otyłość u dzieci
Adobe Stock
Zdrowie

Otyłość u dzieci mogą powodować problemy z tarczycą, choroby oraz leki

Otyłość u dziecka to choroba. Nieleczona może w dorosłości spowodować cukrzycę, miażdżycę, chorobę wieńcową, a nawet nowotwór. Nie zawsze jest skutkiem przejadania się, czasami otyłość u dzieci powodują inne choroby, takie jak niedoczynność tarczycy czy wrodzony przerost nadnerczy.
O otyłości u dziecka mówimy wtedy, gdy wartość wskaźnika BMI przekracza na siatce centylowej 97 centyl (<97c), a o nadwadze, gdy wartość ta mieści się w przedziale 90-97 centyla. Otyłość u dzieci spowodowana jest czynnikami środowiskowymi, np. złym sposobem odżywiania, małą aktywnością fizyczną, ale także niektórymi chorobami, np. hiperkortyzolemią, niedoczynnością tarczycy, somatotropinową niedoczynnością przysadki, a także wrodzonym przerostem nadnerczy. Na nadmierne tycie mogą wpływać także zażywane leki i uwarunkowania genetyczne.

Spis treści: 
  1. Otyłość u dzieci: prosta i wtórna
  2. Problemy z tarczycą u dzieci a otyłość
  3. Choroby powodujące otyłość u dzieci
  4. Powikłania z powodu otyłości u dzieci
  5. Leczenie otyłości u dzieci
  6. Jak zapobiegać otyłości u dzieci

Otyłość u dzieci: prosta i wtórna

W 90 proc. przypadków mamy do czynienia z otyłością prostą, czyli taką, która utrzymuje się przez długi czas. Pozostałe 20 proc. to otyłość wtórna - wywołana przez chorobę lub przyjmowanie niektórych leków:

Otyłość prosta u dzieci

Może być spowodowana:

  • czynnikami środowiskowymi - nieprawidłowym odżywianiem, brakiem aktywności fizycznej, niedoborem snu, stresem
  • czynnikami genetycznymi - zaburzeniami łaknienia i metabolizmu.

Otyłość wtórna u dzieci

W tym przypadku przyczynami otyłości u dziecka mogą być:

  • przyczyny genetyczne - np. mutacje genów, zespół Downa, zespół Turnera
  • przyczyny hormonalne - np. hiperkortyzolemia, niedoczynność tarczycy
  • uszkodzenie podwzgórza - np. guzy, zabieg neurochirurgiczny
  • zażywane leki - np. glikokortykosteroidy, estrogeny, progesteron, leki antydepresyjne, neuroleptyki i leki przeciwalergiczne starej generacji.

Problemy z tarczycą u dzieci a otyłość

Otyłość może być powiązana z zaburzeniami pracy tarczycy. Eksperci wykazali, że wzrost TSH (hormon produkowany przez przysadkę mózgową, stymuluje tarczycę do produkowania oraz wydzielania hormonów tarczycy: T3 i T4) ma wpływ na przybieranie na wadze. 

Choroby tarczycy często bywają przyczyną problemów z masą ciała. Nadmiar hormonów tarczycy powoduje chudnięcie, natomiast niedoczynność tarczycy (np. choroba Hashimoto) związana jest z przyrostem masy ciała.


Przyczyny przybierania na wadze związane z niedoczynnością tarczycy to:

  • zatrzymanie wody w organizmie,
  • spowolnienie metabolizmu,
  • mniejsze zapotrzebowanie kaloryczne (przy jednoczesnym przyjmowaniu tylu kalorii co wcześniej),
  • osłabienie i ospałość (powodują mniejszą aktywność fizyczną).

