symbole wielkanocne
Adobe Stock
Święta i uroczystości

Symbole wielkanocne – w koszyczku, kościele i na wielkanocnym stole [ZNACZENIE]

Symbole wielkanocne znajdziemy zarówno w kościele, jak i w domu na świątecznym stole. Sporo znajduje się w tradycyjnej święconce – właściwie każda potrawa wkładana do koszyka wielkanocnego ma swoją symbolikę. Poznaj wszystkie symbole świąt wielkanocnych i ich znaczenie.

Czy wiesz, jakie są symbole wielkanocne i co oznaczają? To nie tylko jajka, kurczaczki i baranki. Potrawy, które spożywamy w Wielkanoc, także są pełne znaczeń. Swoją symbolikę mają nawet kolory, na jakie barwimy jajka. Wielkanocne dekoracje, pokarmy, ot choćby chleb i jajko wielkanocne, a także przyprawy niosą konkretne przesłanie. Poznaj chrześcijańskie symbole wielkanocne i spójrz inaczej na wielkanocny koszyczek i świąteczny stół. Przekonasz się, że poza przypomnieniem męki Jezusa Wielkanoc obfituje w wiele bardzo optymistycznych symboli.

Spis treści:

Symbole wielkanocne w koszyku

Jeśli przyjrzymy się zawartości koszyczków wielkanocnych, zauważymy, że zgodnie z tradycją ich zawartość jest podobna. Wszystko dlatego, że każdy ze święconych pokarmów ma swoje symboliczne znaczenie.

Jajka wielkanocne

Jajka w skorupkach lub bez oraz pisanki – symbolizują nowe życie, a także płodność. Jajo już od czasów starożytnych to też symbol zmartwychwstania, powrotu do życia, wiosny. Znaczenie to przejęło chrześcijaństwo - Chrystus wstaje z grobu tak jak pisklę wykluwa się z jaja. 

Chleb wielkanocny

Chleb jest religijnym symbolem ciała Chrystusa, symbolizuje też dostatek, gościnność i sytość. Chlebem dzielimy się przy stole, co stanowi też znak pojednania. Już od czasów przedhistorycznych chleb też stanowi podstawowe pożywienie człowieka. Wraz z solą w czasach słowiańskich spożywano chleb podczas przysięgi.

Sól 

Sól w święconce to symbol prostoty życia, ale i dostatku, oczyszczenia, nieśmiertelności i prawdy. Sól chroni żywność przed zepsuciem, a na wielkanocnym stole jest symbolem ochrony przed zepsuciem moralnym. Spożywanie soli w Biblii pojawia się w znaczeniu wiernej służby i lojalności wobec władcy. Od zarania dziejów sól pozostawała w związku z takimi pojęciami jak: honor, szacunek, dobrość i gościnność.

Symbolem dostatku jest też masło, które czasem również jest wkładane do święconki.

Kiełbasa wielkanocna

Kiełbasa i inne rodzaje mięsa wkładane do koszyczka wielkanocnego, to symbol baranka paschalnego oraz dostatku i końca Wielkiego Postu, który kiedyś polegał właśnie na rezygnacji z jedzenia dań mięsnych. Dawniej w święconce znajdowały się również inne produkty pochodzenia zwierzęcego – słonina i żeberka.

Przyprawy wielkanocne

Najpopularniejsze przyprawy wielkanocne chrzan i pieprz mają symbolizować gorycz męki Chrystusa. Jednocześnie – pieprz i chrzan mają zapewniać zdrowie i siłę fizyczną. Od wieków stosowano je jako naturalne środki przeciw infekcjom.

Babka wielkanocna

To obok mazurków najbardziej popularne ciasto wielkanocne. Babka wielkanocna jest symbolem wzrastania wiary, nadziei i miłości, ale też związku człowieka z przyrodą. Dawniej gospodynie wkładały do koszyczka wielkanocnego najpiękniej wyrośniętą babkę – dlatego możemy spotkać się również ze znaczeniem tego ciasta jako symbolu doskonałości. Wielkanocne mazurki nie mają swojej symboliki.

Zielone gałązki wielkanocne

Zielone gałązki zdobiące koszyk ze święconką, są nie tylko znakiem odradzającego się życia przyrody, ale też symbolem zmartwychwstania, odrodzenia i życia wiecznego. Zieleń to również kolor nadziei, że wszystko będzie dobrze. Jako kolor liturgiczny symbolizuje zbawienie, czystość i walkę ze złem. 

