GRY
 
 

Dlaczego noworodki szczepi się przeciw gruźlicy?

W Polsce przeciw gruźlicy wciąż szczepione są noworodki w pierwszej dobie życia, choć w innych krajach Europy szczepi się później lub przeciw gruźlicy nie szczepi się wcale. Dlaczego szczepienie przeciw gruźlicy u noworodka jest w Polsce obowiązkowe? I czy to szczepienie jest rzeczywiście konieczne?

Katarzyna Pinkosz
Konsultacja: dr Paweł Grzesiowski
fot. Fotolia
SPIS TREŚCI: Polacy chorują na gruźlicę 2 razy częściej niż Czesi i Belgowie, 3 razy częściej niż Niemcy i Francuzi, 4-5 razy częściej niż Szwedzi i Norwegowie. Dlatego w odróżnieniu od innych krajów Europy w Polsce przeciw gruźlicy wciąż szczepione są noworodki w pierwszej dobie życia.
W Polsce w 2012 roku zarejestrowano 7542 zachorowań na gruźlicę. Chociaż dziś ryzyko zachorowania na gruźlicę jest znacznie mniejsze niż 30 lat temu, jednak nadal istnieje. Wbrew utartym mitom – na gruźlicę chorują nie tylko ludzie biedni, mający problem z alkoholem, ale także młodzi i dobrze wykształceni.

Dlaczego w Polsce szczepi się noworodki przeciw gruźlicy?

W Polsce zachorowania na gruźlicę są wciąż częste, znacznie częstsze niż w krajach "starej" UE. W dodatku w krajach, z którymi sąsiadujemy od wschodu (Ukraina, Białoruś, Rosja), zachorowalność na gruźlicę jest znacznie wyższa niż w Polsce. Dlatego w Polsce wciąż obowiązkowe (bezpłatne) jest szczepienie dziecka przeciw gruźlicy. Szczepionki dostają już noworodki w pierwszej dobie życia.

Szczepienie przeciw gruźlicy w pierwszej dobie życia w Polsce jest spowodowane tym, że prątki gruźlicy są wciąż obecne i dziecko może zarazić się nawet w pierwszych tygodniach życia (od rodziców, dziadków, innych osób, które odwiedzą dziecko lub przypadkowo pochylą się nad wózkiem). Tymczasem dla małego dziecka zachorowanie na gruźlicę może być bardzo niebezpieczne.

Jak można zarazić się gruźlicą?

Gruźlicą łatwo zarazić - w autobusie, w trakcie zakupów w sklepie, kiedy nad dzieckiem pochyli się osoba chora na gruźlicę. Prątki gruźlicy wraz z wdychanym powietrzem przenoszą się od chorej osoby na zdrową. Po dotarciu do płuc prątki gruźlicy zagnieżdżają się, mogą przedostać się do wszystkich narządów i tkanek, a w sprzyjających okolicznościach wywołać chorobę.
Gruźlica najczęściej atakuje płuca.
Zakażenie nie oznacza od razu zachorowania: zdrowy organizm jest w stanie pokonać prątki. U ok. 5% osób  układ odpornościowy nie jest w stanie kontrolować zakażenia prątkiem i dochodzi do rozwoju gruźlicy. Jednak u ok. 10% osób, które pierwotnie poradziły sobie z prątkami, w ciągu całego życia rozwinie się czynna gruźlica, jako wyraz aktywacji uśpionego zakażenia.

Jakie są objawy gruźlicy?

Objawy gruźlicy to: przewlekły kaszel u noworodka, odksztuszanie plwociny, krwioplucie, stany podgorączkowe, poty nocne, utrata wagi ciała, osłabienie. Podstawą rozpoznania jest zdjęcie RTG klatki piersiowej.
Późno rozpoznana lub błędnie zdiagnozowana gruźlica może spowodować ciężkie kalectwo (tj. porażenie, niedorozwój umysłowy), niewydolność oddechową, a nawet śmierć.

Jak wygląda leczenie gruźlicy?

