USG w ciąży
fot. Adobe Stock

USG w ciąży: na czym polega to badanie, kiedy je zrobić, czy jest obowiązkowe?

USG to jedno z ważniejszych badań w ciąży. Wiele przy nim wzruszeń, ale i całkiem sporo wątpliwości. Kiedy trzeba zrobić badanie ultrasonograficzne, ile trwa i czy jest bezpieczne? Odpowiadamy na najczęstsze pytania przyszłych mam.
Marta Kabulska
USG w ciąży
fot. Adobe Stock
Gdy na monitorze zobaczysz po raz pierwszy maleńkie rączki, stópki i bijące serduszko, pewnie nie obejdzie się bez łez wzruszenia. Ale badanie USG w ciąży to przede wszystkim kontrola zdrowia maleństwa.

Spis treści:
  1. Co to jest USG, czyli ultrasonografia płodu?
  2. Ile badań USG trzeba zrobić?
  3. Kiedy robić badania USG w ciąży?
  4. Najczęściej stosowane oznaczenia na USG ciążowym
  5. Dlaczego badania USG są tak ważne?
  6. Jak za pomocą USG obliczyć termin porodu?
  7. Czy na USG można stwierdzić płeć dziecka?
  8. Czy badania USG w ciąży są bezpieczne?
  9. Jakie USG jest lepsze – 2D, 3D czy 4D?
  10. Ile kosztuje USG w ciąży?
  11. Czy świeżo upieczona mama może już zapomnieć o USG?

Co to jest USG, czyli ultrasonografia płodu?

USG, czyli ultrasonografia, to badanie umożliwiające ocenę stanu płodu w macicy. Metoda ta wykorzystuje fale ultradźwiękowe (są to dźwięki o bardzo wysokiej częstotliwości, niesłyszanej przez człowieka). Ultradźwięki wysyłane przez głowicę aparatu USG odbijają się od badanych tkanek, np. od narządów wewnętrznych płodu. Fale wracają do czujnika, którym lekarz przesuwa po brzuchu przyszłej mamy. Skomplikowany system informatyczny przetwarza te informacje na obraz widoczny na ekranie. Obraz jest czarno-biały, niezbyt wyraźny, przypomina zamazany ekran telewizora. Badanie USG pozwala na kontrolowanie rozwoju i stanu płodu w każdym trymestrze ciąży.
Do 11. tygodnia ciąży USG przeprowadza się zwykle sondą dopochwową. W drugim i trzecim trymestrze ciąży – z reguły przez brzuch. Jeśli podczas badania lekarz nie jest w stanie określić np. położenia łożyska (przypuszcza, że może być przodujące), wtedy dla pewności wykonuje badanie ultrasonograficzne przez pochwę. Podobnie dzieje się, gdy trzeba ocenić długość szyjki macicy w związku z podejrzeniem przedwczesnego porodu.

Ile badań USG trzeba zrobić?

To, jak często należy robić badanie USG w ciąży, jest kwestią indywidualną. Jeśli ciąża przebiega prawidłowo, wystarczy zrobić trzy badania USG. Pierwsze badanie USG w ciąży należy przeprowadzić między 11. a 14. tygodniem (choć czasami jeszcze wcześniej), drugie między 18. a 23. tygodniem, a trzecie między 28. a 32 tygodniem ciąży. Jeśli jednak masz krwawienia, nadciśnienie, cukrzycę albo lekarz podejrzewa zbyt wczesne odejście wód płodowych, konieczne są dodatkowe badania.

Jeśli zastanawiasz się, ile badań USG w ciąży trzeba robić, odpowiedź jest prosta: tyle, ile potrzeba. Nawet dziesięć czy więcej! Ważne jest także to, by obowiązkowe USG robił ginekolog specjalizujący się w ultrasonografii położniczo-ginekologicznej (o jego wskazanie można poprosić swojego lekarza).
Czasami lekarze prowadzący ciążę wykonują USG podczas kontrolnej wizyty przyszłej mamy. Są to krótkie badania, oceniające np. wzrost płodu czy jego położenie. Jednak nie wolno ich mylić z tymi obowiązkowymi!

Kiedy robić badania USG w ciąży?

O tym, kiedy robić badania USG w ciąży i ile razy będziesz musiała zgłosić się na badania USG w ciąży, zdecyduje twój ginekolog – zwykle ciężarna musi się pojawić w gabinecie od trzech do pięciu razy. Bardzo ważne jest USG prenatalne i USG połówkowe. To pierwsze to badanie ultrasonograficzne, podczas którego lekarz dokonuje całościowej oceny rozwijającego się płodu. Podczas tego drugiego można określić płeć dziecka (dokonywane jest mniej więcej w połowie trwania ciąży, stąd jego nazwa). Kiedy zwykle wykonuje się badanie USG?
 