Baranek wielkanocny

Postać baranka jest symbolem zmartwychwstałego Chrystusa. Czasami barankom dodaje się chorągiew lub wstążeczkę w czerwonym kolorze. Baranek wielkanocny z chorągwią symbolizuje mękę na krzyżu uwieńczoną zwycięstwem nad śmiercią. Baranek jest także symbolem łagodności, czystości (niewinności), ofiary i niezasłużonego cierpienia. 

Koszyk z wikliny

Nie bez powodu pokarmy nosi się w wiklinowym koszyczku. Wiklina jest symbolem zdolności do odradzania się, wytrwałości i nieśmiertelnej duszy.

Symbole wielkanocne w kościele

W kościele w okresie wielkanocnym też znaleźć można wiele symboli Wielkanocy. Swoje znaczenie mają tu kolory i przedmioty znajdujące się w otoczeniu ołtarza, a także te przynoszone na uroczystości przez wiernych. Znasz je wszystkie?

Paschał

Paschał, czyli świeca. Płomień paschału ma symbolizować nadzieję, wskazywać wiernym drogę, tak jak Chrystus wskazywał ją swoim uczniom. Paschał zapala się podczas Wigilii Paschalnej (późnowieczornego nabożeństwa w Wielką Sobotę).

Ogień

Zgodnie z tradycją w Wielką Sobotę krzesze się ogień, a następnie się go święci. Krzesanie ognia symbolizuje Chrystusa, który umarł i zmartwychwstał. Najpierw krzesane są iskry, z nich wznieca się płomień, od którego rozpala się paschał – czyli światło wiary. Od paschału wierni rozpalają  świece, które potem zabierają do swoich domów. To symbol rozchodzenia się po świecie światła Chrystusa.  

Kult ognia u dawnych ludów miał zapewnić ciepło i światło oraz moc oczyszczającą i niszczącą zło. Kult ten przetrwał do dziś w świętojańskich ogniskach, fajerwerkach czy światełkach na choince bożonarodzeniowej. Wraz z wodą, ogień stanowił żywioły tyleż niebezpieczne co niezbędne do życia. W Wielką Sobotę w kościołach święci się ogień i wodę.

Woda święcona

Ksiądz skrapia wodą święconą koszyczki wielkanocne, święcąc w ten sposób znajdujące się w nich pokarmy. Woda święcona symbolizuje oczyszczenie ducha i ciała oraz źródło życia. Dla wiernych źródłem życia wiecznego jest Chrystus.

Woda poświęcona w Wigilię Zmartwychwstania to niezbędny element chrztu świętego – obrzędu wprowadzającego we wspólnotę chrześcijańską.

Kolory w okresie wielkanocnym

Kolory, które pojawiają się w kościele w czasie Wielkanocy, również nie są przypadkowe i mają swoje znaczenie. W okresie Wielkiego Postu, który poprzedza Wielkanoc, oraz w okresie wielkanocnym księża celebrujący msze święte zakładają ornaty w jednym z trzech kolorów:

  • Kolor fioletowy – to kolor Wielkiego Postu. Symbolizuje zadumę i umartwienie (połączenie czerwonego symbolizującego mękę i niebieskiego - symbolizującego duchowość, Królestwo Niebieskie).
  • Kolor czerwony –  symbolizuje krew i mękę Chrystusa, ale też jego miłość do ludzi. Ornat w tym kolorze księża noszą w Niedzielę Palmową i Wielki Piątek, 
  • Kolor biały, a czasami kremowy lub żółty, widać w kościele w Niedzielę Wielkanocną. Biel to symbol boskiego zwycięstwa, zwycięstwa życia nad śmiercią i światła nad ciemnością.

Palma wielkanocna

Palma wielkanocna symbolizuje tryumf dobra nad złem i nieśmiertelność. Wierni przynoszą palmy do kościoła w niedzielę palmową, jako symbol wjazdu Jezusa do Jerozolimy. Poświęcone w Niedzielę Palmową palemki stanowią nie tylko dekorację wielkanocnego stołu – zgodnie z dawnymi wierzeniami - chroni domowników przez chorobami i nieszczęściami. 

