śmigus dyngus
fot. AdobeStock

Śmigus-dyngus: skąd się wziął i jak wygląda lany poniedziałek w różnych regionach Polski

Śmigus-dyngus jest chyba jedną z najbardziej spektakularnych tradycji wielkanocnych. Początkowo był to zwyczaj słowiański. Lany poniedziałek nie wszędzie obchodzi się w ten sam sposób. Tłumaczymy, skąd się wziął ten zwyczaj i jak wygląda w poszczególnych regionach Polski.
Milena Oszczepalińska
śmigus dyngus
fot. AdobeStock
Śmigus-dyngus jest tradycją, która nieodłącznie kojarzy nam się z Wielkanocą. Obchodzi się go w Wielkanocny Poniedziałek, polewając się nawzajem wodą. Jednak nie wszędzie tak jest. W zależności od regionu istnieją różne zwyczaje związane z tym świętem – dawniej w Cieszynie chłopcy smagali panny brzozowymi witkami, a na Kaszubach - wskakiwali do rzeki.

Spis treści:
  1. Śmigus-dyngus
  2. Śmigus-dyngus: kiedy jest lany poniedziałek?
  3. Śmigus-dyngus: tradycja
  4. Wielkanocny poniedziałek w różnych regionach Polski
  5. Śmigus-dyngus: ciekawostki
  6. Życzenia na lany poniedziałek
  7. Śmigus-dyngus w dobie pandemii koronawirusa

Śmigus-dyngus

Co to jest śmigus-dyngus? To dzień zwany także lanym poniedziałkiem. Tego dnia zgodnie z tradycją chłopcy oblewają dziewczynki wodą, ale współcześnie oblewanie wodą w Śmigus-dyngus traktowane jest jako dobra zabawa przez dzieci obu płci i nie ma znaczenia, kto polewa kogo. W niektórych domach tradycją jest polewanie się przez domowników specjalnymi sikawkami, a w innych wręcz wiadrami. Ciekawym pomysłem jest ten, by zamiast wodą, oblewać bliskich perfumami. Często w ten właśnie sposób obchodzą śmigusa-dyngusa babcie i dziadkowie.

Warto praktykować tę tradycję nawet w symboliczny sposób, ale trzeba pamiętać, że dozwolone jest polewanie wodą wyłącznie rodziny czy znajomych. Za lanie wody na przechodniów albo nieznajomych grozi kara grzywny w wysokości nawet do 500 zł. To samo dotyczy wlewania wody do samochodów, pojazdów komunikacji miejskiej, mieszkań czy klatek schodowych.

Śmigus-dyngus: kiedy jest lany poniedziałek?

Zwyczaj ten został zapożyczony przez religię chrześcijańską i wiąże się z obchodami Wielkanocy. Każdego roku śmigus-dyngus może przypadać w innym terminie. Jest to zabawa ludowa, którą obchodzi się jednak zawsze w Wielkanocny Poniedziałek. W 2021 roku śmigus-dyngus wypada 5 kwietnia.

Śmigus-dyngus: tradycja

​Pochodzenie śmigusa-dyngusa przypisuje się dawnej tradycji słowiańskiej. Słowianie byli przekonani o tym, że polewanie wodą sprzyja płodności. Woda miała być też symbolicznym oczyszczeniem z chorób, a nawet grzechu.

W przeszłości to głównie młodzi chłopcy hojnie polewali wodą mieszkające w okolicy dziewczyny. Według tradycji miało to świadczyć o zainteresowaniu pannami, a tym, które nie zostały oblane – zagrażało staropanieństwo. Panny mogły się wykupić od „bycia mokrą”, obdarowując kawalerów pisankami. Kiedyś, poza oblewaniem wodą, chłopcy delikatnie okładali dziewczęta witkami wierzby lub brzozy.

