecz ochrony najmłodszych. Przykładem tego może być brytyjski Children Act z 1908 roku zabraniający zatrudniania małych dzieci w kopalniach, fabrykach i rolnictwie.

W Polsce najważniejszymi aktami prawnymi gwarantującymi prawa dziecka są:

  • Konstytucja RP,
  • Konwencja o Prawach Dziecka,
  • Ustawa o Rzeczniku Praw Dziecka,
  • przepisy prawa cywilnego, rodzinnego i karnego.
W świetle polskich przepisów dzieci do 13. roku życia nie mają zdolności do czynności prawnych. W praktyce oznacza to, że do 13. roku życia dzieci nie powinny bez zgody opiekunów np. robić drogich zakupów, nie mogą też samodzielnie podejmować decyzji dotyczących swojego zdrowia.

Źródła praw dziecka – najważniejsze akty prawne:

Deklaracja Praw Dziecka

W 1924 roku Zgromadzenie Ligi Narodów przyjęło Deklarację Praw Dziecka, zwaną genewską. Napisano w niej: „Ludzkość powinna dać dziecku to, co ma najlepszego”. I w tym kierunku poszły dalsze prace nad opracowaniem praw dziecka. W 1989 roku powstała Konwencja o Prawach Dziecka.
 

Konwencja Praw Dziecka

Konwencja o Prawach Dziecka to najważniejszy dokument dotyczący praw dziecka. Zapisano w nim wszystkie prawa przysługujące dzieciom: cywilne, polityczne, ekonomiczne, socjalne i kulturalne. Została ona uchwalona przez Organizację Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 roku. Jest to też ważny dokument dla naszego kraju, ponieważ to właśnie Polska przedłożyła jej pierwszy projekt. Konwencję Praw Dziecka, czyli dokument z zakresu praw człowieka, przyjęła rekordowa liczba państw – aż 196 krajów.

Rzecznik Praw Dziecka – jaka jest jego rola?

Rzecznik Praw Dziecka jest jednoosobowym organem stojącym na straży praw dziecka. Każdy może zwrócić się do niego z wnioskiem o pomoc. Jego rolą jest zapewnienie dziecku pełnego oraz harmonijnego rozwoju przy uwzględnieniu jego godności i podmiotowości. Rzecznik Praw Dziecka kieruje się przede wszystkim dobrem najmłodszych. Rzecznikiem Praw Dziecka w Polsce jest aktualnie Mikołaj Pawlak (stan na 07.10.2021 r.).  

Komitet Praw Dziecka

Komitet Praw Dziecka składa się z 18 niezależnych ekspertów, którzy monitorują wykonywanie Konwencji o Prawach Dziecka przez różne państwa, które ją przyjęły. Jego zadaniem jest kontrolowanie przestrzegania praw dziecka i tropienie takich przestępstw jak: angażowanie dzieci w konflikty zbrojne, handel dziećmi, dziecięca prostytucja i dziecięca pornografia. Wszystkie państwa muszą regularnie wysyłać sprawozdania dotyczące tych tematów. Komitet rozpatruje także indywidualne skargi związane z naruszaniem praw dziecka. 

Co grozi za łamanie praw dziecka? 

Prawa dziecka bywają łamane na całym świecie. Przykładem ich łamania jest m.in. częsty brak dostępu do edukacji, wykorzystywanie seksualne dzieci, zmuszanie ich do ciężkiej pracy. Prawa dziecka są łamane także poprzez zmuszanie dzieci, by wstępowały do wojsk i brały udział w wojnach. Dzieci padają też ofiarą handlu ludźmi, przemocy, wykorzystywania, obrzezania dziewczynek.

Uwaga! Zgodnie z art. 217 Kodeksu Karnego naruszanie nietykalności cielesnej, a więc także bicie dzieci, jest zakazane. W par. 1 czytamy: „Kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność cielesną, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku”. Nie określono granicy wiekowej osób, których dotyczy przepis. Naruszanie nietykalności cielesnej to także popychanie, policzkowanie, oplucie itp. 

Bibliografia:
Dorota Zawadzka, "Dziecko swoje prawa ma. Prawa dziecka dla rodziców", Biblioteczka Mamo To Ja, Wydawnictwo Edipresse Polska


Zobacz też:

rozwód a dzieci
Adobe Stock
Związki i seks
Rozwód a dzieci: rady dla rodziców (emocje dziecka i formalności)
Rozwód to trudna sytuacja, która wymaga odpowiedzialnego i pełnego wsparcia podejścia rodziców. Wyjaśniamy, jak przebiega rozwód, gdy macie dzieci, jakie formalności i dokumenty są wymagane przez sąd i jak rozwód wpływa na dziecko w zależności od jego wieku.

