władza rodzicielska
Fotolia
Prawo i finanse

Władza rodzicielska: na czym polega, kiedy ustaje, komu przysługuje po rozwodzie?

Władza rodzicielska przysługuje obu rodzicom, mogą ją jednak stracić lub mieć ograniczone prawa rodzicielskie, jeśli nie wypełniają praw i obowiązków z nią związanych. Przepisy dotyczące władzy rodzicielskiej opisuje Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Władza rodzicielska oznacza sprawowanie opieki przez rodziców (rodzica) nad małoletnim dzieckiem. Wygasa, kiedy dziecko staje się pełnoletnie. Rodzice posiadający pełnię władzy rodzicielskiej mają obowiązek dbania o dobro dziecko, o jego wychowanie, opiekę nad nim i odpowiednie zarządzanie jego majątkiem. Władzę rodzicielską można jednak utracić. Ograniczenie, pozbawienie lub zawieszenie praw rodzicielskich może zostać orzeczone przez sąd, np. po rozwodzie, separacji, unieważnieniu małżeństwa lub w przypadku rażącego zaniedbywania obowiązków przez rodziców lub jednego rodzica.

Na czym polega władza rodzicielska?

Zgodnie z zapisami w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym rodzice wykonujący władzę rodzicielską mają obowiązek sprawowania opieki nad dzieckiem oraz jego majątkiem, a także poszanowania godności i praw dziecka. Muszą postępować zgodnie z dobrem dziecka i interesem społecznym. Czas trwania władzy rodzicielskiej jest ograniczony do momentu osiągnięcia przez dziecko pełnoletności.

Ważne! Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest zobowiązane i uprawnione do jej wykonywania. W istotnych sprawach dotyczących dziecka rodzice podejmują decyzje wspólnie. Jeśli nie mogą dojść do porozumienia, rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Obowiązki rodziców

Mając władzę rodzicielską, rodzice są ustawowymi przedstawicielami dziecka. Zobowiązani są do:

  • troszczenia się o emocjonalny i fizyczny rozwój dziecka,
  • zapewnienia dziecku edukacji odpowiedniej do jego uzdolnień, tak by w przyszłości mogło podjąć pracę,
  • szanowania praw dziecka,
  • zarządzania majątkiem dziecka.
Uwaga! Zarządzanie majątkiem nie obejmuje zarobków dziecka ani przedmiotów, które otrzymało. Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Co to oznacza? Na przykład do zrzeczenia się spadku lub zapisania nieruchomości na nieletnie dziecko potrzebna jest zgoda sądu. W sytuacji, gdy żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka, reprezentuje je kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej

W niektórych sytuacjach władza rodzicielska przysługuje tylko jednemu z rodziców, np. gdy jedno z rodziców nie żyje albo ma ograniczoną władzę rodzicielską, np. w wyniku rozwodu, separacji czy unieważnienia małżeństwa. Sąd powierza wtedy wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając prawa rodzicielskie drugiego do określonych obowiązków i uprawnień.

Ważne! Jeśli podczas sprawy rozwodowej itp. rodzice przedstawią zgodny z dobrem dziecka plan wychowawczy, sąd może pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej

Pozbawienie praw rodzicielskich może być orzeczone w stosunku do jednego lub obojga rodziców, jeśli nie mogą prawidłowo wykonywać władzy rodzicielskiej, np. rażąco zaniedbując obowiązki.

Ważne! Sąd opiekuńczy i inne organy władzy publicznej są zobowiązane udzielać pomocy rodzicom. Każde z rodziców może zwrócić się do sądu opiekuńczego o odebranie dziecka od osoby nieuprawnionej, a nawet zwrócić się do sądu lub innego właściwego organu o zapewnienie dziecku opieki zastępczej.

Jak długo trwa władza rodzicielska?

Władza rodzicielska trwa do momentu osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Może jednak ustać wcześniej, jeśli rodzic:

  • utraci pełną zdolność do czynności prawnych (np. w przypadku ubezwłasnowolnienia),
  • umrze,
  • zostanie pozbawiony władzy rodzicielskiej.

Władza rodzicielska ustaje także w sytuacji zaprzeczenia ojcostwa lub macierzyństwa, a także w wyniku adopcji (władzę rodzicielską tracą rodzice biologiczni).

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012 poz. 788 z późn. zm)

Zobacz też:

Histeria u dziecka – przyczyny, jak reagować?

dziewczynka, dziecko, paszport,
© Gennadiy Poznyakov - Fotolia.com
Prawo i finanse
Wyjazd dziecka za granicę – czy potrzebna jest zgoda obojga rodziców?
Co należy zrobić, by móc wyjechać z dzieckiem za granicę? Czy zawsze wymagana jest zgoda obojga rodziców? Co zrobić, gdy jeden rodzic nie zgadza się na wyjazd dziecka za granicę?