Wielkanocny poniedziałek w różnych regionach Polski

Nie w każdym regionie Polski był znany zwyczaj polewania się wodą w Poniedziałek Wielkanocny. Praktykowane były jednak inne rytuały:
  • Cieszyn
Młodzi chłopcy polewali panny wodą, a czasami nawet wrzucali do potoków. Zdarzało się, że następnie „suszyli” je, delikatnie smagając (uderzając) witkami po rękach i nogach. Chłopcy zaczepiali najpiękniejsze dziewczęta, a więc jeżeli któraś panna została całkowicie sucha – znaczyło to niestety, że nie interesuje się nią żaden kawaler.
  • Kaszuby
W tym regionie Polski lany poniedziałek nie był obchodzony. Mieszkańcy Kaszub kultywowali jednak inny zwyczaj, również związany z wodą. Należało się tego dnia wykąpać w jeziorze lub rzece – miało to chronić przed chorobami. Był jednak warunek - w drodze do wody i z powrotem nie wolno było z nikim rozmawiać i oglądać się za siebie.
  • Wieliczka
Zwyczaj ten jest bardzo nietypowy. Mężczyźni przebierają się za Siudą Babę. Maja na sobie podarte ubranie, poczernioną twarz, a na szyi zawieszone korale z kasztanów lub ziemniaków. W ręku trzymają usmolony bat. Chodzą od domu do domu i smarują twarze oraz dłonie mieszkańców sadzą.
  • Małopolska
Lany poniedziałek obchodzi się inaczej także we wsi Dobra w Małopolsce. W nocy przed śmigusem-dyngusem po ulicach spacerują tzw. dziady śmigustne. Są to przedziwne maszkary z pończochą na głowie, owinięte słomą. Złowieszczo pomrukują i dmą w blaszany róg. Polewają mieszkańców wodą i proszą o datki. Zwyczaj ten jest upamiętnieniem zbiegłych z niewoli jeńców, którym Tatarzy ucięli język. Szukali oni, opatuleni sianem, by nie zmarznąć, pomocy we wsi Dobra.

Śmigus-dyngus: ciekawostki

  1. Słowo „dyngus” prawdopodobnie wywodzi się z języka niemieckiego od słowa „dingen” i oznacza „wykupić się”.
  2. W niektórych rejonach pojęcie dyngus czy dyngowanie oznaczają chodzenie po domach i wymuszanie datków od mieszkańców. Jeżeli mieszkańcy odmówią – zostaną oblani wodą.
  3. Po raz pierwszy o słowiańskim zwyczaju wspomniał czeski kaznodzieja w XIV w.
  4. Śmigus i Dyngus były kiedyś dwoma różnymi zwyczajami.
  5. W Meksyku i innych krajach Ameryki Południowej również istnieje zwyczaj polewania kobiet wodą, jednak praktykuje się go w Wielką Sobotę.

Życzenia na lany poniedziałek

Śmigusa-dyngusa uprzyjemnić mogą także krótkie wierszyki, które wysyła się jako życzenia na lany poniedziałek do rodziny i znajomych. Oto kilka propozycji:

Śmigus dyngus, dyngus śmigus,
nie kryjże się, nie wymiguj!
Bo dziś każdy: stary, młody,
nie uniknie wiadra wody!

Stoją już z wiadrami, za rogiem chłopaki
zmoczyć trza dziś panny, bo to zwyczaj taki!
Stoją malowane, śmieją się chichoczą
i jeszcze nie wiedzą że oni je zmoczą!

Śmigus-dyngus - na uciechę z kubła wodę lej ze śmiechem!
Jak nie z kubła, to ze dzbana, śmigus-dyngus dziś od rana.
Udanego lanego poniedziałku.

A jak wy obchodzicie Śmigusa Dyngusa w tym roku? Zachowacie tę tradycję, nawet w symboliczny sposób?

Zobacz też:
Redakcja poleca: Joga w ciąży – asany dozwolone i zakazane [WIDEO]
Joga w ciąży to dobry pomysł pod warunkiem, że zajęcia prowadzi doświadczony instruktor, który potrafi dopasować praktykę jogi do potrzeb i możliwości ciężarnych. Dzięki jodze w ciąży można łagodzić ciążowe dolegliwości, zapobiegać im oraz z większą łatwością przetrwać poród. Jednak czy jogę w ciąży można praktykować już w pierwszym trymestrze? Sprawdź, jakie asany są dozwolone, a jakie zakazane oraz dowiedz się więcej o jodze w ciąży.
Oceń artykuł

Ocena 6 na 2 głosy

Zobacz także

Popularne tematy