śmierć łóżeczkowa
Adobe Stock
Pielęgnacja

Śmierć łóżeczkowa – objawy, przyczyny, ryzyko, statystyki

Śmierć łóżeczkowa to nagła śmierć zdrowego niemowlęcia podczas snu. Najczęściej przydarza się niemowlętom w wieku 2-4 miesięcy. Przyczyny zespołu nagłej śmierci niemowlęcej nie są do końca znane, ale wiadomo, jak można zmniejszyć ryzyko.
Ewa Helwich - neonatolog
Prof. dr hab. n. med. Ewa Helwich
Konsultacja merytoryczna

Gdy w śnie nocnym umiera zdrowe dziecko w wieku do 12. miesiąca życia, a w wyniku śledztwa i/lub sekcji zwłok nie udaje się ustalić przyczyny zgonu, mówi się o śmierci łóżeczkowej. W USA śmierć łóżeczkowa jest najczęstszą przyczyną zgonu tak małych dzieci. Do dzisiaj nie ustalono, co powoduje śmierć łóżeczkową. Udało się jedynie ustalić czynniki zwiększające ryzyko śmierci niemowlęcia we śnie.

Spis treści:

SIDS, czyli zespół nagłej śmierci łóżeczkowej. Co to jest i do kiedy występuje?

Śmierć łóżeczkowa – co to jest?

Śmierć łóżeczkowa to potoczne określenie zespołu nagłej śmierci niemowlęcia, który jest też określany skrótem SIDS  od angielskiej nazwy Sudden Infant Death Syndrome.

Akademia Młodych Rodziców
Akademia Młodych Rodziców
Wiemy, że bezpieczeństwo dziecka jest dla Ciebie najważniejsze...

SIDS częściej zdarza się u:

  • wcześniaków,
  • dzieci z niską masą urodzeniową,
  • niemowląt płci męskiej,
  • dzieci przechodzących infekcję 
  • w czasie chłodniejszej części roku.

Aż w 75 proc. przypadków śmierci łóżeczkowej nie udaje się ustalić jej przyczyny. Za pozostałe zgony odpowiedzialne są infekcje lub wady wrodzone.

Szerszym pojęciem niż SIDS jest SUID, czyli nagła niespodziewana śmierć dziecka (Sudden Unexpected Infant Death). SUID obejmuje SIDS i śmierć spowodowaną uduszeniem się dziecka lub asfiksją (niedoborem tlenu w organizmie).

Moment, w którym następuje śmierć łóżeczkowa, najczęściej pozostaje niezauważony. Niekiedy udaje się dostrzec pewne objawy, które mogą zapowiadać, że do dojdzie do SIDS, i uchronić przed nim dziecko.

Należy być czujnym, gdy:

  • dziecko nie ma apetytu, wymiotuje po posiłku;
  • ma bladą skórę;
  • ma trudności w oddychaniu, głośno wdycha powietrze i je wydycha;
  • postękuje podczas czuwania bądź snu;
  • ma wyjątkowo zmienne nastroje;
  • dochodzi do nagłego wzrostu lub spadku temperatury ciała dziecka (więcej niż 38 st. C i mniej niż 36 st. C mierzonej w odbycie).

Śmierć łóżeczkowa: do kiedy zagraża dziecku?

Aż 95 proc. przypadków nagłej śmierci łóżeczkowej dotyczy niemowląt do 6. miesiąca życia. Najwięcej nagłych zgonów podczas snu notuje się u dzieci w wieku 2-4 miesięcy. Zanim zaczęto promować zasady bezpiecznego snu dziecka, śmierć łóżeczkowa zabierała 2-6 niemowląt na każde 1000 urodzonych dzieci.

Ile dzieci umiera na SIDS?

Obecnie w krajach wysokorozwiniętych, w których rodzice stosują zasady bezpiecznego snu niemowlęcia, statystki nie są tak przerażające: odnotowuje się 0,2-0,5 przypadków na każde 1000 żywo urodzonych dzieci. Tak wyraźny spadek odnotowywanych przypadków SIDS może jednak po części wynikać z tego, że nie wszystkie zgony dzieci, które spełniają kryteria śmierci łóżeczkowej, są w ten sposób klasyfikowane. To może zafałszowywać statystyki.

W naszym kraju nie są dostępne oficjalne dane mówiące o śmierci łóżeczkowej. Szacuje się jednak, że z powodu SIDS w Polsce umiera 180 dzieci rocznie. Do śmierci łóżeczkowej dochodzi więc bardzo rzadko. 

Akademia Młodych Rodziców
Akademia Młodych Rodziców
Krótko śpi, budzi się w nocy, nie chce zasnąć... Wiemy, jak to zmienić!

