krztusiec u dzieci
Adobe Stock
Zdrowie

Krztusiec u dzieci: objawy, powikłania, szczepienie

Krztusiec u dzieci może mieć szczególnie ciężki przebieg. Nie dość, że krztusiec (inaczej: koklusz) jest dla najmłodszych bardzo wyczerpujący, to jeszcze może przyczynić się do powstania groźnych dla zdrowia i życia powikłań.
dr Paweł Grzesiowski
dr Paweł Grzesiowski
Konsultacja merytoryczna

Krztusiec u dzieci w ostatnich latach coraz częściej powraca. Jest to skutek działania rodziców, którzy unikają podawania szczepionek dzieciom. Szczególnie ciężki przebieg krztusiec ma u niemowląt i małych dzieci. U dorosłych często pozostaje nierozpoznany, gdyż bywa mylony z innymi chorobami (np. zapalenie płuc). Dziecko zakaża się krztuścem najczęściej od osoby dorosłej, ale zdarzają się też zakażenia w obrębie grup żłobkowych lub przedszkolnych.

Spis treści:

Czy szczepionki 5w1, 6w1 są bezpieczne?

Co to jest krztusiec?

Krztusiec (inaczej koklusz) to choroba zakaźna, a jej przyczyną są bakterie, tzw. pałeczki krztuśca. Choroba jest bardzo zaraźliwa: 90 proc. osób, które nie są uodpornione, zakaża się krztuścem w wyniku kontaktu z chorą osobą. Kokluszem można się zakazić w każdym wieku. 

Krztusiec u dzieci – objawy

Okres wylęgania choroby wynosi od 6 do 20 dni. Bakterie, po przedostaniu się do organizmu, wnikają do tkanek. Wydzielają toksynę, która niszczy nabłonek dróg oddechowych. Dostaje się też do układu nerwowego i może uszkodzić mózg. 

Początkowo objawy krztuśca przypominają zwykłą infekcję. Dziecko ma:

  • katar,
  • ból gardła,
  • czasem gorączkę.
     

W tej fazie choroby krztusiec zwykle nie jest rozpoznawany (a jednocześnie jest to faza najbardziej zakaźna). Po ok. 7-14 dniach do objawów dołącza silny kaszel (często pojawia się w nocy). Jest on bardzo charakterystyczny, gdyż przypomina „pianie koguta’’. Napady kaszlu mogą trwać wiele minut, prowadząc do wymiotów i osłabienia dziecka. W kolejnych tygodniach napady kaszlu stopniowo ustępują. Choroba może trwać nawet trzy miesiące.

Krztusiec u niemowlaka – objawy

Objawy krztuśca u niemowląt są takie same jak u starszych dzieci. Jednak niemowlę nie powie, że boli je gardło i źle się czuje. Dlatego początkowo, zanim pojawi się uporczywy kaszel i jego niepohamowane napady, niemowlę jest marudne, ma zatkany nos, katar i podwyższoną temperaturę ciała lub gorączkę. Gdy pojawi się męczący kaszel, który często u niemowląt może wywoływać wymioty i ulewania, chorobę łatwiej już zdiagnozować. Uwaga! Dzieci poniżej 3. miesiąca życia nie mają przy krztuścu „piejącego’’ kaszlu, a noworodki wcale nie potrafią kasłać.

Czasami zamiast kaszlu u niemowlęcia pojawiają się:

  • kichanie,
  • łzawienie,
  • gwałtowne ruchy rączkami i nóżkami,
  • napady utrudnionego oddechu albo bezdech.


Bezdech u niemowlęcia może być jedynym objawem krztuśca i jednocześnie przyczyną zgonu.

Krztusiec u dzieci szczepionych

Zdarza się, że mimo szczepienia dziecko zachoruje na koklusz. Badania opublikowane w 2017 roku pokazały, że choć szczepionka nie chroni w 100 proc. przed zachorowaniem, to jednak łagodzi przebieg choroby:

  • ryzyko wystąpienia wymiotów po napadzie kaszlu w przypadku krztuśca u dzieci szczepionych spada o 30 proc.,
  • ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i hospitalizacji spada aż o 60 proc.

