Wyniki
Laureaci
ziajka krr
Wyniki
Nivea Klub Rodzica Recenzenta
Wyniki
nivea baby 2w1 krr
Wyniki
Pampers KRR
Wyniki
Wyniki
Wyniki
Wyniki
niepożądane odczyny poszczepienne
Adobe Stock
O szczepieniach

Niepożądane odczyny poszczepienne [NOP] – uboczna reakcja organizmu na szczepionkę

Niepożądane odczyny poszczepienne (NOP) to niepożądana reakcja organizmu na otrzymaną szczepionkę. W zdecydowanej większości są to łagodne przypadki, w postaci zaczerwienia, opuchlizny, obrzęku w miejscu ukłucia. Może wystąpić także poważniejsza reakcja: omdlenie lub bardzo wysoka gorączka. Bardzo poważne NOP, np. w postaci poszczepiennego zapalenia opon mózgowych, zdarzają się bardzo rzadko, raz na setki tysięcy szczepień. W Polsce prowadzi się rejestrację przypadków NOP.

Zdarza się, że rodzice odmawiają szczepień, gdyż boją się niepożądanych odczynów poszczepiennych. W bardzo potocznej opinii są one utożsamiane z poważnymi powikłaniami, zagrażającymi zdrowiu dziecka. To w żaden sposób nie odpowiada stanowi faktycznemu opartemu na wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Wyjaśniamy co to są NOP, jak je odróżnić od zwykłej reakcji po szczepieniu, a także, kiedy są niebezpieczne i co wtedy robić.

Niepożądane odczyny poszczepienne:

 

Co to są niepożądane odczyny poszczepienne (NOP)?

Niepożądane odczyny poszczepienne (NOP od ang. adverse event following immunization – AEFI) to reakcje organizmu, które mogą pojawić się po każdym szczepieniu. Mogą być one spowodowane samą szczepionką, niewłaściwym jej podaniem lub nietypową reakcją układu odpornościowego dziecka, której wcześniej nie da się przewidzieć. Ale zaliczamy do nich także przypadkowo występujące objawy zaburzenia zdrowia występujące w tym samym czasie co szczepienie.

Za niepożądany odczyn poszczepienny może być uznana każda reakcja organizmu, która pojawi się w czasie do 4 tygodni od podania szczepionki, a w przypadku szczepionki przeciw gruźlicy (BCG) – w ciągu 12 miesięcy od jej podania.

W przypadku znakomitej większości szczepień nie występują żadne działania uboczne, a jeśli się pojawią jakieś niepożądane objawy poszczepienne, utrzymują się do 3-4 dni, są lekkie i przemijające. Zdarza się, że reakcja występująca po szczepieniu nie jest niepożądanym odczynem poszczepiennym, tylko zwykłą fizjologiczną reakcją po szczepieniu, która ma prawo się wydarzyć. Dobrym przykładem jest zmiana w postaci grudki, a potem strupka w miejscu podania szczepionki BCG. Może się utrzymywać nawet przez kilka miesięcy i jest prawidłową odpowiedzią na szczepienie.

Niepożądane odczyny poszczepienne można podzielić na odczyny łagodne, poważne oraz ciężkie, które potencjalnie mogą nawet zagrażać życiu.

Prawidłowo przeprowadzony wywiad lekarski przed podaniem szczepionki, jak i badanie dziecka, zmniejszają ryzyko wystąpienia odczynów poszczepiennych. Rodzic przed szczepieniem powinien zostać poinformowany przez lekarza o możliwości wystąpienia reakcji po szczepieniu i o tym, jak jej zapobiec.

Programem Szczepień Ochronnych objętych jest w Polsce ok. 7-8 mln dzieci i młodzieży. Przy szczepionkach stosowanych w Polsce jeden NOP występuje przeciętnie raz na 10 tys. szczepień. Najczęściej ma postać łagodną. W 2018 roku zgłoszono 3,5 tys. NOP, z czego 80 proc. stanowiły odczyny łagodne.