Aby dziecko mogło wyjechać za granicę , musi mieć wyrobiony dokument tożsamości . Może to być tymczasowy dowód osobisty lub paszport. Z tymczasowym dowodem osobistym dziecko może przekraczać granice państw Unii Europejskiej , państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego i państw, które zawarły umowy ze Wspólnotą Europejską stosowne umowy (Islandia, Lichtenstein, Norwegia, Szwajcaria). W pozostałych przypadkach wymagany jest paszport . Aby wyrobić dziecku jakikolwiek dokument tożsamości, potrzebna jest zgoda obojga rodziców (o ile żadne z nich nie ma ograniczonej władzy rodzicielskiej) lub opiekunów prawnych. Zgoda obojga rodziców lub opiekunów prawnych jest wymaga przy składaniu wniosku o dokument tożsamości, np. paszportu dla dziecka (natomiast przy odbiorze paszportu może być już tylko jeden rodzic). I nie ma znaczenia to, czy chodzi o wyjazd na stałe, czy tylko na określony czas (np. wakacje). Oczywiście istnieją wyjątki od tej reguły. Zgoda jednego rodzica jest wystarczająca, gdy: jedno z rodziców nie żyje; jedno z rodziców jest pozbawione władzy rodzicielskiej lub ma tę władzę ograniczoną i jej zakres nie obejmuje podejmowanie decyzji w kwestii wyjazdów dziecka za granicę; ojcostwo nie zostało ustalone . Przykład Jeśli rodzice dziecka są małżeństwem, ale ojcu władza rodzicielska została ograniczona przez sąd rodzinny i przysługuje mu jedynie prawo do kontaktów z dzieckiem, to w takiej  sytuacji   matka może samodzielnie decydować o wyjeździe z dzieckiem za granicę. Jeśli rodzic sam wyjeżdża z dzieckiem za granicę , powinien mieć przy sobie zgodę na taki wyjazd wyrażoną przez drugiego rodzica. Najlepiej byłoby, gdyby taka zgoda miała formę aktu notarialnego. Zabezpiecza ona rodzica przed zarzutem o uprowadzenie dziecka za granicę, w przypadku konfliktu między rodzicami czy wycofania zgody przez drugiego rodzica na wyjazd...

pozbawienie praw rodzicielskich
Adobe Stock
Prawo i finanse
Ograniczenie praw rodzicielskich: po rozwodzie, z urzędu, wniosek
Ograniczenie praw rodzicielskich to odebranie praw do decydowania o niektórych sprawach dotyczących dziecka. Orzeka o tym sąd m.in. na wniosek rodzica lub z urzędu.

Ograniczenie praw rodzicielskich orzekane jest przez sąd rodzinny, kiedy rodzice niepełnoletniego dziecka nie zgadzają się ze sobą w ważnych sprawach go dotyczących. Może się tak stać w wyniku rozwodu, jeśli rodzice nie przygotują wspólnego planu wychowawczego lub na wniosek jednego z rodziców, kiedy dobro dziecka jest zagrożone. Sąd może ograniczyć władzę rodzicielską także z urzędu, jeśli uzna, że dziecku dzieje się krzywda. Sytuacje, w których sąd może ograniczyć prawa rodzicielskie jednemu lub obojgu rodziców wymienione są w art. 107 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego. Ograniczenie praw rodzicielskich w wyniku rozwodu Rozwód lub formalna separacja nie oznaczają automatycznie ograniczenia praw rodzicielskich jednego z rodziców. Sąd może zdecydować o takim rozwiązaniu i przyznać pełne prawa temu rodzicowi, który zapewni dziecku najlepsze warunki do życia. Orzeczenie o niepełnej władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców dokładnie określa, jakie decyzje może podejmować rodzic, którego prawa zostały ograniczone. Nie może on na przykład zarządzać majątkiem dziecka. Przeczytaj więcej: Rozwód a dzieci - formalności i dokumenty, skutki, wiek dziecka w momencie rozwodu Ważne! Zgodnie z nowelizacją ustawy z dnia 25 lutego 1964 r . Kodeks rodzinny i opiekuńczy od pewnego czasu sąd podczas orzekania rozwodu lub separacji skłania się ku pozostawianiu pełnej władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom. Muszą jednak dojść do porozumienia w kwestiach dotyczących opieki nad dzieckiem, jego edukacji, zdrowia, wakacji i kontaktów. W tym celu rodzice spisują plan wychowawczy , który przedstawiają przed sądem. Ograniczenie władzy rodzicielskiej z urzędu Jeśli rodzice nie radzą sobie z wychowaniem i opieką nad dzieckiem, sąd może ograniczyć ich prawa rodzicielskie, skierować rodziców na terapię rodzinną lub do specjalnych miejsc, które oferują edukację i wsparcie...