Bazie

Palmy wielkanocne często zawierają bazie, czyli kwitnące gałązki wierzby. Symbol ten pochodzi jeszcze z czasów pogańskich – wierzono, że wierzby rosną na granicy świata żywych ze światem umarłych. Zatem kwitnienie wierzby, a więc bazie, mogą symbolizować powrót ze świata umarłych do świata żywych. Wierzono, że wierzba pomaga kobietom, które walczą z niepłodnością oraz tym, którym umierają dzieci. Wierzbowe kotki łykano, by zapobiec problemom z gardłem.

Proszek z kory wierzby traktowano jak... aspirynę, przypisując mu magiczne działanie uzdrawiające. Kult wierzby w krajach pogańskich był tak silny, że Kościół postanowił umiejscowić wierzbowe gałązki w tradycji chrześcijańskiej. Dlatego też wierzba jest symbolem prawa bożego i zmartwychwstania.

Symbole wielkanocne na świątecznym stole

Symbole wielkanocne znajdziemy też na wielkanocnym stole. Zgodnie z tradycją nie powinno zabraknąć na nim kilku elementów, z których każdy ma określone znacznie i przesłanie.

Biały obrus

Stół nakrywa się białym obrusem, a jego biel, tak jak biel ornatu w Niedzielę Wielkanocną, symbolizuje tryumf boży oraz czystość. 

Młoda pszenica / owies / rzeżucha

Rzeżucha i pędy zboża są symbolem życia, odrodzenia, zmartwychwstania. Zwyczajowo w centralnym miejscu stołu na młodej pszenicy lub owsie stawiało się figurkę baranka.

Kurczaczek wielkanocny

Kurczaczek wielkanocny symbolizuje nowe życie, odrodzenie i radość. Pojawia się na stole wielkanocnym jako element dekoracyjny. O ile jajo jest właściwie symbolem wyczekiwania na nowe życie, to kurczaczek wielkanocny oznacza, że to wszystko się już naprawdę dokonuje.

Zając wielkanocny

Zajączek wielkanocny oznacza przemijanie, ale też zmartwychwstanie. Jest również symbolem płodności i pokory. Mówi się, że zając śpi z otwartymi oczyma, więc pierwszy zobaczył zmartwychwstałego Jezusa.

Nie każdy wie, że kolory pisanek także mają swoją symbolikę:
– żółty, zielony i różowy – symbolizują odrodzenie
– czerwony – symbolizuje mękę Chrystusa,
– brązowy – symbolizuje ziemię,
– czarny z bielą – symbolizuje szacunek i pamięć o zmarłych,
– niebieski – symbolizuje zdrowie i czystość,
– fioletowy – symbolizuje wielki post.
Oczywiście najpiękniejsze są pisanki robione w domu, np. tradycyjne kraszanki.

Zwyczaje wielkanocne w Polsce

O wielu na pewno słyszeliście, ale kilka z nich może was zaskoczyć. Zacznijmy od Niedzieli Palmowej. Tego dnia należało iść do kościoła z palemką zrobioną z nadrzecznych roślin, które zdążyły już zacząć budzić się do życia – stąd tradycja robienia palemek z wierzby (bazie) i traw. Poświęconymi palemkami okładano się nawzajem i klepano nimi zwierzęta gospodarskie, aby zapewnić im zdrowie. Wniesioną do domu palemkę zatykano za obraz, co miało chronić dom przed gromami, a jego mieszkańców przed złymi mocami i chorobami. Podobno połknięcie jednej bazi z palemki wyjątkowo skutecznie zapewniało zdrowie. W niektórych regionach kraju zakopywano pod progiem domu poświęcone pisanki, które miały bronić domostwa przed nieczystymi siłami.

W Wielki Czwartek chłopcy wyganiali Wielki Post, biegając po wsiach i kołacząc kołatkami. W Wielki Piątek w kościołach zjawiali się grzesznicy odziani w worki. Kładli się krzyżem na podłodze świątyni i błagali o wybaczenie grzechów. W Wielką Sobotę w kościołach święcono ogień, wodę i ciernie. Ludzie spalali tego dnia leszczynę, a uzyskany z niej popiół rozsypywali na polach w dniu pierwszej orki, co miało zapewniać szczęście, dostatek i urodzaj. Poświęconą wodą opryskiwano dom, aby przez cały rok panował w nim spokój. Tego dnia święcono też w ozdobionych koszyczkach pokarmy, które zjadano w Niedzielę Wielkanocną przy stole nakrytym białym obrusem.