Niepożądane odczyny poszczepienne – łagodne objawy

Światowa Organizacja zdrowia i Brighton Collaboration (organizacja międzynarodowa ze Szwajcarii) zdefiniowały stany, które trzeba uznać za NOP.

Niepożądany odczyn poszczepienny można podejrzewać, gdy w miejscu szczepienia występują duże odczyny miejscowe,  zaczerwienienie, opuchlizna, obrzęk. Czasem dotyczy ono całego ramienia lub całej nóżki, w którą dziecko zostało zaszczepione. To może być miejscowy NOP. Najczęstsze odczyny poszczepienne to pojawiające się w miejscu ukłucia:


Znacznie rzadziej są to: gorączka (ok. 38 stopni Celsjusza), drażliwość, apatia, niepokój, płacz.

Niepożądane odczyny poszczepienne – poważne objawy

Po szczepieniach, w bardzo rzadkich przypadkach, może dojść do poważnych odczynów poszczepiennych. Są to:

  • omdlenie lub zaburzenia przytomności,
  • bąble pokrzywkowe lub uogólnione zaczerwienienie skóry,
  • kłopoty z oddychaniem – pojawiają się w ciągu 30 minut po szczepieniu, świadczą o ciężkiej, natychmiastowej reakcji uczuleniowej,
  • wysoka gorączka (powyżej 40 st. C) w ciągu 2 dni po szczepieniu,
  • trudny do uspokojenia płacz (krzyk) trwający co najmniej 3 godziny w ciągu 2 dni po szczepieniu,
  • znacznie zmniejszone napięcie mięśni (dziecko staje się wiotkie),
  • utrudniony kontakt z dzieckiem lub bladość skóry (w ciągu 2 dni po szczepieniu),
  • drgawki (w ciągu 2 dni po szczepieniu),
  • zaburzenia przytomności lub wyraźna, niepokojąca zmiana zachowania dziecka (apatia, brak kontaktu),
  • krew w stolcu lub wymioty zawierające żółć w ciągu miesiąca (a zwłaszcza w ciągu 7 dni) po podaniu szczepionki doustnej.


Bardzo rzadko mogą wystąpić inne niepożądane odczyny poszczepienne, takie jak poszczepienne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, wstrząs anafilaktyczny.

Ciężkie NOP występują niezwykle rzadko i wynoszą ok. 0,1 proc. w odniesieniu do zgłoszonych NOP w danym roku. Ciężki odczyn poszczepienny, jakim jest wstrząs anafilaktyczny, występuje u 1-3 osób na jeden milion podanych dawek szczepionki. W ciągu ostatnich 20 lat w Polsce nie zanotowano zgonu, który mógłby mieć związek z podaniem szczepionki.

NOP po MMR

Po podaniu szczepionki MMR (przeciwko odrze, śwince i różyczce) może wystąpić na ciele dziecka wysypka. Powinna ustąpić po maksymalnie 2 tygodniach i nie wymaga leczenia. Reakcje miejscowe po podaniu szczepionki MMR występują raz na 10 podanych dawek.

Po szczepionce MMR mogą także wystąpić drgawki gorączkowe, w okresie 5-14 dni od podania dawki. Częstotliwość występowania oceniana jest na jeden epizod na 3-4 tys. zaszczepionych dzieci.

NOP – co robić?

Jeżeli podejrzewamy u dziecka wystąpienie NOP trzeba jak najszybciej powiedzieć o tym lekarzowi, a jeżeli jest taka potrzeba, wezwać pogotowie. Lekarz, po zbadaniu dziecka, w odpowiedni sposób zareaguje. Jeżeli będzie podejrzewać odczyn poszczepienny, to oprócz pomocy dziecku, wypełni formularz zgłoszenia NOP i przekaże go do sanepidu.