Przyczyny nagłej śmierci łóżeczkowej

Naukowcy podejrzewają, że nagła śmierć zdrowego dziecka we śnie może mieć następujące przyczyny:

  • bezdech senny trwający ponad 20 sekund,
  • nieprawidłowe funkcjonowanie pnia mózgu (nie rejestruje spadku tlenu we krwi),
  • zaburzenia w kontroli ciśnienia krwi (organizm nie reaguje, gdy ciśnienie spada poniżej krytycznego poziomu),
  • zaciśnięcie się tętnicy szyjnej (w pozycji na brzuchu, podczas uniesienia główki w trakcie snu).

Żadnej z tych teorii nie udało się potwierdzić z całą pewnością. Ostatnio naukowcy przychylają się do koncepcji, że przyczyną SIDS są zaburzenia w pracy dwóch obszarów mózgu, które kontrolują oddychanie i przełykanie. Gdy śpimy, bezwiednie odkrztuszamy ślinę, która zbiera się u wlotu dróg oddechowych. Wtedy wstrzymujemy oddech. Natomiast niektóre niemowlęta mogą „zapominać” o ponownym zaczerpnięciu powietrza.

Czynniki ryzyka śmierci łóżeczkowej

W wyniku obserwacji odnotowano, że ryzyko wystąpienia zespołu nagłej śmierci łóżeczkowej nie jest u wszystkich dzieci takie samo. Istnieją czynniki, które zwiększają ryzyko SIDS:

Konkurs „Narodziny rodziny”
Konkurs „Narodziny rodziny”
Jesteś rodzicem niemowlaka? Opisz swoją historię i wygraj wózek spacerowy!

Czynniki zewnętrzne sprzyjające śmierci łóżeczkowej:

  • przegrzewanie dziecka,
  • zasypianie bez smoczka,
  • spanie na miękkim podłożu (odpowiedni materac zmniejsza ryzyko SIDS)
  • spanie na brzuchu,
  • picie w ciąży alkoholu przez matkę lub/i palenie papierosów, przyjmowanie narkotyków,
  • palenie papierosów przy dziecku,
  • wcześniejsze przypadki śmierci łóżeczkowej w rodzinie,
  • rezygnacja z karmienia piersią.
Warto podkreślić, że do śmierci łóżeczkowej nie dochodzi podczas drzemki w ciągu dnia – zgon dziecka zawsze zdarza się w czasie nocnego snu, a często ma miejsce nad ranem.

Jak zapobiegać śmierci łóżeczkowej?

Specjaliści ustalili, że postępując z dzieckiem w odpowiedni sposób, można zmniejszyć ryzyko SIDS.

Oto co mogą robić rodzice, aby ich dziecko było w mniejszym stopniu narażone na śmierć łóżeczkową:

  • Kładź dziecko do snu na plecach. To najbezpieczniejsza pozycja dla niemowlęcia, które nie umie jeszcze samo zmieniać pozycji. Jeśli dziecko czasem ulewa, układaj go na boku, podpierając plecy zrolowanym kocykiem lub podkładaj pod nogi łóżeczka od strony główki książki. Z badań wynika, że SIDS częściej zdarza się dzieciom, które śpią na brzuchu. Nie zapominaj jednak, że ta pozycja pozwala ćwiczyć mięśnie karku, gdy dziecko podnosi główkę, a także zapobiega kolkom. Układaj tak maluszka, gdy nie śpi i gdy możesz go obserwować (czytaj więcej: Czy niemowlę może spać na brzuchu?).
     
  • Usuń z łóżeczka maskotki i zbyt miękkie ochraniacze do łóżeczka. Choć maskotki uroczo wyglądają w łóżeczku, lepiej odłożyć je na półkę. Nawet kilkudniowe dzieci mogą przemieszczać się w łóżeczku i przypadkowo zaplątać się w ochraniacz lub wtulić nosek w pluszaka, który utrudni im oddychanie. Podobnie jest z kokonem niemowlęcym, kołderkami i kocykami. 
     
  • Nie dawaj dziecku poduszki. Jest niepotrzebna przez pierwsze sześć miesięcy. Zrezygnuj z niej nie tylko ze względu na bezpieczeństwo niemowlaka (jest ryzyko, że gdy maluszek wtuli w nią nos, nie będzie mógł oddychać). Dla kręgosłupa lepiej też jest, by dziecko leżało płasko.
     
  • Zadbaj, aby materac niemowlaka był odpowiednio twardy. W wysłużonym czy zbyt miękkim dziecko może się zapadać. Skutkiem złej pozycji podczas leżenia są nie tylko wady postawy, ale też problemy z oddychaniem.
     