Powikłania po krztuścu u dzieci

U 6 na 100 chorych dzieci występują powikłania po krztuścu (zwykle u niemowląt poniżej 6. miesiąca życia).
Najczęstsze powikłania to:

  • bezdech,
  • niedotlenienie,
  • sinica,
  • wymioty,
  • bóle brzucha,
  • drgawki,
  • powstawanie przepuklin, np. przepukliny pępkowej,
  • pękanie naczyń krwionośnych w oku i na twarzy,
  • wyniszczenie organizmu (wskutek wymiotów).
     

Powikłana powstają w wyniku nadmiernego wysiłku mięśni zaangażowanych w kaszel. Może też dojść do powikłań zagrażających życiu i wymagających hospitalizacji: zapalenia płuc, uszkodzenia mózgu spowodowanego niedotlenieniem (do tego typu powikłań dochodzi u 8-80 na 100 000 chorych dzieci w czasie napadowego kaszlu).

Jak szczepić dziecko przeciw krztuścowi?

Szczepionka przeciw krztuścowi zawsze jest podawana w jednym wstrzyknięciu jako szczepionka przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (DTP). Szczepionka DTP zawiera pełnokomórkowy składnik krztuśca (tzw. DTwP) lub bezkomórkowy składnik krztuśca (tzw. DTaP). Szczepionka przeciw krztuścowi należy do kalendarza szczepień obowiązkowych dla dzieci i nastolatków.

Odporność na krztusiec po szczepieniu maleje z czasem, dlatego szczepienie trzeba powtarzać. Szczepionkę przeciw krztuścowi podaje się dzieciom w wieku:
2, 3-4 i 5 miesięcy (DTP lub DTaP)
16-18 miesięcy (DTP lub DTaP) 
 6 lat (DTaP)
14 lat (DTaP).

Zaleca się także ponowne szczepienie w 19. roku życia, a później (u dorosłych) co 10 lat. Wcześniaki szczepione są bezkomórkową szczepionką na krztusiec, wysoko skojarzoną 5 w 1: przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu B.

Przeciwwskazania do szczepienia na krztusiec

Nie można szczepić przeciw krztuścowi dzieci, które miały reakcję wstrząsową po poprzedniej dawce szczepionki lub mają uczulenie na którykolwiek składnik szczepionki. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów niepożądanych po poprzedniej dawce szczepionki, o podaniu kolejnej dawki szczepionki powinien każdorazowo zdecydować lekarz lub specjalista poradni konsultacyjnej ds. szczepień.

Nie można szczepić przeciw krztuścowi dzieci chorych (infekcja, zwłaszcza z gorączką), mających zaburzenia neurologiczne (nawet przemijające). Lekarz może zadecydować o odłożeniu szczepienia lub o zaszczepieniu dziecka szczepionką bezkomórkową.

NOP po szczepionce przeciwko krztuścowi

Najczęstsze niepożądane odczyny poszczepienne po szczepionce przeciwko krztuścowi to:

  • odczyny miejscowe (ból, świąd, obrzęk w miejscu ukłucia),
  • odczyny ogólne: gorączka, brak łaknienia, nadmierna senność lub znaczne skrócenie czasu snu, płacz, rozdrażnienie.
     

Po szczepionce pełnokomórkowej mogą też wystąpić NOP: przedłużający się, niedający się utulić płacz dziecka, gorączka, wymioty, bladość, drgawki z gorączką lub bez, słaba reakcja dziecka na bodźce zewnętrzne, obniżone napięcie mięśniowe. Bardzo rzadko zdarzają się też reakcje anafilaktyczne, neurologiczne oraz encefalopatie. Po szczepionce bezkomórkowej przeciw krztuścowi powyższe ciężkie reakcje występują znacznie rzadziej niż po szczepionce pełnokomórkowej.