Aby uśmierzyć ból w miejscu ukłucia, warto zrobić okład z roztworu sody oczyszczonej (łyżeczka sody na pół szklanki letniej wody). Nasączaj okład co pewien czas. Jeżeli wystąpi gorączka przekraczająca 38 stopni, podaj dziecku lek przeciwgorączkowy. Zwykle takie objawy, jak zaczerwienienie, bolesność, płacz, trwają zaledwie kilka godzin (maksymalnie 24-48 godzin). O każdym takim objawie poinformuj lekarza przy najbliższej wizycie. Może to mieć znacznie przy kolejnym szczepieniu.

NOP może wystąpić po każdym rodzaju szczepionek: monowalentnych i skojarzonych. Liczba antygenów zawartych w szczepionce nie jest czynnikiem ryzyka występowania NOP-ów.

Sposób postępowania z przypadku wystąpienia NOP:

 

Objawy Postępowanie Kiedy do lekarza
zaczerwienienie, obrzęk, ból w miejscu ukłucia ustępują po 3-4 dniach
można podać lek przeciwbólowy, zrobić okład z sody, trzeba o tym poinformować lekarza przy następnej wizycie
jeżeli odczyn miejscowy przekracza 5 cm, obejmuje sąsiednie stawy i zaburza ruchomość kończyny, pojawił się ropień
gorączka, ok. 38 stopni Celsjusza w ciągu 48 godzin po szczepieniu
podanie dziecku leku przeciwgorączkowego (paracetamol, ibuprofen), pojenie, chłodne okłady
gorączka utrzymuje się ponad 3 dni, wystąpiły niepokojące objawy: senność, apatia, płaczliwość, wymioty, drgawki
nudności, wymioty, biegunka


nawadnianie dziecka częstymi, ale małymi porcjami płynów,
objawy nie ustępują i pojawiły się symptomy odwodnienia (płacz bez łez, wyschnięte wargi, skąpa ilość moczu) lub senność, wysoka gorączka
inne niepokojące objawy – senność, drażliwość, brak apetytu, ból głowy
obserwujemy dziecko, objawy powinny ustąpić samoistnie, zgłaszamy je przy następnej wizycie lekarskiej
trzeba pilnie skontaktować się z lekarzem, jeżeli senność dziecka jest nadmierna, jest utrudniony z nim kontakt

Zgłaszanie odczynów poszczepiennych

Monitorowanie niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP) jest kluczowym narzędziem służącym ocenie bezpieczeństwa szczepionek stosowanych w kraju. W Polsce od ponad 20 lat jest obowiązek zgłaszania przypadków wystąpienia NOP do Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych.

Są one następnie przesyłane do Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny. Jeżeli badania potwierdzą szkodliwość szczepionki, PZH występuje o wycofanie z obrotu danej serii szczepionki.

Zapobieganie niepożądanym odczynom poszczepiennym

Dziecko przed szczepieniem powinno być zawsze dokładnie zbadane przez lekarza. Pediatra powinien zwrócić uwagę, czy u dziecka nie występują objawy infekcji. Nie powinno się szczepić dziecka, jeżeli:

  • jest chore,
  • ma gorączkę,
  • kaszel,
  • katar,
  • zachowuje się inaczej niż zwykle.


Ważny jest także wywiad z rodzicami. Istotne są informacje dotyczące rozwoju dziecka i historia jego zdrowia, np. czy w przeszłości dziecko nie miało drgawek, problemów neurologicznych lub innych niepożądanych objawów.

Lekarz powinien przeprowadzić z rodzicami wywiad alergiczny, sprawdzając, czy dziecko nie jest na nic uczulone. Dopiero po tak dokładnym badaniu można podjąć decyzję, czy można szczepić dziecko, czy nie.

NOP – przeczytaj ulotkę

Szczepionki, które dostają dzieci, są bardzo dokładnie badane, zanim znajdą się w aptekach i w czasie, gdy są używane. Nie każda szczepionka jest jednak dobra dla każdego dziecka. Dlatego przed zaszczepieniem warto dokładnie przeczytać ulotkę dołączoną do preparatu.