  • Nie pal w domu. To, że nie palisz przy dziecku, to żadne usprawiedliwienie. Toksyczne substancje z dymu papierosowego osiadają na ubraniu, pościeli, skórze, są obecne w powietrzu i mogą dostać się do organizmu niemowlaka. Dzieci palących rodziców są bardziej zagrożone nagłą śmierć łóżeczkową. Rośnie też u nich ryzyko zachorowania na alergię, astmę, infekcje górnych dróg oddechowych. Wolniej również rośnie ich masa ciała.
     
  • Nie przegrzewaj dziecka. Nowo narodzone dzieci nie potrzebują cieplarnianych warunków, które często próbują im stworzyć troskliwi rodzice. Gdy temperatura otoczenia nie przekracza 20–21 stopni, lepiej się oddycha i śpi. Aby maluch nie zmarzł, wystarczy niezbyt ciepłe ubranko i lekkie nakrycie, np. cienka kołderka lub ażurowy kocyk, które pozwolą skórze oddychać.
     
  • Karm piersią. Pokarm mamy to najlepsze, co możesz dać dziecku, aby mogło się dobrze rozwijać. Jak to się ma do śmierci łóżeczkowej? Maluszki, które są karmione naturalnie, często budzą się w nocy, ich rodzice są też bardziej wyczuleni na ich sen.
     
  • Podawaj smoczek. Podawanie smoczka-uspokajacza noworodkom budzi kontrowersje. Dziecko, które z niego korzysta, może mieć problemy z właściwym chwytaniem piersi. Ale ssanie smoczka, zdaniem m.in. Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP), zmniejsza ryzyko śmierci łóżeczkowej, bo działa pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy. Aby uniknąć kłopotów z laktacją, warto poczekać z podaniem smoczka do momentu, gdy ssanie piersi nie będzie już sprawiało dziecku kłopotu.

Poniżej film, w którym położna Edyta Brala tłumaczy, jak zapobiegać chrapaniu u niemowląt. Chrapanie może zwiększać ryzyko bezdechu sennego, który przyczynia się do śmierci łóżeczkowej.

Monitor oddechu – czy warto w niego zainwestować?

Monitor oddechu ma chronić przed SIDS. Może też jednak dawać fałszywe sygnały, dlatego poleca się go głównie wcześniakom, niemowlętom, u których doszło do zatrzymania oddychania po narodzinach i dzieciom, u których rodzeństwa wystąpił SIDS.

Monitor oddechu bada, czy oddech dziecka jest stały i miarowy. Jeśli stanie się słabo wyczuwalny, nieregularny albo na 15-20 sekund pojawia się bezdech u dziecka, natychmiast włącza się alarm. Dzięki temu rodzice nie muszą non stop czuwać nad niemowlęciem. Kiedy alarm poinformuje o jakichkolwiek nieprawidłowościach, od razu mogą sprawdzić, co się dzieje. 
 


Bibiliografia:
; , Sudden Infant Death Syndrome, 30 lipca 2020, ncbi.nlm.nih.gov
2.
, PhD and , MBBS, MD, Chapter 2, Sudden Infant Death Syndrome: An Overview, ncbi.nlm.nih.gov

Zobacz też:

spanie niemowlaka na brzuchu
Adobe Stock
Rozwój
Czy niemowlę może spać na brzuchu? Kiedy układać dziecko w tej pozycji?
Córeczka ma 2 miesiące. Czy może już spać na brzuszku? Jeśli nie, to kiedy można zacząć ją tak układać? Zauważyłam, że mała lepiej sypia w tej pozycji, nie boli jej brzuszek, odchodzą gazy. Wyjaśniamy, od kiedy można bezpiecznie położyć dziecko do snu na brzuchu?