Choroby powodujące otyłość u dzieci

Zazwyczaj zwracamy uwagę na to, do jakich chorób prowadzi nadwaga. Czasami jednak jest tak, że to choroby powodują otyłość u dzieci. Często winne są zaburzenia hormonalne. Należy wtedy wdrożyć odpowiednie leczenie, by wyeliminować lub złagodzić przebieg choroby oraz jej skutki. Chorobowe przyczyny otyłości u dzieci to m.in.:

  • zespół Cushinga (ZC) jest to zespół objawów klinicznych, który wynika z nadmiaru glikokortykosteroidów we krwi, które są  produkowane endogennie w nadnerczach (endogenny ZC) lub podawane egzogennie (jatrogenny ZC). U dzieci i młodzieży charakteryzuje się on zwolnieniem szybkości wzrastania przy jednoczesnym przyroście masy ciała, a także zaokrągleniem twarzy,
  • niedoczynność tarczycy - jest to choroba przewlekła, która może utrzymywać się przez całe życie. Wdrożenie leczenia w odpowiednim czasie jednak pozwala całkowicie wyeliminować objawy. Charakterystyczne objawy u dzieci to zahamowanie wzrastania, senność, zaburzenia koncentracji, suchość skóry, zła tolerancja zimna, przyrost masy ciała (mimo zmniejszonego łaknienia),
  • somatotropinowa niedoczynność przysadki - u dzieci objawia się zahamowaniem wzrostu, zazwyczaj diagnozuje się ją w 3 lub 4 roku życia dziecka. Głównym objawem jest niskorosłość. Leczenie hormonem wzrostu pozwala jednak wyrównać niedobory lub zminimalizować je,
  • wrodzony przerost nadnerczy - jest to choroba, której przyczynę stanowią zaburzenia genetyczne, prowadzą one do nieprawidłowej funkcji nadnerczy. Objawy to między innymi: niedostateczny przyrost lub utrata masy ciała, wczesny rozwój owłosienia łonowego i pachowego.

Powikłania z powodu otyłości u dzieci

Otyłość może prowadzić do wielu nieprawidłowości już w okresie dziecięcym. Do takich powikłań zaliczamy:

Powikłania wynikające z zaburzeń metabolicznych, a szczególnie insulinooporności:

  • zaburzenia gospodarki węglowodanowej,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • zaburzenia gospodarki lipidowej,
  • zespół metaboliczny, 
  • niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby, 
  • kamica pęcherzykowa,
  •  szkliwienie kłębuszków nerkowych, 
  • wczesne dojrzewanie płciowe,
  • hiperandrogenizm,
  • obturacyjny bezdech senny (jest on czynnikiem ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych i nadciśnienia tętniczego).


Powikłania ze strony układu kostno-stawowego:

  • koślawość kolan, 
  • choroba Blounta (szpotawość piszczeli), 
  • złuszczenie głowy kości udowej,
  • płaskostopie, 
  • skolioza,
  • ból kręgosłupa,
  • zapalenie kości i stawów.


Otyłość u dzieci powoduje ryzyko pojawienia się otyłości również w wieku dorosłym, a także powikłań z tym związanych. Według badań otyłe dzieci wyrastają na otyłych dorosłych, a w konsekwencji mogą u nich wystąpić między innymi:

  • choroby układu krążenia,
  • cukrzyca,
  • osteoporoza,
  • nadmiar masy ciała,
  • nowotwory przewodu pokarmowego,
  • niedokrwistość żywieniowa z niedoboru żelaza,
  • próchnica zębów.

Leczenie otyłości u dzieci

Leczenie otyłości u dzieci jest trudniejsze niż u osób dorosłych. Stosuje się odpowiednie leczenie dietetyczne, pracuje nad wykształceniem prawidłowych nawyków żywieniowych (u całej rodziny!) oraz przywiązuje się dużą wagę do aktywności fizycznej. Ograniczenia kaloryczne nie mogą być jednak tak drastyczne, jak u dorosłych, musimy pamiętać o tym, że organizm dziecka ciągle się rozwija. Podczas leczenia dzieci w większości przypadków nie stosuje się farmakologii. W niektórych przypadkach dziecko może korzystać ze wsparcia psychologa.