Znajdziemy w niej informację, o tym, jakie są przeciwwskazania do szczepienia: trzeba sprawdzić, czy u naszego dziecka nie występują żadne z nich. Jeżeli mamy wątpliwości, porozmawiajmy na ten temat z pediatrą. Dopiero potem podejmijmy decyzję o szczepieniu.

W ulotce znajdziemy też informacje o możliwych odczynach poszczepiennych.

Tiomersal jest alergenem, który może powodować reakcje skórne, ale występują one bardzo rzadko. Od ponad 13 lat w Polsce obowiązuje zalecenie, aby w ulotce dołączonej do każdej szczepionki, która zawiera tiomersal umieszczona była informacja o możliwości wystąpienia reakcji uczuleniowej.

Zobacz także:

      

Szczepienia zalecane [Wirtualne Warsztaty]

kleszczowe zapalenie mózgu
AdobeStock
Zdrowie
Kleszczowe zapalenie mózgu: jakie są objawy i kiedy podać szczepionkę
Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to jedna z chorób wywoływanych przez kleszcze. Jak na razie jedyna, przed którą można się zaszczepić. Objawy choroby często przypominają grypę lub przeziębienie. Zarazić dziecko może nawet niemal niewidoczna larwa kleszcza.

Źródłem zakażenia kleszczowym zapaleniem mózgu nie musi być dorosły kleszcz, zakaża też nimfa lub maleńka larwa kleszcza. Co roku w Polsce na kleszczowe zapalenie mózgu choruje od 50 do 250 osób, najwięcej w rejonach północno-wschodniej Polski. Wśród zarażonych są zarówno dzieci, jak i dorośli. Najlepszym sposobem zapobiegania chorobie jest szczepienie. Spis treści: Kleszczowe zapalenie mózgu – objawy Powikłania kleszczowego zapalenia mózgu Kleszczowe zapalenie mózgu – szczepionka Kleszczowe zapalenie mózgu – cena szczepionki Kleszczowe zapalenie mózgu a borelioza Kleszczowe zapalenie mózgu – objawy Kleszczowe zapalenie mózgu nie zawsze ma ciężki przebieg – to, dlaczego niektórzy mali i duzi pacjenci nie mają objawów mimo zakażenia, a inni przechodzą KZM ciężko lub nawet umierają, nadal jest zagadką dla naukowców. Choroba wylęga się w ciągu 7-14 dni od czasu, gdy dziecko ugryzie kleszcz. Pierwotne zakażenie zwykle przebiega bezobjawowo lub objawy przypominają grypę (gorączka, bóle głowy, mięśni, katar, kaszel, nudności, wymioty). Jeśli nie dochodzi do zajęcia układu nerwowego, dziecko zdrowieje. Gdy wirusy przedostaną się do układu nerwowego, po kilku dniach rozwija się druga faza choroby. Dziecko może wtedy mieć: wysoką gorączkę (ok. 40 st. C), silne bóle głowy , światłowstręt, oczopląs, drgawki, podwójne widzenie, niedosłuch , spadek ciśnienia krwi, zaburzenia i utratę świadomości, sztywność karku. W przebiegu kleszczowego zapalenia mózgu może dojść do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenia mózgu. Powikłania kleszczowego zapalenia mózgu Skutkami kleszczowego zapalenia mózgu mogą być: trwałe niedowłady i objawy neurologiczne, uszkodzenie nerwów, uszkodzenie słuchu, nadmierna drażliwość, agresja wobec...

wzw a
Adobe Stock
Zdrowie
WZW A: objawy i przebieg żółtaczki typu A u dzieci, dostępne szczepionki
WZW A to wirusowe zapalenie wątroby typu A wywoływane przez wirusa przenoszonego drogą pokarmową. U dzieci poniżej szóstego roku życia występują najczęściej zakażenia bezobjawowe lub skąpo objawowe.

