Specjaliści podkreślają, że asertywność to nie upór ani wygrywanie każdej dyskusji. To zdrowy sposób komunikacji, znajdujący się dokładnie pomiędzy uległością a agresją. Dziecko uległe tłumi swoje potrzeby i często czuje frustrację, dziecko agresywne forsuje swoje zdanie kosztem innych, a dziecko asertywne mówi jasno i spokojnie, szanując zarówno siebie, jak i rozmówcę. Oto pięć sprawdzonych sposobów, które pomogą wesprzeć tę umiejętność.
WIDEO…
Rozmawiaj o stylach komunikacji z dzieckiem
Pierwszym krokiem jest nazwanie rzeczy po imieniu. Warto tłumaczyć dziecku, że za każdym razem, gdy z kimś rozmawiamy, wybieramy jeden z trzech stylów: uległy, agresywny albo asertywny. Uległość to wycofanie i stawianie potrzeb innych zawsze przed własnymi. Agresja to krzyk, groźby czy przezwiska, a asertywność to spokojne i jasne mówienie o tym, co czujemy i czego chcemy.
Młodszym dzieciom łatwiej zrozumieć te różnice na przykładach. Można sięgnąć po skojarzenia ze zwierzętami albo wskazywać zachowania ulubionych bohaterów filmów i bajek, pytając, jak zareagowali inni. Dobrze też chwalić dziecko wprost, gdy zachowa się stanowczo, ale z szacunkiem, na przykład: „Podobało mi się, jak spokojnie powiedziałeś, że ci to przeszkadza”.
Ucz dziecko stawiania granic i mówienia „nie”
Dziecko ma prawo odmówić, i to prawo warto w nim wzmacniać, a nie tłumić. Specjaliści radzą, by przerywać łaskotanie, przytulanie czy zabawę, gdy dziecko mówi „nie” lub „stop”, i nie zmuszać go do całowania czy przytulania krewnych „z grzeczności”.
Granice bywają fizyczne, jak „moja przestrzeń”, i emocjonalne, związane z tym, co nas rani. Warto zacząć od spraw, w których odmowa jest naprawdę możliwa, na przykład niechęci do konkretnego ubrania czy zabawki. Dziecko uczy się wtedy, że stawianie granic służy jego bezpieczeństwu i że asertywne „nie” to nie to samo co niegrzeczność.
Ćwicz z dzieckiem komunikaty „ja”
Jednym z najskuteczniejszych narzędzi jest komunikat „ja”, który pozwala wyrazić emocje bez oskarżania drugiej strony. Prosty schemat brzmi: „Czuję… kiedy ty… Chciałbym, żebyś…”. Na przykład: „Czuję złość, kiedy mówisz, że nie mogę się bawić. Chciałbym, żebyś pozwolił mi dołączyć”.
Takie zdania działają, bo nie zawierają ataku ani oceny, więc rozmówca nie czuje się zaatakowany i chętniej współpracuje. Warto ćwiczyć również krótkie formuły w stylu „Nie podoba mi się to”, „Potrzebuję przerwy” czy „Nie zgadzam się”, a także zwracać uwagę na spokojny ton głosu i kontakt wzrokowy.
Odgrywaj scenki i wspieraj relacje z rówieśnikami
Asertywność przydaje się nie tylko w zderzeniu z kimś dokuczliwym, lecz także w codziennych przyjaźniach. Dobrym sposobem na przećwiczenie trudnych sytuacji jest odgrywanie scenek, na przykład odmowy pożyczenia zabawki, reakcji na dokuczanie, prośby o pomoc albo dołączenia do grupy w czasie zabawy.
Warto rozmawiać z dzieckiem o tym, że konflikty między przyjaciółmi są normalne i bywają okazją do nauki, a nie powodem do rezygnacji z relacji. Badania sugerują, że umiejętności asertywne pomagają dzieciom negocjować, opierać się presji rówieśników i reagować na przemoc, co przekłada się na lepsze i bardziej oparte na szacunku relacje.
Dawaj przykład własną postawą
Dzieci uczą się głównie przez obserwację, dlatego najważniejszym narzędziem jest przykład rodzica. Jeśli opiekun potrafi spokojnie powiedzieć „nie” i konsekwentnie się tego trzymać, mówi o swoich potrzebach bez agresji i przyznaje, że czasem też bywa to dla niego trudne, dziecko dostaje realny wzór do naśladowania.
Pomaga też aktywne słuchanie, czyli powtórzenie tego, co powiedziało dziecko, zanim odpowiemy: „Słyszę, że nie chcesz kończyć zabawy. Mimo to teraz wychodzimy”. Taka reakcja pozwala uznać zdanie dziecka, jednocześnie utrzymując zasadę. Warto przy tym pamiętać, że asertywność to umiejętność, której uczymy się całe życie, a nie stała cecha charakteru. Jeśli dziecko stale nie potrafi bronić swoich granic, bardzo boi się rówieśników lub doświadcza przemocy, dobrze skonsultować się z psychologiem dziecięcym.
Źródła: childrenswi.org; psychcentral.com; pmc.ncbi.nlm.nih.gov
Zobacz także: Niskie EQ u dziecka. 3 błędy rodziców, przez które nie będzie radzić sobie z emocjami w przyszłości