Rozwód, gdy małżonkowie mają dzieci, wymaga podjęcia odpowiednich kroków. Sąd oczekuje dowodów, że rodzice mają na uwadze dobro wspólnego niepełnoletniego potomstwa. Wraz z pozwem rozwodowym powinno się złożyć porozumienie rodzicielskie. Wiele sądów wymaga również wcześniejszych mediacji rodzinnych. Oprócz prawnych aspektów dotyczących rozwodu i dzieci dochodzą kwestie emocjonalne: rozstanie rodziców w najbardziej dramatyczny sposób przeżywają maluchy, które nie były przygotowane na taką sytuację. Rozwód a dzieci: Rozwód a emocje dzieci Jak powiedzieć dziecku o rozwodzie? Rozwód a wiek dziecka: skutki Formalności i dokumenty do sądu Podział majątku po rozwodzie a dzieci Rozwód a emocje dzieci Typowym uczuciem dzieci podczas rozwodu rodziców jest lęk. Małe dziecko traci poczucie bezpieczeństwa, które do tej pory zapewniali mu rodzice. Boi się, że zostanie opuszczone, bo „skoro odszedł tata, to może odejść i mama, i zostanę wtedy sam”. Martwi się, że teraz mama może przestać kochać również jego. W obawie przed jej utratą, bo to z nią zwykle zostaje dziecko, chodzi za nią krok w krok i nie pozwoli nawet na kilka minut wyjść do sklepu. Jak powiedzieć dziecku o rozwodzie? Bardzo ważne jest to, żeby odpowiednio poinformować dzieci o rozwodzie . Podczas rozmowy należy podkreślać, że wasze rozstanie nie ma wpływu na uczucia, którymi obdarzacie dziecko i że w żaden sposób nie jest ono winne decyzji o rozwodzie. To, jak silnie dziecko zareaguje na rozwód rodziców i jak bardzo go przeżyje, zależy od kilku czynników: Wiek dziecka podczas rozwodu rodziców – z rozstaniem rodziców najtrudniej pogodzić się dzieciom między 7. a 16. rokiem życia. Rodzeństwo – najboleśniej rozwód rodziców przeżywają jedynacy. Brat lub siostra stanowią w tej sytuacji wsparcie. Atmosfera w domu i...

pozbawienie praw rodzicielskich
Adobe Stock
Prawo i finanse
Pozbawienie praw rodzicielskich: kiedy, wniosek, jak to zrobić
Pozbawienie praw rodzicielskich może dotyczyć jednego lub obojga rodziców, m.in. kiedy rażąco zaniedbują oni swoje obowiązki wobec dziecka. O pozbawienie władzy występuje się do sądu opiekuńczego. Wyjaśniamy, co oznacza pozbawienie praw rodzicielskich.

Pozbawienie praw rodzicielskich (władzy rodzicielskiej) następuje zgodnie z przepisami Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego art. 111. Prawa rodzicielskie można też ograniczyć oraz przywrócić. O pozbawieniu władzy rodzicielskiej decyduje sąd, jeśli istnieją ku temu wyraźne przyczyny. Sprawa może zostać wszczęta na wniosek rodziców lub z urzędu, np. po zawiadomieniu sądu przez policję o tym, że dobro dziecka jest zagrożone. Całkowite pozbawienie praw rodzicielskich: kiedy? Sąd opiekuńczy może pozbawić władzy rodzicielskiej ojca i/lub matkę dziecka, jeśli: nadużywają swoich praw (np. stosują przemoc fizyczną, psychiczną, wykorzystują dziecko seksualne, nadużywają alkoholu); rażąco zaniedbują obowiązki wobec dziecka (np. porzucili je, nie płacą alimentów); istnieje trwała przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej (np. rodzic jest w więzieniu, cierpi na poważną chorobę psychiczną, zaginął lub wyjechał na stałe i nie interesuje się dzieckiem). Ważne: Pozbawienie praw rodzicielskich nie musi być stałe. Jeśli w przyszłości okoliczności się zmienią, sąd będzie mógł je przywrócić. Wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej Podobnie jak w przypadku ograniczenia praw rodzicielskich wniosek o pozbawienie ich jednego lub obojga rodziców może złożyć każdy, kto wie, że dziecku dzieje się krzywda. Może to być ojciec lub matka dziecka, dziadkowie, szkoła, kurator, policja. Wniosek składa się do sądu opiekuńczego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Sąd może wszcząć też postępowanie z urzędu . Opłata sądowa za złożenie wniosku wynosi 100 zł. Co oznacza pozbawienie praw rodzicielskich? Rodzic, który jest pozbawiony praw rodzicielskich, nie ma prawa do decydowania m.in. o: finansach, miejscu zamieszkania dziecka, edukacji, leczeniu, wychowaniu. Nadal ma on jednak prawo do spotkań z dzieckiem...

prawa rodziców
Adobe Stock
Prawo i finanse
Prawa i obowiązki rodziców w szkole + obowiązki nauczyciela wobec rodziców
Rodzice, podobnie jak ich dzieci chodzące do szkoły, mają prawa i obowiązki w danej placówce. Najbardziej szczegółowym zbiorem praw i obowiązków rodziców jest statut szkoły, do której uczęszcza dziecko. Sprawdź, czego rodzice mogą oczekiwać od placówki, a także jakie są obowiązki nauczycieli wobec rodziców.