Jeżeli zaś otyłość nie jest spowodowana złymi nawykami żywieniowymi lub nieodpowiednim stylem życia - należy poszukać pomocy u specjalisty. Jeśli przyczyną są zaburzenia hormonalne, pomoże endokrynolog dziecięcy, który zleci odpowiednie badania i jeśli zajdzie taka potrzeba – wdroży leczenie farmakologiczne.

Jak zapobiegać otyłości u dziecka?

Otyłość niesie za sobą wiele zagrożeń dla zdrowia dziecka. Istnieją jednak sposoby, by z nią walczyć. Oto niektóre z nich:
 

1. Nie przekarmiaj niemowlaka, a uniknie otyłości

Lekarze twierdzą, że ryzyko nadwagi i otyłości zmniejszają:
  • kształtowanie odpowiednich nawyków żywieniowych już od dzieciństwa,
  • odpowiedni sposób odżywiania matki w czasie ciąży, 
  • karmienie piersią.

Jeśli karmisz dziecko piersią, rób to na żądanie. Pamiętaj przy tym, że nie każdy płacz dziecka oznacza, że jest ono głodne. Czasami wystarczy malucha przytulić, wziąć na ręce – on najczęściej pragnie bliskości z rodzicem, a nie jedzenia. Gdy podajesz butelkę, nie wsypuj do niej więcej mieszanki, niż zaleca producent. 
 

2. Ucz dziecko dokładnie gryźć jedzenie

Dziecko powinno jak najszybciej nauczyć się wolnego i dokładnego przeżuwania pokarmów. Dzięki temu jedzenie trafiające do żołądka będzie lepiej rozdrobnione, z większą zawartością śliny, która wstępnie przygotowuje pokarmy do trawienia. Takie jedzenie łatwiej i szybciej zostaje przez organizm spalone. A to przeciwdziała otyłości.
 

3. Podawaj 5 małych posiłków dziennie

Dziecku już w drugim półroczu życia dawaj 5 posiłków dziennie. Duże porcje rozciągają żołądek, a im jest on większy, tym większe jest również łaknienie. Częstsze jedzenie niewielkich porcji pozwala organizmowi na łatwiejsze przyswojenie wartościowych substancji i szybsze spalenie kalorii. 
 

4. Nie pozwól maluchowi podjadać

Między posiłkami dziecko nie powinno dostawać  przekąsek ani słodzonych gazowanych napojów. Jeśli maluch twierdzi, że nie dotrwa do obiadu czy kolacji (co przy pięciu posiłkach jest raczej mało prawdopodobne), zaproponuj coś na oszukanie głodu: kilka suszonych owoców czy mały jogurt.
 

5. Do każdego posiłku dodawaj warzywa lub owoce

Warzywa zawierają mało kalorii, za to dużo błonnika, który poprawia trawienie. Szybko wypełniają żołądek, więc dziecko nie chodzi głodne. Owoce mają sporo cukru, ale także mnóstwo witamin, więc doskonale zastępują niezdrowe dla dziecka słodycze – warunek: dziecko musi się nauczyć je jeść zamiast batoników czy słodkich ciast.

6. Ucz dziecko picia wody
 
Podając malcowi szklankę słodkiej herbaty, zazwyczaj nie wliczasz jej do całodziennego menu. A przecież znajduje się w niej mnóstwo cukru! Najlepiej zaspokoi pragnienie dziecka niegazowana woda mineralna. Jeśli malec ma ochotę na sok – rozcieńczaj go wodą. Pamiętaj, że otyłe dzieci piją duże ilości słodkich napojów gazowanych. Nie popełniaj błędów ich rodziców i nie kupuj dziecku oranżad, napojów typu coca-cola itp.  

Dobrze też, by maluch nie pił w czasie posiłku. Picie powoduje wypełnienie żołądka i chwilowe zmniejszenie apetytu, ale już po kilkunastu minutach dziecko ponownie robi się głodne.
 