Z kolei w Poniedziałek Wielkanocny, zwany śmigusem-dyngusem okładano witkami łydki dziewczyn (śmigus), a śpiewami i życzeniami pomyślności wykupowali (dyngus) pisanki, słodycze, pieniądze. Noszono przy tym po wsiach koguta, który symbolizował siły witalne i urodzaj. Tego dnia święcono też pola, skrapiając je wodą z nasączonych nią palm wielkanocnych.

Dzisiaj wiele z tych tradycji nie jest już podtrzymywanych. Przetrwały głównie zwyczaje związane z zabawami dla dzieci: szukanie jajek albo słodyczy ukrytych w domu lub ogrodzie, obdarowywanie dzieci słodkościami od zajączka, stukanie się jajkami (czyja skorupka nie pęknie, ten będzie miał szczęśliwy rok), polewanie się wodą w śmigus-dyngus.

Źródła:
J. E. Cirlot: Słownik symboli. Kraków 2006
W. Kopaliński: Słownik symboli. Warszawa 2001
M. Ziółkowska: Gawędy o drzewach. Warszawa 1988

Zobacz także:

18-24 KWIETNIA
szaleństwo zakupów
Dodatkowe -20% na kolekcję SS2024
Dodatkowe -20% na kolekcję SS2024
-20% dodatkowego rabatu na kol... więcej»
Kod rabatowy:WIOSNA2024
Zobacz
+
Dodatkowe -20% na kolekcję SS2024
Online
Stacjonarnie

-20% dodatkowego rabatu na kolekcję SS2024. Oferta dostępna w sklepie stacjonarnym i na www.l37.eu. Rabat dotyczy również przecenionych pozycji. Szczegóły dostępne u Partnera.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:WIOSNA2024
Zobacz
20% rabatu na jeden produkt*
20% rabatu na jeden produkt*
Rabat 20 % na jeden nieprzecen... więcej»
Kod rabatowy:20zakupy
Zobacz
+
20% rabatu na jeden produkt*
Online
Stacjonarnie

Rabat 20 % na jeden nieprzeceniony artykuł dostępny w sklepach stacjonarnych i na VANGRAAF.COM. Z rabatu można skorzystać tylko jeden raz i nie można go łączyć z innymi promocjami. Wypłata w gotówce, zakup karty podarunkowej lub zwrot za dotychczas zakupione artykuły są wykluczone. Szczegóły u sprzedawcy i na stronie www.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:20zakupy
Zobacz
20% na cały asortyment
20% na cały asortyment
Rabat 20% na cały asortyment,... więcej»
Kod rabatowy:SZ2024
Zobacz
+
20% na cały asortyment
Online
Stacjonarnie

Rabat 20% na cały asortyment, dostępne w salonach stacjonarnych oraz na www.wojas.pl. Oferta nie łączy się z innymi promocjami. Szczegóły w salonach i na stronie.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:SZ2024
Zobacz
-40% przy zakupach za min. 50 zł
-40% przy zakupach za min. 50 zł
Skorzystaj z kodu WIOSNA40 i o... więcej»
Kod rabatowy:WIOSNA40
Zobacz
+
-40% przy zakupach za min. 50 zł
Online

Skorzystaj z kodu WIOSNA40 i otrzymaj 40% zniżki na produkty nieprzecenione, oznaczone tym kodem na eveline.pl/skorzystaj-z-promocji przy zakupach za min. 50 zł. Oferta ważna tylko na eveline.pl w dniach 18-24.04.2024. Kody rabatowe nie łączą się. Szczegóły na stronie.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:WIOSNA40
Zobacz
-20% na wybrane produkty
-20% na wybrane produkty
Rabat 20% na cały asortyment z... więcej»
Kod rabatowy:szalenstwo20
Zobacz
+
-20% na wybrane produkty
Online

Rabat 20% na cały asortyment z wyłączeniem kolekcji Sablewska x Gabriella. Oferta dostępna na gabriella.pl. Nie łączy się z innymi promocjami. Szczegóły na stronie. 

Najniższa cena produktu ze zdjęcia 30 dni przed obniżką - 16,90 zł. 

