Rozszerzanie diety
fot. Fotolia

Rozszerzanie diety – AKTUALNE ZALECENIA dla niemowląt

Rozszerzanie diety polega na stopniowym wprowadzaniu pokarmów stałych do diety niemowlaka. Zobacz, kiedy i jak według aktualnie obowiązujących zaleceń wprowadzać do diety niemowlęcia nowe pokarmy. Dzięki temu zrobisz to zgodnie z rozwojem dziecka i tak, aby zapewnić mu wszystko, czego potrzebuje do wzrostu i nabywania nowych umiejętności.
Aleksandra Sobieraj
Konsultacja: dr inż. Anna Harton, dietetyk
Rozszerzanie diety
fot. Fotolia

Rozszerzanie diety niemowlaka to wprowadzanie nowych pokarmów, które dietetycy nazywają pokarmami uzupełniającymi. Jednak co najmniej do końca pierwszego roku życia mleko (z piersi lub modyfikowane) nadal będzie podstawą diety niemowlaka. Zalecenia dotyczące rozszerzania diety i żywienia niemowląt stale się zmieniają. Nawet jeśli kilka lat temu byłaś na bieżąco ze schematem żywienia, twoja wiedza o tym, jak rozszerzać dietę, mogła się już zdezaktualizować. Wyjaśniamy, jak i dlaczego rozszerzanie diety niemowlaka jest ważne dla dziecka, kiedy i w jakiej kolejności wprowadzać nowe pokarmy.

Co musisz wiedzieć:

W rozszerzaniu diety najważniejsza jest zasada: to ty decydujesz, co i kiedy zaczniesz podawać dziecku (zgodnie z najnowszymi zaleceniami), ale to dziecko decyduje o tym, czy to zje i ile zje.

Kiedy rozpocząć rozszerzanie diety?

Warto dążyć do tego, aby karmić wyłącznie piersią przez sześć miesięcy. Początek rozszerzania diety powinien nastąpić po skończeniu przez dziecko 5. miesiąca, ale nie później niż po ukończeniu 6. miesiąca. Jeśli lekarz zdiagnozuje u malucha niedobór żelaza, wskazane jest wcześniejsze rozszerzanie diety (czyli po 17 tygodniu), w której znajdą się produkty będące jego źródłem.

Rozszerzanie diety niemowląt krok po kroku

Dziecko w wieku 0-6 miesięcy. Potrafi ssać i połykać. Powinno przyjmować wyłącznie mleko matki lub mleko modyfikowane. Dziecka w tym wieku nie dopaja się wodą, herbatkami, sokami. Mleko podaje się dziecku na żądanie i stanowi ono jedyny pokarm dziecka.

Dziecko w wieku 6-7 miesięcy. Potrafi rozdrabniać miękki pokarm językiem, otwiera usta do zbliżającej się łyżeczki, ma słabszy odruch wymiotny. Może jeść pokarmy gładkie lub miękkie, może dostawać bezpieczne pokarmy do rączki.

Przykłady pokarmów:

  • kasze podawane na łyżeczce,
  • produkty zbożowe, np. pieczywo w niewielkich kawałkach podawane do rączki,
  • warzywa w postaci purre lub miękkich kawałków (ugotowane),
  • masło, oleje roślinne, zmielone pestki i orzechy,
  • mięso, jaja ryby, nasiona roślin strączkowych,
  • naturalne przetwory mleczne,
  • woda do picia bez ograniczeń.


W tym wieku dziecko nadal należy karmić piersią lub mlekiem modyfikowanym na żądanie. Poza mlekiem dziecku podaje się 2-3 posiłki uzupełniające.

Dziecko w wieku 7-12 miesięcy. Potrafi zgarnąć jedzenie z łyżeczki ustami, umie gryźć i żuć, zaczyna potrafić jeść samodzielnie. Można podawać drobno posiekane pokarmy i miękkie podawane do ręki.

Pokarmy, jakie podaje się dziecku w tym wieku, pozostają bez zmian w porównaniu do poprzedniego etapu, jednak pokarm powinien stawać się bardziej grudkowaty. Kontynuuje się na tym etapie wprowadzanie do diety dziecka nowych pokarmów, np. makaronów, kasz, owoców. W tym wieku dziecko nadal należy karmić piersią lub mlekiem modyfikowanym na żądanie.

Do końca 8 miesiąca życia podaje się dziecku 2-3 posiłki uzupełniające (poza mlekiem), od 9 miesiąca życia 3-4 posiłki uzupełniające oraz 1-2 przekąski (poza mlekiem).