  1. Między 6. a 8. tygodniem ciąży. W czasie USG sprawdza się, czy zarodek znajduje się w macicy (można już zauważyć bijący punkcik – to serce), a także określa wiek ciążowy oraz to, czy nosisz w sobie jedno, czy więcej dzieci.
  2. Między 11. a 14. tygodniem ciąży. Czasem to badanie nazywane jest genetycznym, gdyż wykonuje się wtedy m.in. pomiar tzw. przezierności karku i ocenia się kości nosowe płodu – by wykryć, czy maluszkowi nie grozi zespół Downa i inne nieprawidłowości genetyczne lub wady serca. Ponadto podczas tego badania mierzy się długość dziecka, ogląda zarys główki, kończyny, paluszki, widać już żołądek, pęcherz moczowy.
  3. Między 18. a 23. tygodniem ciąży. Ocenia się narządy płodu, ogląda buźkę dziecka, serce, płuca, żołądek, nerki. Mierzy się malca i określa jego płeć.
  4. Między 28. a 32. tygodniem ciąży. Mierzy się główkę, obwód brzuszka i długość kości – wszystko to pozwala wykryć wewnątrzmaciczne zahamowania wzrostu dziecka, ocenia się indeks płynu owodniowego, stopień dojrzałości łożyska. Podobnie jak w czasie poprzedniego badania.
  5. Między 38. a 40. tygodniem ciąży. To badanie ma na celu oszacowanie masy dziecka i objętości płynu owodniowego, a gdy poród się spóźnia, upewnienie się, czy dziecko jest bezpieczne w macicy i czy czasem ciąży nie trzeba szybko zakończyć.

Najczęściej stosowane oznaczenia na USG ciążowym

Jeśli masz za sobą pierwsze badanie, możesz czuć się zdezorientowana, spoglądając na oznaczenia na USG ciążowym. Nie jest łatwo zapamiętać, co oznaczają poszczególne skróty. Podczas pierwszego badania USG czynność serca płodu będzie opisana skrótem FHR, który oznacza ilość uderzeń serca płodu na minutę.

Podczas kolejnego badania USG na wynikach badań zobaczysz informacje o długości ciemieniowo-siedzeniowej płodu (CRL) oraz o wymiarze dwuciemieniowym główki płodu (BPD). Inaczej mówiąc, chodzi o długość płodu od czubka głowy do kości ogonowej oraz o szerokość jego główki.  Na wynikach kolejnych badań pojawi się skrót szacunkowej masy płodu (EFW) i jego rozmiarów (BPD, HC, AC, FL, HL). 

Dlaczego badania USG są tak ważne?

USG w ciąży służy przede wszystkim do:
  • określenia wieku ciąży,
  • kontrolowania rozwoju dziecka. W ten sposób można też ocenić jego stan, tzn. ruchy, objętość płynu owodniowego. Lekarz szuka sygnałów ostrzegawczych, czy malec nie ma wad rozwojowych. Gdy wykryje się ich objawy, ciężarną odsyła się na kolejne badania (genetyczne, badanie echokardiograficzne serca płodu), które przeprowadzają lekarze zajmujący się diagnostyką prenatalną.

Maluszek w niektórych sytuacjach może być leczony już w łonie matki (dlatego tak ważne jest wykonanie badań prenatalnych). Podaje się leki do pępowiny albo mamie lub przeprowadza operacje wewnątrz macicy. Chociaż ultrasonografia jest coraz bardziej niezawodna, dzięki czemu rzadko zdarzają się niespodzianki przy porodzie, nie wszystkie wady rozwojowe, np. głuchotę, można wykryć podczas badania. Dlaczego? Bo wada pojawia się lub ujawnia później, czasem tuż po porodzie. W ostatnich tygodniach ciąży trudno jest ocenić anatomię płodu ze względu na jego wielkość lub niekorzystne położenie.

Jak za pomocą USG obliczyć termin porodu?

By oszacować termin porodu, należy zmierzyć określone części ciała dziecka. Bywa to jednak mylące, ponieważ maleństwa rosną w różnym tempie. Na początku ciąży wymiary płodów są najbardziej zbliżone. Dlatego precyzyjny termin porodu łatwiej obliczyć podczas pierwszego badania USG – do 14. tygodnia. Można wtedy pomylić się o 2-5 dni. Po 28. tygodniu ciąży pomyłka może wynosić już 21 dni!

Czy na USG można stwierdzić płeć dziecka?

