Podmiot liryczny: co to jest?
Adobe Stock
Język polski

Podmiot liryczny: co to, jak go rozpoznać, rodzaje [PRZYKŁADY]

Podmiot liryczny to osoba mówiąca w wierszu. Jednak poezja zazwyczaj nie jest wyrażana w sposób dosłowny, a wskazanie podmiotu lirycznego nie zawsze jest oczywiste. Czy na pewno wiesz, jak prawidłowo rozpoznać podmiot liryczny?

Liryka obok epiki i dramatu, to jeden z trzech głównych rodzajów literackich. Może być miłosna, filozoficzna, refleksyjna, obywatelska, politycznie zaangażowana czy religijna. W każdym utworze poetyckim występuje podmiot liryczny. O czym mówi? Czym się różni od narratora? Poznaj definicję podmiotu lirycznego omówionego na wybranych przykładach.

Podmiot liryczny:

Podmiot liryczny: co to jest?

Zgodnie z definicją Słownika Języka Polskiego, podmiot liryczny to: „fikcyjna osoba mówiąca w utworze lirycznym (np. fraszce, odzie, pieśni, hymnie, itd.), opowiadająca o swoich doznaniach, przeżyciach, przemyśleniach lub komentująca zdarzenia”. 

Pod podmiotem lirycznym kryć się może autor lub autorka utworu, jednak równie często podmiot liryczny nie jest z nim lub nią tożsamy.

Występują dwa typy podmiotu lirycznego:

Podmiot liryczny indywidualny, czyli liryczne „ja”, które wyraża się w pierwszej osobie liczby pojedynczej, np.

„Wolę kino.
Wolę koty.
Wolę dęby nad Wartą.
Wolę Dickensa od Dostojewskiego.
Wolę siebie lubiącą ludzi
niż siebie kochającą ludzkość”.

(Wisława Szymborska, Możliwości, fragment)

Podmiot liryczny zbiorowy, czyli wypowiadający się w liczbie mnogiej, w imieniu danej zbiorowości lub grupy społecznej, narodowej, czy etnicznej np.

„Nie rzucim ziemi skąd nasz ród!
Nie damy pogrześć mowy.
Polski my naród, polski lud,
Królewski szczep Piastowy.
Nie damy, by nas zgnębił wróg!
Tak nam dopomóż Bóg!
Tak nam dopomóż Bóg!”.

(Maria Konopnicka, Rota, fragment)

Jak rozpoznać podmiot liryczny?

Nie zawsze rozpoznanie podmiotu lirycznego jest łatwe. W zależności od rodzaju liryki podmiot będzie wyrażał się w inny sposób.

W przypadku liryki bezpośredniej podmiot liryczny wyraża się w pierwszej osobie liczby pojedynczej (ja) lub mnogiej (my), np.

„Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim,
Moja droga Orszulo, tym zniknienim swoim.
Pełno nas, a jakoby nikogo nie było:
Jedną maluczką duszą tak wiele ubyło.
Tyś za wszytki mówiła, za wszytki śpiewała,
Wszytkiś w domu kąciki zawżdy pobiegała”.

(Jan Kochanowski, Tren VIII, fragment)

W liryce bezpośredniej można wyróżnić:

  • lirykę osobistą – podmiotem jest autor lub autorka,
  • lirykę roli – podmiot wciela się w postać mityczną lub historyczną,
  • lirykę maski – podmiot wcieka się w postać zwierzęcia, rośliny lub przedmiot.

W liryce pośredniej (sytuacyjnej lub opisowej) podmiot liryczny „chowa się”, najczęściej relacjonuje, opowiada w trzeciej osobie liczby pojedynczej (ona, on, ono), np.

„Brązowozłotym liściem błyszczą się skorusze
głęboko w zagęstwionej Wierchcichej dolinie;
wkoło gładkich uboczy olbrzymie pustynie,
okryte przez pożółkłozłotej trawy plusze”.

(Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Z Kasprowego Wierchu, fragment)

W przypadku liryki inwokacyjnej mamy do czynienia lirycznym „ty”, ma tu miejsce szczególne podkreślenie odbiorcy dzieła. Podmiot liryczny wypowiada się w drugiej osobie liczby pojedynczej (ty), np.

„Litwo, Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie;
Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,
Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie
Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie”.

(Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, fragment)

Podmiot liryczny: synonim

Interpretując lub wypowiadając się o utworze literackim, można używać synonimów określenia „podmiot lityczny” takich jak:

  • liryczne ja/liryczne ty
  • ja liryczne
  • osoba mówiąca
  • osoba wypowiadająca się w wierszu
  • nadawca.

