Zanim przejdziemy do konkretów, warto uświadomić sobie, z jak zdolnym partnerem mamy do czynienia. Pokazuje to słynny eksperyment psycholożek rozwojowych Alison Gopnik i Betty Repacholi. Badaczki próbowały surowych brokułów i słonych krakersów, a następnie okazywały minami, że wolą jedno z nich. Potem prosiły dziecko, by podawały im coś do jedzenia.
WIDEO…
Osiemnastomiesięczne maluchy podawały badaczce to, co jej najwyraźniej smakowało, nawet jeśli były to brokuły, których same nie lubiły. Czternastomiesięczne dzieci wręczały jej za to krakersy, niezależnie od tego, co pokazywała. Wniosek jest poruszający: już około osiemnastego miesiąca życia dziecko potrafi odróżnić własną perspektywę od cudzej i działać tak, by sprawić drugiej osobie przyjemność. To nie jest jeszcze pełna dorosła empatia, ale fundament, na którym można budować.
Pięć sposobów, dzięki którym wychowasz mądre dziecko
1. Szukaj okazji do nauki w codziennych sytuacjach
Najskuteczniejsza edukacja często nie wygląda jak edukacja. Wspólne gotowanie, spacer, oglądanie filmu czy zwykłe obowiązki domowe to naturalne okazje do rozmowy i tłumaczenia świata. Liczenie schodów, sortowanie klocków czy komentowanie tego, co widać za oknem, przenosi naukę poza ekran i wiąże ją z realnym doświadczeniem. Dziecko uczy się wtedy mimochodem, bez presji, a przy okazji ćwiczy myślenie przyczynowo-skutkowe.
2. Czytaj dziecku na głos, jak najczęściej
To najprościej potwierdzona naukowo forma stymulacji poznawczej. Książki zawierają więcej rzadkich i różnorodnych słów niż codzienne rozmowy, a regularne czytanie wyraźnie wspiera rozwój słownictwa dziecka. Skala robi wrażenie: szacuje się, że dziecko, któremu codziennie czyta się książkę, może do piątego roku życia usłyszeć około 290 tysięcy słów więcej niż rówieśnik, któremu się nie czyta.
Badanie z użyciem rezonansu magnetycznego pokazało, że większa ekspozycja na czytanie w domu wiązała się u dzieci z aktywnością obszarów mózgu odpowiedzialnych za przetwarzanie znaczenia słów i tworzenie wyobrażeń. Największe korzyści daje czytanie połączone z rozmową, więc warto zadawać pytania w rodzaju „dlaczego tak się stało?” albo „co może wydarzyć się dalej?”.
3. Czytaj także sama, dla siebie
Ten punkt dotyczy już nie dziecka, lecz nas. Dzieci uczą się przez naśladowanie, więc rodzic z książką w ręku jest najlepszą reklamą czytania. Sięgając po wartościowe teksty, poszerzamy własną wiedzę i mamy co przekazać dalej.
To właśnie z rozmów dorosłych z dziećmi we wczesnym dzieciństwie wynika później lepsze słownictwo i rozumienie ze słuchu. Im więcej sami wiemy, tym bogatsze rozmowy możemy prowadzić przy kuchennym stole.
4. Mądrze wykorzystaj technologię
Ekran nie musi być wrogiem dziecka. Dobrze dobrana aplikacja edukacyjna potrafi wspierać wczesną naukę matematyki i języka. W badaniu obejmującym około 500 dzieci w wieku czterech i pięciu lat aplikacje matematyczne wspierały rozwój kompetencji matematycznych, a aplikacje językowe poprawiały umiejętności czytania i pisania.
Jest jednak warunek. Sama etykieta „edukacyjna” niczego nie gwarantuje, a analiza popularnych aplikacji pokazała, że wiele z nich słabo wspiera aktywne myślenie, skupienie i powiązanie z rzeczywistością. Dlatego warto wybierać aplikacje bez reklam i agresywnych nagród, ograniczać sesję do kilkunastu minut i czasem korzystać z nich razem z dzieckiem, zadając pytania w stylu „ile będzie, jeśli dodamy jeszcze dwa?”. Technologia jest wtedy uzupełnieniem, a nie elektroniczną opiekunką.
5. Zachęcaj do sportu, najlepiej z elementem rywalizacji
Związek między aktywnością fizyczną a wynikami w nauce jest dobrze udokumentowany. Metaanaliza 115 badań z 2022 roku wykazała niewielki, ale pozytywny związek między uprawianiem sportu a osiągnięciami szkolnymi, przy czym korzyści były największe przy umiarkowanym zaangażowaniu, rzędu jednej czy dwóch godzin tygodniowo. Długoterminowe badanie pokazało z kolei, że kontynuowanie sportu wiązało się z lepszą uwagą i pamięcią roboczą, wyższymi wynikami z czytania i liczenia oraz większą szansą na studia.
Jest też badanie wskazujące, że nastolatkowie trenujący sporty związane z rywalizacją mieli lepsze nawyki uczenia się i lepsze wyniki. Warto jednak zachować umiar. U młodych zawodników poddanych bardzo intensywnemu treningowi zaobserwowano niższe wyniki niż u rówieśników, co sugeruje, że przeciążenie może zadziałać odwrotnie. Chodzi więc o regularny, dobrze zbilansowany ruch, a nie o wyścig po medale.
Źródła: What do babies think, npr.org; A 'million word gap' for children who aren't read to at home, sciencedaily.com; Sport Participation and Academic Performance in Children and Adolescents: A Systematic Review and Meta-analysis,ovid.com; Top educational apps for children might not be as beneficial as promised, sciencedaily.com
Zobacz także: Miała edukować, robi coś innego. „Ta książka krzywdzi dzieci. W ogóle nie powinna się ukazać w XXI wieku”
