śmigus dyngus
fot. AdobeStock

Śmigus-dyngus: skąd się wziął i jak wygląda lany poniedziałek w różnych regionach Polski

Śmigus-dyngus jest chyba jedną z najbardziej spektakularnych tradycji wielkanocnych. Początkowo był to zwyczaj słowiański. Lany poniedziałek nie wszędzie obchodzi się w ten sam sposób. Tłumaczymy, skąd się wziął ten zwyczaj i jak wygląda w poszczególnych regionach Polski.
Milena Oszczepalińska
śmigus dyngus
fot. AdobeStock
Śmigus-dyngus jest tradycją, która nieodłącznie kojarzy nam się z Wielkanocą. Obchodzi się go w Wielkanocny Poniedziałek, polewając się nawzajem wodą. Jednak nie wszędzie tak jest. W zależności od regionu istnieją różne zwyczaje związane z tym świętem – dawniej w Cieszynie chłopcy smagali panny brzozowymi witkami, a na Kaszubach - wskakiwali do rzeki.

Spis treści:
  1. Śmigus-dyngus
  2. Śmigus-dyngus: kiedy jest lany poniedziałek?
  3. Śmigus-dyngus: tradycja
  4. Wielkanocny poniedziałek w różnych regionach Polski
  5. Śmigus-dyngus: ciekawostki
  6. Życzenia na lany poniedziałek
  7. Śmigus-dyngus w dobie pandemii koronawirusa

Śmigus-dyngus

Co to jest śmigus-dyngus? To dzień zwany także lanym poniedziałkiem. Tego dnia zgodnie z tradycją chłopcy oblewają dziewczynki wodą, ale współcześnie oblewanie wodą w Śmigus-dyngus traktowane jest jako dobra zabawa przez dzieci obu płci i nie ma znaczenia, kto polewa kogo. W niektórych domach tradycją jest polewanie się przez domowników specjalnymi sikawkami, a w innych wręcz wiadrami. Ciekawym pomysłem jest ten, by zamiast wodą, oblewać bliskich perfumami. Często w ten właśnie sposób obchodzą śmigusa-dyngusa babcie i dziadkowie.

Warto praktykować tę tradycję nawet w symboliczny sposób, ale trzeba pamiętać, że dozwolone jest polewanie wodą wyłącznie rodziny czy znajomych. Za lanie wody na przechodniów albo nieznajomych grozi kara grzywny w wysokości nawet do 500 zł. To samo dotyczy wlewania wody do samochodów, pojazdów komunikacji miejskiej, mieszkań czy klatek schodowych.

Śmigus-dyngus: kiedy jest lany poniedziałek?

Zwyczaj ten został zapożyczony przez religię chrześcijańską i wiąże się z obchodami Wielkanocy. Każdego roku śmigus-dyngus może przypadać w innym terminie. Jest to zabawa ludowa, którą obchodzi się jednak zawsze w Wielkanocny Poniedziałek. W 2021 roku śmigus-dyngus wypada 5 kwietnia.

Śmigus-dyngus: tradycja

​Pochodzenie śmigusa-dyngusa przypisuje się dawnej tradycji słowiańskiej. Słowianie byli przekonani o tym, że polewanie wodą sprzyja płodności. Woda miała być też symbolicznym oczyszczeniem z chorób, a nawet grzechu.

W przeszłości to głównie młodzi chłopcy hojnie polewali wodą mieszkające w okolicy dziewczyny. Według tradycji miało to świadczyć o zainteresowaniu pannami, a tym, które nie zostały oblane – zagrażało staropanieństwo. Panny mogły się wykupić od „bycia mokrą”, obdarowując kawalerów pisankami. Kiedyś, poza oblewaniem wodą, chłopcy delikatnie okładali dziewczęta witkami wierzby lub brzozy.