Podmiot liryczny a narrator

W utworach lirycznych (np. hymn, oda, pieśń) osobą mówiącą jest podmiot liryczny.

W utworach epickich (np. powieść, nowela, opowiadanie) osobą mówiącą jest narrator lub narratorka.

Różnica między podmiotem lirycznym a narratorem opiera się na tym, o czym dana osoba mówiąca się wypowiada. Podmiot lityczny wypowiada się o swoich uczuciach, emocjach, przeżyciach, ukazuje swoje wnętrze lub stany psychiczne. Natomiast narrator konstruuje fabułę, tworzy narrację, historię, opowieść.

Zobacz także:

Nasze akcje
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Współpraca reklamowa
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Współpraca reklamowa
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Współpraca reklamowa
Polecamy
Porady
Ile dać na Chrzest?
Święta i uroczystości
Ile dać na chrzest w 2024 roku? (ile od dziadków a ile od chrzestnej, chrzestnego i gości) 
Luiza Słuszniak
wierszyki o wiośnie
Gry i zabawy
Wiersze o wiośnie: piękne utwory znanych poetów i krótkie rymowanki dla dzieci
Ewa Janczak-Cwil
cytaty na komunię
Cytaty i przysłowia
Cytaty na komunię świętą: piękne i mądre, Jana Pawła ll, cytaty z Biblii
Joanna Biegaj
Rocznica Komunii Świętej – prezenty
Święta i uroczystości
Rocznica Komunii świętej – co z tortem i prezentami? I czy udział w rocznicy komunii jest obowiązkowy? 
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
5 dni opieki na dziecko
Prawo i finanse
5 dni opieki nad dzieckiem: od kiedy, ile płatne? Przepisy 2024
Joanna Biegaj
ospa u dziecka a wychodzenie na dwór
Zdrowie
Ospa u dziecka a wychodzenie na dwór: jak długo będziecie w domu? Czy podczas ospy można wychodzić?
Milena Oszczepalińska
chłopiec, dziecko, krzyk, złość
Wychowanie
Agresywne dziecko w przedszkolu: co robić, gdzie zgłosić?
Magdalena Drab
Cytaty na chrzest
Cytaty i przysłowia
Cytaty na chrzest: piękne sentencje i złote myśli z okazji chrzcin
Milena Oszczepalińska
Szkoła w Chmurze: kto może z niej skorzystać?
Edukacja
Szkoła w Chmurze: na czym polega, czy jest legalna i kto może z niej skorzystać?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
jak ubierać niemowlę na spacer wiosną
Pielęgnacja
Jak ubierać niemowlę wiosną: w kwietniu, w maju i przy 20 stopniach [LISTA UBRANEK]
Magdalena Drab
Przedszkolaki powinny się bawić, a nie ciągle uczyć
Edukacja
Przedszkolaki coraz częściej potrafią czytać i pisać, ale mają zaburzenia sensoryczne. Gdzie tkwi błąd?
Milena Oszczepalińska
dziecko ciągle choruje
Zdrowie
Dziecko ciągle choruje: nawracające zapalenie oskrzeli i infekcje gardła [CO ROBIĆ?]
Magdalena Drab
Pełne szpitale RSV
Aktualności
Lekarz mówi wprost: dziecko z RSV i z dusznością umrze, jeśli nie trafi do szpitala
Ewa Janczak-Cwil
wpływ telewizji na rozwój dziecka
Wychowanie
Wpływ telewizji na rozwój dziecka – negatywne i pozytywne skutki oglądania telewizji
Aneta Grinberg
morfologia u dzieci
Zdrowie
Morfologia u dzieci – jak czytać wyniki krwi [NORMY]
Ewa Janczak-Cwil
znieczulenie podpajęczynówkowe
Poród naturalny
Znieczulenie podpajęczynówkowe najczęściej stosowane podczas cesarskiego cięcia [zalety i wady]
Agnieszka Majchrzak
Urlop ojcowski
Prawo i finanse
Urlop ojcowski 2024: ile dni i ile płatny? Dokumenty i wniosek o urlop dla ojca
Magdalena Drab
kiedy wkładać dziecku czapkę
Zdrowie
Kiedy wkładać dziecku czapkę? I czy przewianie uszu to mit? [PEDIATRA WYJAŚNIA]
Małgorzata Wódz

Strefa okazji i inspiracji

REKLAMA