Dziecko na huśtawce, rozwód, władza rodzicielska
© drx - Fotolia.com
Prawo i finanse
Władza rodzicielska po rozwodzie – kto rozstrzyga w tej sprawie?
Kto rozstrzyga o władzy rodzicielskiej po rozwodzie? Czy władza rodzicielska może przysługiwać obojgu rodzicom? Na czym polega ograniczenie władzy rodzicielskiej? O czym jeszcze może orzekać sąd podczas postępowania rozwodowego?

Określenie praw i obowiązków rodziców wobec małoletniego dziecka należy do podstawowych obowiązków sądu orzekającego rozwód. Sąd w orzeczeniu rozwodowym zobowiązany jest m.in. do rozstrzygnięcia, czy władza rodzicielska nad dzieckiem będzie przysługiwała obojgu rodzicom, czy tylko jednemu z nich, czy też władza rodzicielska będzie w jakimś zakresie ograniczona. Orzeczenie o władzy rodzicielskiej Istotnym zagadnieniem w kontekście praw ojca do dziecka w przypadku rozwodu jest rozstrzygnięcie sądu o władzy rodzicielskiej. Orzeczenie w tym zakresie jest obligatoryjną częścią wyroku rozwodowego. W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga również o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków, o kontaktach rodziców z dzieckiem oraz o wysokości ponoszonych kosztów utrzymania i wychowania dziecka przez każdego z małżonków. Sąd może uwzględnić porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. A zatem może on pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom na ich zgodny wniosek, jeżeli przedstawili porozumienie i jest zasadne oczekiwanie, że będą współdziałać w sprawach dziecka. Możliwe jest również powierzenie przez sąd wykonywania władzy rodzicielskiej tylko jednemu z rodziców z jednoczesnym ograniczeniem władzy rodzicielskiej drugiego rodzica do określonych praw i obowiązków względem dziecka . Sąd w przyznaniu tych praw bierze pod uwagę szereg czynników, m.in. środowisko, w jakim dziecko będzie się wychowywało, poziom życia, jaki rodzic będzie w stanie mu zapewnić, czy też czas poświęcony na wychowanie. Przy czym sądy w ogromnej większości przyznają pełnię praw rodzicielskich matkom; mimo że obowiązujące prawo nie narzuca, że to matka automatycznie ma otrzymać opiekę nad dzieckiem , zwykle (nawet...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
Miasteczko Zmysłów 2
Małe dziecko
Odwiedź Miasteczko Zmysłów i poznaj jego atrakcje!
Partner
KINDER Niespodzianka WSCW
Rozwój dziecka
Poznaj świat emocji dziecka! Ruszyła akcja Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem
Partner
mata na piknik
Pielęgnacja
Jedziecie na piknik? Oto 6 wskazówek, dzięki którym się uda!
Partner
Polecamy
Porady
jak ubierać noworodka latem
Noworodek
Jak ubierać noworodka latem, żeby go nie przegrzać?
Małgorzata Wódz
Nowe urlopy dla rodziców
Prawo i finanse
Nowe urlopy dla rodziców w 2022 roku: od kiedy więcej dni wolnych?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Rabarbar w ciąży
Dieta w ciąży
Czy w ciąży można jeść rabarbar? Tak, ale trzeba pamiętać o jednej rzeczy
Luiza Słuszniak
imiona unisex
Imiona
Imiona unisex – jak nazwać dziecko bez wskazywania na płeć? 168 propozycji!
Ewa Janczak-Cwil
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży
Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem
Ewa Janczak-Cwil
bon turystyczny do kiedy
Aktualności
Bon turystyczny 2022 – ważność bonu. Do kiedy można wykorzystać?
Małgorzata Wódz
zapłodnienie
Starania o dziecko
Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia
Magdalena Drab
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu
Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?
Joanna Biegaj
wyprawka noworodka
Niemowlę
Wyprawka dla noworodka na lato: ubranka i rzeczy do szpitala [LISTA ZAKUPÓW]
Małgorzata Wódz
uczulenie na jad pszczeli / uczulenie na jad osy
Zdrowie
Uczulenie na jad pszczeli i jad osy: objawy, co robić i jak przebiega leczenie
Katarzyna Pinkosz
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania
Dieta w ciąży
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania 
Luiza Słuszniak
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
domowe sposoby na komary
Aktualności
Domowe sposoby na komary: co robić, żeby komary nie gryzły?
Joanna Biegaj
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży
Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?
Ewa Cwil
plan porodu
Lekcja 2
Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku
Małgorzata Wódz
pozytywny test ciążowy
Ciąża
Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?
Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży
Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?
Małgorzata Wódz