Cena po zastosowaniu rabatu - 13,52 zł.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:szalenstwo20
Zobacz
-20% na biżuterię i zegarki
-20% na biżuterię i zegarki
Rabat 20% na biżuterię i zegar... więcej»
Kod rabatowy:SZALENSTWO24
Zobacz
+
-20% na biżuterię i zegarki
Online
Stacjonarnie

Rabat 20% na biżuterię i zegarki marki Elixa dostępne w salonach i na apart.pl. Oferta nie łączy się z innymi promocjami. Szczegóły u sprzedawcy i na stronie www.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:SZALENSTWO24
Zobacz
REKLAMA
Nasze akcje
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Współpraca reklamowa
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Współpraca reklamowa
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Współpraca reklamowa
Polecamy
Porady
Ile dać na Chrzest?
Święta i uroczystości
Ile dać na chrzest w 2024 roku? (ile od dziadków a ile od chrzestnej, chrzestnego i gości) 
Luiza Słuszniak
wierszyki o wiośnie
Gry i zabawy
Wiersze o wiośnie: piękne utwory znanych poetów i krótkie rymowanki dla dzieci
Ewa Janczak-Cwil
cytaty na komunię
Cytaty i przysłowia
Cytaty na komunię świętą: piękne i mądre, Jana Pawła ll, cytaty z Biblii
Joanna Biegaj
Rocznica Komunii Świętej – prezenty
Święta i uroczystości
Rocznica Komunii świętej – co z tortem i prezentami? I czy udział w rocznicy komunii jest obowiązkowy? 
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
5 dni opieki na dziecko
Prawo i finanse
5 dni opieki nad dzieckiem: od kiedy, ile płatne? Przepisy 2024
Joanna Biegaj
ospa u dziecka a wychodzenie na dwór
Zdrowie
Ospa u dziecka a wychodzenie na dwór: jak długo będziecie w domu? Czy podczas ospy można wychodzić?
Milena Oszczepalińska
chłopiec, dziecko, krzyk, złość
Wychowanie
Agresywne dziecko w przedszkolu: co robić, gdzie zgłosić?
Magdalena Drab
Cytaty na chrzest
Cytaty i przysłowia
Cytaty na chrzest: piękne sentencje i złote myśli z okazji chrzcin
Milena Oszczepalińska
Szkoła w Chmurze: kto może z niej skorzystać?
Edukacja
Szkoła w Chmurze: na czym polega, czy jest legalna i kto może z niej skorzystać?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
jak ubierać niemowlę na spacer wiosną
Pielęgnacja
Jak ubierać niemowlę wiosną: w kwietniu, w maju i przy 20 stopniach [LISTA UBRANEK]
Magdalena Drab
Przedszkolaki powinny się bawić, a nie ciągle uczyć
Edukacja
Przedszkolaki coraz częściej potrafią czytać i pisać, ale mają zaburzenia sensoryczne. Gdzie tkwi błąd?
Milena Oszczepalińska
dziecko ciągle choruje
Zdrowie
Dziecko ciągle choruje: nawracające zapalenie oskrzeli i infekcje gardła [CO ROBIĆ?]
Magdalena Drab
Pełne szpitale RSV
Aktualności
Lekarz mówi wprost: dziecko z RSV i z dusznością umrze, jeśli nie trafi do szpitala
Ewa Janczak-Cwil
wpływ telewizji na rozwój dziecka
Wychowanie
Wpływ telewizji na rozwój dziecka – negatywne i pozytywne skutki oglądania telewizji
Aneta Grinberg
morfologia u dzieci
Zdrowie
Morfologia u dzieci – jak czytać wyniki krwi [NORMY]
Ewa Janczak-Cwil
znieczulenie podpajęczynówkowe
Poród naturalny
Znieczulenie podpajęczynówkowe najczęściej stosowane podczas cesarskiego cięcia [zalety i wady]
Agnieszka Majchrzak
Urlop ojcowski
Prawo i finanse
Urlop ojcowski 2024: ile dni i ile płatny? Dokumenty i wniosek o urlop dla ojca
Magdalena Drab
kiedy wkładać dziecku czapkę
Zdrowie
Kiedy wkładać dziecku czapkę? I czy przewianie uszu to mit? [PEDIATRA WYJAŚNIA]
Małgorzata Wódz

Strefa okazji i inspiracji

REKLAMA