Spanie na brzuchu nie jest polecane niemowlakom, które nie umieją same zmieniać pozycji. Pozostawienie dziecka śpiącego na brzuszku bez opieki rodzica może być bardzo ryzykowne. Dla dzieci w pierwszym roku życia  najbezpieczniejszą pozycją do snu jest leżenie na plecach. Takiego zdania są zarówno polscy specjaliści, jak i eksperci słynnej Amerykańskiej Akademii Pediatrycznej (AAP). Niemowlę śpi na brzuchu – jakie ryzyko? Zbyt wczesne układanie dziecka do snu na brzuchu może być przyczyną SIDS, czyli zespołu nagłej śmierci łóżeczkowej . Spanie na brzuchu może wywołać problemy z oddychaniem. Niemowlę w pierwszych miesiącach życia nie jest w stanie samo zmieniać pozycji. Jeśli podczas snu przyciśnie nos do materaca, nie będzie w stanie odwrócić główki, co grozi uduszeniem. Eksperci AAP zwracają również uwagę na inne czynniki ryzyka: podczas spania na brzuchu dziecko może być gorzej dotlenione, ponieważ oddycha powietrzem, które wcześniej wydychało (zawierającym dwutlenek węgla), co może skutkować nie tylko niedotlenieniem, ale również  przegrzaniem organizmu , które jest uważane za istotny czynnik śmierci łóżeczkowej. Jak długo należy zachowywać ostrożność? Dziecko nie powinno spać na brzuchu, dopóki nie nauczy się sprawnie zmieniać pozycji w trakcie snu. Umiejętność obracania się z brzucha na plecy niemowlęta zwykle osiągają między 6 a 8 miesiącem. Ale to tylko książkowa norma. Niektóre dzieci potrzebują więcej czasu na nabycie takiej sprawności. Zdaniem ekspertów z AAP, zanim położysz dziecko do snu na brzuchu, musisz mieć pewność, że rzeczywiście samo będzie w stanie się odwrócić, jeśli zajdzie taka potrzeba. To, że raz maluchowi udało się to zrobić w ciągu dnia, nie oznacza, że zrobi to również nocą. Z tego względu wg amerykańskich zaleceń na brzuchu powinny spać dzieci, które skończyły...

niespokojny sen
Adobe Stock
Zdrowie
Niespokojny sen niemowlaka, rzucanie się i wiercenie: co pomoże dziecku zasnąć?
Niespokojny sen niemowlaka, rzucanie się w łóżeczku i przerwy w oddychaniu nie pozwalają wyspać się ani dziecku, ani jego rodzicom. Czasem niemowlę robi dziwne miny, gaworzy, a nawet płacze przez sen. Niespokojny sen nie zawsze jest powodem do obaw i nie musi świadczyć o chorobie, ale warto uważnie obserwować niemowlaka. Sprawdź, jak wyeliminować przyczyny niespokojnego snu i czy można podawać dziecku leki na sen, kropelki ziołowe, syropy oraz melatoninę.

Niespokojny sen niemowlaka to częste zmartwienie rodziców. Gdy niemowlę niespokojnie śpi, a rodzice obserwują rzucanie się, wiercenie i dziwne miny, jakie dziecko robi przez sen, pojawia się pytanie: czy niemowlę się wysypia? Niekiedy niepokój budzą też przerwy w oddychaniu i krótki, przerywany sen dziecka. Czasem rodzice decydują się na podanie dziecku leków na sen. Ale czy to nie jest szkodliwe? I skąd się bierze regres snu niemowlaka? Spis treści: Przyczyny niespokojnego snu niemowlaka Objawy niespokojnego snu niemowlaka Niespokojny sen niemowlaka w nocy – co robić? Kropelki i syropki na sen dla niemowlaka: czy pomagają? Przyczyny niespokojnego snu niemowlaka Niespokojny sen niemowlaka to wbrew pozorom bardzo częste zjawisko. Noworodek i niemowlę często budzi się na karmienie albo wybudza się z powodu brudnej pieluchy. Ale rzucanie się przez sen starszego, kilkumiesięcznego niemowlaka wzbudza zaniepokojenie rodziców i rodzi pytania: czy dziecko jest zdrowe i czy na pewno się wysypia? Śpiące dziecko przechodzi różne  fazy snu i różnie się w tym czasie zachowuje. W fazie snu głębokiego oddycha spokojnie, wolno i na ogół nie zmienia pozycji. W płytszym śnie , któremu często towarzyszą szybkie ruchy gałek ocznych, niemowlę może zmieniać pozycję oraz robić różne miny. Warto wiedzieć, że śpiące niemowlęta (w przeciwieństwie do dorosłych) zapadają głównie w tzw. fazę REM, czyli sen płytki. Przyczyny niespokojnego snu niemowlaka mogą być różne: od zwykłej niewygody po chorobę. Najczęściej niemowlę śpi niespokojnie, bo: coś mu przeszkadza: np. uwierająca pielucha albo nierówny materac do spania w sypialni jest za gorąco (ponad 21 stopni C) wilgotność powietrza w pokoju jest nieodpowiednia (właściwa to 40-60%) nie zdążyło się wyciszyć po pełnym wrażeń dniu brakuje mu...

regres snu
Adobe Stock
Rozwój
Regres snu – kiedy się pojawia, ile trwa, jak sobie radzić?
Twoje dziecko dobrze spało, a teraz nagle częściej się budzi i trudniej mu usnąć. Prawdopodobnie nastąpił u niego regres snu. Problemy ze snem u niemowlaka i małego dziecka są naturalne, mogą pojawiać się na każdym etapie życia malucha. Sprawdzamy, jakie przyczyny ma regres snu u dziecka i w jaki sposób można pomóc maluszkowi i sobie, żeby przetrwać ten trudniejszy okres w jego rozwoju.