7. Ustal jeden dzień w tygodniu na słodycze

Nawet jeśli powiesz dziecku, że słodyczy nie powinno jeść często, to ono tak naprawdę nie wie, co to oznacza (czy jeden cukierek dziennie, czy może pół paczki ptasiego mleczka?). A taki wyznaczony dzień pozwoli sprecyzować zasady. Bo słodycze są dla dzieci! Nie oznacza to jednak jedzenia od rana do wieczora wyłącznie czekoladek i batoników.
 

8. Unikaj podawania dziecku dań smażonych

Takie potrawy szybko powodują otyłość, bo są bardzo kaloryczne. Unikaj także zasmażek i panierowania kotletów (do panierki wsiąka mnóstwo tłuszczu!). Jest naprawdę wiele wersji przygotowania mięsa na obiad: gotowane pulpety, duszona cielęcina z warzywami czy grillowane mięso drobiowe z pewnością skuszą małego smakosza.
 

9. Zachęcaj dziecko do ruchu i aktywności

Nawet najlepsza dieta nie zastąpi dziecku biegania czy jazdy na rowerze. Pamiętaj, że maluch ma naturalną potrzebę ruchu. Wykorzystaj to i przyzwyczaj go do aktywności. Dzięki temu otyłość mu nie zagrozi, a jego waga będzie się utrzymywać na odpowiednim poziomie. Czy waga twojego dziecka jest prawidłowa, sprawdzisz, nanosząc ją na siatki centylowe.

W razie wyraźnej nadwagi udaj się z dzieckiem do specjalisty – pediatry zajmującego się leczeniem nadwagi i otyłości u dzieci lub dietetyka. 

Bibliografia:
Pycińskia M., Albrecht P., Otyłość u dzieci w: Gastroenterologia dziecięca, pod red. Piotra Albrechta, Wydawnictwo Czelej 2014

Zobacz także: 

To nadmiar białka (a nie cukru i tłuszczu) powoduje u dziecka nadwagę? [WIDEO]

maluch, dziewczynka, kuchnia, słodycze
Żywienie
6 ważnych pytań o słodycze dla dziecka
Zastanawiasz się, czy słodycze w ogóle powinny występować w diecie dziecka? Czy ich zakazać, ograniczyć czy podawać je dziecku tylko jednego dnia w tygodniu? To bardzo ważne pytania. Próbujemy na nie odpowiedzieć.

Wszystkie dzieci kochają słodycze. A my, rodzice, mamy z tym jeden zasadniczy problem. Bo to ciasteczka, batoniki, czekoladki i lizaki mogą się przyczyniać do kłopotów twojego dziecka z apetytem. 1. Czy podając dziecku słodycze, można żywić je zdrowo? Pozwalając dziecku na nieograniczone jedzenie słodkich przysmaków , trudno zdrowo je odżywiać. Słodycze dają poczucie sytości i powodują, że dieta malucha przestaje być taka, jak powinna – dziecko nie ma ochoty na owoce, warzywa oraz inne cenne produkty. Pozbawia w ten sposób swój organizm witamin i składników mineralnych. Z czasem kubki smakowe zaczynają się przyzwyczajać głównie do smaku słodkiego i trudno będzie dziecko namówić na jedzenie innych potraw. 2. Czy trzeba zakazać dziecku jedzenia łakoci czy tylko ograniczyć ich ilość? Spróbuj wprowadzić, podobnie jak jest to przyjęte w innych krajach, jeden dzień w tygodniu na jedzenie słodkości. Nie będzie miał on wpływu na prawidłowy poziom cukru w organizmie dziecka. Węglowodany są bowiem obecne w diecie nie tylko w słodyczach, ale także w owocach, warzywach, produktach mącznych. Łakocie można także podawać dziecku przy różnych specjalnych okazjach, ale wtedy zawsze po posiłku z deserem . Dziecko jest już wówczas najedzone i nie objada się nimi nadmiernie. Zobacz też: Czym zastąpić biały cukier w diecie dziecka? 3. Czy słodycze można trzymać w domu na kuchennym stole? Przy dziecku lepiej tego unikać, inaczej sama je kusisz. Lepiej zastąpić je misą pełną owoców, zwłaszcza sezonowych, a gdy maluchy podrosną i przestanie im grozić zachłyśnięcie, także miseczką z pestkami dyni lub słonecznika, orzeszkami albo rodzynkami . 4. Do czego może prowadzić nadmiar cukru w diecie? W pierwszym okresie życia dziecka największym zagrożeniem wywołanym cukrem jest próchnica zębów . Cukry występujące naturalnie w pokarmach mają tu niewielkie...