WZW A, zwane też żółtaczką typu A lub pokarmową, może przydarzyć się każdemu – dziecku i osobie dorosłej. W ciągu ostatnich lat w Polsce wzrasta liczba osób zakażonych wirusowym zapaleniem wątroby typu A, którego przyczyną jest wirus HAV ( Hepatitis A Virus ). Do zakażenia może dojść podczas bezpośredniego kontaktu z osobą zakażoną, po wypiciu skażonej wirusem wody, po spożyciu zakażonej żywności. Spis treści: Objawy żółtaczki typu A Żółtaczka typu A – jak można się zarazić Kiedy szczepić dziecko przeciw WZW A WZW A szczepionka – nazwy preparatów NOP po szczepionce przeciw WZW A Objawy żółtaczki typu A Zakażenie WZW A może przebiegać bezobjawowo, z objawami łagodnymi lub cięższymi. U dzieci do 5. roku życia 50-90 proc. zakażeń WZW A  przebiega bezobjawowo lub z łagodnymi objawami . Cięższy i dłuższy przebieg WZW A obserwuje się u starszych dzieci, młodzieży i dorosłych. Objawy żółtaczki typu A: osłabienie brak apetytu mdłości wymioty bóle brzucha brak apetytu gorączka ból gardła ciemny mocz odbarwiony stolec zażółcenie i swędzenie skóry. Objawy zakażenia utrzymują się od kilku tygodni do kilku miesięcy. Ryzyko wystąpienia ciężkiego przebiegu WZW A wzrasta z wiekiem chorego. Powikłaniami po zakażeniu może być żółtaczka mechaniczna, autoimmunologiczne zapalenie wątroby. Żółtaczka typu A – jak można się zarazić WZW A to tzw. choroba brudnych rąk . Zakażeniu wirusem HAV sprzyjają złe warunki sanitarne i brudne ręce . Do zakażenia u dzieci najczęściej dochodzi poprzez: kontakt z osobą zakażoną zjedzenie skażonego pokarmu (np. nieumytych owoców) wypicie skażonego napoju, np. wody. Dzieci w żłobkach i przedszkolach często zapominają o myciu rąk (zwłaszcza po skorzystaniu z toalety), dzielą się...

meningokoki
Adobe Stock
Zdrowie
Meningokoki – zakażenie śmiertelnie niebezpieczne dla małych dzieci
Meningokoki to bakterie wywołujące bardzo niebezpieczną dla zdrowia i życia inwazyjną chorobę meningokokową. Sygnałem zakażenia meningokokami może być gorączka, wymioty i biegunka. Nierozpoznane na czas może błyskawicznie, w ciągu kilku godzin, przekształcić się w sepsę. Najskuteczniejszym sposobem obrony przed meningokokami jest szczepienie.