Regres snu u dziecka może pojawić się już w pierwszych miesiącach życia i wracać po pierwszych urodzinach. Badacze snu dzieci zauważyli, że okresy regresu snu oraz skoki rozwojowe mają wiele wspólnego. Wszelkie zaburzenia snu u małych dzieci są bardzo trudnym doświadczeniem dla rodziców, którzy cierpią z powodu niewyspania. Na szczęście regresy snu dość szybko przemijają. Wyjaśniamy, na czym dokładnie polegają te momenty w rozwoju dziecka, kiedy się pojawiają i jak na nie reagować. Spis treści: Regres snu – co to jest? Ile trwa regres snu u dziecka? Regres snu u niemowlaka – kiedy się pojawia? Regres snu – jak sobie radzić? Regres snu – co to jest? Regres snu u dziecka to fachowe określenie sytuacji, w której maluch ma problemy ze snem. Zwykle mówimy o regresie snu, gdy niemowlę lub starsze dziecko, które wcześniej dobrze spało, nagle zaczyna zachowywać się inaczej – śpi krócej, częściej się budzi, ma problemy z zasypianiem, pomija drzemki. ​ Ile trwa regres snu u dziecka? Okres nazywany regresem snu zwykle trwa od trzech do sześciu tygodni. Może pojawić się u dziecka w różnym wieku. Zwykle jest przejściowy – maluch, który wcześniej dobrze spał, po krótkim okresie problemów ze snem wraca do starych nawyków. Czasem jednak regres snu u niemowlaka zapowiada zmiany na stałe. Tak bywa u niemowląt, które na początku śpią dużo, a potem okresy snu zaczynają się skracać (zwłaszcza w dzień). Spa - Akademia Młodych Rodziców Regres snu u niemowlaka – kiedy się pojawia? Regres snu może się pojawić, gdy dziecko przechodzi  skoki rozwojowe  – to takie momenty w rozwoju, w których dziecko zdobywa nowe umiejętności. Opanowywanie ich może powodować przejściowe problemy ze snem lub jakością snu. Regres snu w 4 miesiącu...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
mata na piknik
Pielęgnacja
Jedziecie na piknik? Oto 6 wskazówek, dzięki którym się uda
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Podróże z Marko BeSafe
Rozwój
Oto sposób na przewożenie dziecka 5 razy bezpieczniej niż dotąd!
Partner
Polecamy
Porady
jak ubierać noworodka latem
Noworodek
Jak ubierać noworodka latem, żeby go nie przegrzać?
Małgorzata Wódz
Nowe urlopy dla rodziców
Prawo i finanse
Nowe urlopy dla rodziców w 2022 roku: od kiedy więcej dni wolnych?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Rabarbar w ciąży
Dieta w ciąży
Czy w ciąży można jeść rabarbar? Tak, ale trzeba pamiętać o jednej rzeczy
Luiza Słuszniak
imiona unisex
Imiona
Imiona unisex – jak nazwać dziecko bez wskazywania na płeć? 168 propozycji!
Ewa Janczak-Cwil
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży
Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem
Ewa Janczak-Cwil
bon turystyczny do kiedy
Aktualności
Bon turystyczny 2022 – ważność bonu. Do kiedy można wykorzystać?
Małgorzata Wódz
zapłodnienie
Starania o dziecko
Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia
Magdalena Drab
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu
Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?
Joanna Biegaj
wyprawka noworodka
Niemowlę
Wyprawka dla noworodka na lato: ubranka i rzeczy do szpitala [LISTA ZAKUPÓW]
Małgorzata Wódz
uczulenie na jad pszczeli / uczulenie na jad osy
Zdrowie
Uczulenie na jad pszczeli i jad osy: objawy, co robić i jak przebiega leczenie
Katarzyna Pinkosz
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania
Dieta w ciąży
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania 
Luiza Słuszniak
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
domowe sposoby na komary
Aktualności
Domowe sposoby na komary: co robić, żeby komary nie gryzły?
Joanna Biegaj
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży
Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?
Ewa Cwil
plan porodu
Lekcja 2
Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku
Małgorzata Wódz
pozytywny test ciążowy
Ciąża
Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?
Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży
Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?
Małgorzata Wódz