Wielkanocny poniedziałek w różnych regionach Polski

Nie w każdym regionie Polski był znany zwyczaj polewania się wodą w Poniedziałek Wielkanocny. Praktykowane były jednak inne rytuały:
  • Cieszyn
Młodzi chłopcy polewali panny wodą, a czasami nawet wrzucali do potoków. Zdarzało się, że następnie „suszyli” je, delikatnie smagając (uderzając) witkami po rękach i nogach. Chłopcy zaczepiali najpiękniejsze dziewczęta, a więc jeżeli któraś panna została całkowicie sucha – znaczyło to niestety, że nie interesuje się nią żaden kawaler.
  • Kaszuby
W tym regionie Polski lany poniedziałek nie był obchodzony. Mieszkańcy Kaszub kultywowali jednak inny zwyczaj, również związany z wodą. Należało się tego dnia wykąpać w jeziorze lub rzece – miało to chronić przed chorobami. Był jednak warunek - w drodze do wody i z powrotem nie wolno było z nikim rozmawiać i oglądać się za siebie.
  • Wieliczka
Zwyczaj ten jest bardzo nietypowy. Mężczyźni przebierają się za Siudą Babę. Maja na sobie podarte ubranie, poczernioną twarz, a na szyi zawieszone korale z kasztanów lub ziemniaków. W ręku trzymają usmolony bat. Chodzą od domu do domu i smarują twarze oraz dłonie mieszkańców sadzą.
  • Małopolska
Lany poniedziałek obchodzi się inaczej także we wsi Dobra w Małopolsce. W nocy przed śmigusem-dyngusem po ulicach spacerują tzw. dziady śmigustne. Są to przedziwne maszkary z pończochą na głowie, owinięte słomą. Złowieszczo pomrukują i dmą w blaszany róg. Polewają mieszkańców wodą i proszą o datki. Zwyczaj ten jest upamiętnieniem zbiegłych z niewoli jeńców, którym Tatarzy ucięli język. Szukali oni, opatuleni sianem, by nie zmarznąć, pomocy we wsi Dobra.

Śmigus-dyngus: ciekawostki

  1. Słowo „dyngus” prawdopodobnie wywodzi się z języka niemieckiego od słowa „dingen” i oznacza „wykupić się”.
  2. W niektórych rejonach pojęcie dyngus czy dyngowanie oznaczają chodzenie po domach i wymuszanie datków od mieszkańców. Jeżeli mieszkańcy odmówią – zostaną oblani wodą.
  3. Po raz pierwszy o słowiańskim zwyczaju wspomniał czeski kaznodzieja w XIV w.
  4. Śmigus i Dyngus były kiedyś dwoma różnymi zwyczajami.
  5. W Meksyku i innych krajach Ameryki Południowej również istnieje zwyczaj polewania kobiet wodą, jednak praktykuje się go w Wielką Sobotę.

Życzenia na lany poniedziałek

Śmigusa-dyngusa uprzyjemnić mogą także krótkie wierszyki, które wysyła się jako życzenia na lany poniedziałek do rodziny i znajomych. Oto kilka propozycji:

Śmigus dyngus, dyngus śmigus,
nie kryjże się, nie wymiguj!
Bo dziś każdy: stary, młody,
nie uniknie wiadra wody!

Stoją już z wiadrami, za rogiem chłopaki
zmoczyć trza dziś panny, bo to zwyczaj taki!
Stoją malowane, śmieją się chichoczą
i jeszcze nie wiedzą że oni je zmoczą!

Śmigus-dyngus - na uciechę z kubła wodę lej ze śmiechem!
Jak nie z kubła, to ze dzbana, śmigus-dyngus dziś od rana.
Udanego lanego poniedziałku.

A jak wy obchodzicie Śmigusa Dyngusa w tym roku? Zachowacie tę tradycję, nawet w symboliczny sposób?

Zobacz też:
Redakcja poleca: Piniata – jak ją zrobić? Instrukcja krok po kroku (film)
Piniata to coraz popularniejszy element dziecięcych przyjęć. Przedstawiamy prosty sposób, jak samodzielnie zrobić efektowną piniatę. Choć nie jest to skomplikowane, warto zabrać się do pracy z odpowiednim wyprzedzeniem, aby piniata zdążyła wyschnąć.
Oceń artykuł

Ocena 6 na 2 głosy

Zobacz także

Popularne tematy