Zaakceptowany wczoraj projekt nowelizacji ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zakłada dużą zmianę w sposobie przyznawania świadczenia wychowawczego potocznie zwanego 800 plus. Koniec z przypomnieniami z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nerwowym logowaniem się do systemu PUE/eZUS w obawie przed utratą środków i udowadnianiem co roku, że nasze dziecko wciąż ma prawo do wsparcia. Świadczenie ma być teraz przedłużane automatycznie. Jednak to nie jedyna dobra wiadomość, która płynie z najnowszego posiedzenia rządu. Zmiany prawne rozwiązują wreszcie palący problem osób sprawujących pieczę nad dzieckiem na mocy tymczasowych orzeczeń sądowych, rozszerzając krąg opiekunów, którzy będą mogli legalnie i bez przeszkód pobierać fundusze na utrzymanie małoletniego.
Do tej pory system działał w sposób, który dla wielu zapracowanych rodzin bywał uciążliwy. Okres rozliczeniowy świadczenia wychowawczego rozpoczyna się 1 czerwca danego roku i trwa do 31 maja roku następnego. Aby zachować płynność wypłat, rodzice musieli pilnować okienka transferowego (zwykle od lutego do końca kwietnia), by na nowo złożyć e-deklarację. Jak otwarcie przyznano podczas wczorajszego posiedzenia rządu, był to niepotrzebny obowiązek urzędniczy, który nie tylko stresował obywateli, ale też generował gigantyczne, nieproporcjonalne koszty obsługi w samym Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.
WIDEO…
Zgodnie z przyjętą przez rząd nowelizacją, prawo do świadczenia na kolejne okresy będzie ustalane z automatu. ZUS po prostu wykorzysta dane, które już ma w swoich systemach informatycznych. W praktyce oznacza to, że rodzic, który złożył jeden poprawny wniosek po narodzinach dziecka, nie będzie musiał robić nic więcej aż do osiągnięcia przez pociechę pełnoletności – o ile oczywiście jego sytuacja życiowa i prawna nie ulegnie zmianie. System zawiadomi jedynie o przedłużeniu wypłat za pomocą wiadomości na profilu ubezpieczonego (PUE/eZUS) oraz mailowo.
Rządowy projekt doprecyzowuje przepisy tak, aby prawo do 800 plus mogły w końcu sprawnie uzyskać osoby, którym sąd powierzył bieżącą pieczę nad dzieckiem. Dlaczego to tak ważne? Bardzo często w toku burzliwych postępowań rozwodowych, w sprawach o separację czy ustalenie miejsca pobytu dziecka, sąd wydaje tzw. postanowienie zabezpieczające. Na czas trwania długiego procesu powierza bieżącą pieczę nad małoletnim jednemu z rodziców lub innej bliskiej osobie. Do tej pory urzędnicza machina bywała w takich sytuacjach bezduszna – często kwestionowano prawo takich osób do pobierania świadczenia z powodu braku ostatecznego i prawomocnego wyroku kończącego sprawę o władzę rodzicielską.
Dzięki wczorajszym zmianom osoby, które faktycznie i fizycznie zajmują się na co dzień dzieckiem na podstawie postanowienia sądu o powierzeniu pieczy, zostaną z urzędu włączone w krąg bezwzględnie uprawnionych do świadczenia. To milowy krok, który uchroni wiele rodzin w kryzysie przed przerwą w dostępie do państwowych pieniędzy na utrzymanie i wychowanie najmłodszych.
Warto przy tej okazji przypomnieć, że system uwzględnia już tzw. pieczę naprzemienną (np. sytuację, gdy po rozwodzie dziecko spędza tydzień u mamy i tydzień u taty). W takim przypadku, jeśli opieka naprzemienna jest orzeczona przez sąd, świadczenie dzieli się na pół i na konto każdego z rodziców wędruje co miesiąc po 400 zł.
Automatyzacja procesów nie oznacza jednak, że urzędowe formularze znikną całkowicie. ZUS nie ma szklanej kuli i nie przewidzi każdej zmiany w naszym życiu. Projekt ustawy określa sytuacje, w których nasza ingerencja będzie prawnym obowiązkiem.
Złożenie klasycznego (elektronicznego) wniosku nadal będzie bezwzględnie konieczne w sytuacjach takich jak:
- Pojawienie się na świecie noworodka: to rodzic musi zgłosić do ZUS fakt powiększenia rodziny, składając ten pierwszy, główny wniosek inicjujący procedurę.
- Powrót z dzieckiem z zagranicy: jeśli wracasz z emigracji zarobkowej do Polski, musisz złożyć dokumenty od nowa. ZUS będzie musiał ustalić prawo do wypłat na podstawie unijnych zasad o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (żeby wykluczyć, czy w tym samym czasie nie pobierasz zagranicznego odpowiednika polskiego 800 plus).
- Aktualizacja danych bankowych: o automatycznym przelewie zapomnij w momencie zmiany konta bankowego. Zaktualizowanie w systemie 26-cyfrowego rachunku leży po stronie świadczeniobiorcy.
- Istotne zmiany o charakterze rodzinnym: jeżeli sąd odbierze jednemu z rodziców pieczę, wyda wyrok ustanawiający opiekę naprzemienną lub powierzy dziecko innemu opiekunowi, fakt ten należy niezwłocznie zgłosić, aby ZUS przeniósł wypłaty na konto odpowiedniej osoby.
Zanim schowamy dokumenty głęboko do szuflady, musimy uzbroić się w cierpliwość. Wtorkowe przyjęcie projektu przez Radę Ministrów to dopiero początek ścieżki legislacyjnej. Ustawę czekają jeszcze głosowania w Sejmie i Senacie, a następnie podpis prezydenta. ZUS potrzebuje także kilku miesięcy na wdrożenie zaawansowanych algorytmów do swoich systemów informatycznych.
Z tego powodu rząd zaplanował, że automatyczne przyznawanie 800 plus na nowych zasadach zacznie obowiązywać od kolejnego okresu świadczeniowego, czyli od 1 czerwca 2027 roku. Do tego czasu wszystkich rodziców obowiązują obecne reguły.
Z perspektywy prawa opiekuńczego, wprowadzane zmiany to zdecydowanie krok w dobrym kierunku. To nie tylko pożegnanie z męczącym, corocznym biurokratycznym absurdem, ale przede wszystkim wyciągnięcie pomocnej dłoni do opiekunów, którzy w świetle prawa, na podstawie sądowej pieczy bieżącej, zmagają się z trudami samotnego wychowywania dziecka w okresach przejściowych. System ma działać mądrzej i sprawiedliwiej.