Czasem już podczas pierwszego USG można określić płeć dziecka, ale tylko wtedy, gdy płód jest odpowiednio ułożony i jego narządy płciowe są wyeksponowane. W czasie drugiego badania udaje się stwierdzić płeć w 70-80 procentach przypadków, przy trzecim – już w 95. Zdarzają się jednak pomyłki. Oczywiście można poprosić lekarza, by nie ujawniał tej informacji. Jednak ginekolog zawsze sprawdza płeć dziecka – musi wiedzieć, czy narządy są prawidłowo wykształcone.

Czy badania USG w ciąży są bezpieczne?

Badanie USG jest nieszkodliwe zarówno dla dziecka, jak i dla mamy. Badania ultrasonograficzne wykonuje się od ponad 30 lat, do tej pory w literaturze medycznej nie pojawiły się informacje potwierdzające podejrzenia, by były one niebezpieczne. Aparatura wysyła wiązki ultradźwięków. Są to fale akustyczne, które nie czynią maleństwu krzywdy. Jednak trzeba pamiętać, że badanie USG służy przede wszystkim diagnozie. Dlatego powinno być wykonywane wyłącznie w przypadku konkretnych wskazań medycznych, a nie tylko po to, żeby np. jeszcze raz popatrzeć sobie na dziecko.

Jakie USG jest lepsze – 2D, 3D czy 4D?

Są różne rodzaje USG w ciąży – USG 2D, USG 3D oraz 4D. Aparatura 2D (klasyczna) daje obraz płaski, czarno-biały. Widać dziecko w ruchu. Ta aparatura jest najważniejsza, ponieważ pozwala na ocenę budowy narządów wewnętrznych, więc umożliwia wykrycie pewnych nieprawidłowości. Doppler, czyli USG kolorowe, zaznacza kolorem przepływy krwi w naczyniach, nawet tych małych. To również obrazy płaskie, więc nie widać szczegółów wyglądu malca.

3D, czyli USG trójwymiarowe, pozwala zobaczyć buzię, okrągły brzuszek, rączki maleństwa. Daje obraz w trzech wymiarach, nieruchomy. I jeszcze 4D, tzn. USG trójwymiarowe ruchome. Pozwala ono obejrzeć dziecko w trzech wymiarach, jak się porusza (tym właśnie różni się 4D od 3D). Dla niektórych rodziców taki obraz jest pociągający, dla innych bywa wręcz szokujący, uważają go za zbyt realistyczny albo... sztuczny. Jednak by uzyskać czytelny obraz w badaniu 3D i 4D, malec musi być odpowiednio ułożony. Konieczna jest też dostateczna ilość płynu owodniowego.
Diagnostycznie badania USG 3D i 4D mają mniejsze znaczenie niż 2D. Czasem jednak lekarze zalecają zrobienie badania 3D, gdyż aparaty służące do jego wykonania są wysokiej klasy, a uzyskane na nich czarno-białe obrazy są świetnej jakości – łatwiej zatem zauważyć nieprawidłowości u płodu.

Ile kosztuje USG w ciąży?

Jeżeli ginekolog prowadzący ciążę podpisał umowę z NFZ, dostaniesz od niego skierowanie oraz informację, gdzie możesz zrobić badanie USG (ale tylko podstawowe 2D) w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Jeśli twój lekarz przyjmuje prywatnie i nie może wydawać skierowań w ramach NFZ, trzeba zapłacić. Ceny kształtują się różnie (podajemy przybliżone):
  • 2D: od 80 do 150 zł;
  • dopplerowskie: od 150 do 200 zł;
  • 3D/4D: od 200 do 280 zł;
  • 3D/4D (z badaniem genetycznym): od 450 do 550 zł.

Choć czasem za USG trzeba zapłacić, nie rezygnuj z badań, zwłaszcza tych obowiązkowych!

Czy świeżo upieczona mama może już zapomnieć o USG?

Nie! Powinna zgłaszać się na badania ultrasonograficzne przynajmniej raz w roku. Takie badanie wykonuje się już sondą dopochwową. Jest to badanie wykonywane nie przez powłoki brzuszne, ale właśnie przez pochwę.

Zobacz też:
Redakcja poleca: Pielęgnacja skóry twarzy w ciąży: lato
Wiosną i latem skóra twarzy przyszłej mamy może sprawiać problemy. Hormony sprawiają, że lubi się przetłuszczać, więc powstają zaskórniki i niedoskonałości, a słońce może powodować przebarwienia, czyli ostudę. Jak pielęgnować skórę twarzy latem, podpowiada Izabela Czernuszczyk, kosmetyczka z warszawskiego salonu Studio Style.
Oceń artykuł

Ocena 6 na 2 głosy

Zobacz także

Popularne tematy