Meningokoki są najbardziej niebezpieczne dla dzieci w wieku od 3 miesięcy do 5 lat. Do zakażenia dochodzi często także wśród nastolatków, między 11. a 19. rokiem życia. Najwięcej zachorowań notuje się w pierwszych miesiącach roku. To podstępna choroba, gdyż z początku przypomina zwykłe przeziębienie. Zakażenie meningokokowe może mieć bardzo dramatyczny przebieg i w krótkim czasie doprowadzić do zagrożenia życia. Jak niebezpieczne dla dziecka są meningokoki i w jaki sposób chronić się przed nimi, wyjaśnia epidemiolog, dr n.med. Paweł Grzesiowski. Spis treści: Co to są meningokoki? Objawy zakażenia meningokokami Wysypka meningokokowa Meningokoki – leczenie Meningokoki – powikłania po zakażeniu Zapobieganie zakażeniom meningokokami Szczepienia przeciw meningokokom Meningokoki szczepionka – skutki uboczne Co to są meningokoki Meningokoki to bakterie – dwoinki zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (z łac. Neisseria meningitidis ). Mogą być obecne w nosie i gardle osób zdrowych (tzw. nosicieli), nie powodując żadnych dolegliwości ani choroby. Ciężkie zakażenie meningokokami wywołuje inwazyjną chorobę meningokokową , która najczęściej przebiega jako: sepsa meningokokowa , meningokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych . Naukowcy wyodrębnili dwanaście grup serologicznych meningokoków (A, B, C, 29E, H, I, K, L, W135, X, Y i Z). W Polsce inwazyjną chorobę meningokokową wywołują meningokoki serogrup B i C. Do zakażenia meningokokami dochodzi na skutek: kontaktu podatnej osoby z bezobjawowym nosicielem lub chorą osobą, drogą kropelkową – kichanie, kaszel, pocałunek, korzystanie z tych samych naczyń i sztućców. Zachorowania spowodowane meningokokami nie zdarzają się często, gdyż bakterie te występują rzadko. Jeżeli jednak dojdzie do infekcji, może...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Partner
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Partner
Polecamy
Porady
Bon turystyczny przedłużenie
Aktualności
Bon turystyczny przedłużony: będzie obowiązywał również w sezonie zimowym 
Joanna Biegaj
Opieka na dziecko 2 dni
Prawo i finanse
2 dni opieki na dziecko: kiedy zgłaszać pracodawcy urlop opiekuńczy
Milena Oszczepalińska
życzenia na dzień chłopaka
Aktualności
Życzenia na Dzień Chłopaka: rymowanki, wierszyki, mądre cytaty
Joanna Biegaj
Ile trwa katar u dziecka
Zdrowie
Ile trwa katar u dziecka: katar wirusowy i bakteryjny. Ile trwa nieleczony katar?
Ewa Janczak-Cwil
Imiona aniołów: lista anielskich imion dla chłopców i dziewczynek
Aktualności
Imiona aniołów: lista anielskich imion dla dziewczynek i chłopców
Luiza Słuszniak
Pomysły na Dzień Chłopaka w szkole
Aktualności
Pomysły na Dzień Chłopaka w szkole: jak zorganizować obchody, jakie prezenty przygotować?
Joanna Biegaj
Ciasto na dzień chłopaka z kremem i owocami
Przepisy
Ciasto na Dzień Chłopaka: przepis. Spraw pyszną niespodziankę!
Adrianna Trusiuk
Dzień chłopaka i Dzień mężczyzny: czy to samo święto?
Święta i uroczystości
Dzień Chłopaka i Dzień Mężczyzny: czy to jest to samo święto?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
Zabawy na Dzień Chłopaka: fajne i śmieszne aktywności dla dzieci
Gry i zabawy
Zabawy na Dzień Chłopaka: fajne i śmieszne gry i zabawy dla dzieci
Sylwia Arlak
Urlop ojcowski
Prawo i finanse
Urlop ojcowski 2022: ile dni, ile płatny, wniosek, dokumenty
Magdalena Drab
upoważnienie do odbioru dziecka ze szkoły
Edukacja
Jak napisać upoważnienie do odbioru dziecka ze szkoły [WZÓR]
Joanna Biegaj
gęsty katar u dziecka
Zdrowie
Gęsty katar u dziecka – jak szybko się go pozbyć?
Ewa Janczak-Cwil
pielęgnacja niemowlaka
Aktualności
Najważniejsze zasady pielęgnacji niemowlaka (rady położnej)
Joanna Biegaj
upoważnienie do odbioru dziecka z przedszkola
Edukacja
Upoważnienie do odbioru dziecka z przedszkola: jak je napisać, kto może zostać upoważniony? 
Joanna Biegaj
skierowanie do lekarza
Zdrowie
Do jakiego specjalisty potrzebne jest skierowanie?
Magdalena Drab
Kaszka kukurydziana
Dieta
Kaszka kukurydziana dla niemowlaka – jak zrobić i od kiedy warto ją podać? [PRZEPIS]
Adrianna Trusiuk
Najlepsze książki dla 5-latka
Wychowanie
Książki dla 5-latków. Jakie wybrać, by zachwycić dziecko?
Luiza Słuszniak
wierszyk dla nauczyciela przedszkola
Przedszkolak
Wierszyk dla nauczyciela przedszkola: propozycje, które sprawdzą się też jako życzenia
Joanna Biegaj