Leczenie gruźlicy jest długie, trwa ok. 6 miesięcy i wymaga stosowania kilku leków przeciwprątkowych. Ogromnym problemem są chorzy, którzy zaprzestają leczenia: powoduje to rozwój prątków opornych na leczenie. Wznowa choroby u tych pacjentów jest trudna do opanowania.

Jak szczepić dziecko przeciw gruźlicy?

WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) zaleca podanie jednej dawki szczepionki BCG noworodkom w krajach o wysokim ryzyku zakażenia i zachorowania na gruźlicę. Polska jest takim krajem.
W Polsce od 1955 roku szczepienia przeciw gruźlicy są obowiązkowe. Od 2006 roku szczepione są wyłącznie noworodki w 1. dobie życia. Jeżeli dziecko nie było szczepione w wieku niemowlęcym, powinno być jak najszybciej zaszczepione.
Szczepionki BCG wykazują dość niską skuteczność w zapobieganiu najczęstszej, płucnej postaci gruźlicy. Mają jednak znacznie wyższą skuteczność w zapobieganiu ostrym, ogólnoustrojowym postaciom gruźlicy (gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych).

Które dzieci nie powinny być szczepione przeciw gruźlicy?

Przeciwwskazania do szczepienia przeciw gruźlicy to: ciężkie niedobory odporności (u noworodka trudno je zdiagnozować, dlatego lepiej odroczyć szczepienie, jeśli w najbliższej rodzinie występują niedobory odporności, w tym AIDS). Przeciw gruźlicy nie szczepi się też wcześniaków urodzonych z wagą mniejszą niż 2000 g, oraz noworodków, jeśli matka jest chora na gruźlicę.

Jakie szczepionki przeciw gruźlicy są dostępne w Polsce?

W Polsce zarejestrowana jest jedna szczepionka przeciwko gruźlicy: szczepionka BCG. Jest to szczepionka żywa, zawiera prątki bydlęce - Mycobacterium bovis BCG.

Jakie mogą być niepożądane odczyny poszczepienne po szczepionce przeciw gruźlicy?

Po szczepieniu przeciw gruźlicy może pojawić się nieznaczne powiększenie węzłów chłonnych znajdujących się w pobliżu miejsca szczepienia. Nie jest to jednak niepożądany odczyn poszczepienny, tylko prawidłowy proces związany z powstaniem tzw. poszczepiennego zespołu pierwotnego.
Najczęściej występujące niepożądane odczyny poszczepienne po szczepionce przeciw gruźlicy to:
  • krosta o średnicy większej niż 10 mm u noworodków (większej niż 20 mm u starszych dzieci) lub podskórny ropień,
  • powiększenie węzłów chłonnych lub ich ropne zapalenie,
Bardzo rzadko występują:
  • zapalenie kości wywołane BCG,
  • zmiany w innych narządach i tkankach (zapalenie ucha środkowego),
  • ropień pozagardłowy, zmiany w stawach, uszkodzenie układu moczowo-płciowego, zmiany węzłowe,
  • keloid,
  • toczeń,
  • rumień guzowaty.
Zgłoś się do lekarza, jeśli po szczepieniu zauważysz u dziecka:
  • wysoką gorączkę,
  • obfity wyciek ropy w miejscu wstrzyknięcia,
  • duży obrzęk lub guz w miejscu podania szczepionki z wyczuwalnym w środku płynem
  • duży obrzęk lub guz pod pachą po stronie szczepienia (węzły chłonne), zwłaszcza z płynem.
Czytaj też: Czy twoje dziecko ma niepożądane odczyny poszczepienne? Sprawdź koniecznie!
Redakcja poleca: Wątpliwości rodziców dotyczące szczepień – film
Dlaczego rodzice zastanawiają się czy szczepić dziecko? Czy ich obawy są słuszne?
dr Paweł  Grzesiowski
Konsultacja: dr Paweł Grzesiowski

Pediatra, immunolog, ekspert ds szczepień, kieruje Fundacją "Instytut Profilaktyki Zakażeń" oraz punktem konsultacyjnym szczepień w Centrum Medycznym "ŻELAZNA" w Warszawie.

Ocena (6 ocen)

3.5
Doładuj
Przeładuj