Dziecko w wieku 13-14 miesięcy. Potrafi już sprawnie żuć, a jego żuchwa jest już stabilna. Dziecko może jeść pokarmy z rodzinnego stołu, trzeba mu je tylko podawać w kawałkach mieszczących się w buzi i dających się w niej obrobić.
Dziecko w tym wieku karmi się piersią na żądanie, a jeśli chodzi o mleko modyfikowane, nie jest ono konieczne, o ile dieta dziecka zawiera produkty mleczne. Do końca drugiego roku życia dziecka powinno dziennie jadać 3-4 posiłki oraz 1-2 przekąski.

Niemowlakowi nie należy podawać: surowego mięsa, surowych jaj i ryb, miodu, grzybów leśnych, mleka krowiego i jego niepasteryzowanych przetworów, mleka koziego i owczego, „mleka’’ roślinnego, miękkich serów dojrzewających, soków, herbatek rozpuszczalnych, cukru, soli, małych i twardych produktów (np. winogron, orzechów).

Schemat rozszerzania diety: kolejność wprowadzania pokarmów

Kolejność wprowadzania nowych pokarmów jest dość dowolna, ale nadal obowiązują pewne zasady rozszerzania diety. Ważne, aby podawać dziecku nowe produkty osobno, w małych ilościach, co kilka dni. To proponowana kolejność wprowadzania pokarmów, możesz ją modyfikować, ale ten schemat pomoże w wyrabianiu odpowiednich nawyków i upodobań smakowych:

  1. Rozszerzanie diety zacznij od warzyw,  np. dyni, marchewki lub ziemniaka. Potem stopniowo w kilkudniowych odstępach wprowadza się inne warzywa. Powinny być to właśnie warzywa, bo ze względu na ich wyrazisty smak i aromat dzieci akceptują je trudniej niż owoce. 
  2. Owoce, np. jabłko, morele, brzoskwinie, banany, gruszki, truskawki, najpierw w postaci musu, potem rozdrobnione, a następnie w cząstkach do samodzielnego jedzenia (chyba że stosujesz metodę BLW - wtedy zgodnie z jej zasadami).
  3. Produkty zbożowe (np. kaszki), także glutenowe, możesz podawać dziecku już po skończonym 4. miesiącu życia. Na ich wprowadzenie jest czas do 12. miesiąca. Nie trzeba już podawać glutenu pod osłoną mleka mamy – to najnowsza zmiana w zaleceniach. Jako pierwsze niemowlę może jeść np. kaszę mannę, kuskus, makaron, białe pieczywo. 
  4. Mięso - powinno być chude, np. cielęcina, kurczak, królik, a także jajko. Dziecko może też jeść ryby.  
  5. Produkty mleczne, np. jogurt naturalny, twarożek bez dodatku cukru i soli. Mleko krowie dziecko będzie mogło jeść, gdy skończy 12 miesięcy.
  6. Jajko podawaj ugotowane. Nie musisz zaczynać od samego żółtka, zgodnie z aktualną wiedzą mozna od razu podawać całe jajko.

Tabela żywienia niemowląt

Tabela rozszerzania diety niemowlaka: przykładowa kolejność wprowadzania nowości
  Produkt Kiedy podać?
1. warzywa na samym początku, nie później niż po skończonym 6. miesiącu życia (u karmionych piersią, u karmionych butelką można wcześniej - po 4. miesiącu)
2. owoce po warzywach - czas j.w.
3. mięso i ryby czas j.w., ryby po 7. miesiącu życia (u dzieci karmionych piersią, u karmionych butelką można wcześniej)
4. produkty mleczne  jajko j.w. (mleko krowie po 12. miesiącu)
5. produkty zbożowe między 5. a 12. miesiącem życia

Dlaczego trzeba rozszerzać dietę dziecka?

Wprowadzanie nowych pokarmów do diety niemowlaka jest konieczne, bo zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze (w tym witaminy i składniki mineralne, np. żelazo) u półrocznego dziecka wzrasta. Podawanie samego mleka nie jest w stanie go zaspokoić. Poza tym przewód pokarmowy malucha dojrzewa, więc może już trawić i wchłaniać produkty inne niż mleko. Próbowanie nowych pokarmów to dla dziecka także zdobywanie doświadczeń. W pierwszym roku życia niemowlę powinno spróbować tak wielu potraw i smaków, jak to możliwe, bo właśnie wtedy kształtują się jego  preferencje smakowe, co w przyszłości przełoży się na dobre nawyki żywieniowe.