Źródło: euroimmun.pl, szczepienia.pzh.gov.pl

Bibliografia: 
McNamara LA i in., Reduced Severity of Pertussis in Persons With Age-Appropriate Pertussis Vaccination. United States, 2010-2012. Clin Infect Dis. 2017 Sep 1;65(5):811-818. dostęp online (01.12.2020): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29017283

Sprawdź też:

Szczepionki skojarzone
Fotolia.com
Zdrowie
Szczepionka: monowalentna, poliwalentna, skojarzona – co znaczą te określenia?
Zaszczepić dziecko szczepionką 6w1 czy 5w1, a może lepiej wybrać te monowalentne? Przed podjęciem decyzji warto dowiedzieć się, co kryje się za tymi wszystkimi określeniami.

Działanie szczepień zawsze jest takie same: szczepionka w strzykawce czy zawiesinie doustnej zawiera unieszkodliwione zarazki lub ich toksyny, które po wprowadzeniu do organizmu, prowokują go, aby się bronił (produkował przeciwciała, które potem zostają we krwi przez wiele lat). Szczepionki jednak różnią się składem i działaniem. Zobacz, co to jest szczepionka skojarzona, poliwalentna, żywa, zabita i acelularna. Co to są szczepionki skojarzone? Szczepionki wieloskładnikowe mają na celu uodpornić organizm jednocześnie przeciw kilku chorobom zakaźnym. Zawierają kilka drobnoustrojów i/ lub antygeny pochodzące od kilku drobnoustrojów. Dzięki nim za pomocą jednego ukłucia można uchronić dziecko jednocześnie przeciw kilku chorobom. Niektóre szczepionki skojarzone są stosowane od wielu lat, np. szczepionki trzywalentne (3 w 1): szczepionka DTP – przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (może zawierać całokomórkowy składnik krztuśca (DTwP) lub bezkomórkowy składnik krztuśca –DTaP/dTap); szczepionka MMR – przeciw odrze, śwince i różyczce (może występować również jako szczepionka czterowalentna, 4 w 1: przeciw odrze, śwince, różyczce i ospie wietrznej). Są reż szczepionki czterowalentne (4 w 1): DTaP-IPV (4 w 1): przeciw przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis W ostatnich latach produkowane są szczepionki pięcio- i sześciowalentne: szczepionki 5w1 :  DTaP-IPV+Hib: przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu B, szczepionki 6w1 : DTaP-IPV+Hib+HBV: przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu b, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Tutaj jedno wkłucie chroni przed kilkoma chorobami jednocześnie , dzięki czemu można zmniejszyć ilość konserwantów w szczepionce i oszczędzić dziecku bólu. Do tego skraca się cały...

Koklusz powraca
AdobeStock
Zdrowie
Liczne przypadki zarażenia krztuścem. Przyczyną brak szczepień?
W 2019 roku odnotowano 1626 przypadków krztuśca w Polsce. To dane z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny. Zakażeń było więcej niż w roku poprzednim.

