Permiso parental: w Hiszpanii to standard, a polscy rodzice muszą kombinować

W Hiszpanii od 2026 roku obowiązuje przepis, który pozwala rodzicom rozkładać płatne tygodnie opieki nad dzieckiem na osiem lat jego życia – nie tylko na pierwsze dwanaście miesięcy. W Polsce nie ma jednego takiego narzędzia, ale są trzy różne, które razem dają podobny efekt. Oto jak je poskładać.

Osiem lat zamiast jednego roku

Hiszpański dekret RDL 9/2025 wprowadza dwutorowy system. Pierwszy element to urlop na narodziny i opiekę: 19 tygodni płatnych na każdego rodzica (32 tygodnie w rodzinach niepełnych), z czego 6 tygodni trzeba wykorzystać od razu, bez przerwy, po porodzie. Pozostałe 11 tygodni rodzic rozlicza elastycznie do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia. Nowość – dwa dodatkowe tygodnie z tej puli można wykorzystać w dowolnym momencie, aż dziecko skończy 8 lat.

Drugi element to osobny „permiso parental” – 8 tygodni na rodzica, które od 1 stycznia 2026 roku są częściowo płatne: 2 tygodnie w 100% podstawy wymiaru, kolejne 6 bez wynagrodzenia (chyba że układ zbiorowy stanowi inaczej). Kluczowe jest to, jak można je wziąć – w pełnych tygodniach, ciągiem albo w kawałkach, w dowolnym momencie do 8. urodzin dziecka. Rodzic może więc wziąć dwa tygodnie zaraz po powrocie z urlopu rodzicielskiego, a resztę odłożyć na moment startu przedszkola albo pierwszej klasy.

A jak to wygląda w Polsce?

W Polsce nie ma jednego przepisu o tej konstrukcji, ale są trzy narzędzia, które obejmują różne odcinki tego samego, ośmioletniego okresu.
Do końca roku, w którym dziecko kończy 6 lat, działa urlop wychowawczy – maksymalnie 36 miesięcy, z czego jeden miesiąc jest zarezerwowany wyłącznie dla drugiego rodzica (inaczej przepada). To urlop bezpłatny, ale z zachowanym ubezpieczeniem społecznym, dostępny dla osób z co najmniej sześciomiesięcznym stażem pracy. Można go wziąć jednorazowo albo w kilku częściach rozłożonych na te sześć lat.

Do 14. urodzin dziecka działa art. 188 Kodeksu pracy: 2 dni albo 16 godzin zwolnienia od pracy rocznie, z zachowaniem wynagrodzenia. To narzędzie krótkie, ale powtarzalne co roku – i to jego przewaga nad hiszpańskim rozwiązaniem, które trzeba rozliczyć jednorazowo do 8. urodzin. Limit przysługuje na oboje rodziców łącznie, więc trzeba się umówić, kto z niego skorzysta w danym roku – niewykorzystane dni przepadają i nie przechodzą na kolejny rok.

Do 8. urodzin dziecka – czyli dokładnie tego samego wieku granicznego co w Hiszpanii – obowiązuje art. 1881 Kodeksu pracy: prawo do wniosku o elastyczną organizację pracy, czyli pracę zdalną, przerywany czas pracy, skrócony tydzień albo indywidualny rozkład godzin. Wniosek trzeba złożyć 21 dni przed planowanym startem, pracodawca ma 7 dni roboczych na pisemną odpowiedź – i może odmówić, powołując się na organizację pracy w firmie. To różnica względem Hiszpanii: tam elastyczność dotyczy tygodni płatnego urlopu, w Polsce – trybu świadczenia pracy.

Jeden plan na 8 lat życia dziecka

Praktycznie oznacza to trzy decyzje do podjęcia w różnych momentach kalendarza dziecka:

• zaraz po urlopie rodzicielskim – rozważyć, ile miesięcy urlopu wychowawczego wziąć teraz, a ile zostawić na później, do 6. urodzin dziecka;
• co roku, aż do 14. urodzin – ustalić z drugim rodzicem, kto w danym roku wykorzysta 2 dni albo 16 godzin z art. 188 Kodeksu pracy;
• w dowolnym momencie do 8. urodzin – złożyć wniosek o elastyczną organizację pracy, gdy zmienia się rytm dnia: start żłobka, przedszkola albo szkoły.

Żadne z tych narzędzi nie jest kopią hiszpańskiego „permiso parental”, ale razem pokrywają ten sam odcinek kalendarza – od porodu do wieku szkolnego. Różnica jest jedna: w Hiszpanii to jeden wniosek o tygodnie, w Polsce – trzy osobne wnioski, trzy terminy i trzy osobne rozmowy z działem kadr.

Źródła: Bebés y más, 8.01.2026, PayFit, 1.02.2026, Gazeta Prawna – Urlop wychowawczy 2026, dostęp 14.09.2026, Przepisy.Gofin.pl – art. 188 Kodeksu pracy, aktualizacja 23.04.2022, Zielona Linia (publiczna służba zatrudnienia) – Elastyczne formy zatrudnienia dla rodziców dzieci do lat 8, dostęp 14.09.2026

Zobacz także: Hiszpańskie dzieci wiedzą, że to nie one rządzą w domu. Ich rodzice od maleńkości przestrzegają 1 zasady