Jak rozszerzać dietę alergika

Tak samo jak w przypadku zdrowego dziecka. Nowe badania wykazały, że opóźnienie wprowadzenia nowych pokarmów do diety dziecka – zarówno zdrowego, jak i skłonnego do alergii – nie chroni przed rozwojem alergii pokarmowej. Co więcej, restrykcyjne diety eliminacyjne mogą negatywnie wpłynąć na zdrowie małego dziecka. W przypadku niemowląt, u których lekarz stwierdził już uczulenie na białka mleka krowiego, nowości wprowadza się tak, jak u niealergicznych dzieci – czyli po 4 miesiącu, ale nie później niż po ukończeniu szóstego. Najlepiej skonsultować tę decyzję z pediatrą (a jeszcze lepiej z alergologiem), który zna dziecko i obserwuje, w jaki sposób objawia się u niego choroba. Pokarmy wyklucza się z diety niemowlęcia dopiero, gdy okaże się, że u dziecka pojawiły się objawy uczulenia.

Ile dziecko powinno zjadać na początku rozszerzania diety

Na początku dziecko je niewiele – 3–4 łyżeczki. Jeśli dobrze toleruje nowości, można stopniowo zwiększać ilość nowego pokarmu, aż maluch będzie zjadał miseczkę: początkowo 150–180 ml, później 190–220 ml – to ilości orientacyjne. Bo, przypominamy, choć to rodzic decyduje, co i kiedy poda dziecku, to ono decyduje, czy i ile zje.

Jaką konsystencję powinny mieć wprowadzane pokarmy?

  • Przez pierwsze 3-4 dni podawania nowości, np. zupki jarzynowej, powinna być ona prawie płynna, tylko nieco bardziej gęsta niż mleko, musi łatwo spływać z łyżeczki. Po kilku dniach konsystencja powinna być półpłynna i przypominać gładką papkę, na początku rzadszą, a potem bardziej gęstą (posiłki możesz miksować lub przecierać).
  • Od ok. 8. miesiąca życia dziecka nie miksuj już dań dla niemowlęcia na gładko (pamiętaj, by nie przeciągać etapu karmienia papkami, bo im później wprowadzisz dania z grudkami i kawałkami, tym trudniej dziecko je zaakceptuje). Lepiej, by były w nim malutkie grudki – gdy gotujesz zupkę dla niemowlaka warzywa przed ugotowaniem zetrzyj na drobnej tarce. Taka nauka, gdy powoli i stopniowo zmienia się konsystencja jedzenia, jest ważna, bo przybliża malucha coraz bardziej do dorosłych konsystencji.
  • W 9–10. miesiącu życia konsystencja potraw powinna zachęcać dziecko do gryzienia i żucia. Warzywa na zupkę ścieraj na grubej tarce lub ugotowane rozgniataj widelcem (muszą być bardzo miękkie), a mięso drobno siekaj nożem.
  • Obiad dla 11–12-miesięcznego niemowlaka powinien się składać z dwóch dań: rzadszej zupy i małego pulpeta z jarzynką. Niech dziecko samo próbuje je jeść, np. rączką.

Rozszerzanie diety – pomocne rady

  1. Nowe produkty wprowadzaj pojedynczo. Dzięki temu możesz obserwować, czy dziecko dobrze na nie reaguje. 
  2. Nowości podawaj w ciągu dnia. Najlepiej przed południem, gdy dziecko jest wypoczęte. 
  3. Nie używaj cukru ani soli. To przyprawy niezalecane w diecie niemowląt i małych dzieci.  
  4. Zawsze podawaj świeże i dobrej jakości jedzenie. Przewód pokarmowy niemowlęcia jest niedojrzały, a przez to bardzo wrażliwy. 
  5. Nie zmuszaj do jedzenia. Jeśli dziecko stanowczo odmawia jedzenia nowości, spokojnie zaczekaj, aż będzie na to gotowe. Niektóre potrawy trzeba maluchowi podać nawet kilkanaście razy, by je zaakceptował.    


Zobacz też:

Redakcja poleca: Metoda BLW - ekspert tłumaczy, co to jest [WIDEO]
​Dr n. med. Andrea Horvath-Stolarczyk, pediatra z Uniwersytetu Medycznego, opowiada, na czym polega metoda BLW. Mimo że to dziecko wybiera pokarmy - odpowiedzialność za to, co znajdzie się na talerzu nadal leży po stronie rodziców. Metoda ta jest odpowiednia dla dzieci, które potrafią już samodzielnie usiąść.
Konsultacja: dr inż. Anna Harton, dietetyk

Pracuje w Zakładzie Dietetyki Wydziału Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW w Warszawie.

Oceń artykuł

Ocena 4 na 60 głosy

Zobacz także

Popularne tematy