Jak podaje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego z roku na rok zwiększa się w Polsce liczba chorych na krztusiec. W 2018 roku odnotowano 1548 przypadków, a w 2019 ta liczba wzrosła do 1626. Krztusiec to jedna z chorób zakaźnych, na którą można się zaszczepić. Niestety, rosnąca liczba rodziców odmawiających szczepienia dzieci zgodnie z obowiązującym kalendarzem szczepień może przyczyniać się do tego, że zapomniane już choroby zaczną powracać, np. krztusiec. Do zarażenia się krztuścem dochodzi stosunkowo łatwo Krztusiec, kiedyś znany jako koklusz, jest chorobą roznoszoną drogą kropelkową . To sprawia, że w kontakcie z osobą chorą mamy małe szanse na ustrzeżenie się przed zarażeniem. Wystarczy, że ta osoba na nas kichnie i w ten sposób przeniesie na nas chorobotwórcze bakterie. Krztusiec na początku nie daje wyraźnych objawów. W pierwszych tygodniach choroby trudno odróżnić ją od innej infekcji dróg oddechowych . Chory ma suchy kaszel, katar, stan podgorączkowy i stan zapalny gardła. Długotrwały, uciążliwy kaszel może jednak sugerować, że to koklusz, zwłaszcza, jeśli pojawią się dodatkowo wymioty i bezdech. Krztusiec jest chorobą, której nie można lekceważyć z uwagi na powikłania, jakie mogą jej towarzyszyć. Należą do nich: drgawki, nietrzymanie moczu, zapalenie płuc (co szczególnie groźne w przypadku niemowląt i małych dzieci). Kto powinien zaszczepić się na krztusiec? Zgodnie z polskim prawem szczepienie przeciwko krztuścowi jest obowiązkowe i powinni otrzymywać je każde dziecko w ramach szczepionki DTP (przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi). Eksperci radzą jednak, by osoby dorosłe nawet jeśli były szczepione w dzieciństwie (szczepionka obowiązuje od lat 60.), ponowiły szczepienia, by odnowić barierę ochronną. Również rodzice, którzy notorycznie odmawiają szczepienia dzieci, powinni wiedzieć, że tym samym narażają je na...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Partner
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Partner
Polecamy
Porady
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
ukraińskie imiona
Imiona
Ukraińskie imiona: męskie i żeńskie + tłumaczenie imion ukraińskich
Joanna Biegaj
cytaty na urodziny
Cytaty i przysłowia
Mądre i piękne cytaty na urodziny –​ 22 sentencje urodzinowe
Joanna Biegaj
Ile dać na Chrzest?
Święta i uroczystości
Ile wypada dać na chrzciny w 2022 roku? – kwoty dla rodziny, chrzestnych i gości
Luiza Słuszniak
gdzie nad morze z dzieckiem
new badge ranking small
Niemowlę
Gdzie nad morze z dzieckiem? TOP 10 sprawdzonych miejsc dla rodzin z maluchami
Hanna Szczesiak
ospa u dziecka a wychodzenie na dwór
Zdrowie
Ospa u dziecka a wychodzenie na dwór: jak długo będziecie w domu? Czy podczas ospy można wychodzić?
Milena Oszczepalińska
5 dni opieki na dziecko
Prawo i finanse
5 dni opieki (urlop na dziecko) – wszystko, co trzeba wiedzieć o nowym urlopie
Joanna Biegaj
pesel po 2000
Prawo i finanse
PESEL po 2000 - zasady jego ustalania
Agnieszka Majchrzak
hiszpańskie imiona
Imiona
Najczęściej nadawane hiszpańskie imiona - ich znaczenie oraz polskie odpowiedniki
Joanna Biegaj
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Urlop ojcowski
Prawo i finanse
Urlop ojcowski 2022: ile dni, ile płatny, wniosek, dokumenty
Magdalena Drab
przedmioty w 4 klasie
Aktualności
Jakie są przedmioty w 4 klasie szkoły podstawowej w roku szkolnym 2022/2023? [LISTA]
Ewa Janczak-Cwil
300 plus
Prawo i finanse
300 plus 2022 – dla kogo, kiedy składać wniosek?
Małgorzata Wódz
na komary dla niemowląt
Zdrowie
Co na komary dla niemowląt: co wolno stosować, czego unikać?
Ewa Janczak-Cwil
urwany kleszcz
Zdrowie
Urwany kleszcz: czy usuwać główkę kleszcza, gdy dojdzie do jej oderwania?
Ewa Janczak-Cwil
Bon turystyczn atrakcje dla dzieci
Czas wolny
Bon turystyczny – atrakcje dla dzieci, za które można płacić bonem
Ewa Janczak-Cwil
300 plus dla zerówki 2021
Aktualności
300 plus dla zerówki w 2022 roku – czy Dobry Start obejmuje sześciolatki?
Joanna Biegaj
rekrutacja do liceum
Wychowanie
Jak wygląda rekrutacja do liceum 2022/2023? Jak dostać się do dobrego liceum?
Joanna Biegaj