niemowlę, kuchnia dla malca, jeść, fotelik
Dieta
Aby smyk był szczupły
Kiedyś pucułowate policzki bobasa wprawiały w zachwyt. Dziś coraz częściej mówi się o otyłości jako o chorobie XXI wieku. Musisz oprócz zdrowia malca, zadbać także o jego sylwetkę.

Mała pyza, gdy tylko zaczyna raczkować, a później chodzić i biegać, zazwyczaj szybko traci swoje krągłości. Coraz częściej jednak maluszki nie wyrastają z niemowlęcej pulchności. Dzieci z nadwagą częściej chorują, mają problemy ze stawami. Z małych grubasków najczęściej też wyrastają osoby otyłe. Już dziś zadbaj więc o to, by twój maluch nie miał w przyszłości takich problemów. Karm maluszka piersią Dzieci karmione piersią są znacznie mniej narażone na otyłość niż karmione butelką. Bo zazwyczaj jedzą tylko tyle, ile rzeczywiście potrzebują, a mleko z piersi ma skład, który doskonale zaspokaja wszystkie ich potrzeby. Sztucznie karmione dzieci dostają z góry ustalone i odmierzone porcje, dlatego dość często jedzą więcej, niż potrzebują. W mieszance jest więcej białka niż w mleku kobiecym, a jego nadmiar sprzyja powstawaniu w organizmie komórek tłuszczowych. Nie zmuszaj do jedzenia Nawet jeśli w butelce została jeszcze połowa mieszanki, ale malec wyraźnie nie ma już ochoty na więcej – nie zmuszaj go. Nie powiększaj dziury w smoczku, by malec szybciej przełykał, nie podtykaj butelki, gdy śpi. Starszego smyka nie zagaduj i nie zabawiaj, by mimochodem przełknął kolejną łyżkę zupki. Nie biegaj za ruchliwym brzdącem z jedzeniem. Zdrowy maluch zjada dokładnie tyle, ile mu potrzeba. Gorszy apetyt powinien niepokoić cię tylko wówczas, gdy towarzyszy mu słaby przyrost masy ciała i wolniejszy rozwój dziecka. Nie przekarmiaj smyka Nie zagęszczaj mieszanki i nie dosładzaj jej, by była bardziej sycąca. Nie wsypuj do mleka tyle kaszki, by w misce stawała łyżka. Kiedy organizm otrzymuje za dużo kalorii, zamienia je na tkankę tłuszczową. A liczba komórek tłuszczowych, które powstaną we wczesnym dzieciństwie, już się nie zmieni – mogą zmniejszać swoją objętość (wtedy się chudnie), ale nie giną. Nie dawaj za długo papek...

Niemowlę
Fotolia
Zdrowie
Otyłości u niemowląt nie wolno lekceważyć
Otyłe niemowlę może przez całe życie zmagać się nie tylko z problemem nadmiaru zbędnych kilogramów, ale też z cukrzycą i chorobami serca. Choroby cywilizacji mają swój początek w dzieciństwie. Nie przekarmiaj dziecka.