Szkoła pełni funkcję wychowawczą, jednak obowiązek wychowania dziecka spoczywa przede wszystkim na rodzicach. By dziecko mogło się jak najlepiej rozwijać, niezbędna jest współpraca między placówką a opiekunami dziecka. Dzieci mają prawa i obowiązki ucznia , ich rodzice także mogą korzystać z pewnych przywilejów – mogą mieć oni oczekiwania wobec szkoły, jednak posiadają również obowiązki względem niej. Rodzic ma między innymi prawo do zapoznania się z podstawowymi dokumentami szkoły, uzyskiwania informacji na temat ocen dziecka, a także do decydowania, czy będzie ono uczęszczało np. na lekcje religii lub wychowania do życia w rodzinie.  Prawa i obowiązki rodziców w szkole Prawa i obowiązki rodziców w szkole to zbiór zagadnień, czego rodzice mogą oczekiwać od placówki, nauczycieli i całego systemu edukacji, a także jakie wymagania powinni wypełniać oni sami. O prawach rodziców w szkole mówią różne regulacje prawne, jednak najbardziej szczegółowo są one zapisane w statucie szkoły. Rodzice mają też zbiorowe prawa, między innymi do posiadania swoich przedstawicieli, którzy składają się na Radę Rodziców. Funkcją Rady Rodziców jest reprezentowanie ogółu rodziców – wspomaga ona realizację celów i zadań szkoły. Rada Rodziców jest reprezentacją i głosem rodziców w kwestii efektywności kształcenia i wychowywania uczniów. Prawa rodziców w szkole  Rodzice mają prawo do : wyboru szkoły dziecka (publicznej lub niepublicznej), podtrzymania tożsamości narodowej, etnicznej, językowej i religijnej dziecka, a w szczególności nauki języka oraz własnej historii i kultury, uzyskiwania informacji o likwidacji szkoły, uzyskiwania informacji o postępach, trudnościach w nauce dziecka, a także jego specjalnych uzdolnieniach, znajomości ocen swojego dziecka i informacji o sposobie weryfikowania jego osiągnięć edukacyjnych,...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach

Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19

Partner
Miasteczko Zmysłów 2
Małe dziecko

Odwiedź Miasteczko Zmysłów i poznaj jego atrakcje!

Partner
KINDER Niespodzianka WSCW
Rozwój dziecka

Poznaj świat emocji dziecka! Ruszyła akcja Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem

Partner
Polecamy
Porady
ile dać na komunię
Święta i uroczystości

Ile dać na komunię w 2022: ile do koperty od gościa, dziadków, chrzestnej i chrzestnego

Maria Nielsen
Podróż kleszczowy
Poród naturalny

Poród kleszczowy: wskazania, powikłania, skutki dla matki i dziecka

Ewa Janczak-Cwil
co kupić na chrzest
Święta i uroczystości

Co kupić na chrzest? Prezenty praktyczne i pamiątkowe [GALERIA]

Joanna Biegaj
zapłodnienie
Starania o dziecko

Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia

Magdalena Drab
400 plus na żłobek
Aktualności

400 plus dla dziecka na żłobek: zasady, warunki, wniosek

Ewa Janczak-Cwil
Pierwsza komunia święta
Święta i uroczystości

Prezent na komunię: pomysły na prezenty modne i tradycyjne (lista)

Magdalena Drab
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży

Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem

Ewa Janczak-Cwil
Pieniądze na dziecko
Prawo i finanse

Świadczenia na dziecko: co przysługuje po urodzeniu dziecka 2022? [ZASIŁKI, ULGI]

Małgorzata Wódz
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu

Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?

Joanna Biegaj
plan porodu
Lekcja 2

Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku

Małgorzata Wódz
wyprawka dla noworodka wiosna
Noworodek

Wyprawka dla noworodka: wiosną to obowiązkowa lista! (ubranka i rzeczy do wózka)

Małgorzata Wódz
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży

Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?

Ewa Cwil
pozytywny test ciążowy
Ciąża

Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?

Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży

Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?

Małgorzata Wódz
jak ubrać dziecko na spacer
Pielęgnacja

Jak ubrać niemowlę i starsze dziecko na spacer, by nie było mu za zimno ani za gorąco?

Małgorzata Wódz
Pozycje wertyklane do porodu
Poród naturalny

Pozycje wertykalne do porodu: dlaczego warto rodzić w pozycji wertykalnej?

Dominika Bielas
wody płodowe
Przygotowania do porodu

Jak wyglądają wody płodowe? Jak je rozpoznać?

Beata Turska
9 miesięcy w 4 minuty: tak powstaje życie
Przebieg ciąży

Rozwój płodu tydzień po tygodniu – ten film wzruszy każdego!

Joanna Biegaj