Makbet – epoka, do której należy dramat Szekspira

Makbet Williama Szekspira powstał na styku dwóch epok: renesansu i baroku. To dramat osadzony w realiach XI-wiecznej Szkocji, choć jego geneza wiąże się z przełomowym momentem w angielskiej kulturze. Nie przez przypadek „makbet epoka” budzi tyle wątpliwości – w dziele splatają się humanizm i psychologizm charakterystyczne dla renesans, ale równie wyraźnie obecne są makabryczność i fantastyka, które wskazują na barok.

Szekspir łamie klasyczne zasady trzech jedności, nie unika wątków irracjonalnych, mocno pogłębia portrety psychologiczne. W swojej tragedii pyta o cenę władzy, o odpowiedzialność za zło i o mechanizmy przemiany człowieka w tyrana. Takie ujęcie sprawia, że nie sposób przypisać dramatu tylko jednej tradycji – to tekst na pograniczu kulturowych światów.

Do której epoki zaliczyć dzieło Szekspira?

Charakterystyka epoki powstania „Makbeta”

Dramat Makbet powstał około 1606 roku, w okresie przełomu renesansu i baroku, czyli wtedy, gdy światopogląd humanistyczny stopniowo ustępował miejsca niepokojom i pesymizmowi charakterystycznym dla baroku. Jest to również czas tzw. epoki elżbietańskiej, czyli rozkwitu angielskiego teatru za panowania królowej Elżbiety I i jej następcy Jakuba I. Teatr elżbietański charakteryzował się odwagą formalną, łączeniem realizmu ze światem fantazji oraz odrzuceniem rygorystycznych zasad antycznych. Szekspir, będąc najwybitniejszym przedstawicielem epoki elżbietańskiej, świadomie łamał klasyczne reguły, odchodząc od trzech jedności, wprowadzając elementy nadprzyrodzone i pogłębiając psychologię postaci.

To zatem późny renesans, naznaczony wpływami baroku i charakterystyczny dla Anglii „złoty wiek dramatu”. Sam tekst odwołuje się do realiów średniowiecza (akcja dzieje się w Szkocji w XI wieku), lecz jego klimat i motywy wprowadzają czytelnika w mroczną, niejednoznaczną atmosferę przełomu epok.

Makbet – renesans, barok, epoka elżbietańska?

Przypisanie do epoki – makbet renesans

W „Makbecie” odnajdziemy wyraźne cechy renesansu: głęboką analizę motywacji postaci (psychologizm), rozważania nad istotą dobra i zła, moralne dylematy bohaterów oraz ideę humanizmu. Renesans wyraźnie przejawia się np. w konflikcie Makbeta – rozdartego pomiędzy rycerskim honorem a żądzą władzy. Szczególnie ważna pozostaje tu idea „człowieka decydującego o swoim losie”, czyli subiektywizm i indywidualizm tak typowy dla renesansowych dramatów.

Inspiracje barokowe

Jednocześnie w dramacie obecna jest makabryczność, fantastyka i fatalizm, a to już elementy typowo barokowe. Motywy szaleństwa, irracjonalne wizje, obecność sił nadprzyrodzonych czy monumentalny tragizm wskazują na barok. To barok kształtuje tu mroczną atmosferę i podkreśla marność wszelkich ludzkich planów wobec siły przeznaczenia.

Makbet epoka elżbietańska

Teatr elżbietański to nie tylko historyczny okres, ale też bardzo istotny kontekst “Makbeta”. W tej epoce nastąpił rozkwit dramatu jako gatunku i świadomy eksperyment formalny. Szekspir czerpał zarówno ze średniowiecznego moralitetu, jak i z nowoczesnych, otwartych idei baroku i renesansu. „Makbet” nie jest ani dramatem klasycznym, ani tylko renesansowym; łączy ze sobą różne tradycje – właśnie za to uznaje się go za utwór przejściowy, syntezę swoich czasów.

Makbet – kontekst historyczny i kulturowy dzieła

Na poziomie fabularnym Makbet opowiada historię opartą na szkockich kronikach z XI wieku, zwłaszcza na tekstach Raphaela Holinsheda. Szekspir nie kopiował jednak historii, wykorzystywał ją do uniwersalnych rozważań o naturze władzy i zła. Warto pamiętać, że dramat powstał niedługo po zmianie władzy w Anglii – panowanie Jakuba I, następcy Elżbiety I, było czasem niepokoju i pytań o przyszłość państwa. Makbet obejmuje więc zarówno rzeczywiste tło Szkocji i Anglii, jak i obawy współczesnych twórcy o nadużycia władzy oraz niebezpieczeństwa, jakie niesie tyrania.

Ważne jest też, że duchowość i moralna wrażliwość społeczeństwa tamtych czasów została odzwierciedlona w dziele Szekspira przez obecność wiedźm, duchów i makabrycznych wątków – tematy, które silnie oddziałują do dziś.

Cechy renesansu i baroku w „Makbecie”

Cechy renesansowe:

Psychologizm – wnikliwa analiza przeżyć wewnętrznych Makbeta i Lady Makbet.
Konflikt moralny – walka Makbeta pomiędzy dobrem a złem, rozdarcie wewnętrzne.
Humanizm – wiara w wolną wolę, podkreślanie odpowiedzialności za własny los.
Indywidualizm – człowiek jako jednostka kształtująca swój los, choć pociąga go to ku zagładzie.
Krytyka żądzy władzy i konsekwencji nieetycznych wyborów.

Cechy barokowe:

Makabryczność – brutalne opisy zbrodni i przemiany psychicznej Makbeta.
Fantastyka – istotne wątki nadprzyrodzone, takie jak czarownice, duchy, przepowiednie, halucynacje.
Fatalizm – poczucie nieuchronności przeznaczenia, mimo pozornie „wolnej woli”.
Tragizm i groza – atmosfera zagrożenia, obsesja winy, lęku, szaleństwa.
Przeplatanie scen realistycznych z wizjami i symbolicznymi obrazami, np. krew, zjawy.

Warto zauważyć, że Szekspir łączy tu różne tradycje: moralitet (upadek moralny, kara za zło), nowoczesny dramat psychologiczny i widowisko pełne zaskakujących rozwiązań formalnych.

Makbet jaka to epoka literacka? – podsumowanie

Odpowiadając na pytanie: Makbet jaka to epoka literacka?, można powiedzieć z pełną odpowiedzialnością, że dramat Szekspira stanowi pomost między renesansem a barokiem, wyraz angielskiej epoki elżbietańskiej i nowatorstwo na tle całej historii dramatu. Swoim tematem i sposobem ujęcia jest klasycznym przykładem utworu przejściowego – wykorzystuje motywy i formy kilku epok, pokazując, jak literatura odpowiadała na wyzwania czasu.

Motywy renesansowe w Makbecie to ludzki konflikt, dramat moralny i pogłębiona psychologia. Elementy barokowe to makabryczność, fatalizm, fantastyka, rozbudowane wizje, odczucie nieuchronności losu. Utwór jest także dla nas przestrogą – pokazuje, że zło rodzi kolejne zło, a żadna decyzja nie pozostaje bez konsekwencji.

Podsumowując: „Makbet” Szekspira wymyka się jednoznacznemu przypisaniu do konkretnej epoki, pozostając dziełem na styku renesansu i baroku oraz kanonicznym osiągnięciem epoki elżbietańskiej. To doskonały przykład dramatu, w którym epoki i tradycje literackie przenikają się, tworząc uniwersalne widowisko o tragedii żądzy władzy, o istocie zła, winy i przemiany człowieka.