Dziecko, które w pierwszych latach życia waży za dużo, przez całe życie może mieć skłonność do otyłości. Jeśli dziecko przed 4. rokiem życia jest otyłe, ma aż 40 proc. ryzyka, że będzie otyłe w wieku dorosłym. Otyłe niemowlę to otyły dorosły Dlaczego nadwaga i otyłość u niemowlęcia powoduje, że dziecko przez całe życie ma tendencję do otyłości? Powody są trzy: Przez pierwsze dwa lata życia dziecka tworzą się komórki tłuszczowe. Zwyczaje żywieniowe, których dziecko uczy się w okresie dzieciństwa, pozostają mu na długie lata. Programowanie żywieniowe: jeśli organizm dziecka nauczy się magazynowania energii w postaci tkanki tłuszczowej, przez całe życie będzie ono mieć problem z utrzymaniem właściwej wagi. Czytaj też: Jak karmić niemowlę: 11 zwyczajów na całe życie   Polskie dzieci tyją szybciej niż w USA Liczba dzieci i młodzieży z nadwagą i otyłością w Polsce wzrasta kilka razy szybciej niż w USA i krajach Europ Zachodniej. Jeśli ta tendencja się nie odwróci, obecne pokolenie młodych osób będzie pierwszym, którego przeciętna długość życia będzie krótsza niż ich rodziców  - alarmują lekarze. Otyłe niemowlę to nie znaczy zdrowe niemowlę . Od dawna wiadomo, że dzieci z nadwagą i otyłością chorują częściej niż ich szczupli rówieśnicy. Okazuje się bowiem, że to, iż ważą za dużo, nie oznacza, że wraz z tym, co zjadają, dostają więcej witamin i składników mineralnych. Nadmiar kilogramów zwykle pochodzi z tłuszczu i słodyczy. Z badań wynika, że dzieci, które ważą za dużo, częściej się przeziębiają, częściej mają zapalenie ucha, zapalenie oskrzeli. Można to wytłumaczyć w prosty sposób: mniej się ruszają, a aktywność fizyczna jest niezbędna dla dobrej pracy układu odpornościowego.   Nadwaga i choroby cywilizacji Nadwaga i otyłość to nie tylko problem estetyczny. U...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
mata na piknik
Pielęgnacja
Jedziecie na piknik? Oto 6 wskazówek, dzięki którym się uda
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Podróże z Marko BeSafe
Rozwój
Oto sposób na przewożenie dziecka 5 razy bezpieczniej niż dotąd!
Partner
Polecamy
Porady
jak ubierać noworodka latem
Noworodek
Jak ubierać noworodka latem, żeby go nie przegrzać?
Małgorzata Wódz
Nowe urlopy dla rodziców
Prawo i finanse
Nowe urlopy dla rodziców w 2022 roku: od kiedy więcej dni wolnych?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Rabarbar w ciąży
Dieta w ciąży
Czy w ciąży można jeść rabarbar? Tak, ale trzeba pamiętać o jednej rzeczy
Luiza Słuszniak
imiona unisex
Imiona
Imiona unisex – jak nazwać dziecko bez wskazywania na płeć? 168 propozycji!
Ewa Janczak-Cwil
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży
Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem
Ewa Janczak-Cwil
bon turystyczny do kiedy
Aktualności
Bon turystyczny 2022 – ważność bonu. Do kiedy można wykorzystać?
Małgorzata Wódz
zapłodnienie
Starania o dziecko
Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia
Magdalena Drab
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu
Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?
Joanna Biegaj
wyprawka noworodka
Niemowlę
Wyprawka dla noworodka na lato: ubranka i rzeczy do szpitala [LISTA ZAKUPÓW]
Małgorzata Wódz
uczulenie na jad pszczeli / uczulenie na jad osy
Zdrowie
Uczulenie na jad pszczeli i jad osy: objawy, co robić i jak przebiega leczenie
Katarzyna Pinkosz
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania
Dieta w ciąży
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania 
Luiza Słuszniak
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
domowe sposoby na komary
Aktualności
Domowe sposoby na komary: co robić, żeby komary nie gryzły?
Joanna Biegaj
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży
Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?
Ewa Cwil
plan porodu
Lekcja 2
Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku
Małgorzata Wódz
pozytywny test ciążowy
Ciąża
Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?
Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży
Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?
Małgorzata Wódz